72
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
YANGI O‘ZBEKISTONDA OMMAVIY AXBOROT VOSITALARINING
MAFKURAVIY BARQARORLIKKA TA’SIRI
Mu o o Elyo Na zillo o‘g‘li
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i o‘qi u chisi.
Tel: +998919721236.
[email p o ec ed].
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17731609
Anno a siya: Ushbu maqolada omma iy axbo o osi ala ining inson ma’na iya idagi o‘ ni
hamda ma ku a iy ba qa o likka a’si i, ula ning ijobiy hamda salbiy omonla i ha omonlama ahlil
qilinadi. Bugungi OAV uza ayo gan mahsulo la ning u la i, si a i a ula ni is emolchila ga a’si i
o‘ ganilib, axbo o is e’mol madaniya ini shakllan i ish bo‘yicha ik mulohazala kel i iladi.
Kali so‘zla : OAV, ij imoiy a moqla , ma ku a, ma’na iya , jamiya , yoshla , axbo o
is e’mol madaniya i.
Аннотация. В данной статье всесторонне анализируется роль средств массовой
информации в духовной жизни человека и их влияние на идеологическую стабильность, а
также рассматриваются положительные и отрицательные стороны этого процесса. Изучаются
виды и качество информационной продукции, распространяемой современными СМИ, и её
воздействие на потребителей. Представлены мнения и предложения по формированию
культуры потребления информации.
Ключевые слова: СМИ, социальные сети, идеология, духовность, общество, молодёжь,
культура потребления информации.
Abs ac . This a icle p o ides a comp ehensi e analysis o he ole o mass media in human
spi i uali y and hei impac on ideological s abili y, highligh ing bo h he posi i e and nega i e
aspec s. I examines he ypes and quali y o in o ma ion p oduc s dis ibu ed by oday’s media and
hei in luence on consume s. The pape also p esen s iews and sugges ions o de eloping
in o ma ion consump ion cul u e.
Keywo ds: mass media, social ne wo ks, ideology, spi i uali y, socie y, you h, in o ma ion
consump ion cul u e.
Insoniya a ixi — bu shunchaki oqeala ke ma-ke ligidan ibo a emas, balki ha bi da
jamiya i ojida yaqqol ko‘zga ashlanu chi oqea hodisala i bilan aj alib u adigan mu akkab
ja ayon. Jamiya da qaysi ja ayon asosiy ahamiya kasb e sa jamiya ma ku asi ham aynan shu bilan
bog‘liq holda kechadi. Shu a zda ha bi da na aqa moddiy, balki ma’na iy a madaniy hayo
i ojiga ham sezila li a’si ko‘ sa ib kelmoqda.
Ko‘plab ahlilchila ning ik la iga ko‘ a bugungi XXI as ga axbo o la ning yangi
exnologiyala asosida keng a qalishi u ayli “Axbo o as i” si a ida nom be ildi. Bundan kelib
chiqadiki ushbu as odamla ining ma’na iy olamiga Omma iy axbo o osi ala i (OAV)ning a’si i
ha qachongidan ham yuqo i.
“Bugungi kunda dunyo shidda bilan o‘zga moqda. Ba cha sohala kabi axbo o olish a uni
ye kazish, a’si chan jamoa chilik ik ini shakllan i ish bo asida ham aqoba keskin us olmoqda.
Bunday mu akkab sha oi da hayo yangi-yangi alab a azi ala ni oldimizga qo‘ymoqda” [1].
Haqiq dan ham bugungi OAV oldingisidan xilma-xilligi hamda audi o iyasining kengligi bilan
a q qilib jamiya hayo ining aj almas qismi si a ida maydonga chiqdi.
Yashayo gan as imizdagi OAV ya’ni gaze a, ju nal, adio, ele ideniye, say a ij imoiy
a moqla o‘zining a’si kuchi, muhimligi, audi o iyasining kengligi bilan hozi da “ o‘ inchi
hokimiya ” ga aylanib bo ayo gani ayni haqiqa .
73
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Bugungi kunda espublikamizda 2 ming 400 ga yaqin omma iy axbo o osi ala i aoliya
ko‘ sa ib kelmoqda a shunga mos a ishda ula ning is e’molchila i ham 14,7 milliondan 32,7
millionga ye gan. Bundan kelib chiqadiki OAVning soni bilan bi ga uning is e’molchila i soni ham
kundan kunga o ib bo moqda. Jamiya hayo ining aj almas qismiga aylanib ulgu gan OAV na aqa
ezko ma’lumo ye kazu chi osi a, balki jamiya ni uyg‘o ish, ma’na iy qad iya la ni
mus ahkamlash a yangi ma ku a iy ba qa o muhi ya a ishda ham muhim osi a si a ida o‘z o‘ nini
opmoqda.
