Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
255
Mak abgacha yoshdagi bolala da abia o qali es e ik dunyoqa ashni
shakllan i ish.
Формирование эстетического мировоззрения у дошкольников через
природу.
Fo ma ion o aes he ic ou look in p eschool child en h ough na u e.
Buxo o da la pedagogika ins i u i p o esso i
Say ullaye G'ulom Maxmudo ich
Magis a u a bo`limi ''Mak abgacha a'lim''
yo`nalishi 1-bosqich alabasi
Olimjono a Sa inoz Sanja beko na
Anno a siya:Ushbu maqolada mak abgacha yoshdagi bolala ni abia bilan anish i ish
o qali ula ning es e ik dunyoqa ashini shakllan i ish haqida yo i iladi.Es e ik
dunyoqa ashni shakllan i ish haqida ushunchala a a siyala be ib ò iladi.Bolala
abia o qali nimala ni his qilishla i, abia bilan anish i ish bizga qanday na ija be ishi
haqida so`z yu i ilgan.Mak abgacha yosh da i— bolala da es e ik
dunyoqa ash,gózallikni his qilish a abia ga meh be ishni shakllan i ishda eng muhim
bosqich hisoblanadi.Bolala ni abia bilan anish i ish ja ayonida ula ning es e ik
dunyoqa ashini shakllan i ish a i ojlan i ish bugungi kunda dolza b a pedagogik
azi adi .
Kali sózla : abia ,es e ik dunyoqa ash,es e ik did,gózallik,his-
uyg'u,da ax la ,qushla ,o oz,nu q,say , angla , aslla ,hay ono olami,o`simlikla
dunyosi,bog'.pa k,es e ik za q.
Аннотация: В данной статье рассматривается формирование эстетического
мировоззрения детей дошкольного возраста путем приобщения их к природе.
Даны понятия и рекомендации по формированию эстетического мировоззрения.
Написано о том, что чувствуют дети через природу и какие результаты можно
получить от приобщения их к природе. Привлечение к дошкольному возрасту –
важнейший этап формирования у детей эстетического мировоззрения, чувства
красоты и любви к природе. В процессе приобщения детей к природе
формирование и развитие их эстетического мировоззрения сегодня является
актуальным и педагогическим. это задача.
Ключевые слова: природа, эстетическое мировоззрение, эстетический вкус,
красота, чувство, деревья, птицы, голос, речь, прогулка, цвета, времена года,
животный мир, растительный мир, сад, парк, эстетическое удовольствие.
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
256
Anno a ion: This a icle co e s he o ma ion o he aes he ic wo ld iew o p eschool
child en by in oducing hem o na u e. Concep s and ecommenda ions a e gi en on
he o ma ion o an aes he ic wo ld iew. I is w i en abou wha child en eel h ough
na u e and wha esul s can be ob ained om in oducing hem o na u e. The in i a ion
o p eschool age is he mos impo an s age in he o ma ion o an aes he ic wo ld iew,
a sense o beau y and lo e o na u e in child en. In he p ocess o in oducing child en
o na u e, he o ma ion and de elopmen o hei aes he ic wo ld iew is ele an and
pedagogical oday. is a ask.
Key wo ds: na u e, aes he ic ou look, aes he ic as e, beau y, eeling, ees, bi ds,
oice, speech, walk, colo s, seasons, animal wo ld, plan wo ld, ga den, pa k, aes he ic
pleasu e.
Ki ish.Mak abgacha da dagi bolala uchun abia ----- eng boy, abiiy es e ik
manba hisoblanadi.Tabia dagi ang - ba anglik,go`zallik, aslla
almashinu i,qushla ning o ozi bula ning ba chasi bolala da es e ik did,id ok, asa u
a his- uyg'ula ni shakllan i ish uchun jonli asos bo'lib xizma qiladi.Shuning uchun
ham mak abgacha yoshdagi bolala ga es e ik a biya be ish pedagogik ja ayonda
muhim ahamiya kasb e adi.Bu ja ayonda a biyachi pedagogla dan malaka a yuqo i
maho a alab e iladi.Bolaga malumo be adigan ya'ni dunyoni ani adigan insonla
aynan a biyachi pedagogla hisoblanadi.Bolala da es e ik dunyoqa ashni
shakllan i ish uchun ula ni ko`p oq say ga olib chiqish,say da omida ula bilan aol
suhba qilish,sa ol-ja obla o` kazish alab qilinadi.
