Noyab , 2025-Yil
248
ZAMANAGÓY BILIMLENDIRIWDE SOCIALLIQ PEDAGOGIKA TIYKARLARI
Tu emu a o a Aziza Begibae na
Be daq a ındaǵı Qa aqalpaq mámleke lik uni e si e i assis en i.
[email p o ec ed]
Sa ibae a Nilu a
Be daq a ındaǵı Qa aqalpaq mámleke lik uni e si e i s uden .
Abdu axmano a Umida
Be daq a ındaǵı Qa aqalpaq mámleke lik uni e si e i s uden .
Xalmu a o a Gulmi a
Be daq a ındaǵı Qa aqalpaq mámleke lik uni e si e i s uden .
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17698112
Anno a siya. Usı ize lewdiń iyka ǵı maqse hám wazıypala ı - házi gi waqı aǵı
zamanagóy bilimlendi iw sis emasınıń sociallıq unkciyala ın úy eniw boyınsha ámeliy
basqıshla ǵa iyka lanǵan pedagogikalıq allawla ǵa iyka lanǵan piki le di allawdan iba a .
Zamanagóy bilimlendi iw baǵda laması sis emasınıń iyka ǵı mánisi bilimlendi iwdiń
jámiye u mısındaǵı áhmiye in alqılaw hám pedagogikalıq ize lewle iyka ında ámeliy usınısla
islep shigiwdan iba a . Sonday-aq, áji iybeli oqı ıwshıla ımızdıń bilim be iwdegi jańa me odikası
iyka ında kóplegen allawla hám piki le kel i ilgen.
Gil sózle : Zamanagóy bilimlendi iw, pedagogikalıq ize lewle , bilimlendi iw me odikası,
pedagogikalıq me odla , sociallıq unkciyala , bilimlendi iw sis eması, pedagogikalıq shebe lik.
FUNDAMENTALS OF SOCIAL PEDAGOGY IN MODERN EDUCATION
Abs ac . The main goals and objec i es o his s udy a e o e lec and analyze he cu en
social unc ions o he mode n educa ion sys em based on he p ac ical s ages o pedagogical
analysis. The main essence o he mode n educa ional p og am sys em is o analyze he
impo ance o educa ion in socie y and de elop p ac ical ecommenda ions based on pedagogical
esea ch. Also, many analyzes and commen s a e p esen ed based on he new eaching
me hodology o ou expe ienced eache s.
Keywo ds: Mode n educa ion, pedagogical esea ch, educa ional me hodology,
pedagogical me hods, social unc ions, educa ional sys em, pedagogical skills.
Ki isiw
Házi gi kúnge kelip pú kil dúnya kóleminde ba lıq a awla da, sonday-aq, bilimlendi iw
a awında globallasıw, málimleme exnologiyala ınıń awajlanıwı, bilimlendi iwdiń zamanagóy
me odikalıq baǵda lamala ınıń jańa inno aciyalıq pedagogikalıq me odla a qalı ózge isle i hám
de jańa sociallıq alapla zamanagóy bilimlendi iw sis emasınıń ú i hám mazmunın úp- iyka ınan
ózge ip a ı degen piki le di bildi emiz.
