“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
15
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
BOLALARDA KO‘KYO‘TAL KASALLIGI ASORATLARINI BAHOLASH
Sul ono Ra shan Komiljono ich, Odiljono Ozodbek Odiljono ich
Te miz iq isodiyo a se is uni e si e i, Te miz, O‘zbekis on
Muammoning dolza bligi: Ko‘kyo‘ al (pe ussis) - bu yuqo i na as yo‘lla ini
za a laydigan, asosan bolala a yoshla o‘ asida a qaladigan ha o- omchi
in eksion kasallikdi . Kasallikning i ojlanishining asosiy ko‘ inishi xu ujsimon
yo‘ al a na as ye ishmo chiligi bilan kechadigan og‘i kasallik bo‘lib, emlash
kalenda iga ioya qilmaslik bu un sog‘liqni sqlash ashkilo i oldida u gan jiddiy
muammola dan bi bo‘lib qolmoqda.
2022-yilda AQShda 2 388 a ko‘kyo‘ al bilan kasallnish a 3 a o‘lim hola i qayd
e ilgan. 2014-yildan 2022-yilgacha bo‘lgan da da kasallanishning pasayishiga
olib keladigan omilla dan bi i, ayniqsa, ka ala a homilado ayolla o‘ asida
immuniza siya da ajasining oshishi hisoblanadi.
Ha 100 000 na a chaqaloqning kasallanish chas o asi <6 oylik chaqaloqla
o asida eng yuqo i bo‘ldi (78%) [6], >20 yoshdagi shaxsla qayd e ilgan
hola la ning 45,6% ni ashkil e di.
Ko‘kyo‘ al bilan xas alanganla ning asosiy qismini 17 yoshgacha bo‘lgan bolala
a o‘smi la ashkil e adi a ula ning eng ka a ulushi 2009-yilga o‘g‘ i keladi.
Ko‘kyo‘ al in eksiyasi qayd e ilgan ba cha hola la ning 97,1% ni ashkil e di. Ula
o asida bolala ko‘pchilikni ashkil e gan 7-14 yosh (41,2%); kasallikka chalingan
bolala ulushi 1 yoshgacha 20,8% ni, 3-6 yoshda esa 22,6%.
Rossiyaning ay im hududla ida ko‘k ak yoshidagi bolala ning kasallanishi 100
mingga 100 a, o‘lim hola la i esa ha yili qayd e iladi.
Hozi gi aq da dunyoning ko‘plab mamlaka la ida (AQSH, A s aliya,
Nide landiya, Kanada a boshqala ), bolala emlash qam o i yuqo i bo‘lishiga
qa amasdan ko‘kyo‘ al epidemiyasi a j olib bo moqda.
Ko‘yo‘ al bilan kasallanganla ning yosh uzilmasida us unlik qiladi: 7-14 yoshli
o‘qu chila (37,9%), bi yoshgacha bo‘lgan bolala 25% ni, 3-6 yoshli bolala
18,2% ni ashkil e adi. Bemo la ning emlanganlik ko‘ sa kichi (65%) bo‘lgan.
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
16
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
Ka a yoshlik bemo la o‘smi la a ka ala da ko‘kyo‘ al ko‘p uch aydi a a ipik
shaklla da namoyon bo‘ladi. Ayniqsa alle gologla , o ola ingolog, e ape la da
sama asiz da o muolajala i olib bo iladi.
Adabiyo la ahlili o‘ ganilganda, ka a yosh gu uhla ida ko‘kyo‘ al ipik a zda
o‘ ishi a pne moniya (2%), siydik u a olmaslik (28%), kollaps (6%), qo u g‘ala
sinishi (4%) a boshqala bilan aso a lanishi mumkin.
Ko‘kyo‘ al kasalligini bolala da a ka ala da b onx-o‘pka aso a la iga ega a ega
bo‘lmagan bemo la da solish i ma axlilini o‘ ganib, e a ashhiso a aniq
yo‘nalish olishga e ishiladi.
Tadqiqo maqsadi: Bolala da ko‘kyo‘ al kasalligi aso a la ini baholashdan ibo a .
Tekshi ish usulla i a ma e ialla i: O‘ kazilgan adqiqo ishi Su honda yo
iloya i Bolala yuqumli kasallikla shi oxonasi a Ango uman ibbiyo
bi lashmasi yuqumli kasallikla bo‘limida yo ib da olangan bemo la asosida olib
bo ildi.
Yuqumli kasallikla bo‘limida 2021-2024 yil da omida ko‘kyo‘ al kasalligi onida
b onx-o‘pka aso a la i ko‘za ilgan a b onx-o‘pka aso a la i ko‘za ilmagan 140
na a yo ib da olangan bemo la da o‘ ganildi.
Ba cha bemo bolala da ekshi u o‘ kazilish aq ida ko‘kyo‘ alni klinik manza asi
yaqqol kuza ildi. Qo‘yilgan azi ala ga mos xolda, hamma bemo la ni ikki
gu uhga bo‘lib o‘ ganildi: Asosiy gu uhga 90 na a (64%) b onx – o‘pka aso a li
ko‘kyo‘ al bolala a nazo a gu uhiga 50 na a (36%) aso a lanmagan ko‘kyo‘ al
bolala olindi. Ha ikkala gu uh bolala da ko‘kyo‘ al kechishi a kasallikning
klinik kechish jixa la iga a’si qilu chi p emo bid on kasallikla i o‘ ganildi.
