211
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
O’ZBEKISTONNING MUSTAQILLIK YILLARIDAGI SIYOSIY ISLOHATLAR
TAHLILI
Islomo O‘ ki Pi me o ich
Ilmiy ahba .
“Toshken i iga siya a qishloq xo‘jaligini mexaniza siyalash muhandisla i ins i u i"
milliy adqiqo uni e si e i” PhD., do sen .
Alijono Bah omjon Akmaljon o‘g‘li
“Toshken i iga siya a qishloq xo‘jaligini mexaniza siyalash muhandisla i ins i u i"
milliy adqiqo uni e si e i” Ye esu sla i a kadas akul e i “Kadas i” yo‘nalishi
2-bosqich alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17721176
Anno a siya. Mazku maqolada O‘zbekis on Respublikasining mus aqillikka
e ishganidan so‘ng amalga oshi ilgan siyosiy isloho la izimli a zda ahlil qilingan. Unda
da la boshqa u izimining bosqichma-bosqich mode niza siyasi, demok a ik ins i u la ning
shakllanishi a akomillashu i, uqa olik jamiya i ins i u la ining i ojlanishi hamda inson
huquq a e kinlikla ini a’minlash yo‘lidagi isloho la yo i ilgan. Shuningdek, siyosiy
ba qa o likni a’minlash, saylo izimini akomillash i ish, qonun us u o ligini
mus ahkamlashga qa a ilgan cho a- adbi la ahlil e ilgan. Maqolada mus aqillik yilla ida
boshlangan siyosiy isloho la ning bugungi a aqqiyo a ba qa o likka a’si i ham ilmiy asosda
baholangan.
Kali so‘zla : O‘zbekis on, mus aqillik, siyosiy isloho la , demok a ik jamiya , uqa olik
jamiya i, huquqiy da la , saylo izimi, da la boshqa u i, inson huquqla i, siyosiy ba qa o lik.
Ki ish: O‘zbekis on Respublikasi 1991-yil 1-sen ab da mus aqillikka e ishgach,
jamiya ning ba cha jabhala ida, xususan, siyosiy sohada ub o‘zga ishla ja ayoni boshlandi.
Mus aqillik o‘z na ba ida mamlaka da demok a ik amoyilla ga asoslangan boshqa u
izimini shakllan i ish, huquqiy da la a uqa olik jamiya ini ba po e ish za u a ini yuzaga
kel i di. Siyosiy isloho la ning das labki bosqichida kons i u siya iy isloho la amalga oshi ilib,
1992-yilda yangi Kons i u siya qabul qilindi. Unda inson huquqla i, demok a ik qad iya la a
da la hokimiya i bo‘linishi p insipla i mus ahkamlab qo‘yildi. Keyingi yilla da esa siyosiy
izimni akomillash i ish, saylo a sud izimla ini isloh qilish, omma iy axbo o osi ala i
e kinligini a’minlash bo‘yicha keng qam o li cho a- adbi la amalga oshi ildi.
Ayniqsa, “Kuchli da la dan — kuchli uqa olik jamiya i sa i” amoyili asosida olib
bo ilgan siyosiy isloho la O‘zbekis onning demok a ik a aqqiyo i yo‘lida mus ahkam zamin
ya a di. Mazku maqolada aynan ana shu siyosiy isloho la ning bosqichla i, ula ning mohiya i a
bugungi kun uchun ahamiya i ahlil qilinadi.
O‘zbekis on mus aqillikka e ishgan das labki yilla da siyosiy izimni ba po e ish a
mus ahkamlash dolza b azi ala dan bi i edi. Bu da da Kons i u siyaning qabul qilinishi (1992-
yil 8-dekab ) mamlaka siyosiy hayo ida muhim bu ilish yasadi. Kons i u siyada demok a ik
huquqiy da la qu ish, inson huquq a e kinlikla ini a’minlash, hokimiya la bo‘linishi p insipi
belgilab be ildi.1990–2000-yilla da siyosiy pa iyala a jamoa bi lashmala i aoliya i shakllana
boshladi. 1995-yildan boshlab bosqichma-bosqich ko‘p pa iya iylik izimi jo iy e ildi.
O‘zbekis on Xalq demok a ik pa iyasi, “Adola ” SDP, “Milliy iklanish”, “Fidoko la ”,
keyinchalik “O‘zbekis on Libe al-demok a ik pa iyasi” kabi siyosiy kuchla jamiya da o‘z
o‘ nini opa boshladi.
212
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
2000-yilla ning ikkinchi ya midan boshlab saylo izimini demok a lash i ish, da la
boshqa u ini op imallash i ish, sud-huquq izimini isloh qilishga e’ ibo kuchaydi. Sud
hokimiya ining mus aqilligini a’minlash, ad oka u a ins i u ini mus ahkamlash, uqa ola ning
huquqiy madaniya ini oshi ish bo‘yicha muhim qa o a a monla qabul qilindi.
