QURILISH OBYEKTLARIDA PROKUROR NAZORATINI OLIB BORILISHI VA NAZORAT O'LCHOVI O'TKAZISH MASALALARI

ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
575
QURILISH OBYEKTLARIDA PROKUROR NAZORATINI OLIB BORILISHI VA
NAZORAT O‘LCHOVI O‘TKAZISH MASALALARI
Odilo Shamsxon Sodi xon o‘g‘li
Huquqni muho aza qilish akademiyasi
magis a u a akul e i inglo chisi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17675107
Anno a siya. Ushbu maqolada qu ilish obyek la ida p oku o nazo a ining huquqiy,
ashkiliy a amaliy asosla i chuqu ahlil qilinadi. Tadqiqo da p oku o ekshi u ining mazmuni,
nazo a o‘lcho i ins i u ining exnik-huquqiy ahamiya i, byudje mablag‘la i sa i us idan
nazo a ning o‘ziga xos xususiya la i hamda ko upsiya xa la ini aniqlash mexanizmla i ilmiy
asosda yo i ilgan. Qu ilish ja ayonida uch ayo gan izimli muammola — loyiha-sme a
hujja la idagi noaniqlikla , exnik nazo a o ganla ining sus aoliya i, man aa la o‘qnashu i,
p oku o la ning exnik sa odxonligi ye ishmo chiligi, ma e ialla si a i bo‘yicha labo a o
ekshi u la ning zai ligi kabi omilla — keng qam o da o‘ ganilgan. Shuningdek, maqolada
xo ij aj ibala i ahlil qilinib, O‘zbekis on sha oi ida p oku o nazo a ini akomillash i ish
bo‘yicha konk e akli a a siyala ishlab chiqilgan.
Kali so‘zla : p oku o nazo a i, qu ilish obyek la i, nazo a o‘lcho i, loyiha-sme a
hujja la i, exnik nazo a , byudje mablag‘la i, ko upsiya xa la i, exnik ekspe iza, sme a
oshi ilishi, qu ilish si a i, da la man aa la i, huquqiy mexanizm, no ma i -huquqiy asosla ,
ende sha o ligi, mus aqil ekspe iza, aqamlash i ish, labo a o ahlil, qu ilish no mala i.
Ki ish
Qu ilish sohasi ha qanday da la ning iq isodiy a aqqiyo i, ij imoiy in a uzilmani
shakllan i ish a aholining a o onligini oshi ishda s a egik ahamiya kasb e adi. Yangi u a -
joy massi la i, ij imoiy obyek la , sanoa ko xonala i, muhandislik-kommunika siya a moqla i
a ishlab chiqa ish qu a la i aynan qu ilish o qali ujudga keladi. Shu bois, qu ilish
ja ayonla ining qonuniy, si a li a xa siz baja ilishi na aqa iq isodiy sama ado lik, balki
jamiya xa sizligi, ekologik ba qa o lik a uqa ola ning kons i u sion huquqla ini himoya
qilish bilan ham be osi a bog‘liqdi .
Ayni pay da O‘zbekis onda keng ko‘lamli qu ilish ishla i amalga oshi ilayo gan bi
da da ushbu sohada qonuniylikni a’minlash, byudje mablag‘la ining maqsadli sa lanishini
nazo a qilish, pud a a buyu machi ashkilo la aoliya idagi xa olikla ni e a aniqlash
muammola i kun a ibida u ibdi. S a is ik ma’lumo la , audi o ganla i xulosala i hamda sud-
p oku o amaliyo i qu ilish ja ayonla ida sme a oshi ilishi, ish hajmla ining sun’iy
ko‘pay i ilishi, oydalanishga opshi ilgan obyek la da si a sizlikla , exnik alabla ning buzilishi
kabi qonunbuzilishla hali ham uch ab u ishini ko‘ sa moqda. Bunday hola la da la
man aa la iga, byudje in izomiga, aholining xa siz hayo kechi ish huquqla iga ka a za a
ye kazadi.
