Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
230
Oziq-o qa xa sizligi: Global muammo a milliy yondashu .
Xam oye a Muna a Tosh eme o na
Qa shi da la exnika uni e si e i Shah isabz oziq-o qa muhandisligi akul e i
alabasi.
+998 88 072 00 42
Ilmiy ahba :
Xolmu odo Bobu
Qa shi da la exnika uni e si e i Shah isabz oziq-o qa muhandisligi akul e i
o’qi u chisi.
Anno a siya:
Mazku maqolada oziq-o qa xa sizligi global miqyosdagi dolza b masalala dan bi i
si a ida ahlil qilinadi. Tadqiqo da global oziq-o qa a’mino i izimining muammola i,
iqlim o‘zga ishla i, pandemiyala , siyosiy beqa o lik a aholining o‘sish su ’a la i kabi
omilla o‘ ganilgan. O‘zbekis on misolida milliy oziq-o qa siyosa i, ma jud
imkoniya la , zaxi ala , exnologik yondashu la a da la s a egiyala i ahlil
qilingan. Olingan na ijala shuni ko‘ sa adiki, oziq-o qa xa sizligini a’minlash
uchun ilmiy-inno a sion exnologiyala ni jo iy e ish, esu sla dan oqilona oydalanish,
ekologik mu ozana ni saqlash a xalqa o hamko likni kuchay i ish za u . Tadqiqo
na ijala i siyosiy qa o la qabul qilishda, ilmiy s a egiyala ishlab chiqishda a milliy
oziq-o qa siyosa ini akomillash i ishda amaliy ahamiya ga ega.
Kali .so‘zla :Oziq-o qa xa sizligi, ba qa o i ojlanish, esu s ejash, ekologik
xa sizlik, milliy s a egiya
Abs ac :
This a icle analyzes ood secu i y as one o he mos u gen global challenges. The
s udy examines issues ela ed o global ood supply sys ems, such as clima e change,
pandemics, poli ical ins abili y, and popula ion g ow h. The pape also e alua es
Uzbekis an’s na ional ood secu i y policy, a ailable esou ces, echnological
app oaches, and s a e s a egies. The esul s show ha ensu ing ood secu i y equi es
he implemen a ion o inno a i e echnologies, e icien esou ce use, main aining
ecological balance, and s eng hening in e na ional coope a ion. The indings p o ide
p ac ical ecommenda ions o imp o ing ood secu i y policies and sus ainable
ag icul u al de elopmen .
Keywo ds:Food secu i y, sus ainable de elopmen , esou ce e iciency, ecological
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
231
sa e y, na ional s a egy
Аннотация:
В данной статье продовольственная безопасность рассматривается как одна из
наиболее актуальных глобальных проблем. В исследовании анализируются
вопросы, связанные с мировой системой продовольственного снабжения,
изменением климата, пандемиями, политической нестабильностью и ростом
населения. На примере Узбекистана рассмотрены национальная политика
продовольственной безопасности, ресурсы, технологические подходы и
государственные стратегии. Результаты показывают, что обеспечение
продовольственной безопасности требует внедрения инновационных
технологий, рационального использования ресурсов, сохранения экологического
баланса и укрепления международного сотрудничества. Выводы исследования
имеют практическое значение для совершенствования национальной
продовольственной политики.
Ключевые-слова:Продовольственная безопасность, устойчивое развитие,
рациональное использование ресурсов, экологическая безопасность,
национальная стратегия
Ki ish:
Oziq-o qa xa sizligi hozi gi da da insoniya oldidagi eng muhim global
muammola dan bi i hisoblanadi. Bi lashgan Milla la Tashkilo i (BMT)
ma’lumo la iga ko‘ a, dunyo bo‘yicha 800 milliondan o iq insonla doimiy ochlikdan
aziya chekmoqda. Bu esa oziq-o qa mahsulo la ini ishlab chiqa ish, aqsimlash a
is e’mol qilish izimla ining izchil ishlamasligini ko‘ sa adi.
Oziq-o qa xa sizligi na aqa iq isodiy, balki ij imoiy, ekologik a siyosiy
ba qa o likning ham muhim a kibiy qismidi . Ha bi mamlaka aholisi uchun ye a li,
si a li a xa siz oziq-o qa mahsulo la i bilan a’minlanish da la siyosa ining us u o
yo‘nalishiga aylangan.
O‘zbekis on Respublikasida so‘nggi yilla da ushbu masalaga alohida e’ ibo qa a ilib,
“Oziq-o qa xa sizligini a’minlash o‘g‘ isida”gi qonun loyihala i, milliy das u la
a inno a sion exnologiyala ni jo iy e ish ishla i olib bo ilmoqda.Mazku maqolaning
maqsadi — oziq-o qa xa sizligining global ahamiya ini yo i ish, O‘zbekis on
aj ibasini ahlil qilish hamda ma jud muammola ga ilmiy asoslangan yechimla akli
e ishdan ibo a .
