YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 6 No embe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
316
HOMIYLIK VA FRANDRAYZING: JAMIYAT TARAQQIYOTI UCHUN
MOLIYAVIY QO‘LLAB-QUVVATLASH
Bomu odo a Ma jona
Buxo o da la uni e si e i, Axbo o xizma i a jamoa chilik
bilan aloqala a’lim yo`nalishi, 3-ku s alabasi
Anno a siya: Ushbu maqola sponso ing (homiylik) a anchising ( anshiza)
ushunchala ini naza iy jiha dan ahlil qiladi, ula ning che eldagi a O‘zbekis ondagi
amaliyo ini ko‘ sa adi. Homiylik a anshiza biznes modella ining a zallikla i,
kamchilikla i, mu akkab jiha la i, qonunchilik a bozo dagi hola la i solish i iladi.
Maqolada jonli misolla o qali aqqoslashla , ahliliy yondashu a amaliy a siyala
be ilgan. Maqola ma ke ing, moliya, huquq a b end menejmen i sohala iga oid
ma’lumo la ni o‘zida jamlaydi.
Kali so‘zla : sponso ing, homiylik, anchising, anshiza, biznes model, li senziya
s a egiyasi, O‘zbekis on, xalqa o amaliyo , huquqiy ejim.
Sponso ing (Homiylik) — ushuncha a mohiya Sponso ing nima?
Sponso ing — bu ashkilo , shaxs yoki adbi ni moddiy yoki nomoddiy (moliya iy,
mahsulo la , xizma la ) jiha dan qo‘llab-qu a lash, bunda homiy kompaniya eklama,
b end ko‘ inishi a kommunika siya im iyozla ini ku adi. Homiylik a xay iya a qi:
xay iya ko‘p oq no-komme sial maqsadga yo‘nal i ilsa, sponso ing esa ma ke ing a b end
maqsadla i bilan bog‘liq bo‘ladi.
Sponso ing oda da spo , madaniya , san’a , musiqa, jamiya ashabbusla i, ij imoiy
loyihala , es i alla a boshqala da qo‘llaniladi.
Homiylikning omonla i (sponso a homiylangan shaxs/o ganizm) o‘ asida sha noma
bo‘ladi, unda majbu iya la (logo ip joylash i ish, eklama chiqishla , audi o iya yo i ilishi)
a qa shi xizma la belgilab qo‘yiladi.
Sponso ing che elda qanday ishlaydi.
Ka a ma kali kompaniyala mashhu spo jamoala i, musobaqala , Olimpiya, u bol
ligala i, yulduz shaxsla homiyligi o qali b end ko‘ inishini oshi adi. Homiylik o qali b end
hissi a imidjni mus ahkamlash mumkin: masalan, logo ip s adion jihozla ida, o ma us ida,
eklamala o qasida joylashadi. Homiylik kampaniyala i ko‘pincha uzoq mudda li she iklik
si a ida olib bo iladi, sponso a homiylangan omonla o‘za o kommunika siya a
moni o ingni amalga oshi adi.
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 6 No embe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
317
Misol: global kompaniya bi u bol chempiona ining bosh homiyligiga ki ganda, uning
b endi ko‘plab eklama kanalla ida, media yo i ishda, s adion deko a siyala ida ko‘ inadi.
Sponso ing O‘zbekis onda (hola la , cheklo la , aj ibala )
Mahalliy biznesla ham spo jamoala i, musobaqala yoki mahalliy es i alla ni
homiylik qilmoqda — bu o qali jamoa chilik ko‘zni o adi a b end anilishiga yo dam
be adi.
O‘zbekis on sha oi ida homiylik cheklangan byudje la a homiylangan ashkilo la
yondashu i bilan bog‘liq muammola ga duch keladi: sponso si a li ROI (in es i siya
qay imi)ni aniqlash qiyin bo‘lishi mumkin. Homiylik o qali b and imidjini oshi ish, ij imoiy
b end asi i ya a ish mumkin, lekin sama ado lik a moni o ing mexanizmla i za u .
Homiylik a eklama, PR aoliya la i bilan in eg a siyalashgan ma ke ing s a egiyasi
shakllan i ilishi ke ak. F anchising (F anshiza) — ushuncha a mohiya , anchising
nima?
F anshiza — bu biznes modeli bo‘lib, anchiso (asosiy b end egasi) o‘zining b end
nomi, izimi, ish usuli (know-how), ope a sion qo‘llanmala , ma ke ing, ening a qo‘llab-
qu a lash huquqla ini anchisee ( anshiza olu chiga) li senziya asosida be adi.
F anshizani olish uchun anchisee das labki o‘lo la ( anchise ee), oyal ila ( oydaning
belgilangan oizi) a ba’zan eklama ondiga hissa o‘laydi.