Mazku sha oi da p oku o nazo a ining oli alohida ahamiya kasb e adi. P oku a u a
o ganla i qonun us u o ligini a’minlo chi da la o gani si a ida qu ilish sohasidagi
qonunbuzilishla ning oldini olish, ula ni aniqlash a ba a a e ish, mas’ul shaxsla
ja obga ligini a’minlashda muhim unksiyala ni baja adi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
576
Xususan, p oku o la qu ilish obyek la ida hujja la ni o‘ ganish, obyek la ga chiqib
ekshi u o‘ kazish, nazo a o‘lcho la ini ashkil e ish, exnik ekspe la ni jalb e ish kabi
akola la ga ega. Shu jiha dan, qu ilish obyek la ida “nazo a o‘lcho i” (контрольное
измерение) ins i u i p oku o nazo a ining amaliy mexanizmla idan bi i bo‘lib, ishla ning
haqiqiy baja ilgan hajmini aniqlash a hujja la dagi ko‘ sa kichla bilan solish i ish o qali
qonuniylikni a’minlashga xizma qiladi.
Shunga qa amay, amaliyo p oku o nazo a ini ashkil e ish mexanizmla ida bi qa o
izimli muammola ma judligini ham ko‘ sa moqda. Jumladan, loyiha-sme a hujja la idagi
chalkashlikla , exnik nazo a o ganla ining ye a li aol emasligi, pud a chi-buyu machi
o‘ asidagi man aa la o‘qnashu i, ekspe iza ja ayonla ining sama asizligi, p oku o la ning
exnik ayyo ga lik da ajasi ye ishmo chiligi nazo a ning oqsashiga olib kelmoqda.
Shu munosaba bilan maqolaning asosiy maqsadi — qu ilish obyek la ida p oku o
nazo a i ins i u ining huquqiy, ashkiliy a amaliy asosla ini ilmiy ahlil qilish, nazo a
o‘lcho ining o‘ kazilish mexanizmini ochib be ish, amaliy muammola ni aniqlash hamda ushbu
sohada nazo a ni akomillash i ish bo‘yicha ilmiy asoslangan akli la ishlab chiqishdan
ibo a di .
Tadqiqo ning obyek i — qu ilish aoliya ida p oku o nazo a i ins i u ining amal qilishi
ja ayoni, p edme i — qu ilish obyek la ida p oku o nazo a ining huquqiy a ibga solinishi a
nazo a o‘lcho i o‘ kazilishining amaliy mexanizmla i.
Mazku maqolaning ilmiy yangiligi — qu ilish ja ayonida p oku o nazo a ining nazo a
o‘lcho i o qali amalga oshi ilishidagi izimlilik, sama ado lik a o‘ziga xos jiha la ni kompleks
ahlil qilish, shuningdek, amaldagi huquqiy a ibo ni akomillash i ishga doi ilg‘o akli la ni
ishlab chiqish bilan belgilanadi.
Qu ilish sohasida p oku o nazo a ining huquqiy asosla i
Qu ilish aoliya ida qonuniylikni a’minlash da la ning muhim azi ala idan bi idi . Bu
azi a O‘zbekis on Respublikasida bi qa o no ma i -huquqiy hujja la bilan mus ahkamlangan
bo‘lib, p oku o nazo a i ushbu izimning aj almas a ma kaziy bo‘g‘ini hisoblanadi. P oku a u a
o ganla i omonidan qu ilish ja ayonla ida qonuniylik us idan nazo a ni amalga oshi ishning
huquqiy asosla i kons i u siya iy no mala , sohani a ibga solu chi maxsus qonunla , hukuma
qa o la i hamda me’yo iy exnik alabla majmuasidan ibo a .
1. P oku o nazo a ining kons i u siya iy asosla i
O‘zbekis on Respublikasi Kons i u siyasining 109-moddasiga ko‘ a, p oku a u a
o ganla i:
qonunla ning aniq a bi xilda baja ilishi,
uqa ola ning huquq a e kinlikla i himoya qilinishi,
da la man aa la ining himoya qilinishi
us idan nazo a ni amalga oshi adi.
Qu ilish ja ayonida ushbu no mala ning buzilishi — byudje mablag‘la ining alon- o oj
qilinishi, xa sizlik alabla ining buzilishi, uqa ola ning mulk huquqla iga za a ye ishi bilan
be osi a bog‘liq bo‘lganligi sababli, p oku o nazo a i ushbu sohada muhim kons i u siya iy
mexanizm si a ida namoyon bo‘ladi.
