scieee Science in your language
[en] (orig)

LINGVISTIK VA KO'P MADANIYATLI MUHITDA TILLARNI O'QITISH USULLARI: MUAMMOLAR VA ECHIMLAR

Author: Xojametova G.K; Uteniyazova D.D
Publisher: Zenodo
DOI: 10.5281/zenodo.17715432
Source: https://zenodo.org/records/17715432/files/166-168.pdf
166
LINGVISTIK VA KO'P MADANIYATLI MUHITDA TILLARNI O'QITISH
USULLARI: MUAMMOLAR VA ECHIMLAR
Xojame o a G.K.,
Qo aqalpoq da la uni e si e i,
U eniyazo a D.D.,
I-bosqich alaba, Sama qand da la e e ina iya medi sinasi, cho achilik
a bio exnologiyala uni e si e i Nukus iliali
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17715432
Аннотация. В статье рассматриваются современные методики преподавания языков в
условиях лингвополикультурного пространства. Обсуждаются ключевые вызовы, с которыми
сталкиваются преподаватели, включая культурные различия, языковые барьеры и
разнообразие учебных стилей. Предлагаются решения, направленные на создание инклюзивной
образовательной среды.
Ключевые слова: лингвополикультурное пространство, культурное разнообразие,
инклюзивная среда, межкультурная компетенция.
Abs ac . This a icle examines mode n me hodologies o language eaching in he con ex o a
linguis ic and mul icul u al space. Key challenges aced by educa o s a e discussed, including cul u al
di e ences, language ba ie s, and di e si y in lea ning s yles. Solu ions aimed a c ea ing an
inclusi e educa ional en i onmen a e p oposed.
Keywo ds: linguis ic and mul icul u al space, cul u al di e si y, inclusi e en i onmen ,
in e cul u al compe ence.
Globallashu a aholining ha aka chanligi o ib bo ayo gan sha oi da a’lim,
jumladan, il a’limi oldida yangi azi ala u ibdi. Odamla ning shaxsiy a kasbiy
yo'nalishla i u li illa a madaniya la bilan kesishadi a ko'p illilik na aqa a zallik,
balki za u a ga aylangan ling a-ko'p madaniya li makonni ya a adi.
Ushbu maqolada biz bunday sha oi da il o' ga ish usulla ining o'ziga xos
xususiya la ini ko' ib chiqamiz, asosiy muammola ni ko' sa amiz a amaliy echimla ni
akli qilamiz.
1. O‘qi u chila uchun ling omadaniy muhi ning muammola i:
- Tilshunoslikning xilma-xilligi: alabala o'z ona ilini bilish da ajasi, boshqa
illa ni o' ganish aj ibasi a u li il oda la iga ega bo'lishi mumkin. Bu o'qi u chila dan
indi idual yondashu ni a a'limni a qlashni alab qiladi.
- Madaniy xilma-xillik: Talabala sin ga u li madaniy qad iya la , an'anala a
xulq-a o me'yo la ini olib ki ishla i mumkin, bu ula ning o'qu ma e ialini
ushunishla iga a gu uh ichidagi o'za o munosaba la ga a'si qilishi mumkin.
- Til a madaniya la a o kompe en siyani bi lash i ish za u a i: o'qi u chi na aqa
il ko'nikmala ini i ojlan i ishi, balki o'qu chila da madaniya la a o kompe en siyani
167
i ojlan i ishi ke ak, bu ula ga a qla ni ushunish a hu ma qilish a boshqa illa a
madaniya la da so'zlashu chila bilan sama ali muloqo qilish imkonini be adi.
- xilma-xil usul a esu sla dan oydalanish za u a i: ling omadaniy muhi da
mu a aqiya li o‘qi ish o‘qi u chidan ijodiy yondashishni, u li me od a esu sla dan,
jumladan exnologiya, au en is ik ma e ialla , o‘yin usulla i, loyihala dan oydalanishni
alab qiladi.