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
232
Adabiyo la ahlili:
FAO ma’lumo la iga ko‘ a, global oziq-o qa xa sizligi da ajasi oxi gi yilla da
pasaygan bo‘lib, 2,4 millia ddan o iq inson si a li oziq-o qa ga o‘liq ega emas [1],
[12]. Ushbu manbada iqlim o‘zga ishi, qu g‘oqchilik a abiiy o a la ishlab chiqa ish
hajmini kamay i ayo gani qayd e ilgan [14].Sachs o‘zining “The Age o Sus ainable
De elopmen ” asa ida ba qa o i ojlanishning asosi si a ida ekologik mu ozana a
esu sla dan oqilona oydalanishni a’kidlaydi [2]. Unga ko‘ a, oziq-o qa xa sizligini
a’minlash uchun ilm- an a inno a siyala ni ishlab chiqa ish ja ayonla iga chuqu
in eg a siya qilish za u .Mama qulo a Ka imo a O‘zbekis on sha oi ida oziq-o qa
xa sizligini mus ahkamlashda qishloq xo‘jaligi mode niza siyasi a ye -su
esu sla ini ejash masalala ini ahlil qilgan [5]. Ula ning ik icha, milliy siyosa da
exnologik yangilanishla bilan bi qa o da in a uzilmani akomillash i ish ham
muhim.Jahon bankining “Global Food C isis Repo ” hisobo ida esa oziq-o qa
na xla ining o‘sishi a anspo izimidagi uzilishla dunyo bozo la iga salbiy a’si
ko‘ sa ayo gani ko‘ sa ilgan [3]. Ushbu hola O‘zbekis onning impo qa amligini
kamay i ish za u ligini ko‘ sa adi.UNDP ahlilla ida esa oziq-o qa xa sizligini
a’minlashda mahalliy ishlab chiqa u chila ni qo‘llab-qu a lash, ayolla a
yoshla ning iq isodiy ish i okini kengay i ish muhimligi qayd e ilgan [6].Shuningdek,
O‘zbekis on Respublikasi Qishloq xo‘jaligi azi ligi omonidan ishlab chiqilgan
“Oziq-o qa xa sizligi s a egiyasi – 2030” hujja ida milliy xa sizlikning us u o
yo‘nalishla i aniq belgilangan [4], [8], [13].Ushbu adabiyo la ning ahlili shuni
ko‘ sa adiki, oziq-o qa xa sizligi masalasi bi aq ning o‘zida iq isodiy, ekologik,
ij imoiy a siyosiy jiha la dan kompleks yondashu ni alab qiladi [7], [9], [10], [11],
[15].
Me odologiya:
Tadqiqo da ahliliy, qiyosiy a s a is ik yondashu la dan oydalanildi. Ma’lumo la
FAO Jahon banki BMT O‘zbekis on Respublikasi S a is ika agen ligi a Qishloq
xo‘jaligi azi ligi hisobo la i asosida ahlil qilindi.Oziq-o qa xa sizligi da ajasi
quyidagi mezonla o qali baholandi: ishlab chiqa ish hajmi, impo ulushi, na x
ba qa o ligi, si a i a aholining xa id qobiliya i.Me od si a ida SWOT ahlil qo‘llanilib,
O‘zbekis on oziq-o qa izimining kuchli a zai omonla i, imkoniya la i hamda
ahdidla i aniqlanadi. Tadqiqo da kon en ahlil usuli o qali xalqa o ashkilo la ning
hisobo la i solish i ilib, O‘zbekis onning ma jud siyosa i bilan qiyoslandi.Na ijala ni
ishonchliligi uchun o‘nlab s a is ik manbala , hukuma qa o la i a ilmiy maqolala dan
oydalanildi.Qo‘shimcha a ishda, adqiqo da so‘nggi 10 yillik ma’lumo la
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
233
dinamikasi ahlil qilinib, oziq-o qa xa sizligi indeksining o‘zga ish endensiyasi
aniqlandi.Shuningdek, ekspe baholash usuli bilan soha mu axassisla ining ik la i
o‘ ganildi.Anali ik yondashu yo damida xalqa o aj iba a milliy siyosa ning
sama ado ligi o‘za o aqqoslandi.Tadqiqo ning na ijala i esa empi ik kuza u a
hujja li manbala asosida dalillandi.
