134
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
STEAM YONDASHUVI ASOSIDA MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARDA
INTELEKTUAL-IJODIY FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH
Sanakulo a Aziza Raximo na
Toshken ij imoiy inno a siya uni e si e i
“Pedagogika a psixalogiya” ka ed asi .b. do sen .
O‘lmaso a Madinabonu Fax iddin qizi
Toshken ij imoiy inno a siya uni e si e i
Mak abgacha a`lim yo`nalishi 3-bosqich alabasi.
[email p o ec ed]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17711701
Anno a siya. Ushbu maqola STEAM yondashu i asosida mak abgacha yoshdagi
bolala da in elek ual –ijodiy ik lashni i ojlan i ish mak abgacha yoshdagi bolala ga a`lim
be ishda kompe ensa iy yondashu bolala ning bilish bilan bog`liq bo`lgan eh iyojla i
muammola a imkonya la iga sama ali ja ob be ish qobilya ini shakillan i ish axloqiy
meyo la a qad iya la ini i ojlan i ish, boshqa insonla bilan muloqo qilish shaxsiy “Men”
konsepsiyasini shakillan i ishni o`z ichiga oladi. Maqolada mak abgacha yoshdagi bolala da
ilmiy qiziqish, muammoli aziya la ni hal, e ish mus aqil ik lash a shakllan i ishda in e ak i
mashg‘ulo la , aj iba aoliya i a loyiha asosidagi o‘yinla ning o‘ ni asoslab be ilgan.
Shuningdek, a biyachining yo`nal i u chi, kuza u chi a ag`ba lan i u chi oli hamda
STEAM yondashu ining o‘qu - a biya iy ja ayondagi a zallikla i ahlil e ilgan.
Kali so‘zla : STEAM yondashu i, mak abgacha a’lim, in ellek ual ik lash, ijodiy
a akku , in eg a siya, loyiha aoliya i, muammoli o‘qi ish, inno a sion pedagogika.
DEVELOPING INTELLECTUAL AND CREATIVE THINKING IN PRESCHOOL
CHILDREN BASED ON THE STEAM APPROACH
Ano a ion. This a icle examines he de elopmen o in ellec ual and c ea i e hinking in
p eschool child en based on he STEAM app oach. A compe ency-based app oach in p eschool
educa ion aims o os e child en’s abili y o e ec i ely espond o cogni i e needs, challenges,
and oppo uni ies, de elop mo al no ms and alues, enhance communica ion skills, and shape
hei pe sonal sel -concep . The a icle highligh s he ole o in e ac i e ac i i ies, expe imen al
wo k, and p ojec –based in cul i a ing p eschoole s’ scien i ic cu iosi y, p oblem –sol ing
skills, and independen hinking. Addi ionally, he s udy analyzes he guiding, moni o ing, and
mo i a ion ole o he educa o , as well as he ad an ages o in eg a ing he STEAM app oach
in o he educa ional p ocess o p eschool ins i u ions.
Keywo ds: STEAM app oach, p eschool educa ion, in ellec ual hinking, c ea i e
hinking, in eg a ion, p ojec -based ac i i ies, p oblem-based lea ning, inno a i e pedagogy.
РАЗВИТИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНО-ТВОРЧЕСКОГО МЫШЛЕНИЯ У ДЕТЕЙ
ДОШКОЛЬНОГО ВОЗРАСТА НА ОСНОВЕ STEAM-ПОДХОДА
Аннотация. В данной статье рассматривается развитие интеллектуально-
творческого мышления у детей дошкольного возраста на основе STEAM-подхода.
Компетентностный подход в дошкольном образовании направлен на
формирование у детей способности эффективно реагировать на познавательные
потребности, решать проблемы и использовать возможности, развивать моральные
нормы и ценности, навыки общения с другими людьми, а также формировать
личностную концепцию «Я».