Bemo bolala jinsiy a kibi bo‘yicha o‘ ganilganda asosiy gu uhda o‘g‘il bolala
48 na a ni (53%), qiz bolala 42 na a ni (47%), nazo a gu uhida esa o‘g‘il bolala
26 na a ni (52%) a qiz bolala 24 na a ni (48%) ashkil e di. Jinsiy a kibi
bo‘yicha gu uhla da s a is ik ahamiya li a qla kuza ilmadi.
Tadqiqo da omida jinsiy a kibi bo‘yicha o‘ ganilganda o‘g‘il bolala 74 na a ni
(53%), qiz bolala 66 na a ni (47%) ashkil e di. Jinsiy a kibi bo‘yicha gu uhla da
s a is ik ahamiya li a qla kuza ilmadi.
Tadqiqo na ijala i: Ko‘kyo‘ alning aso a la i, oda da, kasallikning og‘i shaklla i
bilan kasallangan bolala da i ojlandi.
Kasallikning o‘z aq ida aniqlanishi, o‘g‘ i da olash, bemo ning yoshi,
kasallikning og‘i lik da ajasi a yondosh kasallikla ning ma judligi ko‘kyo‘ al
kechishiga a’si ko‘ sa adi. Kasallikdan so‘ng bi um lik u g‘un immuni e
shakllanadi.
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
17
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
Ko‘kyo‘ al bu un dunyoda ko‘k ak yoshidagi bolala ichida monoin eksiya si a ida
10,5% hola la da le al oqiba sababi hisoblanadi
1- jad al
Gu uxla da bemo bolala ning yoshi haqida ma’lumo .
Yoshi
Asosiy gu uh
N=90
Nazo a gu uh
N=50
Jami N=140
M % M % M %
0-3 yosh 17 19 5 10 22 15,7
3-7 yosh 36 40 18 36 54 38,6
7-14 yosh 37 41 27 54 64 45,7
Kuza u ga olgan bemo la imizda ko‘kyo‘ al kasalligi bolala da ma jud kalenda
bo‘yicha ko‘kyo‘ alga qa shi emlanganlik da ajasini o‘ gangamizda,
2-jad al
Bemo la da b onx- o‘pka aso a la i bilan aso a langan ko‘kyo‘ alli bolala da
emlanganlik da ajasi bo‘yicha aqsimlanishi
Belgila i
Asosiy gu ux
N=90
Nazo a gu uxi
N=50
Abs. % Abs. %
Emlanmagan 40 44 14 28
AKDS-1 27 30 18 36
AKDS-2 17 19 10 20
AKDS-3 6 7 8 16
Emlash o aliqla ining
buzilishi bo‘lganla
29 32 12 24
Kuza u imizda bo‘lgan asosiy gu uh bolala da b onx-o‘pka aso a la i o‘z
na ba ida onasining so‘zidan bemo shikoya la i, kasallik klinik belgila i, obek i
a ins umen al ekshi u na ijala i asosida kichik gu uxla ga bo‘lindi a
quyidagicha o‘ ganildi: b onxopne moniya 34 na a (38%) bemo la da, o‘ ki
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
18
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
b onxi 29 na a (32%) bemo la da, la ingi 11 na a (12%) a b onxi +la ingi 16
na a (18%);
Nazo a gu uh bolala da esa b onx-o‘pka aso a la i kichik gu uxla ga bo‘lib
o‘ ganilganda quyidagicha: b onxopne moniya 6 na a (12%) bemo la da, o‘ ki
b onxi 16 na a (32%) bemo la da, la ingi 15 na a (30%) a b onxi +la ingi 13
na a (26%) bemo la da kuza ildi.
3- jad al
Bolala da ko‘kyo‘ alning b onx-o‘pka aso a la i Asosiy gu uh kesimida
Belgila i
0-3 yosh
N=17
3-7 yosh
N=36
7-14 yosh
N=37
Jami
N=90
Abs. % Abs. % Abs. % Abs. %
B onxopne moniya 8 47 15 41,6 11 30 34 38
O‘ ki b onxi 4 23 10 27,7 15 40 29 32
La ingi 2 12 5 14 4 11 11 12
B onxi +la ingi 3 18 6 16,6 7 19 16 18
Xulosa: Ko‘kyo‘ al bilan kasallangan bolala da b onx-o‘pka aso a la idan,
b onxopne moniya asosiy gu uhda 38% a Nazo a gu uhdagi bolala da esa o‘ ki
b onxi 32% ekshi u dagi bemo la ning 44% umuman emlanmagan, shula dan
10% emlash yoshiga ye maganligi aniqlandi.
Asosan bi yoshgacha bo‘lgan bolala da ko‘kyo‘ alga qa shi emlash o‘liq
ugallanmaganligi sababli ko‘kyo‘ al kasalligi og‘i kechadi, ula ga aloxida
e ape ik yondoshish alab e iladi.