F anshiza “Business Fo ma F anchising” shaklida bo‘lsa, anchiso aqa mahsulo
b endini be ib qolmay, balki biznes izimi, qo‘llanmala , s anda la , a’lim, nazo a a
ma ke ing yo dam ham be adi.
A zallikla : ez kengayish, anchisee esu sla idan oydalanish, kam oq kapi al xa i,
ma kaziy boshqa u a nazo a .
Kamchilikla : anchisee mus aqil qa o qabul qila olmaydi, oyal i a sha la bosim
qilishi mumkin, anchiso si a nazo a i muammola i.
F anshizing che elda amaliyo i
Ka a xalqa o b endla (McDonald’s, Subway, KFC, S a bucks, 7-Ele en a boshqala )
anchiza o qali bu un dunyoga a qalgan. Che elda anchising sha nomala oda da pux a
a ibga solingan, anchiso a anchisee huquq a majbu iya la i qa ’iy belgilangan.
F anchiso anchisee anlo ini juda eh iyo ko lik bilan qiladi, nazo a a qo‘llab-
qu a lash ( aining, ma ke ing) izimi yuqo i bo‘ladi.
F anchising global s a egiyani qo‘llash osi asi: b end izimini boshqa mamlaka la da
ez oq a qa ish, lokal bozo muxi iga mos she ikla bilan ishlash.
Ko‘plab anchiso la mas e - anchise modelini qo‘llaydi — bi mamlaka bo‘ylab
yagona anchise egasi (mas e ) anlanadi a u o‘zi sub- anchise be ishi mumkin.
F anshizingning O‘zbekis onda hola i
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 6 No embe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
318
O‘zbekis onda anchizing qonunchiligi ma jud a u “kompleks business license
( anchising)” deb nomlanadi. F anshiza sha nomasi yozma bo‘lishi a da la da o‘yxa ga
olinishi sha . Aga anshizo a anchisee xo ijiy shaxs bo‘lsa, sha noma egishli
egis a siya a alyu a nazo a i izimla idan o‘ adi.
O‘zbekis onning F anchising Guide (UNDP omonidan) anshiza qadamla ini,
moliya iy modella ini, isk a imkoniya la ini yo i adi. Huquqiy jiha dan ay im
noaniqlikla , p e-sale disclosu e (ilga i ma’lumo be ish) ja ayoni o‘liq a ibga
solinmaganligi, anchiso ning majbu iya la i a nazo a mexanizmi masalala i ma jud.
F anshiza sohasida O‘zbekis on bo‘yicha ka a b end misolla i unchalik ko‘p emas, lekin
ay im es o an, ka e, kiyim do‘konla i anshiza modelini sinab ko‘ moqda.
Qiyosiy ahlil: Sponso ing s F anchising, ma zula bo‘yicha aqqoslash
Jiha Sponso ing (homiylik) F anchising ( anshiza modeli)
Negiziy maqsad B end ko‘ inishini oshi ish, imidj, eklama a’si i Biznes kengayishi,
pla o ma a qalishi, oyal y da omadi
Riskla Qay imi noma’lum bo‘lishi, homiylangan ashkilo ishlamasa, b endga za a
bo‘lishi mumkin F anchisee mu a aqiya siz bo‘lsa, b end imidjiga salbiy a’si ,
sha nomala ning buzilishi
Da omad modeli Sponso la dan eklama o‘lo la i yoki ma ke ing she ikligi F anchise
ee, oyal ila , mahsulo ye kazib be ishdan oyda
Nazo a Cheklangan nazo a — logo ip, eklama usulla i bilan cheklangan aloqala Keng
nazo a — anchiso s anda la ga, eningga, moni o ingga ega bo‘ladi
Moslashu Homiylik loyihala bo‘yicha moslashu mumkin, lekin cheklangan F anchiso
biznes modelini bozo la ga moslash i ishi za u
Kapi al alabi Sponso ingga aj a iladigan byudje , lekin kichik boshlanish mumkin
F anchiso a anchisee ikkalasida ham in es i siya, in a uzilma ke ak
Qaysi sha oi da qaysi model ma’qul?
Aga b end allaqachon anilgan bo‘lsa a keng audi o iya bilan ishlash is agi bo‘lsa,
sponso ing sama ali bo‘lishi mumkin.
Aga biznes s uk u asini kengay i ish, boshqa hududla da ilialla ochish is agi bo‘lsa,
anchising model a zal.
Sponso ing ko‘p oq ma ke ing osi asi bo‘lsa, anchising biznes modeli a s a egik
osi a hisoblanadi.
Ha ikkisi kombina siya si a ida ishla ilishi mumkin — masalan, anchisingga ki gan
hududda homiylik kampaniyala i olib bo ish.
Jonli misolla P: Sponso ing misoli (global a lokal)
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 6 No embe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
319
Global: spo klubla (Nike, Adidas homiyligi), s adion eklamala i, u ni nomi bilan
homiylik.