2. O'qi u chila uchun echimla :
Filologiyaning zamona iy muammola i a il o'qi ish me odikasi: naza iy a
amaliy masalala
- il eh iyojla ini ahlil qilish: o'qu ja ayoni boshlanishidan oldin o'qu chila ning
indi idual xususiya la ini, ilni o' ganish maqsadla ini a oydalanish kon eks ini
hisobga olgan holda ula ning il ko'nikmala ini baholash ke ak;
- ling is ik a madaniy ma e ialning in eg a siyasi: o'qu ja ayoni o' ganilayo gan
ilning ona ilida so'zlashu chila ining madaniya i a an'anala i bilan anishishni, o'z
ona ilida so'zlashu chila ning haqiqiy hayo ini aks e i u chi haqiqiy ma e ialla ,
ideola , audio, ma nla dan oydalanishni o'z ichiga olishi ke ak;
- inklyuzi muhi ni ya a ish: o'qi u chi sin dagi a qla ga nisba an hu ma a
bag' ikenglik muhi ini ya a ishi, u li madaniy a ling is ik kelib chiqishiga ega bo'lgan
alabala o' asidagi o'za o munosaba ni ag'ba lan i ishi, o' ganilayo gan madaniya
me'yo la i a an'anala ini o' ganishga yo dam be ishi ke ak;
- xilma-xil usul a esu sla dan oydalanish: o‘qi u chi o‘qu chila ning ilni bilish
da ajasi a madaniy xususiya la ini hisobga olgan holda o‘yin usulla i, muammoli
o‘qi ish, loyihala , ju lik a gu uhla da ishlash, exnologiyani qo‘llagan holda me od a
esu sla ni anlashi ke ak.
3. Amaliy yechimla ga misolla :
- exnologiyala dan oydalanish: onlayn o‘qu pla o mala i, in e ak i mashqla ,
mobil ilo ala , ideo a audio ma e ialla il ko‘nikmala ini i ojlan i ish, madaniy
bilimla ni egallash a muloqo ko‘nikmala ini yaxshilashga yo dam be adi;
- loyiha ishi: loyihala alabala ga ling is ik a madaniy bilimla ni amaliyo da
qo'llash, hamko likda bi -bi la i bilan muloqo qilish, anqidiy ik lashni i ojlan i ish,
muammola ni hal qilish a o'z ishining na ijala ini aqdim e ish imkonini be adi;
- haqiqiy (au hen ic) ma e ialla dan oydalanish: ilmla , musiqala , ki obla ,
gaze ala , ju nalla , eklamala , In e ne esu sla i alabala ga il muhi iga sho'ng'ish,
ona ilida so'zlashu chila madaniya ini o' ganish a muloqo qobiliya la ini
i ojlan i ish imkonini be adi;
Ko'p madaniya li muhi da illa ni o' ga ish o'qi u chila ga bi qa o muammola ni
kel i ib chiqa adi:
168
- alabala ning il a madaniy xususiya la ini ushunish a hisobga olish;
- o'za o munosaba la ni a a qla ni hu ma qilishni ag'ba lan i adigan inklyuzi
muhi ni ya a ish;
- exnologiya, haqiqiy ma e ialla , o'yinga asoslangan me odla a loyihala ni o'z
ichiga olgan u li xil usulla a esu sla dan oydalanish;
- o'qu chila ning il ko'nikmala ini a madaniya la a o kompe en siyasini
i ojlan i ish.
Muammola a yechimla ni hisobga olgan holda, o'qi u chila ko'p madaniya li
muhi da il o' ganishni ba cha alabala uchun sama ali a qiziqa li qilishla i mumkin.
Ko'p madaniya li muhi da sama ali il o' ga ish o'qi u chila dan moslashu chanlik
a ijodko likni alab qiladi. Inklyuzi usulla a exnologiyala dan oydalanish o‘qu
si a ini sezila li da ajada oshi ishi a o‘qu chila ga yuzaga kelayo gan muammola ni
yengib o‘ ishga yo dam be adi.
Adabiyo la
1. Бабинская, П.К. Практический курс методики преподавания иностранных языков / П.К.
Бабинская, Т.П. Леонтьева, И.М. Андреасян и др. – Минск: ТетраСистемс, 2005. – 288 с. –
Текст: непосредственный.
2. Будникова, А.С. Обучение английскому языку: зарубежный опыт / А.С. Будникова, В.В.
Грудинкин, Н.А. Губарев. – Текст: непосредственный // Будущее науки–2021: сборник
научных статей 9-й Международной молодежной научной конференции: в 6-ти томах,
Курск, 21-22 апреля 2021 года / отв. редактор А.А. Горохов. – Курск: Юго-Западный
государственный университет, 2021. – С. 306-308.
3. Демина, В.А. Исследование инновационных методов обучения иностранному языку / В.А.
Демина. – Текст: непосредственный // Современные модели в преподавании иностранных
языков и культур в контексте менеджмента качества образования: материалы IV учебно-
методической конференции. Том 2 / под общ. ред. Е.В. Тихоновой. – Москва: РГСУ, 2010. –
С. 185-188.