ACTIVE RESEARCHER
SCIENTIFIC JOURNAL
ac i e esea che .com Noyab , 2025 olume 2 issue 11
37
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17713076
TILLARNI AMALIY O‘RGANISHNING NAZARIY ASOSLA
Qu bono a I oda Bah om qizi
Toshken da la pedagogika
uni e si e i oʻzbek ili a adabiyo i
yoʻnalishi magis an i
ANNOTASIYA
Ushbu maqolada illa ni amaliy o‘ ganish ja ayonining ilmiy-naza iy asosla i,
ling is ik, psixologik hamda pedagogik yondashu la ning o‘za o bog‘liqligi ahlil
qilinadi. Shuningdek, amaliy il o‘ ganishda kommunika i kompe ensiyani
shakllan i ishga doi zamona iy me odla haqida ik yu i iladi.
Kali so‘zla : amaliy il o‘ ganish, kommunika i kompe ensiya, psixoling is ika,
ling is ik asos, in e ak i me od, didak ika.
ABSTRACT
This a icle analyzes he scien i ic and heo e ical ounda ions o he p ocess o
p ac ical language lea ning, he in e ela ionship o linguis ic, psychological and
pedagogical app oaches. I also discusses he p ac ical
Keywo ds: p ac ical language lea ning, communica i e compe ence,
psycholinguis ics, linguis ic basis, in e ac i e me hod, didac ics.
АННОТАЦИЯ
В статье анализируются научно-теоретические основы процесса
практического изучения языка, взаимосвязь лингвистических, психологических и
педагогических подходов. Также рассматриваются практические аспекты
ACTIVE RESEARCHER
SCIENTIFIC JOURNAL
ac i e esea che .com Noyab , 2025 olume 2 issue 11
38
Ключевые слова: практическое изучение языка, коммуникативная
компетентность, психолингвистика, лингвистическая основа, интерактивный
метод, дидактика.
Bugungi globallashu a aqamli i ojlanish da ida bi nech a illa ni bilish ha
bi inson uchun za u a ga aylanmoqda. Che illa ini bilish na aqa shaxsning kasbiy
salohiya ini oshi adi, balki madaniya la a o muloqo ga ki ishish imkoniya ini ham
kengay i adi. Shu bois illa ni o‘ ganish ja ayonini aqa naza iy bilim bilan emas, balki
amaliy ko‘nikmala ni shakllan i ish bilan bog‘lash muhimdi . Tilla ni amaliy o‘ ganish
naza iy jiha dan ling is ik, psixoling is ik a pedagogik omilla asosida shakllanadi.
Bu uch yo‘nalish o‘za o uz iy bog‘liq bo‘lib, o‘ ganilayo gan ilni eal muloqo
osi asiga aylan i ishga xizma qiladi.
Tilla ni amaliy oʻ ganish
Amaliy il o‘ ganish — bu o‘ ganu chining ilni eshi ish, o‘qish, yozish a
gapi ish ko‘nikmala ini shakllan i ish o qali uni eal hayo iy aziya la da sama ali
qo‘llay olish ja ayonidi . Naza iy bilim ilning izimli uzilishini o‘ ga sa, amaliy
o‘ ganish o‘sha bilimla ni nu q aoliya ida o‘g‘ i ishla a olishni maqsad qiladi. Bu
ja ayonda asosiy diqqa kommunika i kompe ensiyani i ojlan i ishga qa a iladi.
Kommunika i kompe ensiya deganda shaxsning ilni ij imoiy a madaniy aziya ga
mos a ishda, maqsadga mu o iq ishla a olish qobiliya i ushuniladi.
Amaliy o‘ ganishning ling is ik asosla i
Ling is ika ilni izim si a ida o‘ ganadi. Amaliy o‘ ganish esa shu izimning eal
nu qdagi qo‘llanishini o‘zlash i ishni naza da u adi. Ling is ik naza iyala o asida
s uk u ilshunoslik, unksional ilshunoslik, so sioling is ika a kogni i ilshunoslik
yo‘nalishla i amaliy o‘ ganish uchun muhim poyde o hisoblanadi. Masalan,
unksional ilshunoslik il bi likla ining ma’no a azi ala ini aniqlasa,
so sioling is ika ula ning ij imoiy sha oi da qo‘llanishini o‘ ganadi. Shunday qilib, il
izimi a uning ij imoiy kon eks dagi ishla ilish qonuniya la ini bilish amaliy nu qni
i ojlan i ish uchun za u sha hisoblanadi.
