58
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
O‘ZBEKISTON IQTISODIYOTIDA ISH O‘RINLARI YETISHMASLIGI MUAMMOSI
VA UNI HAL ETISH YO‘LLARI
Xowimo a Jasmin
Qa shi umani, Iq isod yo‘nalishi alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17708244
Anno a siya. Ushbu maqolada O‘zbekis on iq isodiyo ida ish o‘ inla i ye ishmasligi
muammosi hamda uning asosiy sababla i ahlil qilinadi. Aholining demog a ik o‘sishi, qishloq
xo‘jaligi a sanoa a moqla idagi ishsizlik da ajasining yuqo iligi, kichik a o‘ a biznesning
ye a li i ojlanmagani, shuningdek, a’lim izimi bilan mehna bozo i o‘ asidagi nomu anosiblik
muammoni yanada chuqu lash i ayo gani ko‘ sa ib o‘ ilgan. S a is ik ma’lumo la ga ko‘ a,
2024-yilda mamlaka dagi ishsizlik da ajasi 8,7 oizni ashkil e gan, mehna ga layoqa li
aholining esa yillik o‘sish su ’a i 2 oizdan oshgan. Maqolada ushbu hola la ni yumsha ish
maqsadida iq isodiyo ni di e si ika siya qilish, xizma ko‘ sa ish sohasini i ojlan i ish,
adbi ko likni qo‘llab-qu a lash hamda a’lim izimini mehna bozo iga moslash i ish za u ligi
asoslab be ilgan.
Kali so‘zla : ishsizlik, demog a ik o‘sish, mehna bozo i, iq isodiy siyosa , adbi ko lik,
bandlik.
Anno a ion. This a icle analyzes he p oblem o job sho ages in he economy o
Uzbekis an and examines i s main causes. I highligh s ha he apid popula ion g ow h, high
unemploymen a es in ag icul u e and indus y, insu icien de elopmen o small and medium-
sized en e p ises, as well as he misma ch be ween he educa ion sys em and he labo ma ke ,
a e deepening his issue. Acco ding o s a is ical da a, in 2024 he unemploymen a e in he
coun y amoun ed o 8.7 pe cen , while he annual g ow h a e o he wo king-age popula ion
exceeded 2 pe cen . The a icle subs an ia es he need o di e si y he economy, expand he
se ice sec o , suppo en ep eneu ship, and adap he educa ion sys em o he needs o he
labo ma ke in o de o mi iga e he cu en si ua ion.
Keywo ds: unemploymen , demog aphic g ow h, labo ma ke , economic policy,
en ep eneu ship, employmen .
Аннотация. В данной статье анализируется проблема нехватки рабочих мест в
экономике Узбекистана и рассматриваются её основные причины. Отмечается, что
рост численности населения, высокий уровень безработицы в сельском хозяйстве и
промышленности, недостаточное развитие малого и среднего бизнеса, а также
несоответствие между системой образования и потребностями рынка труда
способствуют углублению данной проблемы. Согласно статистическим данным, в 2024
году уровень безработицы в стране составил 8,7 процента, тогда как годовые темпы
роста трудоспособного населения превысили 2 процента. В статье обоснована
необходимость диверсификации экономики, расширения сферы услуг, поддержки
предпринимательства и адаптации системы образования к требованиям рынка труда с
целью смягчения текущей ситуации.
Ключевые слова: безработица, демографический рост, рынок труда,
экономическая политика, предпринимательство, занятость.
KIRISH
O‘zbekis on iq isodiyo ida ish o‘ inla i ya a ish a aholining bandligini a’minlash —
ba qa o iq isodiy o‘sishning asosiy omilla idandi . So‘nggi yilla da mehna bozo idagi
59
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
o‘zga ishla ni, exnologik i ojlanishla a aholining ez o’sishi na ijasida ish o‘ inla i
ye ishmasligi dolza b muammoga aylanganib kelmoqda. 2025-yil boshida O‘zbekis on aholisi
soni 37 milliondan oshdi. Ha yili mehna bozo iga o‘ acha 750 mingdan o iq yangi ishchila
kuchi ki ib kelmoqda, bi oq yangi ya a ilayo gan ish joyla i soni bu eh iyojni o‘liq qoplamaydi.
Na ijada ishsizlik da ajasi 8,6 oiz, yoshla o asida esa 14 oizni ashkil e moqda
(Manba: Da la s a is ika qo‘mi asi, 2025).
Shu sababli, ish o‘ inla i ye ishmasligi iq isodiyo uchun muhim s a egik masala
hisoblanadi. Bu muammoni hal e ish o qali na aqa iq isodiy o‘sish, balki ij imoiy ba qa o lik
ham a’minlanadi
ADABIYOTLAR TAHLILI
So‘nggi yilla da O‘zbekis on hukuma i omonidan bandlik siyosa ini akomillash i ish
maqsadida bi qa o da la das u la i ishlab chiqilgan. Jumladan, “Yoshla da a i”, “Ayolla
da a i”, “Ha bi oila — adbi ko ”, “Ishga ma hama ” ma kazla i kabi ashabbusla o qali
aholining mehna bozo iga ki ish imkoniya la i kengay i ilmoqda.
Xalqa o Mehna Tashkilo i (XMT) hisobo ila ida a’kidlanishicha, O‘zbekis on mehna ga
layoqa li aholining 52 oizi mehna sha nomasi bolmagan joyda ishlaydi. Bu esa ishchi
kuchining o‘liq o‘yxa ga olinmasligiga, soliqla bazasining o ayishiga a ij imoiy himoyaning
pas ligiga ham olib kelmoqda.
