“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
123
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
EXINOKOKKOZ VA ALVEOKOKKOZ KASALLIKLARI USTIDAN
EPIDEMIOLOGIK NAZORAT
Rasulo Sh.M.
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali Mik obiologiya, jamoa
saloma ligi, gigiyena a menejmen ka ed asi
Insoniya XXI as ga qadam qoʻygan bi da da, an a exnikadagi e ishilgan
yu uqla ga qa amasdan, aholi o asida baʼzi bi yuqumli kasallikla koʻplab qayd
qilinmoqda, baʼzila i esa ba amom uga ilgan emas. Yuqumli kasallikla ni,
jumladan exinokokkozni aholi o asida ba amom uga ish yoki yanada kamay i ish
sani a iya-epidemiologiya a e e ina iya sohasida xizma qilayo gan
mu axassisla ning bilim sa iyasiga a ula ning ish aoliya iga be osi a bogʻliq. Bu
esa oʻz na ba ida ibbiyo mu axassisla i exinokokkoz kasalligining a qalganlik
da ajasi, epizoo ologiyasi, epidemiologiyasi, epidemiologik nazo a i a uning
oldini olish cho a- adbi la ini chuqu bilishla ini aqozo qiladi.
JSST maʼlumo la iga koʻ a bu un dunyoda a o e ayo gan 50 million kishining 16
millionidan koʻp ogʻi oʻlimining sababi yuqumli a pa azi a kasallikla
hisoblanadi.
Baʼzi maʼlumo la ga koʻ a, hozi gi aq da exinokokkoz bilan ye yuzida 1
milliondan o iq kishi kasallangan, bunda baʼzi endemik a noendemik
min aqala da ushbu xas alik bilan kasallanish koʻ sa kichi 200-ma adan koʻp oq
a q qiladi. Soʻnggi oʻn yillikla da exinokokkoz bilan kasallanish
koʻ sa kichla ining oʻsishi a kasallikning geog a ik chega asining kengayishi
kuza ilmoqda.
Bugungi kunda dunyoda ekologik a an opogen omilla aʼsi ida hay onla ning
asosiy ses odozla idan bi i hisoblangan exinokokkoz kasalligi dunyoning 100 dan
o iq da la la ida a qalgan boʻlib, epizoo ologik a epidemiologik ahamiya kasb
e u chi xa li kasallik hisoblanadi.
Exinokokkoz ayniqsa qoʻychilik bilan shugʻullanu chi qishloq min aqala ida koʻp
uch aydi, u hududla da i la soʻyilgan qoʻyla ning ichki o ganla ini is eʼmol qilishi
bunga asosiy sabab hisoblanadi. I goʻsh i odam o qa a sionining bi qismini
ashkil e u chi ye sha idagi min aqala da ushbu kasallik juda keng a qalgan.
Oʻzbekis on Respublikasi exinokokkoz boʻyicha endemik hududga ki adi. Rasmiy
maʼlumo la ga koʻ a, kasallanish koʻ sa kichi ha 100 000 aholiga 6-9 kishini
ashkil e adi. Oʻzbekis onda ha yili exinokokkoz bilan bogʻliq 4000 ga yaqin
ja ohlik amaliyo la i amalga oshi iladi, konse a i da olanu chi bemo la ning
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
124
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
soni esa maʼlum emas. Kasallik espublikaning ba cha hududla ida oʻyxa ga
olingan.
Exinokokkoz koʻp oq, uy hay onla i bilan muloqo da boʻlu chila ga, shu
jumladan choʻponla ga, su sogʻu chila ga, mol boqu chila ga, e me la ga, i
boqu chila ga koʻp oq yuqqanligi aniqlandi. Mak ab yoshidagi oʻgʻil bolala
o asida kasallik qoʻp oq qayd qilingan. Buning sababi ula koʻpincha ka ala bilan
mol, qoʻy boqishda a ula ni pa a ish qilishda, i la bilan muloqo da boʻlishi
bilan bogʻliq. 7 yoshdan 15 yoshgacha boʻlganla o asida se ologik a
immunologik ekshi u na ijala i ham ula ning qonida exinokokka qa shi
an i elola i i bi muncha yuqo iligi aniqlandi.
