“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
205
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
ОРГАНИЗМДАГИ ЯШИРИН (ЛАТЕНТ) ТУБЕРКУЛЁЗНИ
АНИҚЛАШДА QUANTIFERON ТЕСТИНИНГ РОЛИ
Хаитова И.Х.
Тошкент Тиббиёт Университети Термиз филиали
Юқумли касалликлар, дерматовенерология, фтизиатрия ва
пулмонология кафедраси ассистенти
e-mail: xai o [email p o ec ed]
Калит сўзлар: туберкулёз, латент инфекция, Quan i e on, IGRA, интерферон-
гамма
Аннотация: Латент туберкулёз инфекцияси (ЛТИ) дунё миқёсида туберкулёз
эпидемиологиясининг асосий бўғини ҳисобланади. Mycobac e ium
ube culosis билан зарарланган аҳолининг 90–95 фоизи латент шаклда бўлиб,
уларнинг 5–10 фоизида келгусида актив касаллик ривожланиши мумкин. Шу
боис ЛТИни эрта ва аниқ аниқлаш аҳолини скрининг қилишда жуда муҳим.
Ушбу мақолада Quan i e on (IGRA – In e e on Gamma Release Assay)
тестининг латент туберкулёз инфекциясини ташхислашдаги аҳамияти таҳлил
қилинди.
Кириш. Туберкулёз ҳозирги кунда ҳам жаҳон соғлиқни сақлаш тизими учун
жиддий таҳдид бўлиб қолмоқда. ЖССТ маълумотларига кўра, ҳар йили дунё
бўйича тахминан 10 миллионга яқин янги ҳолат қайд этилади. Латент
инфекция ҳолатида беморларда клиник ва рентгенологик белгилари
кузатилмайди, аммо микобактериялар иммун тизим томонидан назорат
қилинадиган ҳолда организмда сақланиб қолади. Ташхис қўйишда анъанавий
Манту синамаси кўп ҳолларда BCG вакцинаси таъсирида ёлғон мусбат
натижа бериши мумкин. Шу сабабли юқори спецификликка эга бўлган янги
иммунологик тестлар – IGRA туркуми, хусусан Quan i e on-TB Gold тестлари
амалиётда кенг қўлланилмоқда.
Материаллар ва усуллар: Тадқиқот Сурхондарё вилоят фтизиатрия ва
пульмонология марказининг Диспансер бўлимига сил касаллигига шубҳа
қилиниб, мурожаат қилган 50 нафар беморларда ўрганилди. Quan i e on тест
қон намунасидан Т-лимфоцитларнинг Mycobac e ium ube culosis га хос
антигенлар (ESAT-6, CFP-10, TB7.7) таъсирида интерферон-гамма (IFN-γ)
ишлаб чиқариш қобилиятини баҳолайди. Тест натижаси ELISA усулида
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING O‘ZIGA XOS KECHISHI”
206
“ISSIQ IQLIM SHAROITIDA YUQUMLI KASALLIKLARNING
O‘ZIGA XOS KECHISHI”
TERMIZ
-
2025
ўлчанади. У BCG вакцинаси ёки нонтуберкулёз микобактериялар таъсирида
ёлғон мусбат натижа бермайди, бу эса унинг аниқлик даражасини оширади.
Натижалар ва муҳокама: Кўплаб клиник тадқиқотлар (ЖССТ, CDC
маълумотларига кўра) Quan i e on тестининг сезувчанлиги 85–90%,
спецификлиги эса 95–97% атрофида эканини кўрсатади. У латент
инфекцияни аниқлашда Манту синамасига нисбатан аниқроқ ва ишончли
натижа беради. Шунингдек, тест иммунсупрессив терапия оладиган
беморлар, ВИЧ-инфекцияли шахслар ва туберкулёз билан беморлар билан
яқин алоқада бўлган шахсларда скрининг сифатида тавсия этилади. Бундан
ташқари, тестнинг асосий афзалликлари қуйидагилардан иборат:
- юқори спецификлик ва автоматлаштирилган таҳлил;
- натижанинг тез олиниши (24 соат ичида);
- қон олишнинг ягона жараёни.
Шу билан бирга, Quan i e on тестининг айрим чекловлари ҳам мавжуд: у
нархи ҳатидан қиммат, барча лабораторияларда мавжуд эмас ва жуда эрта
инфекция ҳолатларида манфий натижа қайд этилиши мумкин.
Хулоса: Quan i e on тест латент туберкулёз инфекциясини аниқлашда юқори
аниқлик ва ишончлиликка эга замонавий иммунологик усул ҳисобланади. У
хавф гуруҳларини скрининг қилиш, профилактик даволашни асослаш ва
туберкулёз тарқалишини олдини олишда муҳим роль ўйнайди. Шу сабабли
Quan i e on тестини миллий скрининг дастурларига киритиш туберкулёзга
қарши кураш самарадорлигини оширишда муҳим аҳамият касб этади.