Búgingi kúnde bilimlendi iw ek bilim be iw p ocesi emes, al sociallıq pedagogikalıq
ize lewle ge iyka lanǵan zamanagóy bilimlendi iw ins i u la ı sıpa ında jámiye iń ekonomikalıq,
siyasiy, mádeniy hám uwxıy u mısına ikkeley ási kó se iwshi kúshke aylanǵan. Usı
kózqa as an kelip shıqqan halda, elimizde bilimlendi iw sis emasınıń iyka ǵı sociallıq
unkciyala ın úy eniwge qa a ılǵan inno aciyalıq bilimlendi iw sis emasında bilimlendi iwdiń
zamanagóy baǵda lamala ın qollanıw, sonday-aq, ola dıń mánisin allaw hám zamanagóy
Noyab , 2025-Yil
249
bilimlendi iw baǵda lamasına ámeliy qa nasla iyka ında awajlandı ıw áhmie li másele
esaplanadı. Ózbeks an Respublikasında sońǵı jılla ı ámelge ası ılıp a ı ǵan bilimlendi iwge
baylanıslı mámleke lik e o mala , a ap ay qanda, "Bilimlendi iw haqqında"ǵı nızamla dıń
iyka ǵı baǵda la ınan kelip shıqqan halda, "Jańa Ózbeks an - Jańa bilimlendi iw" s a egiyası
ámelde óz ná iyjele in kó se pek e, "Úzliksiz bilimlendi iw sis emasın awajlandı ıw
koncepciyası" mámleke imizde bilimlendi iwdiń sapasın a ı ıw, bilimlendi iwge inno aciyalıq
qa nasla iyka ında shólkemles i iw hám onıń sociallıq bilimlendi iwdiń ná iyjeliligin
kúshey iwge qa a ılǵan bi qansha wazıypala belgilep be ilgen. Bul bolsa zamanagóy
bilimlendi iw sis emasınıń sociallıq unkciyala ın jáne de jedelles i iwdi alap e edi hám
oqı ıwshıla dıń in ellek ual piki lew qábile le in awajlandı ıwǵa já dem be edi. Bilimlendi iw
sis eması bul jámiye e insandı sociallıq u mısqa aya lawshı, onıń bilim, kónlikpe, uqıplılıq hám
dúnyaqa asın qáliples i iwshi sociallıq ins i u esaplanadı. Ózbeks anlı p o esso -oqı ıwshıla dıń
bilimlendi iwdi "insannıń jeke hám kásiplik awajlanıwına baǵda lanǵan úzliksiz p ocess"
sıpa ında alqılawı bul keń mánis e bilimlendi iwdiń awajlanıw basqıshla ın belgilep be iwshi
ak o la dan esaplanadı. Usı mánis e, bilimlendi iw sis eması ek ǵana indi idual awajlanıwdıń
iyka ǵı áhmie i emes, al jámie iń awajlanıwınıń iyka ı esaplanadı.
Zamanagóy bilimlendi iw sis eması insan kapi alın qáliples i iwde eń ná iyjeli mexanizm
bolıp esaplanadı. Sebebi bilimlendi iw a qalı shaxs a dó e iwshilik, miyne súygishlik, sociallıq
juwapke shilik hám wa ansúyiwshilik sezimle i awajlanadı. Zamanagóy bilimlendi iw sis eması
bolsa bul p oces i inno aciyalıq exnologiyala ga iyka langan me odikalıq iske lik ú i esaplanıp,
pedagogikalıq ize lewle ge iyka langan in e ak i me odla hám bilimlendi iwdiń sanlı qu alla ı
já deminde je ilis i iwdi náze de u adi. Sońǵı jılla ı Ózbeks an ilimpazla ı bilimlendi iwdi
mode nizaciyalawda jańa bilimlendi iw sis emasınıń baǵda lamala ı, bilimlendi iwde
inno aciyalıq jan asıwla dı engiziw haqqında kópshilik ize lew ná iyjele ine iyka lanıp,
zamanagóy pedagogikalıq jumıs ı sociologiyalıq kózqa as an úy eniw boyınsha kóplegen
ize lewle alıp ba maq a. Sonday-aq, bilimlendi iwdi "sociallıq sis emanıń o aylıq buwını" dep
a ap, oni jámiye iń uwxiy u aqlılıǵı menen ikkeley baylanıs ı adı. Zamanagóy pedagogikalıq
ize lewle shaxsqa baǵda lanǵan bilimlendi iw, kompe enciyalıq qa nas, sanlı pedagogika,
ekologiyalıq jaq an hám inklyuzi bilimlendi iw máselele ine ay ıqsha i iba qa a ıw maqse ke
muwapıq. Oqıwshı-jasla dıń kollobo a i qáliplesiwin úy eniw ushın ola dıń uwxıy dúnyasın
hám pánge bolǵan qızıǵıwshılıǵın a ı ıw ke ek. Zamanagóy oqıw p ocesi oqı ıwdıń ba lıq
shólkemles i iwshilik o mala ınan paydalanǵan halda me odla dan paydalanıw ke ek.