ACTIVE RESEARCHER
SCIENTIFIC JOURNAL
ac i e esea che .com Noyab , 2025 olume 2 issue 11
39
Psixoling is ik asosla
Til o‘ ganish insonning psixik ja ayonla i — id ok, xo i a, a akku a diqqa
bilan be osi a bog‘liq. Psixoling is ika bu ja ayonla ni o‘ ganadi. Til o‘zlash i ishda
ikki asosiy mexanizm muhim: Inpu (ki i ma) – o‘ ganu chi ildagi ma’lumo ni
eshi adi, o‘qiydi, id ok e adi. Ou pu (chiqish) – o‘ ganu chi o‘sha ma’lumo asosida
nu q hosil qiladi, ya’ni so‘zlaydi yoki yozadi. Amaliy o‘ ganishning sama asi
o‘ ganu chining il ma e ialini qay da ajada aol qo‘llashiga bog‘liq. Shu sababli
psixoling is ik yondashu il o‘ ganishda mo i a siya, ak o lash a muloqo
aj ibasini muhim omilla si a ida ko‘ adi.
Didak ik a me odik asosla
Til o‘qi ish me odikasi amaliy o‘ ganishning asosiy yo‘nalishidi . Didak ika
o‘qu ja ayonini ashkil e ish, maqsad a na ija o‘ asidagi uyg‘unlikni a’minlaydi.
Zamona iy a’limda quyidagi yondashu la keng qo‘llanilmoqda: Kommunika i
yondashu – ilni muloqo osi asi si a ida o‘ ga ish. Task-based lea ning ( azi aga
asoslangan o‘ ganish) – o‘qu chi ilni baja iladigan opshi iqla o qali o‘zlash i adi.
In e ak i me odla – ol o‘yinla i, muammoli aziya la , ju lik a gu uh
mashg‘ulo la i. Bu usulla o‘qu chini aol muloqo ish i okchisiga aylan i adi, bu esa
ilni abiiy a zda o‘zlash i ishga yo dam be adi.
Zamona iy il o‘ ganish yondashu la i
So‘nggi yilla da il o‘ ganishda quyidagi naza iyala keng a qalgan: Na u al
App oach – ilni abiiy muhi da, bosimla siz o‘ ganish. Cons uc i ism – o‘ ganu chini
mus aqil ik lo chi subyek si a ida shakllan i ish. CLIL (Con en and Language
In eg a ed Lea ning) – an mazmuni o qali ilni o‘ ganish. Bu yondashu la ilni aqa
o‘qi u chi o qali emas, balki aol aj iba asosida o‘ ganishga qa a ilgan.
Amaliy o‘ ganish na ijasida shakllanadigan kompe ensiyala
Amaliy o‘ ganish ja ayonida quyidagi kompe ensiyala i ojlanadi: Ling is ik
kompe ensiya – il izimini bilish. So siolling is ik kompe ensiya – ilni ij imoiy
hola ga mos ishla ish. P agma ik kompe ensiya – nu q maqsadini o‘g‘ i belgilash.
S a egik kompe ensiya – kommunika i muammola ga mos yechim opish. Bu
ACTIVE RESEARCHER
SCIENTIFIC JOURNAL
ac i e esea che .com Noyab , 2025 olume 2 issue 11
40
kompe ensiyala bi galikda o‘ ganu chining o‘laqonli kommunika i shaxs si a ida
shakllanishiga yo dam be adi.
Xulosa
Tilla ni amaliy o‘ ganishning naza iy asosla i ling is ika, psixologiya a
pedagogika anla ining o‘za o bog‘liqligiga ayanadi. Tilni o‘zlash i ishda asosiy
maqsad — o‘ ganilgan ilni amaliy muloqo da aol a sama ali qo‘llashdi . Amaliy
o‘ ganish mu a aqiya ining kali i — o‘g‘ i me odika, doimiy muloqo muhi ini
ya a ish a o‘ ganishga ijobiy mo i a siyadi . Shu jiha dan, ilni amaliy o‘ ganish
zamona iy a’lim izimida naza iy bilimla ning hayo iy qo‘llanmasi si a ida alohida
ahamiya kasb e adi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Mahmudo H. Tilshunoslik asosla i. – Toshken : Fan, 2020.
2.O’zbekis on milly ensiklopediyasi. Da la ilmiy nash iyo i. Toshken , 2000-
2005-y.
3.Gʻ. Abdu ahmono , Shu. Shuku o , Q. Mahmudo “Oʻzbek ilining a ixiy
g amma ikasi “.
Oʻzbekis on aylasu la milliy jamgʻa masi nash iyo i. Toshken 2008
4. Nasimxon Rahmono , Qosimjon Sodiqo “Oʻzbek ili a ixi” Oʻzbekis on
aylasu la milliy
jamgʻa masi nash iyo i Toshken 2009
