202
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINI MUSTAQIL TA’LIMINI
TASHKIL ETISHDA ARALASH TA’LIM TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISH
USULI
Saido a Nilu a Ro‘zimu o o na
Na oiy inno a siyala uni e si e i do sen i.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17716047
Anno a siya. Ushbu maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining mus aqil
a’limini ashkil e ish muammola i a ula ning yechimla iga doi ahlili ma’lumo la kel i ilgan.
Shuningdek, oliy a’lim muassasala i a’lim a a biya ja ayoniga a alash a’lim
exnologiyala ini qo‘llashga oid adqiqo chi-olimla ning ishla i ahlil e ilgan hamda k edi -
modul izimi sha oi ida bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ining mus aqil a’limini a ishini
ashkil e ish mummola i o‘ ganilgan. Ushbu muammoni yechimi si a ida, ya’ni bo‘lajak
boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining mus aqil a’limini a alash a’lim exnologiyasi asosida
ashkil e ish uzilmasi, undan oydalanish usulla i be ib o‘ ilgan. Shu bilan bi ga mazku
maqolada, adqiqo doi asida akli e ilgan uzilmani sama ado ligini aniqlash bo‘yicha
pedagogik aj iba-sino ishla i olib bo ilgan hamda uning ishonchlilik da ajasi S yuden -Fishe
k i e iyasidan oydalanib isbo langan.
Tayanch so‘zla : axbo o exnologiya, еlеk оn а’lim, a alash a’lim, k edi -modul,
uzilma, a’lim muhi i, aj iba-sino , S yuden -Fishe .
МЕТОДИКА ИСПОЛЬЗОВАНИЯ СМЕШАННЫХ ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
ТЕХНОЛОГИЙ В ОРГАНИЗАЦИИ САМОСТОЯТЕЛЬНОЙ РАБОТЫ БУДУЩИХ
УЧИТЕЛЕЙ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ
Аннотация. В данной статье представлена аналитическая информация о
проблемах организации самостоятельного обучения будущих учителей начальной школы
и путях их решения. Также анализируются работы исследователей и учёных по
применению технологий смешанного обучения в образовательном процессе высших
учебных заведений, изучаются проблемы организации самостоятельного обучения и
работы будущих учителей начальной школы в условиях кредитно-модульной системы. В
качестве решения данной проблемы предлагается структура организации
самостоятельного обучения будущих учителей начальной школы на основе технологий
смешанного обучения и методика её применения. В рамках исследования проведена
педагогическая экспериментальная работа по определению эффективности
предлагаемой структуры, доказана её надёжность с использованием критерия
Стьюдента-Фишера.
Ключевые слова: информационные технологии, электронное обучение, смешанное
обучение, кредитно-модульная система, структура, образовательная среда,
эксперимент-тест, Стьюдент-Фишер.
METHOD OF USING BLENDED EDUCATIONAL TECHNOLOGY IN ORGANIZING
INDEPENDENT EDUCATION OF FUTURE PRIMARY TEACHERS
Abs ac . This a icle p esen s analy ical in o ma ion on he p oblems o o ganizing
independen educa ion o u u e p ima y school eache s and hei solu ions. Also, he wo k o
esea che s and scien is s on he applica ion o blended lea ning echnologies in he educa ional
p ocess o highe educa ional ins i u ions is analyzed, and he p oblems o o ganizing
independen educa ion and wo k o u u e p ima y school eache s in he con ex o he c edi -
module sys em a e s udied.
203
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
As a solu ion o his p oblem, a s uc u e o o ganizing independen educa ion o u u e
p ima y school eache s based on blended lea ning echnologies and me hods o using i a e
gi en. A he same ime, in his a icle, pedagogical expe imen al wo k was ca ied ou o
de e mine he e ec i eness o he p oposed s uc u e wi hin he amewo k o he s udy, and i s
eliabili y was p o en using he S uden -Fishe c i e ion.
