“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
142
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
ICHAK GELMINTOZLARI VA ASKARIDOZNING LABORATORIYA
TEKSHIRISH USULLARI
Toshpoʻla o A.Y., Rasulo Sh.M., Quchqo o O.Oʻ.
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali Mik obiologiya, jamoa
saloma ligi, gigiyena a menejmen ka ed asi
Oʻzbekis on, Te miz shaha
Hozi gi kunda odamla o asida eng keng a qalgan kasallikla dan bi i bu pa azi a
kasallikla di . Pa azi a kasallikla deya li hamma mamlaka la da uch aydi.
Sayyo amiz aholisining uchdan bi qismi pa azi a kasallikla i qoʻzgʻa u chila i
bilan za a langan.
JSST ning 2020-yil 2-ma dagi maʼlumo iga koʻ a bu un dunyoda 1,5 millia ddan
o iq dunyo aholisining 24 oizi up oq o qali yuqadigan gelmin in eksiyala i bilan
kasallangan. 267 milliondan o iq mak abgacha yoshdagi bolala a 568 milliondan
o iq mak ab yoshidagi bolala ushbu pa azi la in ensi a qaladigan hududla da
yashaydila hamda ula da olash a p o ilak ika cho ala iga muh oj.
Oʻ ki aska idoz in aziyala i yiliga 60000 ga yaqin oʻlimga olib keladi, asosan
bolala da ichak u ilishi u ayli oʻlim hola i kuza iladi. Aska idoz e kakla da ham,
ayolla da ham uch aydi, lekin bolala ka ala ga qa aganda in eksiyaga koʻp oq
moyil boʻladi, ayniqsa 3 yoshdan 8 yoshgacha boʻlgan bolala da bu koʻp oq
namoyon boʻladi. Bu kasallik asosan issiq, nam iqlimi boʻlgan hududla da
a qalgan. Aska idoz dunyoning 150 dan o iq mamlaka ida keng a qalgan.
Aska idozning a qalishi shuni koʻ sa adiki, kasallanishning 8,3% Janubiy
Ame ika, Ma kaziy Ame ika a Ka ib ha zasida, 16,7% A ika a Yaqin Sha qda,
75% holla da Ma kaziy a Janubi – Sha qiy Osiyo a Okeaniya min aqasida.
Dunyo boʻylab 0,8 dan 1,2 millia dgacha odam aska idozdan aziya chekadi.
Aska idoz up oqli gelmin ozla ning eng keng a qalgan u i. Ha yili aska idoz
bilan jahon miqyosida 12,3 mln. kishi xas alanadi.
Jahon miqyosida gelmin ozla bilan 4,5 millia d kishi kasallangan ula dan 1269
mln. aska idoz, 932 mln. ankilos omidozla , 637 mln. ixo se aliozla , 353 mln.
en e obiozla , 77 mln. enia inxozla , 39 mln. gimenolepidozla , 15 mln.
di illobo iozla , 10 mln. ish a bilan kasallanganla ni ashkil e adi.
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
143
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
Koʻpchilik hududla da aska idozning endemikligi ij imoiy iq isodiy, a ixiy a
demog a ik ja ayonla bilan bogʻliq. Shuning uchun bu kasallik ham iq isodiy,
ham siyosiy jixa dan dolza b hisoblanadi.
Oʻzbekis on Respublikasi hududla ida gelmin ozla ning 10 – 12 u i qayd
e ilmoqda. E e obioz, gimenolepidoz, aska idoz, enia inxoz, ixo se alioz kabi
gelmin ozla baʼzi iloya la da omma iy a ishda a qalgan. Respublikamizda
aska idoz – en e obioz a gimenolepiazdan keyin uchinchi oʻ inni egallaydi.