135
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
В статье обоснована роль интерактивных занятий, экспериментальной
деятельности и проектно-игровых методов в развитии у дошкольников научного
интереса, навыков решения проблемных ситуаций и самостоятельного мышления. Кроме
того, анализируется направляющая, наблюдающая и стимулирующая роль воспитателя,
а также преимущества внедрения STEAM-подхода в образовательный процесс
дошкольных учреждений.
Ключевые слова: STEAM-подход, дошкольное образование, интеллектуальное
мышление, творческое мышление, интеграция, проектная деятельность, проблемное
обучение, инновационная педагогика.
Ki ish. XXI as da a’lim izimi oldida u gan eng muhim azi ala dan bi i — bu
bolala da mus aqil, anqidiy a ijodiy ik lashni i ojlan i ishdi . Ayniqsa, mak abgacha yosh
da i inson a akku ining shakllanishida hal qilu chi bosqich hisoblanadi. Shu da da bolaning
a akku i, asa u i, bilish aolligi a ijodiy qobiliya la ini o‘g‘ i yo‘nal i ish kelajakdagi
in ellek ual salohiya ni belgilaydi.
Zamona iy a’lim izimida STEAM yondashu i (Science, Technology, Enginee ing, A ,
Ma hema ics) mak abgacha yoshdagi bolala da in ellek ual a ijodiy ik lashni i ojlan i ishda
sama ali inno a sion konsepsiya si a ida e’ i o e ilmoqda.
Ushbu yondashu bolala ga a o dagi olamni aj iba, kuza ish, modellash i ish a
san’a ko ona i oda o qali o‘ ganish imkonini be adi. Na ijada bola o‘ ganayo gan na sani na aqa
eslab qoladi, balki ahlil qiladi, xulosa chiqa adi a yangi g‘oyala ya a adi.
O‘zbekis on Respublikasining “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”gi Qonuni
hamda “Ilk a mak abgacha yoshdagi bolala ni i ojlan i ish bo‘yicha Da la alabla i”da a’lim
ja ayonida ijodiy a akku , man iqiy ik lash, muammoli aziya la ni hal qilish ko‘nikmala ini
i ojlan i ish muhim yo‘nalish si a ida belgilab be ilgan. Shu sababli STEAM yondashu i
mazku maqsadla ga e ishishda zamona iy, in eg a sion a amaliy ahamiya ga ega me od
si a ida qa aladi. Mazku adqiqo da mak abgacha yoshdagi bolala da in ellek ual-ijodiy
ik lashni i ojlan i ishning naza iy asosla i, pedagogik sha oi la i a me odik yondashu la i
ahlil qilinadi.
Shuningdek, STEAM komponen la ini a’lim ja ayoniga ki i ish o qali bolala da an,
exnologiya, muhandislik, san’a a ma ema ika elemen la ini uyg‘unlash i gan holda kompleks
a akku a ijodiy qobiliya ni shakllan i ish imkoniya la i ochib be iladi. Bugungi globallashu
ja ayonida a’lim izimida zamona iy pedagogik yondashu la ni jo iy e ish, ayniqsa
mak abgacha a’lim bosqichida, jamiya a aqqiyo i uchun muhim ahamiya kasb e moqda. Ze o,
P eziden imiz Sh.M. Mi ziyoye a’kidlaganidek, “Fa zandla imizning ba kamol inson bo‘lib
oyaga ye ishi – da la imiz siyosa ining us u o yo‘nalishidi ”[1]. Shu bois mak abgacha a’lim
ashkilo la ida bolala ning in ellek ual a ijodiy salohiya ini e a yoshdan shakllan i ish da la
miqyosidagi dolza b azi a si a ida e’ i o e ilgan. So‘nggi yilla da O‘zbekis on Respublikasida
mak abgacha a’lim izimini ubdan isloh qilish bo‘yicha keng ko‘lamli ishla amalga
oshi ilmoqda.