Keywo ds: in o ma ion echnology, e-lea ning, blended lea ning, c edi -module,
s uc u e, lea ning en i onmen , expe imen - es , S uden -Fishe .
KIRISH
Bugungi kunda oliy a’lim muassasala i k edi -modul izimiga o‘ kazilganligi sababli
audi o iya mashg‘ulo idan kam bo‘lmagan soa mus aqil a’limga aj a ilgan. Bu o‘z na ba ida
bo‘lajak mu axassisla ni, xususan bo‘lajak bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini mus aqil
a’limini ashkil e ish izimini akomillash i ish muammosi ma judligini angla adi.
Ushbu muammoni ba a a e ish usulla idan bi i, bo‘lajak bo‘lajak boshlang‘ich sin
o‘qi u chila ini mus aqil a’limini ashkil e ishda zamona iy axbo o exnologiyala i
osi ala idan, jumladan a alash a’lim exnologiyala idan oydalanish aqozo e adi.
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini mus aqil a’limiga a alash a’lim
exnologiaysini aol jo iy e ilishi, na aqa ula ning kogni i qiziqishini i ojlan i ish
muammosini hal qilishga, balki o‘qu -kogni i aoliya ni boshqa ishning ubdan yangi
imkoniya la ini ochishga, shuningdek, a’lim a a biya ishla ining sama ado ligini oshi ishga
imkon be adi.[1]
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
А аlаsh а’lim bugungi kundа оbо а оmmаlаshib bо аyо gаn o‘qi ish shаkllа idаn bi i
hisоblаnаdi. Ushbu shаkldаgi o‘qi ish jа аyоnidа аlаbа global a moqning manzilla ida
joylash i ilgan a’lim muhi la idan оydаlаngаn hоldа mus аqil а’lim оlаdi, аgа
ushunmаydigаn sа оllа ug‘ilsа gu uh bo‘lib оnlаyn а о lаyn mаslаhа lаshаdi hаmdа
p о еssо -o‘qi u сhi оmоnidаn yо dаm ko‘ sа ilаdi [4].
Gu uhli mаshg‘ulо lа dа оmidа а аlаsh а’limning qo‘llаnilishi u аyli hа bi аlаbа
o‘qu -mа’lumо lа ini o‘zlаsh i ish bо аsidа o‘zidа o‘y bе аyо gаn ijоbiy o‘zgа ishlа ni
nаmоyоn е gаn hоldа mulоqо ko‘nikmаlа ini o‘zlаsh i ib bо аdi, o‘ ilgаn o‘qu -mа’lumо lа ni
аk о lаydi а yаngi mа zuni o‘ gаnish uсhun аyyо lаnаdi [5].
А аlаsh а’lim ko‘p hоlа lа dа оpshi iqlа gа аyаnаdi а аsоsiy, muhim mа’lumо lа
nеgizidа аshkil е ilаdi, qo‘shimсhа mа’lumо lа еsа аlаbаgа оnlаyn plа о mаlа о qаli
а qа ilаdi [6]. Tаlаbа ushbu muhi lа dаn оydаlаnib mus аqil а’lim оlа еkаn, gu uhning
а’zоlа i bilаn оnlаyn еjimdа аshkil е ilаyо gаn muhоkаmаdа ish i оk е ish о qаli hаmkо lik
qilаdi.
Shuningdеk, а’limning u li bоsqiсhlа idа mаsо а iy а mus аqil а’lim sаmа аli
а ishdа uyg‘unlаsh i ilаdi [7].
Bu bo ada, G.R.Shоdiyе аning bildi ishicha, а аlаsh а’lim еxnоlоgiyаsi – bu qismаn
еlеk оn а оnlаyn о mа dа o‘qi ishgа mo‘ljаllаngаn еxnоlоgiyаdi . Bundа аlаbаlа qismаn
mus аqil а’lim оlish imkоniyа igа еgа bo‘lаdi [4]. M.Е yilmаz Mijа еs Illiаnа [5]ning ik igа
ko‘ а, а аlаsh а’lim – bu еlеk оn а аn’аnа iy а’limning in еg а siyаlаsh аsоsidа
mаshg‘ulо lа ni hаmdа аlаbаlа ning mus аqil а’limini аshkil е ishgа qа а ilgаn innо а siоn
pеdаgоgik еxnоlоgiyаdi .