2. “P oku a u a o‘g‘ isida”gi Qonun bilan belgilangan akola la
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
577
2019-yilda yangi ah i da qabul qilingan “P oku a u a o‘g‘ isida”gi Qonunning 5, 38,
43-moddala i p oku o la ning quyidagi akola la ini belgilaydi:
da la o ganla i, shu jumladan qu ilish buyu machila i a pud a chila ining aoliya i
us idan nazo a ;
qonun buzilishla i o‘g‘ isidagi mu ojaa la ni o‘ ganish;
hujja la ni alab qilish, ekshi u o‘ kazish;
ekspe la a mu axassisla ni jalb e ish;
qonun buzilishla ini ba a a e ish haqidagi p o es a aqdimnomala ni ki i ish.
Ushbu akola la qu ilish obyek la ida nazo a o‘lcho i o‘ kazish, hujja la ni solish i ish,
ish hajmla ining asosliligini ekshi ish imkonini be adi.
3. Qu ilish sohasini a ibga solu chi maxsus qonunchilik
Qu ilish aoliya ida p oku o nazo a ining mazmunini o‘g‘ i belgilash uchun sohaning
o‘ziga xos no ma i bazasi ham alohida ahamiya ga ega:
a) “Qu ilish aoliya i o‘g‘ isida”gi Qonun
Ushbu qonunda:
qu ilish ish i okchila ining huquq a majbu iya la i,
exnik alabla ,
nazo a ning u la i (da la nazo a i, exnik nazo a , mualli lik nazo a i),
xa sizlik alabla i
belgilangan.
P oku o nazo a i ushbu mexanizmla us idan yuqo i da ajadagi qonuniylik nazo a ini
a’minlaydi.
b) Shaha sozlik kodeksi
Loyiha-sme a hujja la ining asdiqlanishi,
exnik eglamen la ,
qu ilish no mala i a s anda la i,
ekspe iza a ibi
kel i ilgan.
P oku o la aynan ushbu alabla ning o‘liq baja ilishini ekshi adi.
c) O‘zbekis on Respublikasi Qu ilish a uy-joy kommunal xo‘jaligi azi ligining
no ma i la i
Shaha sozlik me’yo la i (QMQla ), da la s anda la i (O‘z DS ), exnik eglamen la —
p oku o nazo a i uchun asosiy exnik-huquqiy mezonla di .
4. P oku o nazo a ining obyek la i
Qu ilish ja ayonida p oku a u a quyidagi obyek la bo‘yicha nazo a ni amalga oshi ishi
mumkin:
a) hujja la :
loyiha-sme a hujja la i;
pud a sha nomala i;
exnik sha la ;
o‘lcho dalola nomala i;
qu ilish ju nalla i.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
578
b) qu ilish ja ayoni:
ishla ning hajmi a si a ini o‘lchash;
ma e ialla si a i;
exnologik alabla ga ioya.
c) ishla ilgan mablag‘la :
byudje mablag‘la i;
da la subsidiyala i;
da la in es i siyala i.
d) oydalanishga opshi ish ja ayoni:
yakuniy o‘lcho la ;
kamchilikla o‘yxa i;
ekspe iza xulosala i
Qu ilish obyek la ida p oku o nazo a i: amaliyo dagi mexanizmla
Qu ilish ja ayonida qonuniylikni a’minlash, byudje mablag‘la ining maqsadli
sa lanishini nazo a qilish hamda si a siz a xa li qu ilish amaliyo ining oldini olishda p oku o
nazo a ining o‘ ni alohida ahamiya kasb e adi. P oku o nazo a i qu ilish sohasidagi ba cha
ish i okchila ning — buyu machi, pud a chi, exnik nazo a chi, mualli lik nazo a i hamda da la
qu ilish nazo a i o ganla ining aoliya ini qam ab olu chi, a ib-in izomni mus ahkamlo chi
kompleks mexanizmdi . Ushbu bo‘limda p oku o nazo a ining amaliy mexanizmla i amaldagi
qonunchilik a eal aj iba asosida ahlil qilinadi.