Jahon banki (2024) ma’lumo la iga ko‘ a, mamlaka da yangi ish o‘ inla ining 70 oizi
xizma ko‘ sa ish sohala ida, 20 oizi sanoa la da, 10 oizi esa qishloq xo‘jaligida ya a ilib
kelgan. Lekin ishlab chiqa ishdagi ish joyla i ulushi kamayib bo ayo gani iq isodiy osishga
salbiy a’si ko‘ sa moqda.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqo da O‘zbekis on iq isodiyo ida ish o‘ inla i ye ishmasligi muammosi s a is ik
ahlil, aqqoslash a sabab-oqiba yondashu i asosida o‘ ganildi.
Ma’lumo la O‘zbekis on Respublikasi Bandlik a mehna munosaba la i azi ligi,
Da la s a is ika qo‘mi asi, Jahon banki a XMT manbala idan olindi.
Hududla kesimida bandlik da ajasi, yoshla ishsizligi a no asmiy sek o ulushi ahlil
qilindi.
MUAMMOLAR
1. Ishlab chiqa ish sohala ida ish o‘ inla i kam.
Ri ojlangan sanoa ko xonala i ye a li kop emas, na ijada yoshla asosan xizma
ko‘ sa ish yoki uyxa dan o magan sohala da ishlashga majbu bo‘lmoqda.
2. Ta’lim izimi a mehna bozo i o‘ asidagi nomu o iqlik.
Oliy a o‘ a maxsus a’lim muassasala i bi i u chila ining mu axassisligi eal iq isodiyo
alabla iga ha doim mos emas.
Un e se i la da kop naza iya oqi iladi, amaliyo esa kam-na ijada bi i u chila ishga
ayyo emas.
Mehna bozo ida exnik mu axassisla ga alab ka a, lekin kopchilik iq isod yoki huquq
yonalishla ida oqiydi.
3. No asmiy bandlik yuqo iligi.
2024-yil hola iga ko‘ a, ishchi kuchining ya midan ko‘pi mehna sha nomasi yuq
ishla da band bo‘lib, bu ij imoiy ka ola la yo‘qligiga olib kelmoqda.
60
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
4. Hududiy a o u la .
Ish o‘ inla ining 45 oizi poy ax a yi ik shaha la hissasiga o‘g‘ i keladi. Qashqada yo,
Jizzax, Su xonda yo kabi iloya la da ishsizlik 10–12 oiz a o ida.
5. Texnologik i ojlanishning sus ligi.
Inno a sion ishlab chiqa ish ko xonala i kamligi sababli zamona iy, yuqo i maoshli ish
joyla i ye a li emas.
TAHLIL VA NATIJALAR
O‘zbekis on mehna bozo ida asosiy muammo — alab a akli o‘ asidagi ug’ i
kelmaslik. Aholi sonining o‘sishi yangi ish joyla i ya a ish ez oq kechmoqda. Shu bilan bi ga,
iq isodiyo da yuqo i malakali ishchi kuchiga alab oshib bo moqda, lekin ko‘pchilik yoshla
ye a li kasbiy ayyo ga likka ega emas.
Ishsizlikning eng yuqo i da ajasi 18–30 yosh o alig‘idagi aholida kuza iladi. 2024-yilda
yoshla ishsizligi 14,3 oizni ashkil e gan. Bu esa “miya oqimi” — ya’ni, malakali yoshla ning
xo ijga chiqib ke ishiga sabab bo‘lmoqda.
Qishloq hududla ida ishsizlikning asosiy sababi — in a uzilma a in es i siya
ye ishmasligi. Qashqada yo a Su xonda yoda ishchi kuchining 60 oizi qishloq xo‘jaligida
band, lekin u ye da mehna sama ado ligi pas .
YECHIMLAR
1. Hududiy indus ial zonala ni kengay i ish.
Ha bi iloya da kichik sanoa klas e la i a qay a ishlash ko xonala ini ko‘pay i ish
o qali yangi ish joyla i ya a iladi.
2. Kasb-huna a’limini mode niza siya qilish.
Mehna bozo i alabiga mos yangi kasbla (IT, logis ika, dizayn, muhandislik) bo‘yicha
qisqa mudda li ku sla ashkil e ish.
3. Kichik biznes a adbi ko likni qo‘llab-qu a lash.
“Ha bi oila — adbi ko ” das u i doi asida ayolla a yoshla uchun im iyozli k edi la
miqdo ini oshi ish.
4. Raqamli iq isodiyo a maso a iy bandlikni i ojlan i ish.
In e ne in a uzilmasini yaxshilab, uyda ishlash ( eelance, onlayn xizma la )
imkoniya la ini kengay i ish.
5. No asmiy bandlikni qisqa i ish.
Ishchila ni asmiylash i ish uchun soliq im iyozla i be ish a soddalash i ilgan o‘yxa dan
o‘ ish izimini jo iy e ish.
6. Xo ijiy in es i siyala ni jalb qilish.
Yangi exnologiyala a ko xonala ni jalb qilish o qali yuqo i malakali ish joyla ini
ya a ish.
XULOSA
O‘zbekis on iq isodiyo ida ish o‘ inla i ye ishmasligi muammosi ko‘p omilla ga bog‘liq
bo‘lib, uni hal e ish uchun bi necha amonlama yondashu za u .
Yangi ishlab chiqa ish ko xonala i ya a ish, a’lim izimini mehna bozo i eh iyojla iga
moslash i ish, hududla da in es i siyala ni kengay i ish a aqamli ish o‘ inla ini ya a ish o qali
ishsizlik da ajasini kamay i ish mumkin. Ushbu cho a- adbi la amalga oshi ilsa, mamlaka da
ba qa o iq isodiy o‘sish, kambag‘allikning kamayishi a yoshla ning o‘z yu ida munosib ish
opish imkoniya i kengayadi.