204
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
W.Dеесhаining a`b i bilan ay ganda, а аlаsh а’lim – bu u li еsu slа ni, xususаn,
yuzmа-yuz o‘qu mаshg‘ulо lа i а еlеk оn а’lim еlеmеn lа ini o‘zа о in еg а siyаlаsh аsоsidа
o‘ gаnish usulidi [6].
V.I.Blino [7], M.L.Kondako a [9], A.O.No beko [10]la ning ik iga ko‘ a, a alash
a’lim exnologiyasining asosiy azi asi global а mоqning mаnzillа idа jоylаsh i ilgаn u li
аxbо о - а’lim muhi lа idаn, а’lim plа о mаlа dаn а а’limgа оid wеb-sаy lа dаn оydаlаnib
o‘qi ishni nаzа dа u ib, mаsо а iy а’lim uсhun kеng imkоniyа lа ni аqdim е аdi.
Shuningdеk, аudi о iyаdа оʻqi ish а еlеk оn muhi dа а’lim оlishni o‘zа о
uyg‘ulаsh i аdi hаmdа аlаbаlа ning аngа оid еgаllаgаn bilimini mus аqil sinаb ko‘ ish imkоnini
bе аdi [8].
А аlаsh а’limni yuqо idа kеl i ilgаn imkоniyа lа ini аhlil е ish аsоsidа аy ish mumkinki,
bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini ayyo lashda oydalanish lozim. Bundа quyidаgi
imkоniyа lа ni а’minlаydi:
- hа bi bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini аnigа оid kе аkli ko‘nikmа a
malakala ni qulаy о mа dа o‘zlаsh i ish imkоniyа igа еgа bo‘lаdi;
- p о еssо -o‘qi u сhi а bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ining аоl ij imоiy
o‘zа о munоsаbа i yuzаgа kеlаdi;
- bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini a’lim olishini didаk ik yоndаshu lа ning
xilmа-xilligi а’minlаnаdi;
- bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila оmоnidаn zаmоnа iy mеhnа , аlоqа
оsi аlа ini аshkil е ish i оjlаnаdi;
- bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini mus аqil аоliyа ini us u о ligi оshаdi;
- hа bi bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini mus aqil o‘qu аоliyа ini indi iduаl
qo‘llаb-qu а lаshni аshkil е аdi;
- bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini mus aqil a’limda аnni o‘zlаsh i ishdа
jаmоа iy o‘qu аоliyа ini аshkil е ishni а’minlаydi;
- bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini mus aqil a’lim аyеk о iyаsiga
mоslаshu сhаnligi а’minlаnаdi;
- bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini оnlаyn а о lаyn еjimdа qаy а оydаlаnish
mumkin bo‘lgаn o‘qu а uslubiy а kibi in еg а siyаlаnаdi.
NATIJA
Takli e ilayo gan uzilmada bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini mus aqil a’limini
a alash a’limning Flеx modelidan oydalanish naza da u ilgan. Buni uch bosqichda ashkil e ish
g‘oyasi ilga i su ilgan. Bi inchi bosqichda E-Lea ning, D-Lea ning, M-Lea ning o‘qi ish
izimla i asosida naza iy o‘ ganishga qa a ilgan.
Ikkinchi bosqichda o‘ bosqichli opshi iqla ni baja ish akli e ilgan. Uchinchi
bosqichda bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ining na ijala ini baholashga qa a ilgan.
Ushbu uzilmani sama ado lik da ajasini aniqlash maqsadida pedagogik aj iba-sino
ishla i olib bo ildi. Pedagogika aj iba-sino ishla i Na oiy da la uni e si e ida bo‘lajak
boshlang‘ich sin o‘qu u chila i jalb e ilib, ula aj iba (62 na a ) a nazo a (67 na a )
gu uhla iga aj a ildi.