P oku o ning ekshi u huquqla i
P oku o qu ilish sohasida o‘z akola la ini amalga oshi ish ja ayonida keng ekshi u
huquqla iga ega bo‘lib, bu huquqla be osi a “P oku a u a o‘g‘ isida”gi Qonun bilan
ka ola langan. Bi inchidan, p oku o qu ilish obyek iga oid hujja la ni alab qilish huquqiga
ega.
Bunga loyiha-sme a hujja la i, o‘lcho dalola nomala i, qu ilish ju nalla i, exnik nazo a
hisobo la i, sha nomala a boshqa exnik-iq isodiy ma e ialla ki adi. Ushbu hujja la p oku o
ekshi u ining asosiy daliliy bazasini shakllan i adi.
Ikkinchidan, p oku o qu ilish obyek iga o‘sqinliksiz chiqish huquqiga ega.
P oku o ning obyek ga be osi a chiqishi o qali ish ja ayonining eal hola i, exnologik
alabla ning baja ilishi, xa sizlik me’yo la iga ioya qilinishi, ma e ialla si a ining amaldagi
hola i ye ida o‘ ganiladi.
Ko‘plab hola la da sme a hujja la ida ko‘ sa ilgan ish hajmla i bilan amalda baja ilgan
ishla o‘ asida jiddiy a o u la aynan obyek ga chiqqan holda aniqlanadi.
Uchinchidan, p oku o mu axassis a ekspe la ni jalb qilish huquqiga ega. Bu huquq
qu ilish- exnik ja ayonla ning mu akkabligidan kelib chiqadi. Mu axassisla — exnik
nazo a chi, qu ilish muhandisi, loyiha ekspe la i, labo a o iya xodimla i — p oku o bilan
bi galikda o‘lcho o‘ kazadi, exnik xulosala be adi a qu ilishning qonuniyligi bo‘yicha
p o essional baho aqdim e adi.
Ishla hajmi a si a ini aniqlashda p oku o ning ish i oki
Qu ilish ja ayonida baja ilgan ishla hajmini aniqlash, si a i a exnik alabla bo‘yicha
baholash p oku o nazo a ining eng muhim amaliy bosqichla idan bi idi .
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
579
Amaliyo shuni ko‘ sa adiki, aksa iya qonunbuzilishla aynan ish hajmla ining sun’iy
oshi ilishi (приписки), sme aga ki i ilmagan ishla ni baja ilgandek ko‘ sa ish, si a siz
ma e ialla dan oydalanish o qali sodi bo‘ladi.
P oku o ning ish i oki quyidagi shaklla da namoyon bo‘ladi:
 baja ilgan ishla hajmi bo‘yicha ins umen (asbob) bilan o‘lcho o‘ kazish;
 be on, me all kons uksiya, g‘ish e ish a boshqa ishla ning si a ini exnik no ma i la
asosida ekshi ish;
 exnologik ke ma-ke likka ioya qilingan-qilinmaganini baholash;
 buyu machi a pud a chining o‘za o ha aka la idagi kamchilikla ni aniqlash.
P oku o ish i okida olingan ma’lumo la hujja li dalilla bilan solish i iladi, a qla
bo‘lsa ula ning sababi aniqlanadi a u egishli huquqiy cho ala ko‘ ish uchun asos bo‘ladi.
“Nazo a o‘lcho i” na ijala iga huquqiy baho be ish mexanizmi
Nazo a o‘lcho i (контрольное измерение) p oku o nazo a ining eng muhim
komponen la idan bi i bo‘lib, uning na ijala i be osi a yu idik ahamiya ga ega. O‘lcho na ijala i
dalola noma bilan asmiylash i iladi a dalola nomaning:
 asbob-uskunala ko‘ sa kichla i;
 exnik no ma i la ga moslik da ajasi;
 labo a o o‘lcho la ;
 sme a ko‘ sa kichla i bilan a qi;
 aniqlangan kamchilik a buzilishla
kabi ma’lumo la i huquqiy baholash uchun asos bo‘ladi.
P oku o “nazo a o‘lcho i” na ijala iga asoslanib:
 qonunbuzilishla ni ba a a e ish o‘g‘ isida aqdimnoma ki i ishi;
 jinoya , ma’mu iy yoki uqa olik ishini qo‘zg‘a ish haqida qa o qabul qilishi;
 moddiy za a miqdo ini aniqlashi;
 ende na ijala ining qonuniyligini qay a ko‘ ib chiqishi;
 pud a chi-buyu machi o‘ asidagi mas’uliya masalasini ko‘ ib chiqishi mumkin.
