RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe , 2025
157
h ps://doi.o g/10.5281/10.5281/zenodo.17715599
CO₂ STRIPER QURILMASINI TAKOMILLASHTIRISH
Pо‘la o Nodi bek Rashid о‘g‘li
Islom Ka imo Nomidagi
Toshken Da la Texnika Uni e si e i
ANNOTATSIYA
Ushbu magis adqiqo i CO₂ s ipe qu ilmasi asosiy xom ashyo ugle odo od
kondensa i a kibidan ka bona angid idni (CO₂) aj a ib olish ja ayonida, kolonndagi
qilingan о‘zga i ishla bilan kolonna us ki qismidan chiqu chi CO₂ gazining a kidan
su miqdo ini kamay i ish asosiy bо‘g‘ini sanalgan. CO₂ s ipe qu ilmasi kons uk i
a exnologik jiha dan akomillash i ilishiga bag‘ishlangan. Tadqiqo da omida
ma jud s ipe izimla ida uch aydigan asosiy kamchilikla — a elkala da massa a
issiqlik almashinishi shuningdek ene giya sa ining yuqo iligi, chiqindi gaz a kibida
su kо‘payishi, gaz–suyuqlik azala i о‘ asida massa almashinishning ye a li
emasligi hamda bosim yо‘qo ishla ining o ishi — chuqu ahlil qilindi.
Kali sо‘zla
CO₂ s ipe ; gaz ozalash; issiqlik a massaalmashinish; ene giya sama ado ligi;
HC exnologiyala i; kolonna qu ilmala i; ekologik xa sizlik; exnologik
op imallash i ish.
Ki ish:
CO₂ s ippe qu ilmasining ishlash p in sipi asosan qu ulmaga ki u chi
ugle odo od kondensa i bilan uning ichidagi a elkala ida gaz a suyuq azala ning
kon ak lashishi na ijasida, ugle odo od kondensa i a kibidagi CO₂ a kam miqd odagi
su ni aj a ib olishdan ibo a bо‘lib. Qu ulmala ning pas ki qismida qayna u chi
( eboile ) bilan jihozlangan. Ushbu qu ulmadan hozi gi kunda dunyoda a
yu imizdagi ba cha ne a gazni qay a ishlash ko xonla ida keng oydalanib
kelinmoqda, ishlash p in sipla i bi xil bо‘lsada ammo ula da u li xil muammola
uch ab u adi. Jumladan yu imizdagi za odla da ham ushbu qu ulmadan ugle odo od
kondensa i a kibidan CO₂ gazini ozalashda ishla ilmoqda. CO₂ s ippe qu ilmasi
ishlashidagi muammola , us ki qismidan chiqu chi CO₂ gaz a kibida su miqdo i
kо‘paygan. Bu gaz aslida za odning yoqilg‘i gaz izimiga be ilishi ke ak bо‘ladi lekin
CO₂ gaz a kibida su miqdo i kо‘paygani uchun bu gaz aq incha ko xona akel
izimiga ashlanadi a buning na ijasida ko xona akel izimiga ashlanma gazni
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe , 2025
158
kо‘payadi. Bu esa akelda kо‘p gaz yonishi na ijasida yoqilg‘i gazni is o bо‘lishi a
qay a yoqilg‘i gazni olishga sabab bо‘ladi. Bu ko xonaga iq isodiy a exnalogik
muammola ni kel i ib chiqa adi. Shu bilan bi ga bu yо‘nalishda u li exnalogik a
iq isodiy, о‘sqinlikla ham uch aydi. Ushbu maqolada bu masalala ahlil qilinadi a
amaliy akli la shakllan i ilib bo iladi.
Maqolaning uzilishi quyidagila dan: a alo muammola ning umumiy kо‘ inishi
kо‘ ib chiqiladi, ma jud exnologiyala a ula ni adbiq e ishdagi о‘sqinlikla
muhokama qilinadi, yakunda xulosa a akli la be iladi. Zamona iy ishlab
chiqa ishning eng dolza b yо‘nalishla idan bi i ne a gazni qay a ishlash sanoa ida
chiqindisiz exnologiyala idan oydalanish.
Ishlab chiqa ish ja ayonla ida ugle odo od esu sla idan oqilona oydalanish,
chiqindi gazla ni kamay i ish a ula ni qay a ishlash muammosi obo a dolza b bо‘lib
bo moqda.
Ishlab chiqa ishning ba cha bosqichla ida xom ashyo a ene giyadan maksimal
da ajada oydalanish, hosil bо‘lgan chiqindi gazla ni ikkilamchi xom ashyo si a ida
boshqa ja ayonla da qо‘llash ke ak.
Muammoning dolza bligi:
CO₂ a kibidagi su miqdo ini o ib bo ishi yoqilg‘i gaz pa ame la i
о‘zga ishining asosiy omilla idan bi i bо‘lib, ko xona yoqilg‘i gaz izimida
noqulaylikla pechkala ning о‘chib qolishi a akelga ashlanadigan gaz miqdo i o ib
bo ishiga olib kelmqoda. S ipe exnologiyasi CO₂ a su ni za oddagi ugle do od
kondensa i a kibidan sama ali aj a ib olish bо‘yicha eng keng qо‘llaniladigan
usulla dan bi idi , ammo ma jud s ipe qu ilmala ida ene giya sa i yuqo iligi, issiqlik
yо‘qo ishla i, massaalmashinish sama ado ligining ye a li emasligi kabi muammola
ma jud.
