2025
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 11
282
MADANIYATNING TARKIBIY ELEMENTLARI SIFATIDA TEXNOLOGIK VA
EKOLOGIK MADANIYATNING INTEGRALLASHUVI
Abdu asulo Lochin Xusniddino ich
Qa shi da la uni e si e i
Pedagogika ka e d asi o‘qi u chi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17691658
Anno a siya. Ushbu maqolada madaniya ning o‘za o bog‘liq elemen la i ichida exnologik
a ekologik madaniya ning o‘ ni a ahamiya i ahlil qilinadi. Texnologiya ushunchasining
mazmuni, uning a ixiy ildizla i a ko‘p qi ali alqinla i yo i ilgan. Texnologik madaniya ning
mazmunini belgilo chi o‘n a a kibiy qism – mehna , g a ik, dizayn, axbo o , ekologik,
adbi ko lik, insoniy munosaba la , is e’mol, uy hamda loyiha madaniya la i izohlanadi.
Shuningdek, o‘qu chila ning exnologik ayyo ga ligini shakllan i ishda kesishu chi
yo‘nalishla ham ko‘ ib chiqiladi. Maqolaning muhim qismi ekologik madaniya ning a kibiy
elemen la i - ekologik sa odxonlik, ekologik bilim, ekologik kompe en siya a ekologik e udi siya
mazmunini ochishga bag‘ishlangan. Ekologik a insoniy munosaba la madaniya ining umumiy
a’lim ja ayonidagi o‘ ni a’kidlanadi hamda ekologik madaniya ning jamiya a insoniya
hayo idagi global ahamiya i asoslab be iladi.
Kali so‘zla : Texnologik madaniya , ekologik madaniya , exnologiya, ekologik
sa odxonlik, ekologik kompe en siya, ekologik e udi siya, mehna madaniya i, dizayn madaniya i,
axbo o madaniya i, adbi ko lik madaniya i, o‘qu chila ayyo ga ligi, ekologik a’lim.
Abs ac . This a icle analyzes he ole and signi icance o echnological and ecological
cul u e among he in e ela ed elemen s o cul u e. The con en o he concep o echnology, i s
his o ical oo s and mul i ace ed in e p e a ions a e highligh ed. Ten componen s ha de e mine
he con en o echnological cul u e a e explained - labo , g aphic, design, in o ma ion, ecological,
en ep eneu ial, human ela ions, consume , home and p ojec cul u es. Also, in e sec ing
di ec ions in he o ma ion o s uden s echnological eadiness a e conside ed. An impo an pa
o he a icle is de o ed o e ealing he con en o he s uc u al elemen s o ecological cul u e -
ecological li e acy, ecological knowledge, ecological compe ence and ecological e udi ion. The
ole o he cul u e o ecological and human ela ions in he gene al educa ional p ocess is
emphasized and he global signi icance o ecological cul u e in socie y and human li e is
subs an ia ed.
Keywo ds: Technological cul u e, ecological cul u e, echnology, ecological li e acy,
ecological compe ence, ecological e udi ion, labo cul u e, design cul u e, in o ma ion cul u e,
en ep eneu ial cul u e, s uden p epa a ion, ecological educa ion.
Аннотация. В статье анализируются роль и значение технологической и
экологической культуры среди взаимосвязанных элементов культуры. Выделяются
содержание понятия «технология», его исторические корни и многогранные трактовки.
Раскрываются десять компонентов, определяющих содержание технологической
культуры: трудовая, графическая, проектная, информационная, экологическая,
предпринимательская, культура человеческих отношений, потребительская, бытовая и
проектная. Также рассматриваются пересекающиеся направления в формировании
технологической готовности студентов.
2025
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 11
283
Важная часть статьи посвящена раскрытию содержания структурных элементов
экологической культуры: экологической грамотности, экологических знаний, экологической
компетентности и экологической эрудиции. Подчеркивается роль культуры экологических
и человеческих отношений в общеобразовательном процессе и обосновывается глобальное
значение экологической культуры в обществе и жизни человека.
Ключевые слова: Технологическая культура, экологическая культура, технология,
экологическая грамотность, экологическая компетентность, экологическая эрудиция,
культура труда, проектная культура, информационная культура, предпринимательская
культура, подготовка студентов, экологическое образование.