Shunday qilib, nazo a o‘lcho i p oku o uchun exnik dalil bo‘lib qolmay, huquqiy
ja obga likni belgilashda asosiy manbaga aylanishi bilan ahamiya ga ega.
Byudje mablag‘la i sa i us idan nazo a ning o‘ziga xos xususiya la i
Qu ilish sohasida byudje mablag‘la i us idan nazo a p oku o aoliya ining eng
mas’uliya li yo‘nalishla idan bi idi . Da la in es i siya loyihala ida mablag‘la ning alon- o oj
qilinishi, o iqcha ko‘ sa mala , sun’iy na x oshi ishi, buyu machi a pud a chi o‘ asidagi
no o‘g‘ i kelishu la mu akkab ko upsiya a moqla ini ujudga kel i ishi mumkin.
P oku o byudje mablag‘la i sa i bo‘yicha quyidagila ni ekshi adi:
 sme a qiyma la i eal bozo ga mos keladimi;
 qo‘shimcha sha nomala (“dop-soglasheniya”) asoslimi;
 ishla ni baja ish mudda i uzay i ilishi asoslimi;
 ish hajmla i haqiqa da baja ilganmi;
 o‘lo la qanchalik asosli amalga oshi ilgan.
Aga sme adagi ko‘ sa kichla bilan eal ishla o asida ka a a q bo‘lsa, bu moddiy za a
si a ida baholanadi a p oku o omonidan ja obga lik cho asi qo‘llanadi.

ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
580
Qu ilish ja ayonida ko upsiya xa la i a p oku o nazo a i
Qu ilish sohasi ko upsion xa la ning nisba an yuqo i bo‘lgan yo‘nalishla idan bi idi .
Bunga sabab:
 na xla ni oshi ish imkoniya ining yuqo iligi;
 exnik mu akkablik sababli nazo a ning zai lashishi;
 buyu machi-pud a chi-nazo a chi uchbu chagida man aa la o‘qnashu i;
 hujja la ning exnik mazmunini ko‘pchilikning o‘liq baholay olmasligi;
 ende ja ayonla ida yashi in kelishu la bo‘lishi.
P oku o nazo a i ushbu xa la ni kamay i ishda hal qilu chi ol o‘ynaydi. P oku o
omonidan o‘ kazilgan o‘lcho la , hujja la ni ahlil qilish, mu axassisla ni jalb e ish, exnik
ja ayonla ning eal hola ini o‘ ganish ko upsiya sxemala ini aniqlashda sama ali osi a
hisoblanadi.
Ko upsiya hola la i aniqlanganda p oku o :
 jinoya ishi qo‘zg‘a adi,
 ende na ijala ini beko qilishni a’minlaydi,
 ko upsion sxemaga aloqado shaxsla ni ja obga likka o adi,
 byudje ga ye kazilgan za a ni undi ish cho ala ini ko‘ adi.
Qu ilish obyek la ida p oku o nazo a ini amalga oshi ishda uch ayo gan muammola
Qu ilish sohasida p oku o nazo a ining sama ado ligi ko‘p jiha dan ma jud izimli
muammola ning ba a a e ilishiga bog‘liqdi . Amaliyo shuni ko‘ sa adiki, qu ilish ja ayonla ida
qonuniylikni a’minlashda p oku o la duch keladigan qiyinchilikla na aqa huquqiy, balki
exnik, ashkiliy a ko upsion omilla bilan ham bog‘liqdi . Bu bo‘limda p oku o nazo a i
sama ado ligiga pu u ye kazayo gan asosiy muammola chuqu ahlil qilinadi.
1. Loyiha-sme a hujja la idagi noaniqlikla a mu akkablikla
Qu ilish ja ayonining boshlang‘ich bosqichida ayyo lanadigan loyiha-sme a hujja la i
ko‘p holla da:
 o‘liq ishlab chiqilmagan,
 exnik alabla ga mos emas,
 bi -bi iga zid ko‘ sa kichla ga ega,
 ejalash i ilgan ish hajmi a qiyma o‘ asida uyg‘unlik yo‘q,
 sme a qiyma la i asossiz a ishda oshi ilgan kabi kamchilikla ga ega bo‘ladi.
