MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH
ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR
7
MAKTABGACHA TA]LIM TASHKILOTLARIDA TABIAT BILAN
TANISHTIRISH
Sa a o a Rayxona Oʻ azali qizi
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i
Mak abgacha aʼlim yoʻnalishi 2-ku s
alabasi.
Anno a siya: Tabia - odamning paydo boʻlgunicha ham, odam ish i oki
bilan ham ma jud bo liq. Umuman bu dunyo, odam, koino , mik o, mak o,
megadunyola , jonli a jonsiz na sala bo . Tabia odamga, jamiya ga bogʻliq
boʻlmagan qonuniya la ga boʻysunadi. Odam abia qonunla ini oʻzga i olmaydi,
aqa qonunla dan oydalanib, abia elemen la ini, qismla ini oʻzlash i ishi
mumkin.Tabia ushunchasi insoniya jamiya i yashashi, abiiy sha oi la ining
majmui si a ida qa aladi. Inson yashashi uchun mehna qiladi, mehna (masalan,
dehqonchilik, qu ilish, sanoa ) miya aoliya i a boshqala abia ning baʼzi
jiha la ini oʻzga i adi.
Kali soʻzla : abia , mehna , jamiya , insoniya , kuza ish, eksku siya.
Аннотация: Природа – это бытие, которое существовало как до
появления человека, так и с его участием. В целом, этот мир, человек,
вселенная, микро-, макро-, мегамиры, существуют одушевлённые и
неодушевлённые объекты. Природа подчиняется законам, не зависящим от
человека или общества. Человек не может изменить законы природы, он
может лишь использовать их для освоения элементов и частей природы.
Понятие природы рассматривается как совокупность естественных условий
для жизни человеческого общества. Человек трудится, чтобы жить,
трудиться (например, в сельском хозяйстве, строительстве,
промышленности), мозговая деятельность и т.д. изменяет некоторые
аспекты природы.
MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH
ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR
8
Ключевые слова: природа, труд, общество, человечество, наблюдение.
Abs ac : Na u e is a being ha exis s bo h be o e he appea ance o man
and wi h his pa icipa ion. In gene al, his wo ld, man, he uni e se, mic o, mac o,
mega wo lds, he e a e anima e and inanima e hings. Na u e obeys laws ha do no
depend on man o socie y. Man canno change he laws o na u e, he can only use
he laws o mas e he elemen s and pa s o na u e. The concep o na u e is
conside ed as a se o na u al condi ions o he li e o human socie y. Man wo ks o
li e, labo ( o example, a ming, cons uc ion, indus y), b ain ac i i y, e c. changes
some aspec s o na u e.
Keywo ds: na u e, labo , socie y, humani y, obse a ion, excu sion
Insonning abia bilan uyg‘un yashashi, uni his qilishi a qad lashi bolalik
da idayoq shakllanadi. Mak abgacha aʼlim izimi bu ja ayonda alohida o‘ in
u adi, chunki aynan shu bosqichda bola a o -muhi ni id ok e ish, kuza ish a ahlil
qilish qobiliya ini o‘zlash i a boshlaydi. Tabia bilan anish i ish mashg‘ulo la i
na aqa bolala ning ekologik madaniya ini shakllan i adi, balki ula ning a akku i,
nu qi, es e ik didi a axloqiy qa ashla ini i ojlan i ishga ham xizma qiladi.
Ti ik o ganizmla ning ma'lum bi muhi da yashash qonuniya la ini, ya'ni
o ganizmla ning o'za o a ula ni o' ab u gan a o -muhi bilan bogliq bo'lgan hayo
a zini o' ganadigan an ekologiya deb a aladi.
Ekologiya (g ekcha "oikos" - yashash, uy, makon, "logos" - a'limo ) -
umumiy a zda u o ganizmla ning yashash joyi, makoni degan ma'noni angla adi.
Populya siyala , u la , bio senozla , biogeo senozla a bios e a kabi
ushunchala ekologiya anining manbai hisoblanadi. Shuning uchun umumiy
ekologiya o' bo'limga bo'lib o' ganiladi: au ekologiya, populya siyala
ekologiyasi, sinekologiya a bios e a.
Bugungi kunda mak abgacha aʼlim ashkilo la ida abia bilan anish i ish
ja ayoni zamona iy pedagogik yondashu la , inno a sion exnologiyala a
in e aol me odla asosida olib bo ilmoqda. Bu o qali bolala abia hodisala i,
hay ono a o‘simlik olami, aslla ning almashinu i, su , ha o, up oq kabi abiiy
MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH
ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR
9
esu sla ning ahamiya ini amaliy aoliya ja ayonida o‘ ganadila . Shu bilan bi ga,
ula ni as ab-a aylash, muho aza qilish g‘oyasi ham bolala ongiga singdi iladi.
Tabia bilan anish i ish – bu oddiy kuza u emas, balki bola qalbida abia ga
meh , e’ ibo a mas’uliya uyg‘usini uyg‘o u chi a’limiy- a biya iy ja ayondi .
Shuning uchun ham bu yo‘nalish pedagogik ja ayonning aj almas qismi si a ida ha
bi a biyachidan pux a ayyo ga lik, ijodko lik a nozik didni alab e adi.
