“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
11
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
TERI LEYSHMANIOZI KASALLIGIGA QARSHI KURASHISHDA
DUNYO TAJRIBASI
Sul ano Ak am Abduxaliko ich
Toshken Da la Tibbiyo Uni e si e i Te miz Filiali assis en i
Te i leyshmaniozi — odam a hay onla da uch aydigan kasallik. Koʻp oq opik
a sub opik iqlimli min akala da qayd e ilgan. Bu un JSST ning s a is ic
ma’lumo iga ko‘ a ha yili 350 million odam bu kasallikka ducho bo‘la ekan.
Respublikamizda e i leyshmaniozi kasalligi asosan Namangan a Na oiy
iloya la ida, Fa g’ona, Sama qand, Jizzax iloya la ida sanoqli hola la da qayd
e ilmoqda. Bunda asosan 1 dan 5 yoshgacha bo‘lgan bolala kasallanadi. Bu
kasallik bilan bu un dunyoda qa shi ku ash olib bo iladi.
Kasallik shakliga ko‘ a leyshmaniozga qa shi milliy ku ash das u la ini ishlab
chiqishda e’ ibo ga olinishi ke ak bo‘lgan asosiy elemen la : milliy nazo a ejala i,
mu o iqlash i ish mexanizmla i ( a moqla a o qo‘mi ala , milliy ope a i
xizma la ), sama ali jamoa chilikni sa a ba qilish a kommunika siya
s a egiyala i, esu sla ni sa a ba qilish, moni o ing a baholash s a egiyala i,
shuningdek, ope a sion adqiqo la dan ibo a .
Leyshmaniya endemik bo‘lgan mamlaka la ning aksa iya i (98 adan 85 asi)
i ojlanayo gan mamlaka la di a e i leyshmaniozi hola la i haqida xaba be ish
ushbu mamlaka la ning aqa uchdan bi ida majbu iydi . Endemik hududla da
jab langan aholining salmoqli qismi da la sog’liqni saqlash das u la iga ega emas;
ashxis qo‘yish a da olash imkoni bo‘lmasligi mumkin, chunki sog’liqni saqlash
ma kazla iga bo ish ko‘p aq alab e adi a qimma ga ushadi yoki bunday
xizma la ning ma judligi haqida bemo la xaba do emas.
Ushbu mamlaka la da sog’liqni saqlash byudje ining asosiy qismi da olash
xizma la iga sa lanadi, shuning uchun kasallikla ning oldini olish das u la i
doimiy a ishda malakali ibbiyo xodimla iga, anspo a do i osi ala iga
muh oj.
Sog’liqni saqlash xizma i in a uzilmasi a akomillash i ilgan exnologiyala dagi
yu uqla ga qa amay, aziya ni aniqlash bo‘yicha p oak i das u la , bi lamchi
ibbiy a’lim a ibbiyo xodimla ini diagnos ika a aziya ni boshqa ish bo‘yicha
o‘qi ish za u . Tibbiyo xodimla ini o‘qi ish a ezko diagnos ika es la idan
oydalanish o qali kasallikni aol pay ida aniqlash sama ado ligini oshi ish
mumkin.
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
12
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
Te i leyshmaniozi kasalligini a qa u chi iskab opa la ning ko‘payishiga qa shi
olib bo adigan cho a- adbi la dan bi i bu aholi punk la i hamda xonadonla da
obodonlash i ish ishla ini olib bo ish. Bundan ashqa i iskab opa la ga qa shi
xonadonla ni zaha li kimyo iy osi ala bilan do ilash. Kasallik qayd e ilganda
xonadonla ichi a ashqi qismi, hamda qo‘shni xonadonla do ilanadi.
Endemik umanla da shaxsiy p o ilak ikaga epelen la , uzoq mudda li a’si
qilu chi insek i sidla bilan ishlo be ilgan pashshaxonala dan kondi sione la ,
elek ik umiga o la dan oydalanish maqsadga mu o iqdi . Shuningdek
xonadonla de o la ining pas ki qismla ini be on qoplamala i bilan qoplash,
ko‘chala ni as al lash i ish, ho lila ni pishiq g’ish bilan qoplash bilan
iskap opa la ning ko‘payishini oldi olinadi.
Tu li ma’mu iy uzilmala , jumladan, Qishloq xo‘jaligi azi ligi ish i okisiz e i
leyshmaniozi bilan mu a aqiya li ku ashib bo‘lmaydi. Tibbiyo , ij imoiy a
biologiya anla i bo‘yicha u li xil anla dan xodimla , jumladan, en omologiya,
mammologiya, pa azi ologiya, an opologiya a e e ina iya anla i bo‘yicha
shi oko la a adqiqo chila ni ham jalb qilish muhim.
Fa makologik xa sizlik izimla i e i leyshmaniozi bilan ku ashishda muhim
omilla dan bi i hisoblanadi. Bu kasallikka qa shi yangi do i osi ala ini opish
bo‘yicha muhim ishla amalga oshi ilgan bo‘lsa-da, da olash das u la ining
sama ado ligiga, ayniqsa, oksiklik muammola i, kam da omadli mamlaka la da
bemo la ning da olanishga ioya qilmasligi kabi omilla a’si ko‘ sa adi. Tu li xil
do ila qo‘llanilib da olashning xalqa o aj ibala ini o‘ ganish ke ak. Nojo‘ya
a’si la a ula ni a qlash, nojo‘ya a’si la ning jiddiylik da ajasini a ula qaysi
do i osi asi bilan bog’liqligini aniqlash kasallik bilan ku ashishda juda muhimdi .
Ha qanday milliy nazo a das u i, miqyosi kichik bo‘lsada, maqsadla , usulla a
jad alla ning aniq a si i bilan pux a ishlab chiqilgan ejaga asoslanishi ke ak.
Tadqiqo chila a kasallikla das u ini ishlab chiqu chi mu axassisla bu
adbi la da ish i ok e ishla i ke ak a eja Sog’liqni saqlash azi ligi omonidan
asmiy a ishda qabul qilinishi a milliy sog’liqni saqlash siyosa ining bi qismiga
aylanishi ke ak. Hukuma omonidan nazo a das u i a egishli byudje ning qabul
qilinishi uning ba qa o ligini ka ola laydigan siyosiy a ma’mu iy majbu iya la ni
naza da u adi.