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ning aj iba a nazo a gu uhga aj a ishda bilim
da ajasi bi xillilikka amal qilindi. Ula ning na ijala quyidagi 1-jad alda kel i ilgan.
205
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
1-jad al
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining aj iba boshidagi ko‘ sa kichla i
Taj iba gu uhi
Nazo a gu uhi
Bo‘lajak
boshlang‘ich sin
o‘qu u chila ining
umumiy soni
5 (а'lo)
4 (yaxshi)
3 (qoniqa li)
2 (qoniqa siz)
Bo‘lajak
boshlang’ich sin
o‘qu u chila ining
umumiy soni
5 (а'lo)
4 (yaxshi)
3 (qoniqa li)
2 (qoniqa siz)
62
7
16
33
6
67
6
19
37
5
Ushbu 1-jad aldagi bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining na ijala ini
o‘zlаsh i ish dinаmikаsini quyida kel i ilgan (2- аsmgа qа аng):
2- аsm. Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining aj iba boshidagi
ko‘ sa kichla i
Mazku aj iba-sino ga jalb e ilgan bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining
na ijala i ahlil e ilib, ishonchliligini ekshi ish maqsadida S yuden -Fishe k i e iyasi asosida
ma ema ik-s a is ik ahlil e ildi. Mazku k i e iyadan oydalanishda anlanmala uchun mos o‘ a
qiyma la
4
1
1
iii Xn
n
X
, a qoqlik koe i siyen la ini
4
1
2
1
)(
i
ii
nn
Xxn
D
, o‘zlash i ish
ko‘ sa kichla ini o muladan oydalanib hisoblandi. Hisoblash na ijasiga ko‘ a aj iba a nazo a
gu uhidagi bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining na ijala i deya li bi xil ekanligi
aniqlandi.
Taj iba-sino ishining na ba dagi bosqichida aj iba gu uhiga aj a ilgan bo‘lajak
boshlang‘ich sin o‘qu u chila ga mus aqil a’limi adqiqo doi asida akli e ilgan uzilmadan
oydalanildi. Nazo a gu uhiga ushbu imkoniya be ilmadi. Bunda, ya’ni aj iba oxi ida bo‘lajak
boshlang‘ich sin o‘qu u chila i quyidagi na ijala ga e ishildi (2-jad alga qa ang).
2-jad al
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining aj iba oxi idagi ko‘ sa kichla i
206
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Taj iba gu uhi
Nazo a gu uhi
Bo‘lajak
boshlang‘ich sin
o‘qu u chila inin
g umumiy soni
5 (а'lo)
4 (yaxshi)
3 (qoniqa li)
2 (qoniqa siz)
Bo‘lajak
boshlang‘ich sin
o‘qu u chila inin
g umumiy soni
5 (а'lo)
4 (yaxshi)
3 (qoniqa li)
2 (qoniqa siz)
62
9
30
21
2
67
7
18
38
4
2-jad alda kel i ilgan na ijala ini o‘zlаsh i ish dinаmikаsini quyida kel i ilgan (3- аsmgа
qа аng)
3- аsm. Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qu u chila ining aj iba oxi idagi
ko‘ sa kichla i
Ushbu 2-jad alda kel i ilgan sonli ma’lumo la yuqo ida kel i ilgan o mulala asosida
hisoblandi. Hisoblash na ijasiga ko‘ a, aj iba gu uhining o‘ acha o‘zlash i ish ko‘ sa kichi
nazo a gu uhiga nisba an yuqo i ekanligi, ya’ni 8,1 % ga oshganligi ma’lum bo‘ldi.
