SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM
Vol. 3 No. 6 (2025)
110
ARAB TILINI O'QITISHDA INTERFAOL METODLARDAN
FOYDALANISH
Mi pula o a Nodi a Kadi o na
Yangi as uni e si e i 4-ku s, 102-22 gu uh
"Mum oz Sha q ilologiyasi" ka ed asi mudi i
a ix anla i nomzodi, do s.n
H.H. Yo‘ldoshxo‘jaye
Anno a siya: Ushbu ezisda a ab ilini o‘qi ish ja ayonida in e aol
me odla dan oydalanishning a zallikla i, o‘qu chila ning il o‘ ganishga bo‘lgan
mo i a siyasini oshi ishdagi o‘ ni a amaliy qo‘llanilish usulla i yo i iladi.
In e aol yondashu o qali a ab ilini o‘ ganishda inglab ushunish, so‘zlash,
o‘qish a yozish kompe ensiyala ini i ojlan i ish yo‘lla i ahlil qilinadi.
Kali so‘zla : a ab ili, in e aol me od, kommunika i yondashu ,
mo i a siya, o‘qi ish exnologiyasi.
Bugungi kunda a’lim izimida in e aol me odla o‘qu chi aoliya iga
asoslangan yondashu si a ida keng qo‘llanilmoqda. Che illa , xususan a ab ilini
o‘qi ishda bu me odla ning ahamiya i yanada o ib bo moqda. Chunki a ab ili
na aqa diniy a madaniy me os ili, balki xalqa o muloqo a ilm ili si a ida ham
dolza b ahamiya kasb e adi. Shu bois o‘qi ish ja ayonida in e aol me odla dan
oydalanish o‘qu chila ning bilim, ko‘nikma a malakala ini aollash i ishda
muhim o‘ in u adi.
In e aol me odla — bu o‘qu chila ning mus aqil ik lashini, aol ish i okini
a’minlo chi, o‘za o muloqo ga yo‘nal i ilgan o‘qi ish usulla i majmuasidi . Ula
o‘qi u chi a o‘qu chi o‘ asidagi an’ana iy “ma’lumo be u chi– inglo chi”
munosaba ini o‘zga i ib, o‘qu chini da sning aol sub’ek i si a ida shakllan i adi.
A ab ili da sla ida bu yondashu ayniqsa muhimdi , chunki il o‘ ganish — aqa
g amma ik qoidala ni yodlash emas, balki ula ni muloqo da qo‘llay bilish
SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM
Vol. 3 No. 6 (2025)
111
ja ayonidi . In e aol me odla dan oydalanish o qali o‘qu chila da inglab
ushunish, o‘qish, yozish a so‘zlash ko‘nikmala i bi galikda shakllanadi. Masalan,
da sda o‘qi u chi yangi ma zuni o‘qu chila bilan suhba a zida o‘ ganadi, ula
esa aol sa ol-ja ob o qali ma zuni amalda qo‘llaydila .
A ab ili da sla ida eng sama ali in e aol me odla qa o iga “Aqliy hujum”
(B ains o ming), “Rol o‘ynash” (Role play), “Ju likda a gu uhda ishlash”,
“Klas e ” hamda “Deba ” me odla ini ki i ish mumkin. “Aqliy hujum” usuli
yangi so‘z a ibo ala ni o‘ ganishda o‘qu chila ning a akku ini aollash i adi.
“Rol o‘ynash” me odida esa o‘qu chila a ab ilida u li hayo iy aziya la ni
modellash i adila : “Bozo da xa id qilish”, “Talaba a o‘qi u chi suhba lashu i”
kabi mashqla ula ga muloqo da abiiy so‘zlashni o‘ ga adi. “Ju likda a gu uhda
ishlash” usuli esa hamko likda ik almashish, bi -bi ining xa ola ini o‘g‘ ilash,
o‘z ik ini a ab ilida bayon e ish imkonini be adi. Shu a zda o‘qu chila o‘za o
aqoba a hamko lik muhi ida bilimla ini mus ahkamlab bo adila .