P oku o uchun bu hujja la ni chuqu ahlil qilish juda mu akkab bo‘lib, sme adagi
haqiqiy qiyma ni aniqlash ko‘p holla da maxsus exnik mu axassisla ish i okini alab qiladi.
Mazku noaniqlikla nazo a o‘lcho ini o‘ kazishda ham qiyinchilik ug‘di adi a
sme adagi ko‘ sa kichla ni eal o‘lcho la bilan solish i ish ja ayonini mu akkablash i adi.
2. Texnik nazo a o ganla ining ye a li da ajada ishlamasligi
Nazo a ning eng muhim bo‘g‘inla idan bi i — exnik nazo a , ammo amaliyo da
ula ning aoliya i ko‘pincha shakliy usga ega.
Tekshi u la quyidagicha kamchilikla ga uch aydi:
 obyek ga mun azam chiqilmaydi;
 si a siz yoki no o‘g‘ i ma e ialla dan oydalanishga ko‘z yumuladi;
 exnologik alabla ga ioya e ilishi bo‘yicha eal moni o ing o‘ kazilmaydi;
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
581
 ay im holla da pud a chi bilan il bi ik i ish hola la i kuza iladi.
Mazku hola la p oku o nazo a ini mu akkablash i ib, uni yagona akola li nazo a
o ganiga aylan i ib qo‘yadi.
3. Buyu machi a pud a chi o‘ asidagi man aa la o‘qnashu i
Qu ilish ja ayonida buyu machi a pud a chi o‘ asidagi man aa la o‘qnashu i eng
ko‘p uch aydigan muammola dan bi idi . Ko‘pincha buyu machi:
 si a alabla i buzilishiga ko‘z yumadi,
 baja ilmagan ishla ni baja ilgandek qabul qiladi,
 sme adagi oshi ilgan na xla ga ozilik bildi adi,
 pud a chi bilan no asmiy kelishu ga bo adi.
Bu kabi hola la pud a chining si a siz qu ilish ishla i olib bo ishiga imkon ya a adi.
P oku o nazo a i esa mazku yashi in kelishu la ni aniqlash uchun ko‘p oq esu s, aq
a mu axassislik alab qiladi.
4. P oku o la ning exnik kompe ensiyasi ye a li emasligi
Qu ilish ja ayoni exnik jiha dan mu akkab soha bo‘lgani sababli p oku o la :
 QMQ, O‘z DS , exnik eglamen la mazmunini chuqu bilmasligi,
 o‘lcho dalola nomala ini o‘g‘ i alqin qilishda qiynalishi,
 kons uk i elemen la ning si a alabla ini baholay olmasligi,
 exnologik ja ayonla ning buzilishi na ijasida kelib chiqadigan xa la ni aniqlashda
qiyinchilikka duch kelishi kabi hola la ko‘p uch aydi.
Texnik sa odxonlikning pas ligi p oku o ekshi u la ining si a iga sezila li a’si
ko‘ sa adi. Shuning uchun exnik kompe ensiyaning ye ishmasligi — izimli muammola dan eng
ka asidi .
5. Qu ilish ma e ialla i si a i a labo a o ahlil masalala idagi qiyinchilikla
Ma e ialla si a i qu ilish xa sizligining asosiy omilla idan bi idi . Amaliyo da quyidagi
muammola kuza iladi:
 ma e ial se i ika la ining qalbakilash i ilishi,
 labo a o iya ahlilla i o‘z aq ida o‘ kazilmasligi,
 be on mus ahkamligi bo‘yicha sino la o‘ kazilmaydi,
 me all kons uksiyala qalinligi, pay and chokla i si a ining ekshi u i sus ,
 issiqlik, gid oizolya siya ma e ialla i si a siz bo‘ladi.
Bu kabi hola la ni aniqlash uchun maxsus labo a o iya uskunala i a ilmiy- exnik bilim
alab qilinadi. P oku o la bunday exnik ahlilla ni mus aqil amalga oshi a olmaydi, bu esa
ekshi u sama ado ligini pasay i adi.