Asosiy qism.Es e ik dunyoqa ash ushunchasi.Es e ika-bu
go`zallik,san'a ,hamohanglik a hayo imizdagi es e ik hodisala ni o` ganu chi an a
alsa iy a'limo hisoblanadi.Qisqa qilib ay ganda, es e ika go`zallikni o` ganadigan
an.Insonning es e ik his- uyg'ula ini ahlil
qiladi.Masalan,hay a lanish,qu onch,za q,na islikni his qilish,san'a dan oha lanish
kabila .Bolala da ham huddi shunday,es e ik dunyoqa ashini shakllan i sak,ula
a o dagi go`zallikla ni ko` a oladi,uni his qiladi,go`zallik haqida ik yu i a
oladi,go`zal na sala ni ya a ishga in iladi.Tabia ,san'a ,musiqa bula ning ba chasi
es e ik dunyoqa ashni shakllan i ish osi ala idi .Bolaning go`zallikni ushunish a
baholay olish qobiliya i es e ik dunyoqa ash hisoblanadi.Es e ik dunyoqa ashning bola
i ojidagi hissasi ka a.Bu o qali bolala da did a san'a ni ushunish
shakllanadi, a akku a asa u boyiydi,ijodiy ik lash i ojlanadi.Ijodiy ik lash
hozi gi kunda dolza b ma zu hisoblanadi.Ijodko likning ham u la i juda
ko`p.Bolala ning k ea i a ijodko bo`lishi ba cha ishla ga ijodiy yondashishi kelajagi
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
257
uchun juda yaxshi poyde o bo`lib xizma qiladi.Masalan,ijodko lik qobiliya i ula ni
ko`plab go`zallikla ya a ishga undaydi.
Es e ik dunyoqa ashni abia o qali shakllan i ish ula ni abia ni qad lashga
o` ga adi.Bu bo ada a biyachila maho a bilan k ea i da sla ,sayyo da sla ashkil
e ishla i za u .Bolala ga da ax la ni ko` sa ish ula ni e kin qo`yish,ushlab ko` ishla iga
uxsa be ish lozim.Bola go`zallikni his qilsagina unga za a be maydi,as ab
a aylaydi.Tabiiyki,ba cha pedagogla ekologiyani za a lamaslik, abia ni as ash haqida
mashg'ulo la olib bo ishadi.Ammo,bu mashg'ulo la oddiy an'ana iy usulda
emas,nooda iy k ea i yondashilganda ko`p oq sama a be adi.Masalan,bolala ni pa k,
is i oha bog'la iga olib chiqish yoki MTT bog'chasiga olib chiqib,ochiq mashg'ulo la
o' kazish sama ali usul hisoblanadi.Ochiq mashg'ulo la ning ham u li usulla i
ma jud.Bolala bilan say qilish o qali ham ushunchala be ib o` iladi so`ng a,ochiq
osmon os ida bolala ga alohida alohida s ol-s ulla o` na ilib, u li me odla dan
oydalangan holda mashg'ulo olib bo iladi.Bolala o`zla i da ax ba gla i yoki
gulla dan oydalanib, ge ba iyla yasashni o` ga amiz.Bu usulla bolala uchun
qiziqa li mashg'ulo bo`lib es e ik a biya be ishga ka a sama a be adi.Ha bi MTT
hududida bolala uchun kichik bo`lsada bog' ya a ish a a do iman.Ha ada bi yoki
ikki ma a abia mashg'ulo la i olib bo ilib,ula ni go`zallikla bilan anish i ish a uni
his qilishni o` ga ish lozim.Tabia qo`ynida bolala bilan jamoa iy o`yinla ashkil
e ish ham sama ali usulla dan bi i.Bu ja ayonda bola ham e kin bo`ladi ,ham jamoa iy
ishlashni o` ganadi.Bu hola ni kuza ib u ish ya'ni kuza ish me odidan oydalanish
pedagogla ga ula ni ha omonlama anishga yo dam be adi.Bolala e kin aoliya la
ja ayonida ichki kechinmala ini,ichki yashi in qobiliya la ini namoyon qilishadi.