Oqı ıwshınıń s uden penen bi gelik egi jumıs sha aya ında ǵana há bi adam ushın ózine
án jeke mániske ie bolǵan bi gelik egi kollobo a i qáliplesiwdegi qa nasıqla ı úy eniledi. Ola
belgili qa nasıqla da, sonday-aq, oqı ıwshı hám oqıwshıla dıń óz a a ási inde, sóylew há eke le in
muwapıqlas ı ıwda kó inedi. Sonı ay ıp ó iw ke ek, ege oqı ıwshı oqıwshıla menen haqıyqıy
bi ge islesiwdi úgi -násiya lasa, onda sabaq ushın anıq maqse i sonday e ip qoyadı, ol islep
shıǵa ılıp a ı ǵan qa ım-qa nas ıń haqıyqıy maqse le ine sáykes keledi. Oqıwshıǵa ek sabaq ıń
iyka ǵı maqse in emes, al oǵan e isiwdiń múmkin bolǵan jolın ámelge ası ıw p ocesinde já dem
be edi. Bilimlendi iwdegi abıs dá ejesi ek oqı ıwshı hám oqıwshınıń jumısın bi gelik e
muwapıqlas ı ıw menen ǵana emes, al ola dıń shaxsla ınıń óz-a a ási i, sonday-aq, ola a asında
qáliplese uǵın óz-a a úsinisiw menen de baylanıslı.
Noyab , 2025-Yil
250
Oqı ıwshınıń kásiplik aya lıǵı maqul bolǵan jaǵdayda, onıń me odikalıq, sonday-aq, óz
há eke le in maqse ke muwapıq ejeles i iw qábile i dá ejesinde oqı ıw ná iyjeliligi óz-a a
baylanıslı bolmaǵan qa nasla sebepli kemeyiwi múmkin ekenligin mine usınıń menen úsindi iw
múmkin. Kollabo aciyalıq qáliplesiw jaǵdayı iyka ınan belgili bi s uden le opa ı (komandalıq
s uden le opa ı) a asında awajlanadı. Ege ulıwma kon eks e ikkeley pedagogikalıq,
bilimlendi iw a awındaǵı bi ge islesiw haqqında sóz jú gize uǵın bolsaq, oqı ıwshınıń oqıwshı
menen óz-a a qa nası, oqıwshıla dıń ek há bi i menen óz-a a qa nası p ocesinde qáliplese uǵın
úsh iyka ǵı ak o ba ekenligin eske alıw zá ú .
Pedagogikalıq bilimlendi iwdiń zamanagóy modelinde bilimlendi iw exnologiyasınan
basqa bi gelik egi iske lik dawamında, sonday-aq, oqı ıwshıla dıń pánle a alıq baylanısla
sis emasındaǵı óz a a ási inde kó iniwi haqqında maǵlıwma la kel i ilgen. Bul exnologiyanıń
iyka ǵı ideyası há qıylı bilimlendi iw sha aya la ında oqıwshıla dıń jedel bi gelik egi bilim alıw
jumısı ushın sha aya ja a ıw bolıp abıladı. Bul kózqa asla bilimlendi iw p ocesin insanıylıq,
beyimlesiwsheń hám sociallıq belsendilikke baǵda lanǵan iyka ǵı sis ema sıpa ında
qáliples i iwge xızme e edi. Pedagogikalıq analizle ge iyka langan me odika zamanagóy
bilimlendi iwdiń sapa kó se kishin belgiley uģın iyka gı ak o . Zamanagóy bilim be iw
me odikası oqıwshı hám oqı ıwshı o asındaǵı óz a a bi ge islesiw (kollobo a i bilim be iw),
e kin piki lewdi awajlandı ıw, mashqalalı jaģdayla dı sheshiw hám dó e iwshilik piki lewdi
qáliples i iwge qa a ılıwı ke ek. Házi gi waqi a bilimlendi iw sis emasında in e ak i me odla
(pedagogikalıq me od, aqılıy hújim, deba , joyba iyka ında oqi iw sis eması) keń qollanılmaq a.
Bula dıń ba lıǵı bilimlendi iw p ocesiniń sociallıq áhmiye in kúshey edi. Bunı s uden le
bi gelik e alıp ba a uǵın kollobo a i qáliplesiw ú i sıpa ında da anıqlaw múmkin. Bi gelik egi
bilimlendi iw dás ú iy bilimlendi iw usılla ına salıs ı ǵanda bi qa a áhmie li abzallıqla ǵa ie.
Balala dıń bi gelik egi jumısı sóylesiw, ıńlaw, óz kózqa asın bildi iw hám óz ideyala ın
e kin bildi iw sıyaqlı kónlikpele di awajlandı adı. Du is dúzilgen sabaq penen ba lıq oqiwshıla
oqiwga a ıladı hám bunday opa la ga ki gizilgen balala dıń biliw ak i ligi ak i lesedi.
Zamanagóy pedagogikalıq dúnyada klassla dıń bi qa a modelle in ajı a ıw áde egi
jaǵday bolıp, ola dıń há bi i sabaq ıń juwmaqlawshı maqse ine qa ap ańlanadı hám ózge iledi.