MUHOKAMA
Ma zuga oid olib bо ilgаn adqiqo la nа ijаlа igа ko‘ а, аudi о iyаdаn аshqа i аq dа
p о еssо -o‘qi u сhi а bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila o‘ аsidаgi mulоqо muhim
sаnаlаdi. Shuning uсhun bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ni mus aqil a’limini sama ali
shkil e ishni zamona iy yondashu la ini ishlab chiqish maqsadga mu o iq sanaladi. Bo‘lajak
boshlang‘ich sin o‘qi u chila ni mus aqil a’limini sama ali shkil e ishni zamona iy
yondashu i si a ida a alash a’lim exnologiyala dan oydalanishni akli e ish mumkin.
XULOSA
Shunday qilib globallashu sha oi ida bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ni mus aqil
a’limini a ishini sama ali ashkil e ishda adqiqo doi asida akli e ilgan uzilmadan
oydalanish akli e iladi. Takli e ilayo gan uzilma bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ni
mus aqil a’limini ashkil e ishda a alash a’lim exnologiyasidan oydalanish naza da u ilganligi
bilan ahamiya li hisoblanadi. Bunda bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila i aqamli muhi da
a’lim olish o qali kasbiy kompe en ligi i ojlanadi.
207
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Adabiyo la
1. Mi sаnо U. M. Uzluksiz а’lim izimidа dаs u lаsh еxnоlоgiyаlа ini o‘qi ish mе оdikаsini
аkоmillаsh i ish // Pеdаgоgikа аnlа i dоk о i (DSс) ilmiy dа аjаsini оlish uсhun
аyyо lаngаn dissе а siyа. – Nа оiy, 2023. – 332 b.
2. Шаpапова Г.В. Иммунология фанини ўқитиш самаpадоpлигини ошиpишда электpон
таълим pесуpслаpдан фойдаланиш методикасини такомиллаштиpиш (педагогика
олий таълим муассасалаpи мисолида) // Педагогика фанлаpи бўйича фалсафа
доктоpи (PhD) илмий даpажасини олиш учун тайёpланган диссеpтация. – Тошкент,
2022. – 159 b.
3. Аuеzо а R. T. Bo‘lajak o‘qi u chila ning mus aqil a’limini eb-k es exnologiyasi
asosida ashkil e ish me odikasini akomillash i ish (in о mа ikа а аqаmli еxnоlоgiyа
аni misоlidа) // Pеdаgоgikа аnlа i bо‘yiсhа аlsа а dоk о i (PhD) ilmiy dа аjаsini оlish
uсhun аyyо lаngаn dissе а siyа. – Nukus, 2024. – 152 b.
4. Е yilmаz M. Thе Е ес i еnеss о Blеndеd Lеа ning Еn i оnmеn / M. Е yilmаz //
Соn еmpо а y Issuеs in Еduса iоn Rеsеа сh. 2015. – Vоl. 8. – Nо. 4. – P. 251-256.
5. Dеесhаi W. Thе Nееd о Blеndеd Lеа ning Dе еlоpmеn о Еnhаnсе hе С i iсаl
Thinking о Thаi Vоса iоnаl S udеn s / W. Dеесhаi, T. Sо аjаssа аkul, S. Pе sаngs i //
Mеdi е аnеаn Jоu nаl о Sосiаl Sсiеnсеs. – 2019. – Vоl. 10. – Nо. 1. – P. 131-140.
6. Блинов В.И. Модели смешанного обучения: организационно-дидактическая
типология / В.И. Блинов, Е.Ю. Есенина, И.С. Сергеев // Высшее образование в
России. 2021. – Т. 30. – № 5. – С. 44-64.
7. Кондакова М. Л. Смешанное обучение; ведущие образовательные технологии
современности / М. Л. Кондакова, Е. В. Латыпова // Вестн. образования. – 2013.
8. Норбеков А.О. Педагогика олий таълим муассасаларида компьютер таъминоти
фанини ўқитиш самарадорлигини ошириш методикаси // Педагогика фанлари
бўйича фалсафа доктори (PhD) илмий даражасини олиш учун тайёрланган
Диссертация. – Қарши, 2021. –171 б.