Madaniya ning ba cha elemen la i bi -bi i bilan uz iy bogʼliq boʼlib, bu umumiy
madaniya ning aj almas abia i bilan belgilanadi. Bunday holda, ikki a madaniya : exnologik a
ekologik madaniya ko‘ ib chiqiladi. Madaniya so‘zining maʼnosiga koʼ a exnologiya bi lamchi
hisoblanadi. Texnologiya soʼzi qadimgi yunoncha echne - sanʼa , maho a , qobiliya a logos -
oʼqi ish, an soʼzla idan kelib chiqqan.
Texnologiya koʼp maʼnoli ushunchadi .
Bi inchidan, bu ma e ialla , xom ashyo, ene giya a maʼlumo la ni inson uchun za u
boʼlgan mahsulo ga aylan i ish, yaʼni insonning oʼzga i ishga oid aoliya i usulla i haqidagi
andi .
Ikkinchidan, bu inson man aa la i yoʼlida ma e ialla , ene giya a maʼlumo la ni
oʼzga i ish usulla i, abiiy a boshqa anla boʼyicha bilimla ni sin ez qilish a ula ning amaliy
qoʼllanilishini koʼ sa adigan bilimla ning in eg a siyalashgan sohasi.
Uchinchidan, bu inson aoliya ining ( exnologiyasining) aniq sohala i a u la i boʼyicha
ishlab chiqa ish usulla i haqidagi andi .
Texnologiyala u la i: 1. Ishlab chiqa ish a moqla i exnologiyasi; 2. Noishlab chiqa ish
amoqla i exnologiyasi; 3. Uni e sal exnologiyala .
Texnologik madaniya ning asosini insonning bilim, koʼnikma a ijodiy qobiliya la i
namoyon boʼladigan oʼzga i u chi aoliya i ashkil qiladi.
“Texnologik madaniya ” ushunchasining mohiya ini ochib be gan holda shuni aʼkidlash
ke akki, u yaqinda, oʼ gan as ning oʼqsoninchi yilla i boshla ida “Texnologiya” aʼlim sohasining
shakllanishi bilan jo iy e ilgan. Bu kon sep siya ikki qismdan ibo a : exnologiya a madaniya .
Texnologik madaniya - bilim, koʼnikma a malakala ni, hissiy a axloqiy azila la ni oʼz
ichiga olgan oʼzga u chan, ijodiy, abia ga mos (ekologik jiha dan asoslangan) aoliya madaniya i,
ushbu u dagi aoliya ga masʼuliya bilan munosaba da boʼlish a oʼz ha aka la i uchun masʼuliya
bilan ha aka qilishga ayyo likni angla adi.
Mazku madaniya ning mohiya ini oʼ ganish ja ayonida uning mu akkabligi a koʼp qi ali
ekanligi maʼlum boʼldi. Texnologik madaniya ning mazmuni a uzilishini ochib be ish uchun esa
uning ha bi a kibiy qismini koʼ ib chiqish a uni oʼn a elemen , jabhala majmuasi si a ida
belgilash za u , bula : mehna madaniya i, g a ik madaniya , dizayn madaniya i, axbo o
madaniya i, adbi ko lik madaniya i, insoniy munosaba la madaniya i, ekologik madaniya , uy
madaniya i, is eʼmol madaniya i a loyiha madaniya i.
2025
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 11
284
Texnologik makonda bi bi i bilan kesu chi ushunchala ma jud. Oʼqu chila ning
exnologik ayyo ga ligini amalga oshi ish uchun “Texnologiya” aʼlim yoʼnalishi bi bi i bilan
kesu chi ushunchala o qali oʼldi ilishi ke ak - ula :
1.Mehna madaniya i.
2.G a ik madaniya .
3.Tadbi ko lik madaniya i a iq isodiy madaniya .
4.Аhloqiy a biya.
5.Ekologik a biya.
6. Es e ik a biya (dizayn).
7.Loyha iy madaniya .
8.Аxbo o madaniya i.
9.Kasbla olami bilan anishu , kasbiy ejala ni anlash.
10.Texnologiyala i ojlanishining a ixi a ij imoiy oqiba la i.
Аynan mana shu kesishu chi chiziqla o qali exnologik aʼlim majmuasi, bugungi a
e angi kunning dolza b muammola ini belgilab be adi.
Ekologik madaniya a kibi. Shaxs ekologik madaniya ining asosla i a a kibiy qismla i
quyidagila di : ekologik sa odxonlik, ekologik e udi siya, ekologik bilim a ekologik
kompe en siya [67; 110].