2016-yildan keyin siyosiy isloho la yangi bosqichga ko‘ a ildi. P eziden Sha ka
Mi ziyoye omonidan boshlangan “Yangi O‘zbekis on” siyosa i doi asida uqa olik jamiya ini
i ojlan i ish, so‘z a ma buo e kinligini a’minlash, pa lamen a mahalliy kengashla ning
akola la ini kengay i ish, ko upsiyaga qa shi ku ashish kabi yo‘nalishla us u o azi aga
aylandi. 2021-yilda e’lon qilingan “O‘zbekis on – 2030” s a egiyasi doi asida siyosiy isloho la
chuqu lash i ilmoqda.Omma iy axbo o osi ala i aoliya iga e kinlik be ilishi, bloge lik a
uqa olik nazo a i i ojlanishi siyosiy ja ayonla ning ochiqligini a’minlashga xizma qilmoqda.
Fuqa ola bilan ochiq muloqo la , “Xalq bilan muloqo a inson man aa la i yili” kabi
ashabbusla esa siyosiy isloho la ning amaliy na ijala ini ko‘ sa moqda. Siyosiy isloho la ning
muhim yo‘nalishla idan bi i bu — da la boshqa u izimini mode niza siya qilishdi .
Mus aqillikdan so‘ng ij o, qonunchilik a sud hokimiya i o‘ asidagi akola la qa ’iy
aj a ildi. P eziden ins i u i mus ahkamlandi, Vazi la Mahkamasi a mahalliy hokimiya
uzilmala i akomillash i ildi. Ayniqsa, 2017-yildan boshlab boshqa u izimida ochiqlik,
aqamlash i ish a sama ado lik amoyilla i asosida ub o‘zga ishla ki i ildi.
Pa lamen akola la ini kengay i ish yo‘nalishida ham muhim qadamla ashlandi. Oliy
Majlis ikki pala ali pa lamen ga aylan i ildi (2005), qonunchilik ashabbusi huquqi
mus ahkamlandi. Pa lamen da u li siyosiy pa iyala akilla i ish i ok e ishi o qali ko‘p ik lilik
a ochiq bahs-munoza ali siyosiy muhi shakllana boshladi.Fuqa olik jamiya ining i oji siyosiy
isloho la ning muhim jiha la idan bi idi . NNTla , jamoa ondla i, noda la OAVla aoliya iga
imkoniya la kengay i ildi. “Fuqa olik jamiya ini i ojlan i ish konsepsiyasi” qabul qilinib,
aholining siyosiy ja ayonla dagi ish i okini kuchay i ishga qa a ilgan ashabbusla amalga
oshi ildi. Mahalla ins i u ining nu uzini oshi ish bo‘yicha qa o isloho la olib bo ildi.Saylo
izimidagi isloho la doi asida ochiqlik, sha o lik a adola amoyilla i kuchay i ildi. 2019-yilgi
pa lamen saylo la i ilk bo yangi Saylo kodeksi asosida o‘ kazildi. Ma kaziy saylo
komissiyasi mus aqil kons i u siya iy o gan si a ida aoliya yu i moqda. Siyosiy pa iyala ning
saylo la dagi ish i oki kuchaydi, ayolla a yoshla k o ala i jo iy qilindi. Inson huquqla i a
e kinlikla i sohasidagi isloho la xalqa o miqyosda an olingan yu uqla dandi . O‘zbekis on
BMTning inson huquqla i bo‘yicha kengashiga a’zo bo‘ldi. Qiynoqla ga qa shi ku ash, majbu iy
mehna ga ba ham be ish, diniy e kinlikla ni a’minlash bo asidagi o‘zga ishla xalqa o
hamjamiya omonidan yuqo i baholandi. Ombudsman ins i u i, Bolala ombudsmani, Inson
huquqla i bo‘yicha milliy ma kaz kabi muassasala aoliya yu i a boshladi.
Shuningdek, siyosiy isloho la ning amaliy na ijasi si a ida xalq a hokimiya o‘ asidagi
ochiq muloqo la izimi shakllandi. “Vi ual qabulxonala ”, “xalq qabulxonala i”, “Mening
ik im” po ali, ij imoiy a moqla dagi da la ahba la i aolligi o qali uqa ola ning siyosiy
aolligi oshdi. O‘zbekis on siyosiy isloho la ja ayonida xalqa o hamko lik a in eg a siyaga ham
alohida e’ ibo qa a di. Mus aqillik yilla ida mamlaka ko‘plab xalqa o ashkilo la – BMT,
YXHT, SHHT, MDH, IHT kabi uzilmala bilan siyosiy, huquqiy, iq isodiy aloqala ni
i ojlan i di. Ayniqsa, BMTning Inson huquqla i bo‘yicha kengashi, UNICEF, UNDP kabi
uzilmala i bilan hamko likda olib bo ilgan loyihala siyosiy izimni inson huquqla iga yanada
yaqinlash i ishga xizma qildi. Bu esa mamlaka da ochiqlik a sha o lik amoyilla ini
mus ahkamlashda muhim omil bo‘ldi.