Es e ik dunyoqa ashni shakllan i ish yo`lla i juda ko`p.Yuqo ida ay ib o` ilgan
sayoha ,kuza ish, asl o`zga ishla i sama ali usulla hisoblanadi.Yashil bu chakda gul
pa a ishlash usuli bolala uchun ha omonlama oydali bu usul bilan ula gulla ni
as ashni o` ganishadi,gulla dagi ang-ba anglik o qali go`zallikni his qilishadi.Rangla
a shaklla ni muhokama qilish say da omida amalga oshi iladi.Badiiy ijodiy aoliya
asm chizish,plas ilin bilan ishlash,loydan oydalanish,applika siya, ang anlash
o`yinla i ham ochiq mashg'ulo la da omida olib bo iladi.Adabiyo a musiqiy aoliya
ham es e ik a biyani o` ga ishda oydali usulla .Tabia a go`zallik haqidagi
she' la , aslla haqida musiqa inglash hozi gi eng yaxshi me odika
hisoblanadi.Qo`shiqla ni bi galikda kuylash bolala da xo i a a nu q uchun ka a
yo dam be adi.Bolala ga go`zallikni qad iya a odob o qali o` ga ish za u .Es e ik
o`yinla a mashg'ulo la ham k ea i yondashu hisoblanadi.Masalan,''Qaysi ang
chi oyli'',''Raangla uyg'unligini op'',''Tabia manza asini as i la'',Eng na is asmni
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
258
anla'' kabi aol o`yinla .
Tabia bola uhiya iga a'si o` kazu chi kuchki omil hisoblanadi.Bolala abia o qali
angla uyg'unligini, o ush i mini,shakl a
p opo siyala ni,o`zga u chanlikni,go`zallikning abiiy qonuniya la ini anglay
boshlaydi.Bu ja ayonla bolada a akku ni a asa u ni shakllan i adi.
Shakllan i ish yo`lla i a me odla :
. Kuza ish me odi.Ochiq mashg'ulo o qali gulla ning ochilishi, yomg'i yog'ishi,ba g
o`kilishi kabi abia hodisala ini kuza ish.Bola ko` ganini as i lab be ishi es e ik
baholashni shakllan i adi.
. Tabia bag' ida as i iy aoliya .Tabia da asmla chizish,ba gla bilan kompozi siya
ayyo lash.Gulla ,me ala ,ba gla yo damida k ea i ishla qilish.
. Ekologik o`yinla .''Gulni op'',''Qaysi qushning o ozi?'',''Faslni ay '' kabi o`yinla
o qali abia ni his qilish kuchayadi.
. She' ,qo`shiq,hikoyala dan oydalanish.Qushla , abia hodisala i haqidagi she' la ni
yod oldi ish yoki qo`shiqla ay ish i mik hisla ni shakllan i ish.
. Eksku siya a say la .O` mon,bog',dala,pa kla ga say la ashkil e ish.Tabia bilan
e kin muloqo qilish bolada es e ik id okni shakllan i adi.
. Amaliy aoliya la olib bo ish.Gulla ekish,pa a ishlash,o`simlikla ni
sug'o ish,qushla ga don be ish kabi aoliya la bolala da abia ga meh ni
shakllan i adi.Ekologik madaniya a go`zallikga hu ma uyg'usini a biyalaydi.