6. O‘lcho a ekspe iza ins i u i aoliya idagi muammola
Nazo a o‘lcho i oqilona o‘ kazilishi uchun:
 malakali mu axassisla ,
 se i ika langan o‘lcho asbobla i,
 mus aqil ekspe iza ma kazla i za u .
Amaliyo da esa:
 ekspe iza o ganla ida malaka pas ligi,
 qisqa mudda da si a siz xulosala be ilishi,
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
582
 asbob-uskunala ning se i ika siyadan o‘ maganligi,
 ekspe la man aa la o‘qnashu iga ega bo‘lishi kabi kamchilikla ma jud.
Bu hola la p oku o ekshi u la ining exnik asosla ini zai lash i adi.
7. Ko upsiya xa la i a yashi in kelishu la ning keng a qalganligi
Qu ilish sohasida ko upsiya xa la i yuqo i bo‘lishining asosiy sababla i:
 na xla ni sun’iy oshi ish imkoniya i,
 nazo a ning ay im bo‘g‘inla ida sha o likning pas ligi,
 exnik ja ayonla ni keng jamoa chilik nazo a qila olmasligi,
 pud a chi-buyu machi- ekshi u chi uchbu chagida man aa la o‘qnashu i.
Ko upsiya hola la i ko‘pincha quyidagicha namoyon bo‘ladi:
 baja ilmagan ishla uchun o‘lo ,
 o iqcha sme a uzish,
 si a siz ma e ialla ni qimma na xda so ib olish,
 nazo a o ganla i bilan il bi ik i ish.
Bu hola la p oku o nazo a ini yanada mu akkablash i ib, ko‘p oq esu s alab qiladi.
8. Ma’lumo la bazasining aqamlash i ilmaganligi
Ko‘plab qu ilish obyek la i bo‘yicha ma’lumo la :
 qog‘oz a ian ida yu i iladi,
 o‘lcho dalola nomala i digi al shaklda saqlanmaydi,
 o o- ideo iksa siya majbu iy emas.
Bu esa p oku o ekshi u iga o‘siq bo‘lib, ja ayonni sekinlash i adi.
Xulosa o‘ ni ay ish joizki, qu ilish obyek la ida p oku o nazo a i da la man aa la ini
himoya qilish, byudje mablag‘la ining maqsadli sa lanishini a’minlash a eng muhimi,
uqa ola ning xa siz hayo sha oi ini ya a ishda hal qilu chi o‘ in u adi. Ushbu maqolada
p oku o nazo a ining huquqiy asosla i, nazo a o‘lcho i ja ayonining mazmuni a ahamiya i,
amaliyo da qo‘llanilayo gan mexanizmla hamda izim sama ado ligiga salbiy a’si qilayo gan
omilla chuqu ahlil qilindi.
Tadqiqo shuni ko‘ sa diki, qu ilish ja ayonla ida uch ayo gan asosiy qonunbuzilishla —
sme a qiyma la ining asossiz oshi ilishi, baja ilmagan ishla ning baja ilgandek ko‘ sa ilishi,
si a siz ma e ialla dan oydalanish a exnologik alabla ga ioya e ilmasligi — ko‘pincha exnik
nazo a o ganla i aoliya ining sus ligi, loyiha-sme a hujja la ining si a siz uzilishi, man aa la
o‘qnashu i a ko upsion omilla bilan be osi a bog‘liqdi . Nazo a o‘lcho i ins i u i p oku o
nazo a ining eng sama ali exnik-huquqiy osi asi bo‘lib, u amalda baja ilgan ishla ni eal
o‘lchash a sme adagi ko‘ sa kichla bilan solish i ish o qali aniqlik a ob’ek i likni a’minlaydi.