Xususan, 2019-yil 16-dekab dagi “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”gi
O‘zbekis on Respublikasining Qonuni hamda 2022-yil 11-maydagi PQ–220- sonli P eziden
qa o i asosida bolala da mus aqil ik lash, ilmiy izlanish a k ea i kompe ensiyala ni
i ojlan i ish uchun inno a sion me odla ni keng a biq e ish azi asi belgilab be ildi[2].
136
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Bu esa mak abgacha a’lim ashkilo la i aoliya ida ilg‘o xo ijiy aj ibala , jumladan,
STEAM yondashu ini jo iy e ishni aqozo e moqda.
Dunyo miqyosida olib bo ilgan adqiqo la shuni ko‘ sa moqdaki, STEAM yondashu i
bolala da na aqa ma ema ik a man iqiy a akku ni, balki ijodko lik, kuza u chanlik,
muammola ni hal e ish hamda in elek ual-ijodiy ik lash ko‘nikmala ini ham i ojlan i adi.
Masalan, UNESCO hisobo iga ko‘ a, mak abgacha a’lim ja ayonida in eg allashgan
yondashu la dan oydalangan bolala da k ea i ik lash da ajasi 30–35% ga yuqo i bo‘lishi
aniqlangan[3]. O‘zbekis on Respublikasida ham mak abgacha a’limning 2022–2026-yilla ga
mo‘ljallangan i ojlan i ish konsepsiyasida bolala ning e a yoshdan ilm- an, exnologiya a
san’a ga qiziqishini oshi ish, ula da amaliy aj ibala asosida o‘ ganish ko‘nikmala ini
shakllan i ish us u o yo‘nalish si a ida belgilangan. Ayniqsa, yosh a lodning in elek ual-ijodiy
salohiya ini i ojlan i ish o qali ula ning kelajakdagi kasbiy ayyo ga ligiga poyde o qo‘yish
maqsad qilingan.
Shunday ekan, mak abgacha yoshdagi bolala da in elek ual-ijodiy ik lashni
shakllan i ishda STEAM yondashu ini qo‘llash na aqa zamona iy pedagogikaning alabi, balki
milliy a’lim siyosa ining ham us u o yo‘nalishi hisoblanadi. STEAM yondashu ining bolala da
in elek ual-ijodiy ik lashni i ojlan i ishning naza iy asosla i, pedagogik imkoniya la i asosida
mak abgacha a’lim ja ayonida bolala ning in elek ual-ijodiy ik lashini shakllan i ish masalasi
so‘nggi yilla da na aqa O‘zbekis onda, balki dunyo miqyosida ham ilmiy izlanishla ning
dolza b yo‘nalishiga aylandi.
Xo ijiy a mahalliy adqiqo la ahliliga ko’ a, STEAM yondashu i o qali e a yoshdagi
bolala da kogni i i ojlanish, ijodko lik a muammoni hal qilish ko‘nikmala i sezila li da ajada
shakllanadi. Masalan, ame ikalik olimla Yakman a Lee omonidan a’kidlanganidek, STEAM
modeli bolala da abiiy anla , exnologiya a san’a ni uyg‘unlash i ish o qali ula ning ijodiy
a akku ini i ojlan i ishda sama ali osi a bo‘lib xizma qiladi[4]. Bee s esa, STEAM
in eg a siyasi bolala da mus aqil aj iba o‘ kazish a na ijani baholash ko‘nikmala ini
shakllan i ishi, bu esa in elek ual-ijodiy ik lashni i ojlan i ishga olib kelishini qayd e adi[5].
Ye opa mamlaka la i a’lim izimida olib bo ilgan adqiqo la da ham STEAM
yondashu i mak abgacha yoshdagi bolala da k ea i kompe ensiyala ni i ojlan i ishning muhim
osi asi si a ida e’ i o e ilgan. Eu opean Commission ma’lumo la iga ko‘ a, STEAM
aoliya la ini mak abgacha a’lim das u la iga in eg a siya qilgan mamlaka la da bolala ning
ijodiy a akku i an’ana iy me odla ga qa aganda ez oq shakllanadi[6]. O‘zbekis on olimla i
ham mazku masalaga alohida e’ ibo qa a moqda.
