Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
209
OʻZBEK BOLALAR ADABIYOTIDA YANGILANISH JARAYONI
No mu odo a Nigo a Abdusa o o na
O‘zMPU “Boshlang‘ich a’lim naza iyasi a me odikasi” ka ed asi Do s.PHD
Umida O‘ inboye a Ham o qizi
O‘zMPU “Ta’lim a a biya naza iyasi a me odikasi(boshlang‘ich a’lim)”
yo‘nalishi 1-bosqich magis an i
Anno a siya. Mazku maqolada o‘zbek bolala adabiyo ida mus aqillikdan keyingi
yilla da yuz be gan yangilanish ja ayoni, adabiy jan la a ob azla ning
zamona iylashu i, shuningdek, yosh a lod yozu chila ining ijodiy izlanishla i ahlil
qilinadi. Bolala adabiyo ida milliy qad iya la , zamona iy hayo manza ala i a
ij imoiy ma zula o qali asa la da yangicha g‘oya-badiiy qa ashla shakllanayo gani
yo i iladi.
Kali so‘zla : bolala adabiyo i, yangilanish, mus aqillik da i, qah amon, milliy
qad iya , zamona iy ob az, jan .
ПРОЦЕСС ОБНОВЛЕВНИЯ В УЗБЕКСКОЙ ДЕТСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ
Аннотация. В данной статье анализируется процесс обновления узбекской
детской литературы в постсоветский период, модернизация литературных
жанров и образов, а также творческие поиски молодых писателей. Освещается
формирование новых идейно-художественных подходов в произведениях,
основанных на отражении национальных ценностей, современной жизни и
социальных тем в детской литературе.
Ключевые слова: детская литература, обновление, период независимости,
герой, национальные ценности, современный образ, жанр.
THE RENEWAL PROCESS IN UZBEK CHILDREN’S LITERATURE
Anno a ion. This a icle analyzes he enewal p ocess in Uzbek child en's
li e a u e du ing he pos -independence pe iod, he mode niza ion o li e a y gen es and
cha ac e s, and he c ea i e explo a ions o he younge gene a ion o w i e s. I
highligh s he eme gence o new ideological and a is ic app oaches in wo ks ha
depic na ional alues, con empo a y li e, and social hemes wi hin child en's li e a u e.
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
210
Keywo ds: child en’s li e a u e, enewal, independence pe iod, cha ac e ,
na ional alues, mode n image, gen e.
Mus aqillik yilla ida o‘zbek adabiyo i ba cha yo‘nalishla da, xususan bolala
adabiyo ida ham yangilanish bosqichiga qadam qo‘ydi. Endi asa la da aqa a biya iy
maqsad emas, balki bolala dunyoqa ashini kengay i ish, ula ning a akku ini
i ojlan i ish a zamona iy hayo ga ayyo lash masalala i ilga i su ila boshlandi.
Bolala adabiyo ida ilga i us un bo‘lgan soddalikka, didak izmga yangicha badiiy
yondashu la , zamona iy ma zula a ob azla ki ib keldi. Maqolaning maqsadi —
o‘zbek bolala adabiyo ida kechayo gan yangilanish ja ayonla ini ochib be ish, yangi
yo‘nalish a ijodko la ni ahlil qilishdan ibo a .
O‘zbek bolala adabiyo ining ildizla i xalq og‘zaki ijodidan boshlanib, so e
da igacha a biya iy yo‘nalishda shakllangan. Mus aqillik da iga kelib esa bu
sohada milliy qad iya la , ona yu , ona iliga sadoqa , inchlik kabi ma zula keng
yo i ila boshlandi.Bolala adabiyo ida asosan uch a yangilanish ko‘zga
ashlanadi.Uch a asosiy yangilanish bula : ma zula yangilanishi-ilga i so sialis ik
ma zula us un bo‘lgan bo‘lsa,endi abia ni as ash, exnologiya,ilm- an,Va anga
muhabba kabi zamona iy g‘oyala ilga i su ilmoqda. Ob az a qah amonla :
zamona iy bola — aol, izlanu chan, in e ne a axbo o dunyosi bilan anish ob az
si a ida ga dalanadi. Badiiy shakl a ilda yangilikla : hikoyala soddalashgan, so‘z
boyligi kengaygan, il bolala a akku iga yaqinlashgan.
Bolala adabiyo ining o‘ziga xoslikla i uning qah amoni as i ida yanada yo qin oq
namoyon bo’ladi.Shuningdek,20-as boshla i Bolala adabiyo i ijodko ning
aolligi,qah amon as i i emas, uhiy us u o ligi bilan aj laib u sa,30-yilla da ko‘p oq
xalq og‘zaki ijodiga mu oja qilingan a bu da la da ya a ilgan asa la da ham aol
qah amon ob azi yo‘q edi.Shu bilan bi ga 50-60-yilla namunala i be osi a yosh
qah amonla ning asa la oqeala ida hal qilu chi o‘ in u ish bilan chinakam bolala
adabiyo iga aylandi.70-80-yilla bolala adabiyo i esa obo a hayo ga o‘z nuq ai naza i
bilan qa aydigan,balandpa oz, i o ik a’ i la dan ko‘ a anqidiy ik lashi keng bo‘lgan
qah amon qiyo asi ga dalana boshladi.Yildan-yilga bolala adabiyo i i ojlanib
ijodko la da yangidan yangi ik la uyg‘onib bo a edi.Shuingdek 90-yilla adabiyo ida
esa yangicha qadam ashlanib o‘zbek bolasi o‘zbekning bolasi ekanligidan
ax lanish,ulug‘ ajdodla ga munosib bo‘lish kabi g‘oyadagi asa la ya a ildi
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
211
Bugungi kunda o‘zbek bolala adabiyo iga ko‘plab yozu chila o‘z hisassini qo‘shgan.
Dilo om Mi zaye a, Zul iya Qu olboy qizi, Mu odjon Abduhalil, Bah om
Ro‘zimuhammad kabi yozu chila bolala uchun yangi uhdagi asa la ya a moqdala .
Ula ning ijodida milliylik bilan bi qa o da global dunyoqa ash uyg‘unlashadi.
Bolala adabiyo ining yangilanish ja ayonida badiiy a ma’na iy ahamiya iga
o‘x aladigan bo‘lsak, yangilanish ja ayoni bolala ongida Va anga sadoqa , inchlik,
mehna se a lik, meh -oqiba kabi qad iya la ni shakllan i ishda ka a ol o‘ynamoqda.
Shu bilan bi ga, adabiyo o qali bolala ning a akku ini mus aqil ik lashga, o‘zini
i oda e ishga o‘ ga ishni maqsad qilgan.
O‘zbek bolala adabiyo ida yangilanish ja ayoni – bu na aqa yangi ma zula ning ki ib
kelishi, balki bu un adabiy a akku ning o‘zga ishidi . Yozu chila bolala ning uhiy
olamini chuqu oq anglay boshladila , zamona iy muhi ga mos ob azla ya a dila .
Shu bois bugungi bolala adabiyo i milliy a zamona iylik uyg‘unligida
i ojlanmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA HAVOLALAR:
1.Jamilo a B. O‘zbek bolala adabiyo i. – Namangan: NamDU nash iyo i, 2019.
2.Jumaboye M. Bolala adabiyo i a olklo . – Toshken : ZiyoNET, 2017
3.Rasulo N. “Mus aqillik yilla ida o‘zbek bolala adabiyo i.” O‘zMU ilmiy
axbo o la i, 2020.
4.Bolala adabiyo i a zamona iylik,T.,1981
5.Suyumo A.,Kichkin oyla adabiyo i,T.,1962