213
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 (Special issue)
Shuningdek, siyosiy isloho la ja ayonida ko upsiyaga qa shi ku ash masalasi ham
us u o yo‘nalishla dan bi iga aylandi. 2020-yilda “Ko upsiyaga qa shi ku ashish agen ligi”
ashkil e ildi. Mamlaka da bi inchi bo ko upsiyaga qa shi ku ashish bo‘yicha milliy s a egiya
ishlab chiqildi a bu o qali da la xizma chila i aoliya i us idan jamoa chilik nazo a i
kuchay i ildi.Yoshla siyosa i ham siyosiy isloho la ning aj almas qismiga aylandi. 2017-yilda
“Yoshla i i oqi” ashkil e ildi a yoshla ning siyosiy i odasini i oda e ish, ij imoiy hayo da aol
ish i okini a’minlash bo asida ko‘plab imkoniya la ya a ildi. Yoshla pa lamen i, yoshla
ye akchila i ins i u i o qali ula ning ik a akli la i siyosiy qa o la qabul qilish ja ayoniga ki ib
kela boshladi.
2022–2023-yilla da esa yangi bosqichga ko‘ a ilgan kons i u siya iy isloho la
O‘zbekis on siyosiy hayo ining muhim a ixiy da ini boshlab be di. Yangi ah i dagi
Kons i u siyada xalq hokimiya ining amaliy ka ola la i kuchay i ildi, P eziden akola la i qay a
ko‘ ib chiqildi, pa lamen ning oli kuchay i ildi. Bu isloho la na ijasida “xalq da la uchun
emas, da la xalq uchun xizma qilishi ke ak” degan bosh amoyil amalda o‘yobga
chiqmoqda.Shuningdek, O‘zbekis onda siyosiy isloho la bilan bi qa o da huquqiy madaniya a
siyosiy ongni shakllan i ish bo‘yicha ham izimli ishla olib bo ilmoqda. Da la xizma iga qabul
qilishda ochiq anlo asosida anlab olish, malaka oshi ish izimining jo iy e ilishi siyosiy
ins i u la aoliya ining si a i oshishiga xizma qildi.
Xulosa. O‘zbekis on mus aqillik yilla ida bosib o‘ gan siyosiy isloho la yo‘li chuqu
mazmun a a ixiy ahamiya ga ega bo‘lib, mamlaka da demok a ik amoyilla ga asoslangan
da la boshqa u i izimini shakllan i ish, huquqiy da la a uqa olik jamiya ini qu ish yo‘lida
muhim bosqichla ni bosib o‘ di. Isloho la na ijasida siyosiy pa iyala aolligi o di, saylo
izimi sha o lashdi, inson huquqla i a e kinlikla i xalqa o s anda la asosida a’minlana
boshladi. Sud-huquq izimining mus aqilligi, omma iy axbo o osi ala ining e kinligi a
uqa ola ning siyosiy aolligi siyosiy hayo ning yangi bosqichini boshlab be di.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. O‘zbekis on Respublikasining Kons i u siyasi. – Toshken : “O‘zbekis on”, 2022.
2. Mi ziyoye Sh.M. Yangi O‘zbekis on s a egiyasi. – Toshken : “O‘zbekis on”, 2021.
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining a mon a qa o la i o‘plami. – Rasmiy nash la ,
2016–2024 yilla .
4. “Inson huquqla i umumjahon dekla a siyasi” a O‘zbekis on Respublikasining inson
huquqla i sohasidagi xalqa o majbu iya la i.
5. To‘ ae N., Mumino N. Siyosa shunoslik asosla i. – Toshken : “Akademnash ”, 2019.
6. G‘aniye K., Jo‘ aye Q. Da la a jamiya qu ilishi asosla i. – Toshken : “IQTISOD-
MOLIYA”, 2020.
7. O‘zbekis on Respublikasi Saylo kodeksi. – Toshken : “Adola ”, 2019.
8. O‘zbekis on Respublikasi Adliya azi ligi ma e ialla i. – www.minjus .uz
9. O‘zbekis on Respublikasi Oliy Majlisi po ali – www.pa liamen .go .uz
10. O‘zbekis on Milliy axbo o agen ligi (O‘zA) – www.uza.uz