Bul balala úlken yamasa kishi opa la ga bólingen klassla boliwi múmkin, bul modelde
balala bi dey yamasa ú li wazıypala dı aladı. Úy enilip a ı ǵan másele boyınsha qánige menen
oyın elemen le i qollanıla uǵın yamasa kons uk i lik dialog ó ke ile uǵın model mexanizmle ine
iyka lanǵan pedagogikalıq me odla dan paydalanadı. Zamanagóy globallasip a ı ǵan dúnya
sha aya ında bilimlendi iwdiń áde egi dá ejele inde qalıwdıń ilajı joq, balala dı keleshek, e kin
u mıs alapla ına eń ná iyjeli aya law ushın ba sis emanı ózge iw zá ú . Bi gelik e oqı ıw usılı
balada ek ǵana aqıl-oy hám onıń á i apındaǵı dúnyanı úy eniw ilegin awajlandı ıwǵa imkaniya
be edi. Sonday-aq, qa a la ı ushın juwapke shilik, basqa adamla dıń piki le in hú me e iw,
abısqa um ılıw hám dó e iwshilik jumısı qáliplesedi. Bilimlendi iwdiń eń áhmiye li sociallıq
unkciyası insan shaxsın qáliples i iw. Insan óz ómi inde óziniń sociallıq s a usın bilimlendi iw
a qalı iyeleydi. Bilimlendi iw shaxs i ek bilim menen emes, al sociallıq juwapke shiligin
ası ıwda, ádep-ik amlılıq ı saqlawda, mádeniya lı boliwda, kommunika i lik kónlikpele in
ası ıwda da bayı adı.
Noyab , 2025-Yil
251
Bilimlendi iw sis eması sociallıq opa la o asındaǵı baylanısla dı bekkemlewshi hám
ola dı bi maqse á i apında bi les i iwshi bilimlendi iwdiń zamanagóy basqıshı esaplanadı. Bul
bolsa sociallıq in eg aciya sis emasına iyka langan inno aciyalıq bilimlendi iw sis eması dep
a aladı. Ózbeks an bilimlendi iw sis emasında búgingi kúnde gende eńlik i ámiyinlew,
inklyuzi lik bilimlendi iwdiń awajlanıwı, pedagogika a awında sociallıq ádil qa a la qabıl
e iliwi sıyaqlı ideyala kúsheyip ba maq a. Bul bolsa bilimlendi iwdiń sociallıq unkciyala ın jańa
basqıshqa alıp shıǵıwǵa hám zamanagóy bilimlendi iw sis emasınıń awajlanıwına já dem be edi.
Pedagogikalıq me odla iyka langan oqi iw sis eması a qalı oqıwshıla óz piki in e kin
bildi iwdi ámiyinlew, jámáá egi qa nasıqla dı basqa ıwdıń iyka ģı ak o la ı, sociallıq o alıq a
máselele di sheshiwdi úy enedi. Sonlıq an, zamanagóy bilimlendi iw sis emasınıń pedagogikalıq
bilimlendi iw baǵda lamala ı me odla ında sociallıq ná iyjesin puqa alıq belsendiligi, mádeniya ,
keńpeyillik hám adamge shilik iń awajlanıwında iyka ǵı áhmiye ke iye.
Juwmaq
Juwmaqlap ay qanda, zamanagóy bilimlendi iw sis eması jámie lik u mıs ıń ba lıq
a awla ına e eń ási kó se edi. Onıń sociallıq unkciyala ı shaxs ı há á epleme awajlandı ıw
boyınsha kónlikpele di payda e iwge jańa imkaniya la ashıp be iwi, bilimlendi iwde sociallıq
in eg aciya, uwxıy jańalanıw hám ekonomikalıq u aqlılıq ı ámiyinlewge xızme e edi.
Bilimlendi iw sis eması shaxs hám jámiye o asındaǵı sociallıq baylanıs ı ıwshı
ak o la dan bi i bolıp esaplanadı. Pedagogikalıq shebe lik hám inno aciyalıq me odla
bilimlendi iwdiń sociallıq ná iyjeliligin a ı ıwǵa já dem be edi. Bilimlendi iwdiń iyka ģı
sociallıq wazıypası insandı sociallıq jaq an je ilisken, uwxiy bay hám bilimge bolgan
belsendilikke aya shaxs sipa ında qáliples i iwden iba a .