Labo a o iya ekshi ish usulla i. Ke akli kimyo iy eak i la a jihozla :
Gli se in, 6%li enol e i masi (100 ml dis illangan su + 6 g enol), malaxi
yashilining 3%li e i masi (2,5 g malaxi yashili + 75 ml dis illangan su ),
gig oskopik sello an, buyum oynachala i, shisha yoki yogʻoch ayoqchala , ezina
qopqoq yoki alik, mik oskop.
Ka o ishchi e i masini ayyo lash: 100ml 6%li enol e i masi + 100 ml gli se in
+1,2 ml malaxi yashili 3%li e i masi (bu e i mani zich yopiladigan qopqoqli oʻq
angli shisha idishda uzoq aq saqlash mumkin). Fenol p epa a ni
za a sizlan i adi, gli se in su ma angini ocha i adi, malaxi yashili esa mik oskop
oʻ kazu chining koʻz zoʻ iqishini kamay i adi.
Fenol a malaxi yashili boʻlmagan hola la da gli se in e i masi (50 ml gli se in +
50 ml dis illangan su )dan oydalanish mumkin.
Sello an asmachala ni ayyo lash: gid o il sello andan (gid o il sello an yoqilsa
yonadi, polie ilen plyonka esa yonmay e ib ke adi, ekshi ish uchun noqulay)
buyum oynachasiga mos keladigan 20x40 mm oʻlchamdagi asmachala qi qiladi.
Qi qilgan asmala ekshi u oʻ kazishdan 24 soa oldin Ka o ishchi e i masiga
solib qoʻyiladi. 200 ml ishchi e i ma yo damida 5 mingga yaqin yangi asmala ga
ishlo be ish mumkin. Tayyo plas inkala e i mada qopqogʻi yaxshi yopiladigan
idishda xona ha o a ida 6 oygacha saqlanishi mumkin.
Tekshi u oʻ kazish: buyum oynachasiga 30 – 50 mg (noʻxo oʻlchamida) najas
qoʻyiladi, alohida shisha yoki yogʻoch ayoqcha bilan yoyiladi. Us ini Ka o ishchi
e i masi bilan ishlo be ilgan sello an asmada yopiladi. Sello anning us i buyum
oynasi kengligida ezina qopqoq yoki maxsus alik bilan yupqa ekis iniq qa lam
hosil boʻlguncha yoyiladi. P epa a ni angsizlangunicha xona ha o a i qoldi iladi,
keyin mik oskopda obyek i i x8 yoki x10, okulya i x7 yoki x10 oʻlchamla da
(gelmin uxumla ining mo ologik uzilishini aniqlash uchun obyek i x40 da)
koʻ iladi.
Su maning angsizlanish aq i ha o ha o a iga bogʻliq boʻlib, aga xona ha o a i
pas boʻlgan holda ham 1soa dan oshmasligi ke ak; yilning issiq da la ida
su ma qu ib qolmasligi uchun 30 – 40 daqiqadan soʻng mik oskop os ida koʻ ish
mumkin boʻladi.
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
144
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
Usulning sama ado ligi: najasni oddiy (na i ) su ib ekshi ishdan koʻ a, 20 – 30-
ma a koʻp koʻ ish mumkin; ichak a jiga gelmin uxumla ini in aziyaning
yuqo i a oʻ a in ensi ligida aniqlash mumkin; in aziyala ning in ensi ligi kam
boʻlganda bu usulning sama ado ligi ancha pas .
Xulosa. Bu usuldan aholini ichak gelmin ozla iga (aska idoz) omma iy
ekshi u la oʻ kazishda oydalaniladi, masalan: ka a yoshdagi aholining dek e i
gu uxi a uyushgan bolala jamoala idagi ekshi u la da; klinik – diagnos ik
labo a o iyala da yoʻllanmasida aniq ashhis qoʻyilmagan yoki bemo ni qaysi
maxsus usulda ekshi ish belgilanmaganda, labo an la uchun qulay hisoblanib,
Ka o usuli bilan ayyo langan p epa a la ni xona ha o a ida uzoq aq da omida
muzey p epa a la i si a ida saqlash mumkin.