“Ekologik sa odxonlik” deyilganda ayanch ekologik bilimla ning das labki hajmi a
ula dan kundalik hayo da yuzaga keladigan muayyan ekologik aziya la ni ushunish uchun
oydalanish qobiliya i, ekologik a si dagi aziya la da abia ni muho aza qilish boʼyicha
mu anosib asosiy ekologik ha aka la ni amalga oshi ish qobiliya i a bunga ayyo ekanlik
naza da u iladi.
Ekologik kompe en siya ekologik muammola ni hal qilish uchun muhim boʼlgan a buni
mu a aqiya li amalga oshi ish imkonini be adigan bilim, koʼnikma a malakala yigʼindisi
si a ida belgilanadi.
Ekologik e udi siya - ind idda keng koʼlamli bilimla ning ma judligi a undan na aqa
kundalik hayo da yuzaga keladigan muayyan ekologik aziya la ni a a o -muhi ni muho aza
qilishning asosiy adbi la ini ushunish qobiliya i, balki u li xil ekologik aziya la ni ahlil qilish
a baholash, shuningdek, bu bo ada oʼz aoliya ini shakllan i ishda egishli bilimla ni anlash
uchun oydalanish qobiliya idi .
Ekologik sa odxonlik, ekologik bilim, ekologik aʼlim a ekologik kompe en siya umumiy
aʼlim muassasala ida oʼqu chila ning ekologik madaniya ini shakllan i ish ja ayonining a kibiy
qismla i a bosqichma-bosqich na ijala i si a ida koʼ ib chiqilishi mumkin.
Mak ab oʼqu chila ining madaniya ini shakllan i ishda ij imoiy axloq a ekologik axloq
bilan a si langan insoniy munosaba la madaniya i a ekologik madaniya alohida ol oʼynaydi.
Madaniya ning bu ikki u i asosiy u la boʼlib, ula ba cha sin la da a ba cha anla da
kesib oʼ u chi chiziqla si a ida oʼ ishi ke ak.Ekologik madaniya - ekologik bilimla ni, abia ning
hayo a goʼzallik manbai ekanligini ushunish, abia bilan muloqo qilish na ijasida hosil boʼlgan
axloqiy a es e ik uygʼula a aj ibala boyligini, ha qanday aoliya u ini a o -muhi a inson
saloma ligini saqlash uchun ja obga lik, a o -muhi ni muho aza qilish aoliya iga chuqu qiziqish
a ula ni sa odli amalga oshi ish qobiliya ini oʼz ichiga oladi.
2025
NOVEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2 | ISSUE 11
285
Ekologik madaniya - bu un insoniya ni oʼ ab u gan global muhi ni ma e iya, ene giya a
axbo o bilan i loslanishdan himoya qilu chi insoniy xulq-a o madaniya idi .
Mazku maqolada madaniya ning a kibiy elemen la i ichida exnologik a ekologik
madaniya ning alohida o‘ in u ishi ilmiy nuq ai naza dan asoslab be iladi. Texnologik madaniya
zamona iy a’limning muhim yo‘nalishi bo‘lib, o‘qu chila da amaliy ko‘nikmala ni, ijodiy
ik lashni a mas’uliya li aoliya madaniya ini shakllan i adi. Ekologik madaniya esa shaxsning
abia ga nisba an ongli munosaba ini, ekologik mas’uliya ni, a o -muhi ni as ash bo‘yicha xa i-
ha aka la ni shakllan i ishga xizma qiladi. Ushbu ikki madaniya u ining uyg‘un i ojlanishi
o‘qu chila ning ha omonlama ye uk, bilimli a abia ga hu ma uhida a biyalanishiga olib
keladi. Demak, exnologik a ekologik yo‘nalishla ba cha anla a a’lim bosqichla i kesimida
uz iy qo‘llanilishi bugungi kunning ij imoiy a ekologik muammola ini hal e ishga qa a ilgan
a’lim s a egiyasining muhim qismidi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI (REFERENCES)
1. 1.Dewey, J. (1938). Expe ience and educa ion. Macmillan. Ga dne , H. (1983). F ames o
mind: The heo y o mul iple in elligences. Basic Books.
2. 2.Hasanboye a, S. (2019). Boshlang‘ich a’limda anla a o in eg a siyaning pedagogik
asosla i [Pedagogical ounda ions o in e disciplina y in eg a ion in p ima y educa ion].
Toshken da la pedagogika uni e si e i nash iyo i.
3. 3.OECD. (2022). The u u e o educa ion and skills 2030. OECD Publishing.
h ps://doi.o g/10.1787/educ_skills-2022-en
4. 4.Piage , J. (1970). Science o educa ion and he psychology o he child. Viking P ess.