Jumladan, X. To‘x axo‘jaye a mak abgacha yoshdagi bolala da k ea i ik lashni
i ojlan i ishda in eg allashgan me odla ning o‘ ni haqida ik yu i ib, STEAM elemen la ini
qo‘llash ijodiy salohiya ni oshi ishda muhimligini a’kidlaydi[7].
O‘zbekis on Respublikasi Mak abgacha a mak ab a’limi azi ligi omonidan ishlab
chiqilgan 2022–2026-yilla ga mo‘ljallangan i ojlan i ish konsepsiyasida bolala ning e a
yoshdan ijodko lik a mus aqil ik lash ko‘nikmala ini shakllan i ishda inno a sion me odla ,
jumladan STEAM yondashu ini a biq e ish us u o azi a si a ida belgilangan.
STEAM yondashu i na aqa naza iy, balki amaliy jiha dan ham mak abgacha yoshdagi
bolala da in elek ual-ijodiy ik lashni i ojlan i ishning sama ali mexanizmi hisoblanadi. Shu
bois mazku yondashu ni mak abgacha a’lim izimiga a biq e ish ilmiy asoslangan a is iqbolli
yo‘nalish si a ida e’ i o e iladi.
137
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
STEAM asosida ashkil e ilgan mashg‘ulo la an’ana iy yondashu ga qa aganda yuqo i
sama ado likka ega bo‘lib, bolala da:
mus aqil a ijodiy ik lash;
ilmiy qiziqish a izlanish;
jamoada ishlash a o‘z ik ini e kin i oda e ish;
nooda iy qa o la qabul qilish ko‘nikmala i yanada aol shakllanadi.
Shu bois, mak abgacha a’lim ashkilo la ida STEAM yondashu ini keng a biq e ish:
1. bolala da in elek ual-ijodiy ik lashni e a yoshdan shakllan i ish;
2. zamona iy a’lim ja ayonida in eg a sion me odla ni jo iy e ish;
3. a biyachila ni inno a sion yondashu la bo‘yicha me odik ayyo lash;
“Rangli Kema”
Maqsad: Bolala da muammola ni hal qilish, angla a shaklla ni anlash o qali ijodiy
ik lashni i ojlan i ish.
Ke akli ma e ialla :
Rangli qog‘ozla , ka onla
Qo‘l bilan ishlash uchun makas, len a, yopish i u chi
Kichik Lego blokla yoki boshqa kons uk o la
Rangli ma ke la , bo‘yoqla
O‘yin bosqichla i:
1. Tanish i ish: Bolala ga “Biz kema yasaymiz, u qanday bo‘lishi ke ak?” deb sa ol
be iladi.
2. Reja uzish: Bolala qog‘oz a ka ondan shakl anlaydi, kemani loyihalashadi.
3. Ya a ish: Bolala kema qismla ini kesib, yopish i ib, Lego bilan qo‘shib o‘z kemasini
yasaydi.
4. Sino : Kema su us ida suzib ko‘ iladi (ha za yoki ka a idishda).
5. Tahlil: “Qaysi kema ez oq suzdi?”, “Nima sababdan ba’zi kemala suzmay qoldi?” kabi
sa olla o qali mulohaza yu i ish.
Na ija: Bolala ang, shakl a uzilma bilan ekspe imen qilib, muammola ni hal qilishni
o‘ ganadi a ijodiy ik lash i ojlanadi.
Maqsad: Bolala da muammola ni hal qilish, angla a shaklla ni anlash o qali ijodiy
ik lashni i ojlan i ish.