1. Mak abgacha yoshdagi bolala ni abia bilan anish i ishning maqsadla i
Tabia ga bo‘lgan qiziqishni i ojlan i ish – bolala da abia hodisala i,
o‘simlikla a hay onla ga bo‘lgan qiziqishni shakllan i ish.
Kuza u chanlik a a akku ni i ojlan i ish – bolala ni a o -muhi ni
kuza ishga, abia dag io‘zga ishla ni ushunishga o‘ ga ish.
Ekologik madaniya ni shakllan i ish – a o -muhi ni as ash, abia ga
eh iyo ko lik bilan munosaba da bo‘lish kabi azila la ni a biyalash.
Amaliy ko‘nikmala ni i ojlan i ish – abia ni o‘ ganish ja ayonida
bolala ning aj iba a adqiqo qilish malakala ini i ojlan i ish.
Ijodiy a akku ni ag‘ba lan i ish – abia ni kuza ish a undan ilhomlanish
o qali bolala ningbadiiy a ilmiy qobiliya la ini i ojlan i ish.
Mak abgacha yoshdagi bolala ni abia bilan anish i ishning uch a usuli
ma jud: izual, amaliy a og‘zaki.
1.Vizual usulla ga quyidagila ki adi: kuza ish, illyus a i ma e ial, exnik
osi ala yoki o‘qu ek ani.Kuza ish - ob'ek la a hodisala ni maqsadli, izimli
id ok e isha o dagi dunyo.Bu mu akkab kogni i aoliya bo‘lib, u id ok e ish,
ik lash a o‘z ichiga oladi, nu q, doimiy e' ibo alab qiladi. Kogni i azi ala ga
qa ab, o‘qi u chi u li xil me odla dan oydalanadi.
Kuza ish u la i. Bolala ni o‘simlikla a hay onla bilan anish i ishda
kuza ish ashkil e iladi;ob-ha o,ka ala ning abia dagi ishi, ula da sla da a
eksku siyala da, say la da amalga oshi iladi a abia bu chagida.
2. Amaliy usulla -Didak ik o‘yinla - didak ik o‘yinla da bolala o‘zla ining
ma judla ini aniqlaydila , mus ahkamlaydila , kengay i adila , abia ob'ek la i a
MAKTABGACHA TA’LIMDA SIFAT VA SAMARADORLIK, RIVOJLANISH
ISTIQBOLLARI: MUAMMO VA YECHIMLAR
10
hodisala i, o‘simlikla a hay onla haqidagi asa u la . Ko‘p o‘yinla bolala bilan
olib bo adi umumlash i ish a asni lash.o‘yinla ishla iladi - o‘p bilan, ba gla ,
u ug‘la , gulla bilan o‘yinla , me a a hakazo.
Kelajak a lodni ba kamol kishila qilib a biyalash shu kunning dolza b
masalala idan bi idi . Bu bo ada bolala ni abia bilan anish i ish muhim ol
oʻynaydi. Shunga koʻ a Mak abgacha aʼlim ashkilo la ida ishlayo gan a biyachila
oldida bolala da abia goʻzallikla ini koʻ a bilish, uni se ish, abia da yuz
be ayo gan oqea, hodisala haqida oʻgʻ i ushunchala hosil qilish, ula ga ekologik
aʼlim- a biya be ishdek muhim azi a u adi. Ta biyachi eng a alo, oʻz abia ni
sezu chi, jonli a jonsiz abia haqida aniq bilimla ga ega boʻlmogʻi lozimdi .
Xulosa. Mak abgacha a’limda abia bilan anish i ish bolala da
kuza u chanlik, a akku a abia ga meh uyg‘usini shakllan i adi. Bu ja ayon
o qali bola a o -muhi ni his e ishni, go‘zallikni qad lashni a abia ga mas’uliya
bilan munosaba da bo‘lishni o‘ ganadi. Tabia bilan anish i ish aqa bilim be ish
emas — u bolaning axloqiy, es e ik a ekologik a biyasining asosiy qismidi . Shu
sababli a biyachila bu aoliya ni zamona iy me odla asosida ashkil e ib,
bolala da abia ni se ish a as ash uyg‘usini mus ahkamlashla i za u .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR :
1. Hasanboye a, O., Jabbo o a, H., & Nodi o a, Z. (2013). Tabia bilan anish i ish
me odikasi: O‘qu qo‘llanma. Toshken : O‘zbekis on Respublikasi Oliy a o‘ a
maxsus a’lim azi ligi.
2. Djanpeso a, G. E., & Rasulxo‘jaye a, M. A. (2020). Tabia bilan anish i ish
me odikasi: O‘qu qo‘llanma. Toshken : “Inno a siya–Ziyo” nash io i
3.Namazbaye a, L. (2022). Bolala ni abia bilan anish i ish usulla i a
exnologiyala i. Ta’lim a inno a sion adqiqo la ,
4.Nosi o a, O. Z. (2023). Mak abgacha yoshdagi bolala ni abia bilan
anish i ishning u li xil yo’lla i. [Maqola].
