“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
54
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
INFEKSIYA VA MIKROORGANIZMLARNING GENETIK
O‘ZGARUVCHANLIGI
TDTU Te miz iliali
Mik obiologiya, jamoa saloma ligi, gigiyena a menejmen ka ed asi assis en i
Axmedo a Saoda Tashbol aye na
TDTU Te miz iliali
Tibbiy biologiya a gis ologiya ka ed asi assis en i
Xolbeko Bax iyo Bamano ich
Ki ish. In eksiya — bu pa ogen mik oo ganizmla ning i ik o ganizmga ki ib,
unda ko‘payishi a kasallik chaqi ishi bilan xa ak e lanadigan mu akkab biologik
ja ayondi . Mik oo ganizmla a o ganizm o‘ asidagi o‘za o a’si na ijasida u li
yuqumli kasallikla i ojlanadi. Ushbu ja ayonning kechishi mik obla ning
pa ogenlik da ajasi, ula ning gene ik xususiya la i hamda mezbon o ganizmning
immun hola iga bog‘liq. Shuning uchun mik oo ganizmla ning gene ik
o‘zga u chanligi a in eksion ja ayon mexanizmla ini o‘ ganish ibbiyo
mik obiologiyasi sohasida muhim ilmiy yo‘nalish hisoblanadi.
Kali so‘zla : in eksiya, pa ogen mik oo ganizmla , sha li pa ogen mik obla ,
ashxis, gene ik o‘zga ish, an ibio ik ezis en ligi, PCR, mik obiologiya.
Maqsad
In eksiya i ojlanishida pa ogen a sha li pa ogen mik oo ganizmla ning o‘ nini
aniqlash, ula ga ashxis qo‘yish usulla ini o‘ ganish hamda mik oo ganizmla ning
gene ik o‘zga u chanligi mexanizmla ini ahlil qilish.
Ma e ialla a usulla
Ushbu ma zuni yo i ishda zamona iy mik obiologik, se ologik a molekulya
adqiqo usulla iga asoslangan ilmiy manbala ahlil qilindi. Bak e iologik ahlil
usuli o qali mik oo ganizmla aj a ib olinadi a iden i ika siya qilinadi. Se ologik
(ELISA, aglyu ina siya, komplemen bi ikish eaksiyasi) a molekulya (PCR)
usulla in eksion kasallikla ning aniq ashxisini qo‘yishda qo‘llaniladi.
Na ijala
Pa ogen mik oo ganizmla — bu inson a hay onla da kasallik chaqi u chi
mik obla di . Ula in azi lik, oksin ishlab chiqa ish a immun izimdan qochish
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
55
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
xususiya la iga ega. Masalan, S aphylococcus au eus, Mycobac e ium ube culosis
a Salmonella spp. kabi mik obla og‘i in eksiyala ni chaqi adi.
Sha li pa ogen mik oo ganizmla esa sog‘lom odam o ganizmida oda da za a
ye kazmaydi, ammo immuni e pasayganda yoki mik o lo aning abiiy mu ozana i
buzilganda kasallik qo‘zg‘a ishi mumkin. Ula ga Esche ichia coli, Candida
albicans, Klebsiella pneumoniae kabi mik oo ganizmla ki adi.
In eksion kasallikla ga ashxis qo‘yishda eng sama ali yo‘lla — bu bak e iologik,
se ologik, molekulya -gene ik a klinik-epidemiologik ahlilla ni kompleks
qo‘llashdi .
Mik oo ganizmla ning gene ik o‘zga u chanligi mu a siyala , ekombina siya,
ansduk siya, ans o ma siya a kon’yuga siya ja ayonla i o qali yuzaga keladi.
Ushbu mexanizmla an ibio ikla ga chidamli sh ammla ning paydo bo‘lishiga olib
keladi. Ayniqsa, plazmidala o qali gene ik axbo o almashinu i na ijasida
bak e iyala o asida ezis en lik a qaladi.
Xulosa
In eksiya pa ogen a sha li pa ogen mik oo ganizmla aoliya i na ijasida
i ojlanadi. Yuqumli kasallikla ga ashxis qo‘yishda bak e iologik, se ologik a
molekulya usulla eng ishonchli hisoblanadi. Mik oo ganizmla ning gene ik
o‘zga u chanligi ula ning moslashu chanligi, an ibio ikla ga chidamliligi a
e olyu sion i ojlanishida muhim ol o‘ynaydi. Gene ik o‘zga ish mexanizmla ini
chuqu o‘ ganish an imik ob e apiya s a egiyasini akomillash i ishda ilmiy asos
bo‘lib xizma qiladi.