In e aol me odla dan oydalanish na ijasida o‘qu chila na aqa a ab ilini
o‘ ganadila , balki u o qali muloqo madaniya ini, ik ni asoslab ay ish, dalil
kel i ish, bi -bi ini inglash a hu ma qilish kabi ij imoiy ko‘nikmala ni ham
egallaydila . Masalan, “Deba ” me odida o‘qu chila a ab ilida ma’lum bi ma zu
yuzasidan o‘z pozi siyala ini himoya qiladila , bu esa ula ni mus aqil ik lash a
so‘zlashu kompe ensiyasini i ojlan i ishga undaydi. “Klas e ” a “Fik la
xa i asi” me odla i yo damida esa g amma ik a leksik ma zula ni izimlash i ish,
so‘zla ning ma’no bog‘liqligini ushunish osonlashadi. Umuman olganda, in e aol
me odla dan mun azam oydalanish a ab ili da sla ini jonlan i adi,
o‘qu chila ning mo i a siyasini oshi adi a ula ni aol, ijodko shaxs si a ida
shakllan i ishga yo dam be adi.
“Ju likda a gu uhda ishlash” me odi. “Ju likda a gu uhda ishlash”
me odi a ab ili da sla ida o‘qu chila ni aol muloqo ga jalb e ish a ula ni
jamoa iy hamko likka o‘ ga ishning sama ali usulla idan bi idi . Bu me od o qali
o‘qu chila bi -bi la iga ayanib, bilim almashadila , ik la ini i oda e ish
SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM
Vol. 3 No. 6 (2025)
112
ja ayonida a ab ilidagi so‘z a ibo ala ni aol qo‘llaydila . O‘qi u chi bu
ja ayonda ahba a yo‘nal i u chi olini baja adi, o‘qu chila ning o‘za o
muloqo ini ashkil e adi.
Masalan, o‘qu chila ikki kishilik ju likla da “A abcha suhba uzing” yoki
“Bozo da xa id qilish” ma zusida muloqo ya a ish opshi ig‘ini baja adila .
Gu uhli shaklda esa ula ga “A ab mamlaka la i madaniya i haqida mini-dialog
yozing” kabi ijodiy opshi iqla be iladi. Bu ja ayonda o‘qu chila bi -bi la ining
xa ola ini ahlil qiladila , uza ish akli la ini bildi adila a il me’yo la iga mos
so‘zlashu ni shakllan i adila .
Shuningdek, ju likda a gu uhda ishlash o‘qu chila da ij imoiy muloqo , aol
inglash, sab - oqa , hamjiha lik a mas’uliya kabi shaxsiy azila la ni
i ojlan i adi. Bu me od a ab ili da sini jonlan i ib, ha bi o‘qu chini da s
ja ayonining aol ish i okchisiga aylan i adi. Na ijada o‘qu chila da a ab ilida o‘z
ik ini e kin i oda e ish, jamoa iy ik bildi ish a nu qiy muloqo madaniya i
shakllanadi.
“Klas e ” a “Fik la xa i asi” (Mind Map) me odi. “Klas e ” a “Fik la
xa i asi” me odla i a ab ili da sla ida g amma ik a leksik ma e ialla ni
izimlash i ish, ula ni yaxli id ok e ish imkonini be u chi sama ali osi ala di . Bu
me odla o‘qu chila ning ma zuga nisba an aol ish i okini oshi adi, ula ning
izual a man iqiy a akku ini uyg‘unlash i adi. O‘qi u chi ma kaziy ushunchani
doskaga yozadi, o‘qu chila esa shu ushunchaga bog‘liq so‘z a ibo ala ni a ab
ilida chizib, g‘oyala xa i asini hosil qiladila .
Masalan, “Oila a’zola i” ma zusida ma kazga
َلْأُسَْس
ةأُ (al-us a – oila) so‘zi
yozilib, uning a o ida َلْأس
ةأُ (o a),
َلَْس
ةأُ (ona),
َلْأس
ةأُ (aka), َلْسَُس
ةأُ (opa), َلْسِبس
نأُ (o‘g‘il), َلْسببنستأُ
(qiz) so‘zla i joylash i iladi. Shu a zda o‘qu chila so‘zla o asidagi seman ik
aloqani izual ko‘ inishda id ok e adila .