Takomillash i ilgan CO₂ S ippe Dizayni
Qu ilmaning modul s uk u asini ya a ish, uni u li о‘lchamdagi sanoa
sha oi la iga moslash i ish imkonini be adi. S ipe qu ilmasing mode niza siya
qilingan modeli uchun ma ema ik modella ishlab chiqildi, kolonna asosiy xom ashyo
ki ish a elkasi a mо‘ ili su aj alish a elkala ida, xom ashyo ha o a i a ugle do od
kondensa i aylanish sa i bо‘yicha op imal qiyma la aniqlandi. Tadqiqo na ijala i
akomillash i ilgan qu ilma yo damida, CO₂ s ippe kolonna us ki qismidan chiqu chi
yoqilg‘i gazining a kidan su miqdo ini kamay i ish, CO₂ aj alish koe i siyen ini
oshi ish hamda sanoa miqyosida ba qa o a ejamko gaz ozalash ja ayonini
a’minlash mumkinligini kо‘ sa adi.
Ma ema ik modellash i ish asosida kolonnadagi issiqlik a massa balansla i
hisoblab chiqildi. Taj iba-sino na ijala i quyidagi kо‘ sa kichla ni be di:
— s ipe ene giya sa i 12–20 % gacha kamaydi;
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe , 2025
159
— chiqindi gaz a kibidan su 10–0,94 o alig‘ida bо‘ldi;
— akelga ashlandi gaz miqdo i kamaydi;
— CO₂ chiqa ilishi sezila li da ajada kо‘paydi;
— bosim yо‘qo ishla i op imallash i ildi;
— umumiy gaz a kibidan su ni ozalash izimi sama ado ligi oshdi;
— mо‘ ili a elkadan chiqu chi su miqdo i sezila li kо‘paydi.
Iq isodiy a Ekologik Sama ado lik
Iq isodiy Foyda:
Ene giya sa ining kamayishi a su miqdo ining pasayishi CO₂ s ippe
qu ilmasidan chiqu chi umumiy yoqilg‘i gaz ope a sion xa aja la ini 25-35% ga
qisqa i di. Bu esa CO₂ a su ni aj a ib olish loyihala ining iq isodiy jozibado ligini
oshi adi
Ekologik Foyda:
CO₂ Qu ulmasi us ki qismidan chiqu chi yoqilg‘i gaz a kibidan su a
ugle odo odla ning kamay i ish o qali a o muhi ga a’si minimallash i iladi, bu esa
yoqilg‘i gazni akel izimiga emas balki yoqilg‘i gaz izimiga ashlash o qali biz, za od
akel izimiga kam gaz yoqiladi. Bu yо‘l bilan global isishga qa shi ku ashga hissa
qо‘shiladi a ha oning ozaligini a’minlaydi. Kichik oq ekologik iz qoldi ildi.
Modulli Yechimla :
Modulli dizayn kichik oq sanoa ko xonala iga ham CO₂ ni aj a ib olish
exnologiyala ini jo iy e ish imkoniya ini be adi, shu bilan CO₂ gazla ining
a mos e aga ashlashni umumiy hajmini kamay i ishga a ko xonala da qо‘shimcha
yoqilg‘i gaz olishni kamay i ishga yo dam be adi.
Xulosa a Kelajakdagi Tadqiqo Yо‘nalishla i
Tadqiqo na ijala i CO₂ s ipe qu ilmasini akomillash i ish ko xonaning yoqilg‘i
gaz a kibini su sizlan i ish ja ayonida muhim о‘l о‘ynashini kо‘ sa adi. Takli e ilgan
yechimla ene giya ejamko ligi, ekologik xa sizlik a iq isodiy sama ado likni
oshi ish o qali sanoa uchun yangi chiqindisiz exnalogiyala ni ishlab chiqishda ka a
amaliy ahamiya ga ega.
RESEARCH AND EDUCATION ISSN: 2181-3191 VOLUME 4 | ISSUE 8 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Oc obe , 2025
160
ADABIYOTLAR RО‘YXATI
1. G. T. Rochelle, CO2 u ilishi uchun aminla ni ozalash. Fan, 2009, 325, 1652–
1654.
2. C.M. Vang, H. M. Luo, X. Y. Luo, H. R. Li. a S.Dai, imidazolium asosidagi
ionli suyuqlikla a supe base, izimla bilan ek imolya CO2 ni olish. G een Chem.,
2010, 12, 2019–2023.
3. C. M. Vang, S.M.Mahu in, H. M. Luo, G. A. Beyke , H. R. Lia a S. Dai,
ek imolya azi aga xos ionli suyuqlik-supe baza a alashmala i o qali qay a iladigan
a mus ahkam CO2 ni olish. G een Chem., 2010, 12, 878.
4. Nu muhаmеdо H.S., Babaye Z.K., Kа imо K.F., Ma chono Sh.K.,
Ma lano E.T., Аbdullаyе a S.Sh., Abdu ahimo a A.U. Nе -gaz а kimyo sаnоа lа i
qu ilmаlа ini а’mi lаsh а mоn аj. –T.: «Fan a exnologiya», 2014, 236 be .
5. Molokano Yu.K. Ne a gazni qay a ishlash ja ayonla i a uskunala i. -
Mosk a: Kimyo, 1980. - 407 p.
6. Be lin M.A., Go echenko V.G., Volko N.P. Ne a abiiy gazla ni qay a
ishlash. - Mosk a: Kimyo, 1981. - 472 p.
7. Fuks I.G., Xolodo B.P. Ne , gaz a ula ni qay a ishlash mahsulo la i. Mosk a:
Ne a gaz, 1994, 163 p.