Jamiya ning ba cha sohala i qa o i OAVning ma ku a iy ja ayonla ga a’si i ham sezila li
da ajada bo‘lib u quydagila da namoyon bo‘lmoqda:
1.Kishila ning dunyoqa ashini shakllan i ishda.
OAV omonidan a qa ilayo gan yangilikla , ma’lumo la , ko‘ sa u la hamda suhba la dagi
ma zula be osi a jamiya da ij imoiy ong a jamoa chilik ik ini shakllan i ishga xizma qiladi.
2. Ta’lim a biya izimida.
OAV o qali namoyish e iladigan ma’na iy-ma’ i iy ko‘ sa u la , ilmla , mul ilmla yoshla ni
ham uhan, ham ma’nan komil inson qilib a biyalashga qa a ilgan bo‘lib, ula da meh -oqiba ,
hu ma , o‘s go‘ylik, halollik, sog‘lom u mush a zi hamda ilm olishga qiziqish uyg‘o adi.
3. Da la siyosa ini ushun i ish hamda da la o ganla i a mansabdo shaxsla us idan
jamoa chilik nazo a ini o‘ na ishda.
“Xolis a adola li ju nalis a blogge la ning anqidiy chiqishla i eskicha qolipda ishlaydigan
ahba la ning xa o-kamchilikla ini ko‘ sa ib, ula ni ish uslubini o‘zga i ish a mas’uliya ini
oshi ishga majbu qilmoqda” [2].
P eziden imiz omonidan amalga oshi ilayo gan isloho la , qonunla , a mon, qa o hamda
a moyishla , milliy das u la a boshqala ni uqa olo ga ye kazib, ula da aol uqo olik pozi siyasini
shakllan i ishda hamda da la o ganla i a mansabdo shaxsla us idan jamoa chilik nazo a ini
o‘ na ishda ju nalis ikaning o‘ ni beqiyos. Bu ja ayon uqo ola da da la siyosa i a isloho la dan
ozi bo‘lib yashashga xizma qiladi
4. Milliy g‘oya a ma’na iy qad iya la a g‘ibo i.
Hozi gi kunda OAV na aqa yangilik a xaba a qa adi balki milliy g‘oya a g‘ibo ini ham
amalga oshi ib: a anpa a lik, bag‘ ikenglik, e kinlik, insonpa a lik, adola , ma’ i a pa lik kabi
g‘oyala ni kishila ongiga singdi ishga xizma qiladi. OAVning ma’na iy qad iya la ni a g‘ib
qilu chi, mus ahkamlo chi hamda ula ning keyingi a lodga o‘ kazu chilik azi asi ham ma ku a iy
ba qa o muhi ya a ishda muhim osi ada namoyon bo‘lmoqda.
5. Ma ku a iy immuni e ni shakllan i ishda.
Bugungi global axbo o maydonida ma’lumo la oqimi shu qada xilma-xilki bu o‘ inda
haqiqiy, milliy man aa la imizni himoya qiladigan o‘zbek ju nalis ikasi uqo ola ni os ni
yolg‘ondan, yangilikni a g‘ibo dan aj a ib olishda muhim o‘ in u adi. Bu o‘ inda P eziden imiz
“Ma buo a omma iy axbo o osi ala i xodimla i kuni” munosaba i bilan ula ga yo‘llagan bay am
ab igida bepoyon mediaolamda xolis a haqqoniy axbo o a qa ish bilan bi ga, milliy
man aa la imizni qa ’iy himoya qiladigan ju nalis ahlining mashaqqa li mehna ini muqaddas
sa hadla imizda se gak u gan Va an posbonla ining jaso a iga qiyoslagan edi [3].
6. Milla la a o o u likni hamda bag‘ ikenglikni a’minlashda.
O‘zbekis onda bugungi kunda 130 dan o iq milla a ela , 17 a diniy kon essiya aoliya
ko‘ sa ib kelmoqda. OAV omonidan u li milla a ela la ning do‘s ligi a hamjiha ligini a g‘ib
qilinishi, ula ning milliy u -oda a an’anala i, bay am a ma osimla ini namoyish e ilishi ham
jamiya da bag‘ ikenglik a ba qa o muhi ya a ishda muhim ol o‘ynamoqda.