Na ijala :
Tadqiqo na ijala i O‘zbekis on oziq-o qa xa sizligi sohasida sezila li yu uqla ga
e ishganini ko‘ sa di. Don, me a-sabza o mahsulo la i bo‘yicha o‘z-o‘zini a’minlash
da ajasi 90 oizdan yuqo i.So‘nggi yilla da 1,2 million gek a ye da omchila ib
sug‘o ish, in ensi bog‘la a issiqxonala izimi jo iy e ilgan.Lekin cho achilik,
baliqchilik a yog‘-moy mahsulo la i sohasida impo ulushi yuqo iligicha
qolmoqda.Oziq-o qa na xla ining ma sumiy eb anishi a saqlash izimining ye a li
da ajada i ojlanmagani muhim muammo si a ida qayd e ildi.Tahlilla shuni
ko‘ sa diki, oziq-o qa xa sizligini mus ahkamlash uchun ilmiy adqiqo la a
inno a sion exnologiyala asosida ishlab chiqa ishni mode niza siya qilish
lozim.So‘nggi besh yil ichida qishloq xo‘jaligida ishlab chiqa ish hajmi 35 oizga
oshgan bo‘lsa-da, mahsulo la ni qay a ishlash da ajasi hali pas ligicha
qolmoqda.Mahsulo ekspo i asosan xomashyo ko‘ inishida bo‘lib, bu esa qo‘shimcha
qiyma zanji ining o‘liq shakllanmasligiga sabab bo‘lmoqda. Tahlil na ijala iga ko‘ a,
oziq-o qa xa sizligi da ajasi o‘liq a’minlanishi uchun ichki bozo da logis ika,
saqlash a anspo in a uzilmasini akomillash i ish za u .Aholining oziq-o qa
is e’moli a kibida sabza o a me ala ulushi yuqo i bo‘lsa-da, oqsil a yog‘
manbala i ye a li emasligi aniqlangan.Bu esa uzoq mudda da aholining sog‘lom
o qa lanish da ajasiga a’si ko‘ sa adi.
1-jad al. Oziq-o qa xa sizligi: Global muammo a milliy yondashu
№
Yo‘nalish
Masala
Global da ajadagi
muammo
O‘zbekis on bo‘yicha
milliy yondashu
Na ija / Maqsad
1
Iqlim
o‘zga ishi
Qu g‘oqchilik,
hosildo lik
kamayishi
Su ni ejo chi
exnologiyala ,
omchila ib sug‘o ish
Hosildo likni
ba qa o saqlash
2
Aholi sonining
o‘sishi
Talab oshishi, oziq-
o qa
Mahalliy ishlab
chiqa ishni
O‘z-o‘zini
a’minlash
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
234
№
Yo‘nalish
Masala
Global da ajadagi
muammo
O‘zbekis on bo‘yicha
milliy yondashu
Na ija / Maqsad
ye ishmo chiligi
kengay i ish
3
Impo ga
bog‘liqlik
Na xla ning o‘sishi,
a’mino uzilishi
Mahalliy ko xonala ni
qo‘llab-qu a lash,
klas e izimi
Mus aqil a’mino
zanji i
4
Texnologik
o qada qolish
Qay a ishlash
sama ado ligi pas
Inno a sion
exnologiyala ni jo iy
e ish
Ishlab chiqa ish
sama ado ligini
oshi ish
5
Sog‘lom
o qa lanish
muammosi
No o‘g‘ i
o qa lanish,
is o ga chilik
Ta’lim a a g‘ibo
das u la i
Aholining sog‘lom
u mushi
6
Ekologik
mu ozana
Ye deg ada siyasi,
i loslanish
Ekologik
dehqonchilik, o ganik
mahsulo ishlab
chiqa ish
Ba qa o
i ojlanish
Muhokama:
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, oziq-o qa xa sizligi O‘zbekis on uchun
s a egik us u o yo‘nalishdi . “Oziq-o qa xa sizligi s a egiyasi – 2030” das u i bu
bo ada muhim yo‘l xa i asi bo‘lib xizma qiladi.Ushbu das u da esu sla ni ejash,
ekologik ba qa o likni a’minlash a qay a ishlash sohasini i ojlan i ish asosiy
maqsad qilib qo‘yilgan.Oziq-o qa xa sizligini mus ahkamlashda xalqa o hamko lik
a exnologiya almashinu i hal qilu chi ahamiya ga ega.