Xulosa.Tabia o qali a biyalangan bolada,go`zallikga sezgi lik, ang a shaklla ni
yaxshi oq a qlash qobiliya i, as i iy a badiiy aoliya ga qiziqish,ekologik
madaniya , a akku a kuza u chanlik,hissiy uhiy ba qa o lik, abia ga eh iyo ko lik
a mas'uliya lilik kabi azila la shakllanadi.Bu ja ayonda pedagogla ning oli juda
muhim sanaladi.Pedagogla ning asosiy azi ala i: abia ma e ialla ini o`g' i
anlash,bolala ga sa ol-ja obla be ish,ha bi aslga mos mashg'ulo la ashkil
e ish,ha bi go`zallikni bolaga angla ish,amaliy aoliya ni nazo a qilisg
hisoblanadi.Pedagogla maqsadi - bolada abia ni ko` a olish, abia ni as ash-a aylash
uyg'usini uyg'o ish bo`lishi lozim.Na ijada bolala da na aqa es e ik asa u la ,balki
e a ak a o ga meh ,mas'uliya ,mulohaza a kuza u chanlik kabi muhim azila la
shakllanadi.
Umuman olganda,es e ik dunyoqa ashni shakllan i ishda abia eng muhim omil
bo`lib,u bolada go`zallikka oshi alik uyg'usini yuzaga kel i adi.Tabiiy muhi dagi
go`zallik a ang ba anglikni ko` a olish bolala qalbida id ok qilish a baholash
ko`nikmala ini i ojlan i adi.Tabia bilan be osi a muloqo bolala ning es e ik his
uyg'ula ini kuchay i ib, asa u ini boyi adi,badiiy didni a es e ik didni
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
259
shakllan i adi,ekologik madaniya ni yuksal i adi.Bu muhim azi ada biz pedagogla
chin ko`ngildan yondashishimiz a doimiy izlanishimiz za u .
Foydalanilgan adabiyo la o`yxa i:
1. Ka imo a, V. Bola psixologiyasi. – Toshken : O‘qi u chi, 2019.
2. Ma lono a, R. a boshq. Pedagogika. – Toshken : Fan a exnologiya, 2020.
3. To‘ ae a, M. Mak abgacha a’lim pedagogikasi. – Toshken : Tu on-Iqbol, 2021.
4. Xudoybe gano a, M. Es e ik a biya asosla i. – Toshken : Adabiyo jamg‘a masi,
2018.
5. Qayumo a, D. Mak abgacha yoshdagi bolala da ekologik a biya. – Toshken : Ilm
Ziyo, 2022.
6. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining PQ-4312-son qa o i. Mak abgacha a’lim
izimini 2030-yilgacha i ojlan i ish konsepsiyasi, 2019.
7. O‘zbekis on Respublikasi Mak abgacha a’lim azi ligi. Mak abgacha a’lim da la
o‘qu das u i (“Ilk qadam”). – Toshken , 2023.
8. Zoki o a, F. Bolala da es e ik didni i ojlan i ish me odikasi. – Buxo o: BuxDU
nash iyo i, 2020.
9. Rajabo a, N. Mak abgacha a’limda abia bilan anish i ish. – Buxo o: Ilmiy
axbo o , 2021.
10. Hasano , Sh. “Bolala da ekologik a es e ik a biya uyg‘unligi.” // Buxo o
pedagogika ju nali. – 2022. – №3. – B. 45–50.
11. Alimo a, G. “Tabia o qali es e ik dunyoqa ashni shakllan i ishning sama ali
usulla i.” // Mak abgacha a’lim a i ojlanish. – Toshken , 2021. – №6.
12. Dewey, J. A as Expe ience. – New Yo k: Penguin Books, 2005.
13. Mon esso i, M. The Abso ben Mind. – Ox o d: Clio P ess, 2004.
14. UNESCO. Ea ly Childhood En i onmen al Educa ion Guidelines. – Pa is, 2020.
15. Say ullaye , G. M. — Boshlang‘ich sin la da abiiy anla ni o‘qishda amaliy
ishla ni ashkil e ish. (Ilmiy maqola)
16. Say ullaye , G. M. — Boshlang`ich sin la da abiiy anla da sla ini pedagogik
exnologiyala a ko‘ gazmali qu olla asosida ashkil e ish me odikasi (monog a iya)
17. Say ullaye , G. M. — Geog a iya o‘qi ish me odikasi (o‘qu qoʻllanma) (2022)
18. Say ullaye , G. M. — Biologiya p omyslo ykh hishchnykh ido yb, Nizo ’ya
basseyna eki Za a shon (monog a iya)