Bu me od o‘qu chila da so‘z boyligini izimli a zda o‘zlash i ish, ma zula ni
eslab qolish, so‘zla o‘ asidagi man iqiy bog‘lanishni ushunish a nu qda o‘g‘ i
qo‘llash ko‘nikmasini i ojlan i adi. Shuningdek, “ ik la xa i asi” usuli da s
SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM
Vol. 3 No. 6 (2025)
113
ja ayonida ijodiy muhi ya a adi, o‘qu chila ni mus aqil ishlashga a yangi
g‘oyala ni ilga i su ishga undaydi.
“Deba ” yoki “Munoza a” me odi a ab ili da sla ida o‘qu chila ning og‘zaki
nu qini i ojlan i ish, man iqan ik lash a dalil kel i ish ko‘nikmala ini
shakllan i ishga xizma qiladi. Bu me odning asosiy mohiya i — o‘qu chila ni
ma’lum bi masala yuzasidan a ab ilida ik almashishga, o‘z pozi siyasini himoya
qilishga o‘ ga ishdi . Munoza ala o‘qu chila ning ahliliy ik lashini, muloqo da
aolligini hamda nu q madaniya ini sezila li da ajada oshi adi.
Masalan, da s ma zusi “Texnologiyaning oydasi a za a i” bo‘lsa, sin ikki
gu uhga bo‘linadi: bi inchi gu uh exnologiyaning ijobiy jiha la ini, ikkinchi gu uh
esa salbiy omonla ini a ab ilida himoya qiladi. Gu uhla o‘z ik la ini a abcha
dalilla , misolla a ibo ala bilan mus ahkamlaydi. Bu ja ayonda o‘qu chila
a ab ilida so‘z anlash, dalil kel i ish a e’ i oz bildi ish madaniya ini
o‘zlash i adila .
Shu a iqa, “Deba ” me odi o‘qu chila da nu qiy aollikni oshi adi, anqidiy
ik lashni i ojlan i adi a a ab ilida e kin, ishonchli muloqo olib bo ish imkonini
be adi. Bundan ashqa i, bu me od o‘qu chila ning jamoa oldida so‘zlash
malakasini, nu q in ona siyasini a ishonch bilan ik bildi ish qobiliya ini
mus ahkamlaydi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i
1. Азизходжаева Н.Н. Педагогические технологии и педагогическое
мастерство. – Т.: Фан, 2003. – 180 б.
2. Бабанский Ю.К. Оптимизация процесса обучения. – М.: Педагогика,
1982. – 254 с.
3. Саидова Г.А. Замонавий pedagogik exnologiyala . – Т.: O‘zbekis on
aylasu la i milliy jamiya i nash iyo i, 2018. – 192 б.
4. Шамахмудова Н., Ходжаев А. In e aol o‘qi ish me odla i a ula ni a’lim
ja ayonida qo‘llash. – Toshken : Fan a exnologiya, 2017. – 120 б.
SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN EDUCATION SYSTEM
Vol. 3 No. 6 (2025)
114
5. Хайдаров А. Che illa ni o‘qi ishda inno a sion exnologiyala . – T.:
“O‘qi u chi”, 2019. – 156 б.
6. Jalolo J. Che illa ni o‘qi ish me odikasi. – Toshken : O‘zbekis on da la
jahon illa i uni e si e i nash iyo i, 2012. – 220 б.
7. Ha me J. The P ac ice o English Language Teaching. – London: Pea son
Educa ion, 2015. – 384 p.
8. Richa ds J.C., Rodge s T.S. App oaches and Me hods in Language
Teaching. – Camb idge: Camb idge Uni e si y P ess, 2014. – 270 p.
9. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Yoshla ma’na iya ini
yuksal i ish a ula ning bo‘sh aq ini mazmunli ashkil e ish o‘g‘ isida”gi PQ–
3775-son qa o i. – Toshken , 2018-yil 14-iyul.
10. O‘zbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasining “Che illa ni o‘qi ish
izimini yanada akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi qa o i. – 2021-yil
19-may, №312-son.