Shuningdek, aholining oziq-o qa madaniya ini oshi ish a is o ga chilikka qa shi
ku ashish ham global aj ibala da muhim o‘ in u adi.O‘zbekis on sha oi ida ilmiy-
adqiqo ins i u la ini amaliy ishlab chiqa ish bilan bog‘lash, yosh mu axassisla ni jalb
qilish za u .Qishloq xo‘jaligida aqamli exnologiyala ni keng jo iy e ish
mahsuldo likni 20–25 oizga oshi ishi mumkinligi aniqlangan.Oziq-o qa xa sizligi
masalala ini a ibga solishda mahalliy boshqa u o ganla i a xususiy sek o ning
hamko ligi sama ado likni oshi adi.Da la omonidan subsidiya, g an a soliq
im iyozla i izimini kuchay i ish ichki ishlab chiqa u chila uchun muhim ag‘ba
manbaidi .Bundan ashqa i, qishloq xo‘jaligi ye la ini deg ada siyadan himoya qilish,
su ni ejaydigan exnologiyala ni jo iy e ish ham s a egik ahamiya ga ega.Muhokama
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
235
na ijala i shuni asdiqlaydiki, oziq-o qa xa sizligi iq isodiy ba qa o lik, ekologik
muho aza a ij imoiy a o onlikning bi bu un izimida ko‘ ilmog‘i lozim.
Takli la :
1. Qishloq xo‘jaligida aqamli a esu s ejo chi exnologiyala ni keng jo iy e ish.
2. Oziq-o qa mahsulo la ini saqlash a logis ika izimini mode niza siya qilish.
3. Milliy oziq-o qa zaxi a ondini ya a ish a ba qa o boshqa ish izimini
shakllan i ish.
4. Ilmiy- adqiqo ins i u la i bilan ishlab chiqa u chila o‘ asidagi hamko likni
kuchay i ish.
5. Xalqa o ashkilo la bilan qo‘shma loyihala amalga oshi ish.
6. Mahalliy ishlab chiqa u chila ni subsidiyala a soliq im iyozla i bilan qo‘llab-
qu a lash.
7. Ekologik oza, o ganik mahsulo la ishlab chiqa ishni kengay i ish.
8. Aholining oziq-o qa madaniya ini oshi ish a is o ga chilikka qa shi a g‘ibo
ishla ini kuchay i ish.
Xulosa:
Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, oziq-o qa xa sizligi global miqyosda insoniya ning eng
muhim muammola idan bi i hisoblanadi.O‘zbekis on so‘nggi yilla da bu yo‘nalishda
sezila li yu uqla ga e ishgan bo‘lsa-da, ma jud esu sla dan yanada sama ali
oydalanish za u .Inno a sion exnologiyala ni jo iy e ish, ilmiy yondashu ni
kuchay i ish a ekologik omilla ni inoba ga olish oziq-o qa xa sizligini
mus ahkamlashga xizma qiladi.Shuningdek, xalqa o hamko likni kengay i ish, oziq-
o qa zaxi ala i a logis ika izimla ini yaxshilash za u .Aholining oziqlanish
madaniya ini oshi ish, is o ga chilikni kamay i ish a ba qa o is e’molni a g‘ib qilish
ham muhim.Da la siyosa ining izchil yu i ilishi, ilmiy asoslangan s a egiyala a
mahalliy ishlab chiqa u chila ga ko‘mak be ish bu sohada ba qa o likni
a’minlaydi.Kelajakda oziq-o qa xa sizligi na aqa iq isodiy, balki ekologik a
ij imoiy omilla bilan chamba chas bog‘liq bo‘lishi ku ilmoqda.Shu bois bu masalani
hal e ishda izimli yondashu , inno a siya a xalqa o aj iba muhim ahamiya kasb
e adi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. FAO. The S a e o Food Secu i y and Nu i ion in he Wo ld. Rome, 2022.
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
236
2. Sachs, J. D. The Age o Sus ainable De elopmen . Columbia Uni e si y P ess,
2015.
3. Wo ld Bank. Global Food C isis Repo , 2023.
4. O‘zbekis on Respublikasi Qishloq xo‘jaligi azi ligi. Oziq-o qa xa sizligi
s a egiyasi – 2030, Toshken , 2022.
5. Mama qulo A., Ka imo a D. Oziq-o qa xa sizligini a’minlashda inno a sion
exnologiyala oli, 2021.
6. Uni ed Na ions De elopmen P og amme (UNDP). Food Secu i y and
Sus ainable Ag icul u e, 2021.
7. Wo ld Economic Fo um. Global Risks Repo , 2022.
8. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining PQ–5282-son qa o i, 2022-yil 12-iyul.
9. Eu opean Food Sa e y Au ho i y (EFSA). Food Sa e y and Risk Assessmen ,
2021.
10. OECD. Sus ainable Food Sys ems, 2020.
11. BMT. SDG2: Ze o Hunge , 2023.
12. FAO S a is ical Yea book, 2022.
13. O‘zbekis on Respublikasi S a is ika agen ligi hisobo la i, 2024.
14. WHO. Food and Nu i ion Policy Re iew, 2023.
15. UNCTAD. Food Secu i y and T ade, 2022.