Paydalanılǵan ádebiya la
1. Abduqodi o N. “Pedagogika asosla i”. – Toshken : O‘qi u chi, 2019.
2. Jo‘ aye M. “Ta’lim a a biya izimini mode niza siyalash”. – Toshken : Fan, 2020.
3. Tu emu a o a A., Ku bano a R., Saidboye a B. EDUCATIONAL TRADITIONS IN
SHAPING THE WORLDVIEW OF YOUNG PEOPLE IN FOLK PEDAGOGY //Mode n
Science and Resea ch. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 318-322.
4. Ja ilkapo ich M. A. P og am Technology o Choosing an E ec i e Educa ional
Me hodology Based on Mode n Pedagogical Resea ch in The Educa ional Sys em
//CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS. – 2025. – Т. 6. – №. 02. – С.
30-33.
5. Ja ilkapo ich M. A. USE OF PEDAGOGICAL METHODS BASED ON THE MODERN
EDUCATIONAL PROGRAM TO INCREASE THE EFFECTIVENESS OF
EDUCATION //Eu opean In e na ional Jou nal o Pedagogics. – 2024. – Т. 4. – №. 06. –
С. 26-33.
6. Ja ilkapo ich M. A. The Role o Mode n Educa ion and The Teache 's Pedagogical Skills
in The Applica ion o Pedagogical Teaching Me hods //In e na ional Jou nal o
Pedagogics. – 2025. – Т. 5. – №. 04. – С. 266-268.
7. Tu emu a o a A. B. TA’LIMDA PEDAGOGIK YONDASHUVLAR ASOSIDA
O’QUVCHIYOSHLARNING KOLLOBORATIV KO’NIKMALARINI
Noyab , 2025-Yil
252
RIVOJLANTIRISH MEXANIZMLARI //In e educa ion & global s udy. – 2025. – Т. 3. –
№. 4. – С. 242-250.
8. Ku bano a, R. J., and B. E. Saidboe a. "MAKTAB VA OILADA ESTETIK TARBIYANI
SHAKLLANTIRISH JARAYONIDA O'QUVCHILARNING AKSIOLOGIK
DUNYOQARASHINI RIVOJLANTIRISH." In e educa ion & global s udy 9 (2024):
114-121.
9. Begibae na, Tu emu a o a Aziza, Kujamu a o a Gulnaz Jumabaye na, and Iskenda o a
Shay a Sabi o na. "PEDAGOGICAL MECHANISMS OF DEVELOPING
COLLABORATIVE SKILLS OF STUDENTS BASED ON A MULTI-VECTOR
APPROACH." In e na ional Jou nal o Pedagogics 4.09 (2024): 55-62.
10. Begibae na, Tu emu a o a Aziza. "APPLYING METHODS THAT IMPROVE
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON MULTI-VECTOR
PEDAGOGICAL APPROACHES." Eu opean In e na ional Jou nal o Pedagogics 4.11
(2024): 178-182.
11. Begibae na, Tu emu a o a Aziza, and Asama dino a Baza gul Bakhadi o na.
"PEDAGOGICAL FOUNDATIONS OF DEVELOPING
STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON A MULTI-VECTOR
APPROACH." Eu opean In e na ional Jou nal o Pedagogics 4.11 (2024): 183-187.
12. Begibae na, Tu emu a o a Aziza. "THE ROLE OF PEDAGOGICAL METHODS
BASED ON MULTI-VECTOR APPROACHES IN MODERN EDUCATION IN
IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS." CURRENT RESEARCH
JOURNAL OF PEDAGOGICS 5.11 (2024): 98-102.
13. Begibae na, Tu emu a o a Aziza. "EFFECTIVE EDUCATIONAL INDICATORS OF
MULTI-VECTOR APPROACHES IN FORMING COLLABORATIVE SKILLS OF
STUDENTS BASED ON PEDAGOGICAL METHODS OF INNOVATIVE
EDUCATION." In e na ional Jou nal o Pedagogics 4.11 (2024): 153-157.
14. Begibae na, Tu emu a o a Aziza, and Ayimbae a Aynu a Rus amo na.
"PEDAGOGICAL ANALYSIS AND ESSENCE OF MULTI-VECTOR APPROACHES
IN IMPROVING STUDENTS'COLLABORATIVE SKILLS BASED ON THE
EDUCATIONAL PROGRAM." CURRENT RESEARCH JOURNAL OF PEDAGOGICS
5.11 (2024): 88-92.