Mahalliy: O‘zbekis on elekanalla i, mahalliy musobaqala , u bol ligala iga homiy
bo‘lish; masalan, bi kompaniya O‘zbekis on u bol ligasining homiyligiga ki sa, u
eklamasini s adion plaka la da a ele idenieda ko‘ sa adi.
Misol: bi kompaniya “Soueas Club Uzbekis an” a omobil klubi bilan hamko lik qilib,
klub adbi la ini homiylik qilishi mumkin — b end egala i bilan o‘g‘ idan- o‘g‘ i aloqa,
mijozla bilan yaqinlik ya a ish. (Bu klub yaqinda ashkil e ilgan)
F anshizing misoli:
Global: McDonald’s, Subway, KFC — anchise modeli bo‘yicha bu un dunyo bo‘ylab
a qalgan.
O‘zbekis onda: ay im es o anla , ka e, kiyim do‘konla i anchiza modeli bilan
ishlamoqda. Masalan, ay im xalqa o bu ge / es o an b endla i Toshken da anchiziya
sha ida ilial ochishgan.
Misol: Tallsen kompaniyasi MOBAKS bilan O‘zbekis onda agen lik/ anchise kabi
hamko lik qiladi. Ta siyala a akli la
Huquqiy baza a sha o likni kuchay i ish
Sponso ing a anchising sha nomala ining majbu iya la i, qonun hujja la i, moni o ing
mexanizmla i aniq belgilanishi ke ak.
O‘zbekis onda anchising aoliya ini nazo a qilu chi o ganla uchun maxsus
no ma i la ishlab chiqish.
F anshizo a anchisee o‘ asida sha o ma’lumo almashinu i
P e-sale disclosu e ( anshiza be ishdan oldin ba cha moliya iy a ope a sion
ma’lumo la ni be ish) izimini jo iy qilish.
S anda la a si a nazo a i
F anchiso anchisee joyda biznesni boshlaganda, ening, qo‘llanmala , moni o ing a
audi izimla ini jo iy e ishi.
Homiylik loyihala ida ROI nazo a , b endga mos eklama s anda la i a na ijala ni
o‘lchash me’zonla ini belgilash.
Ma ke ing kombina siyala i
F anshiza aoliya ida sponso ing kampaniyala ini pa allel olib bo ish a lokal homiylik
bilan b end in eg a siya qilish.
Ij imoiy homiylik (co po a e social esponsibili y) yo‘nalishla ida ashabbusla — b end
a a idan jamiya ga oyda.
Mahalliy imkoniya la dan oydalanish
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 6 No embe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
320
Mahalliy adbi ko la bilan she iklik, anchising o qali mahalliy biznesla ni
i ojlan i ish.
Sponso ing mahalliy es i alla , spo jamoala iga qo‘llanilib, b end yaqinligini oshi ish.
T ening a konsul a siya xizma la i
Homiylik a anchising bo‘yicha malakali konsul an la , ad oka la , anchise
a moqla i i ojlanishi.
F anchising maslaha agen likla i, yuko i si a li huquqiy xizma la .
Xulosa. Sponso ing ma ke ing osi asi bo‘lib, b end ko‘ inishini, imidjni oshi ishga
yo‘nal i ilgan; anchising esa biznes model bo‘lib, b end a izimni kengay i ish osi asi.
Che elda bu ikkisi yuqo i s uk u alangan, sha o a nazo a li shaklla da ishlaydi.
O‘zbekis onda anchising qonunchiligi as a-sekin shakllanmoqda, sponso ing esa
ma ke ing sohasida keng qo‘llanmoqda.Ha ikkisi kombina siya qilinib ishla ilsa, b endla ni
ez oq i ojlan i ish a bozo da aqoba ba doshlikni oshi ishga xizma qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. “F anchising (Wikipedia).”
2. “Wha is a F anchise — In e na ional F anchise Associa ion.”
3. Azizo & Pa ne s, “F anchising in Uzbekis an: e e y hing you need o know.”
4. “F anchise ag eemen s in Uzbekis an: a b ie o e iew.”
5. “Legal Aspec s o F anchise Ag eemen Regis a ion in Uzbekis an”
6. “F anchising guide o en ep eneu s o Uzbekis an (UNDP).”
7. “Fea u es and legal egula ion o anchising in he Republic o Uzbekis an
(Mondaq).”
8. “Se ice-Fi m-Sponso ed Re ail F anchising.”
9. “A Comple e Guide o Spo s Team & F anchise Sponso ship.”
10. “Sponso (comme cial)” (Wikipedia).
11. “Speci ic Cha ac e is ics o Complex Business License (F anchising) Con ac
Regula ion in Uzbekis an.”
12. “F anchise Ma ke ing: Wha is i and Why impo an .”
13. “The p ocedu e o s a e egis a ion o a anchise ag eemen is de e mined
(UzDaily).”