JSST mu axassisla ining aʼkidlashicha, ha bi yuqumli kasallikning oldini olish
a da olash boʻyicha uzilgan das u la ni adbiq e ishda, epidemiologik nazo a ni
sama ali amalga oshi masdan mu a aqiya ga e ishib boʻlmaydi.
V.I.Pok o skiyning (2008) ik icha, epidemiologik nazo a ning mohiya i, yuqumli
kasallikla ning p o ilak ikasi a unga qa shi ku ash izimini maʼlumo la boʻyicha
almashinu idi .
B.L. Che kasskiyning (2001) ik icha, zoonozla ning epidemiologik nazo a i, koʻp
qi ali boʻlib, kasallikni dinamik oʻ ganish, kasallikni aqa gina ope a i nazo a
qilibgina qolmasdan, qoʻzgʻa u chining ekologiyasi, biologiyasi a a ealini chuqu
ekshi ishdi . Epidyemiologik nazo a ning naza iy a uslubiy negizi boʻlib, hamma
izimning koʻp omilli xa ak e i a epidemik ja ayonning unksional elemen i
hisoblanadi.
Exinokokkoz a al eokokkoz hola la i aniqlanganda ula ni oʻyxa ga olish a
s a is ik hisobo alabla iga koʻ a qayd e iladi. Tibbiyo xodimla i, bi inchi
na ba da ja ohla , e ape la , en genolog a ne opa ologla omonidan
exinokokkoz kasalligini aniqlansa shoshilinch xaba noma (058/h.sh.) oʻldi iladi a
hududiy Sani a iya epidemiologik osoyish alik a jamoa saloma ligi
boshqa mala i (boʻlimla i)ga yubo iladi. Ha bi aniqlangan exinokokkoz
bemo la i DPMda 060/h.sh. ju naliga qayd e iladi. Aniqlangan bemo la ning
hammasi “D” hisobga olinadi, 030/h.sh. oʻldi iladi a ja ohla omonidan keyingi
hola i kuza u ga olinadi. Sani a iya epidemiologik osoyish alik a jamoa
saloma ligi boshqa mala i omonidan aniqlangan hola 2-shakl “Yuqumli a
pa azi a kasallikla hisobo i”ga ki i iladi. Exinokokkoz a al eokokkoz
kasallikla i us idan epidemiologik nazo a maqsadida pa azi ologla DPMdagi
ibbiy hujja la ni ahlil qiladi: “Ambula o ibbiy ka a” (025/h.sh.),
“Shi oxonadagi bemo ning ibbiy ka asi” (003/h.sh.), “Yakuniy (aniq)
ashxisla ni qayd e ish uchun s a is ik alon” (025-2/h.sh.), ope a siyala ni qayd
qilish, ope a siya ja ayonida olingan biopsiya a au opsiya namunala ini ekshi u
na ijala i, o ganik ope a siya chiqindila ini yoʻqo ish ju nalla i. Ope a siyadan
soʻng qolgan exinokokk kis ala i qoldiqla i 2015-yil 2- e aldagi «Respublika
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
125
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
DPMla ida chiqindila ni yigʻish, saqlash a yoʻqo ish» oʻgʻ isidagi 0317-15-sonli
SanM aQ ning 4.25.punk i asosida yoʻqo iladi.
Aniqlangan exinokokkoz a al eokokkoz hola la i oʻ kazilgan ope a siyala
soniga, klinik ekshi ilgan ashxisla au opsiyala ini oiz hisobi, bi lamchi ashxis
qoʻyilgan sana a ogʻi klinik koʻ inishla ning boshlanish sanasiga nisba an
olinadi. Kasallikla ga qa shi oʻ kazilgan cho a- adbi la ni sama asini baholashda
exinokokkoz oʻchogʻida ashqi muhi obyek la ini u li yoʻnalishla ini oʻz ichiga
olgan sani a iya gelmin ologik nazo a i oʻ kaziladi.