Ke akli ma e ialla :
Rangli qog‘ozla , ka onla
Qo‘l bilan ishlash uchun makas, len a, yopish i u chi
Kichik Lego blokla yoki boshqa kons uk o la
Rangli ma ke la , bo‘yoqla
O‘yin bosqichla i:
1. Tanish i ish: Bolala ga “Biz kema yasaymiz, u qanday bo‘lishi ke ak?” deb sa ol
be iladi.
2. Reja uzish: Bolala qog‘oz a ka ondan shakl anlaydi, kemani loyihalashadi.
3. Ya a ish: Bolala kema qismla ini kesib, yopish i ib, Lego bilan qo‘shib o‘z kemasini
yasaydi.
4. Sino : Kema su us ida suzib ko‘ iladi (ha za yoki ka a idishda).
5. Tahlil: “Qaysi kema ez oq suzdi?”, “Nima sababdan ba’zi kemala suzmay qoldi?” kabi
sa olla o qali mulohaza yu i ish.
138
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Na ija: Bolala ang, shakl a uzilma bilan ekspe imen qilib, muammola ni hal qilishni
o‘ ganadi a ijodiy ik lash i ojlanadi.
Xulosa: STEAM yondashu i mak abgacha yoshdagi bolala da in ellek ual-ijodiy
ik lashni i ojlan i ish ja ayonida sama ali osi a hisoblanadi. Ushbu yondashu an,
exnologiya, muhandislik, san’a a ma ema ika sohala ini in eg a siyalash o qali bolala ning
anqidiy ik lash, muammo yechish a ijodiy salohiya ini shakllan i adi.
STEAM asosida ashkil e ilgan a’lim ja ayonida bolala :
mus aqil ik lash a qa o qabul qilishni o‘ ganadi;
ekspe imen la a loyiha aoliya i o qali bilimla ni amalda qo‘llash ko‘nikmala ini
i ojlan i adi;
ijodiy a kogni i aoliya ni uyg‘unlash i adi, yangi g‘oyala ya a ishga ag‘ba lanadi;
o‘z aoliya ini ahlil qilish a na ijala ni umumlash i ish o qali me akogni i ik lashni
i ojlan i adi.
Shunday qilib, STEAM yondashu i mak abgacha yoshdagi bolala da na aqa an a
exnologiya ko‘nikmala ini, balki ijodiy a in ellek ual i ojlanishni bi aq da shakllan i adigan
kompleks pedagogik osi a si a ida ahamiya kasb e adi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO`YXATI:
1. O‘zbekis on Respublikasi. “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”gi Qonun. –
Toshken : O‘zbekis on Respublikasi Qonun hujja la i ma’lumo la i milliy bazasi, 2019-
yil 16-dekab . № ОРҚ–595. – 12 b.
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i. PQ–220-sonli Qa o “Mak abgacha a’lim izimini
2022– 2026-yilla da i ojlan i ish konsepsiyasi”. – Toshken : P eziden qa o i, 2022-yil
11-may.
3. UNESCO. Global Educa ion Moni o ing Repo 2023. – Pa is: UNESCO Publishing,
2023. – 254 p.
4. Yakman, G., Lee, H. Explo ing he Exempla y STEAM Educa ion in he U.S. as a
P ac ical Educa ional F amewo k o Ko ea. – Jou nal o he Ko ean Associa ion o
Science Educa ion, 2012. – Vol. 32(6). – P. 1072–1086.
5. Bee s, S. Z. 21s Cen u y Skills: P epa ing S uden s o Thei Fu u e. – In e na ional
Cen e o Leade ship in Educa ion, 2016. – 34 p.
6. Eu opean Commission. Science, Resea ch and Inno a ion Pe o mance o he EU 2021. –
B ussels: Eu opean Union, 2021. – 480 p.
7. To‘x axo‘jaye a, X. Mak abgacha yoshdagi bolala da k ea i kompe ensiyala ni
shakllan i ish me odla i. – Toshken : Fan a exnologiya, 2020. – 142 b.