P oku o o‘lcho na ijala i asosida za u yu idik cho ala ni qo‘llaydi, moddiy za a
miqdo ini belgilaydi a jinoya yoki ma’mu iy ish yu i ishni boshlashi mumkin. Shu bilan bi ga,
o‘lcho na ijala ining obyek i ligi exnik mu axassisla malakasi, labo a o sino la , no ma i
alabla ga qa ’iy amal qilinishiga bog‘liq. Tahlilla shuni ko‘ sa diki, p oku o la ning exnik
kompe ensiyasi ham ko‘plab holla da ye a li da ajada emasligi nazo a ning si a iga salbiy a’si
ko‘ sa adi. Ma e ialla si a i bo‘yicha labo a o ekshi u la ning ye ishmasligi, ekspe iza
ma kazla ining malakasi pas ligi, o‘lcho asbobla ining se i ika siyasiz qo‘llanilishi kabi
omilla ham izimni zai lash i adi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
583
Raqamlash i ilmagan ma’lumo la bazasi, hujja la ning ko‘p holla da qog‘oz shaklida
yu i ilishi, o o- ideo iksa siyaning majbu iy emasligi p oku o ekshi u ining ezko ligi a
sha o ligini pasay i adi. Shu sababli, qu ilish sohasida p oku o nazo a ini yanada kuchay i ish
bo‘yicha izimli akli la ishlab chiqildi.
Jumladan, p oku o la uchun maxsus qu ilish- exnik o‘qu ku sla ini jo iy e ish, nazo a
o‘lcho la ini o‘liq aqamlash i ish, “Cons uc ion Con ol Digi al Pla o m”ni ya a ish, mus aqil
ekspe iza a labo a o iya izimini kuchay i ish, exnik nazo a ins i u ining ja obga ligini
oshi ish, ende ja ayonla ini o‘liq sha o lash i ish, ko upsiyaga qa shi ku ash mexanizmla ini
kuchay i ish hamda jamoa chilik nazo a ini kengay i ish maqolada asoslangan ilmiy akli la
si a ida ilga i su ildi. Xulosa qilib ay ganda, p oku o nazo a i qu ilish sohasida qonuniylikni
a’minlashning eng muhim ka ola idi . Nazo a o‘lcho i ins i u i esa p oku o ekshi u ining
ilmiy- exnik poyde o ini mus ahkamlaydi. Takli e ilgan cho a- adbi la amaliyo ga a biq e ilsa,
qu ilish ja ayonida sha o lik, si a , moliya iy in izom a xa sizlik da ajasi sezila li a ishda
oshadi, ko upsion hola la keskin kamayadi a da la man aa la i ishonchli himoya qilinadi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. O‘zbekis on Respublikasi “P oku a u a o‘g‘ isida”gi Qonuni // Qonunchilik
ma’lumo la i milliy bazasi, 29.01.2025 y., 03/25/1022/0083-son.
2. Алхутова Е.Ю. Прокурорский надзор за исполнением законов об
административной ответственности за правонарушения в сфере экономики: Дисс.
... канд. юрид. наук. – М.: Федеральное государственное казенное образовательное
учреждение высшего образования “Академия Генеральной прокуратуры
Российской Федерации”, 2013. – С. 165.
3. Исламова Э.Р. Проблемы реализации полномочий прокурора при осуществлении
«общего надзора» // «Крымский научный вестник», №1 (7) / 2016. – С. 230-233;
Иманов И.А. Система и эффективность актов прокурорского надзора в
противодействии коррупции в Республике Казахстан // «Юридическая наука и
правоохранительная практика», №4 (34) / 2015. – С. 193.
4. Алхутова Е.Ю. Прокурорский надзор за исполнением законов об
административной ответственности за правонарушения в сфере экономики: Дисс.
... канд. юрид. наук. – М.: Федеральное государственное казенное образовательное
учреждение высшего образования “Академия Генеральной прокуратуры
Российской Федерации”, 2013. – С. 165.
5. “O‘zbekis on Respublikasi Da la xa sizlik xizma i o‘g‘ isida”gi Qonun // Qonunchilik
ma’lumo la i milliy bazasi, 19.02.2024 y., 03/24/909/0133-son.
6. Федеральный закон Российской Федерация «О прокуратуре Российской
Федерации» // Электрон манба:
h ps://www.consul an . u/documen /cons_doc_LAW_262/?ysclid=m8y 6z9 632624423
22. (мурожаат вақти: 01.04.2025).
7. Закон Республики Беларусь «О прокуратуре Республики Беларусь» // Электрон
манба: h ps://p a o.by/documen /?guid=3871&p0=H10700220. (мурожаат вақти:
01.04.2025).