74
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
7. Ma’na iy ho diq a uhiy a biya osi asi.
Kishila ni bo‘sh aq la ini mazmunli o‘ kazishida, ma’na iy ho diq hamda uhiy a biya
olishda OAV omonidan namoyish qilinayo gan ilmla , konse la , ko‘ngilocha ko‘ sa u la ham
o‘ in u adi.
Ha qanday a aqqiyo mahsulining ijobiy omonla i bilan bi pay da salbiy omonla i ham
bo‘lgani kabi zamona iy OAVning ham jamiya ma ku a iy ba qa o ligiga ijobiy a’si i bilan bi
qa o da, salbiy a’si i a uning xa -xa a la i ham ma jud.
Bi inchi p eziden imiz Islom Ka imo a’bi i bilan ay ganda, “shuni unu maslik
ke akki, bugungi kunda inson ma’na iya iga qa shi yo‘nal i ilgan, bi qa ashda
a zimas bo‘lib uyuladigan kichkina xaba ham axbo o olamidagi globallashu
shidda idan kuch olib, ko‘zga ko‘ inmaydigan, lekin za a ini hech na sa bilan qoplab
bo‘lmaydigan ulkan ziyon ye kazishi mumkin”[4].
A suski, OAV omonidan inson ma’na iya iga salbiy a’si qilu chi bu kabi mahsulo la ning
u i a soni oshib bo moqda.
Misol uchun ay im OAVla uza ayo gan yolg‘on yoki chalg‘i u chi ma’lumo la -
dezin o ma siya, ommaning ik iga ongli a’si o‘ kazish o qali no o‘g‘ i qa o la chiqa ishga
yo‘nal i ish - manipulya siya, haqiqiy axbo o o‘ niga, sho -shu ga asoslangan ma’lumo la
a qa ish, axloq a il me’yo la ning buzilishi, u li yo g‘oyala a g‘ibo i, Omma iy madaniya a
boshqala . Bu o‘ inda Bi inchi P eziden imizning ay ganla idek: “OAV hamisha jamoa chilik ik iga
kuchli a’si o‘ kazishga qodi bo‘lgan aol qu ol bo‘lib kelganini unu masligimiz ke ak.”[5]
Bu kabi salbiy a’si la na aqa yoshla ma’na iya iga, balki jamoa chilikda ma jud siyosa dan
no ozilik kelib chiqish, milliy qad ya la ni unu ilishi, yo g‘oyala ni ki ib kelishiga sabab bo‘ladi.
Yaqin yilla ga qada OAV ele ideniye, adio, gaze a, ju nal kabila dan ibo a bo‘lgan bo‘lsa,
1996-yilda o‘zbekis on jahon in e ne a mog‘iga ulangandan keyin in e ne nash la i, eb-say la a
ij imoiy a moqla ham OAV sa ini kengay i di. In e ne bugungi kunda na aqa axbo o makonining
muhim bo‘g‘ini balki inson hayo ining ham aj almas qismi si a ida maydonga keldi.
OAVning jamiya ga salbiy a’si ini aksa iya i in e ne a mog‘i o qali a qalmoqda. Buning bi
nech a sababla i bo‘lib ula :in e ne ning chega a bilmasligi, audi o iyasini kengligi, yoshla bobligi
a oydalanish qulayligi kabila di .
Bugungi kunda in e ne da o‘z-o‘zini o‘ldi ishning oson yo‘lla ini a g‘ib qilu chi 9 mingdan
ziyod, po nog a ik mazmunga ega 4 mingdan o iq, shuningdek, mu axassisla ma’lumo la iga ko‘ a,
in e ne o qali a qa iladigan komyu e o‘yinla ining 49 oizi zo‘ a onlik a yo uzlik ko‘ inishiga
ega. So‘ngi aq la da e o is la ni g‘oyala ini a qa ishga qa a ilgan ebsay la soni ham sezla li
da ajada o ib, in e ne ula uchun qulay osi aga aylanib qoldi. Shuni an olish ke akki, biz uchun
eng ka a yo‘qo ish, bu yoshla ni qimma li aq ini yo‘qo ayo ganligi hisoblanadi. Alba a bu
ja ayonla jamiya da ma ku a iy muhi ning buzilishiga, yo g‘oyala ni ki ib a qalishiga, ma’na iy
qashshoq, be a q a loqayd uqo ola ni ko‘payishiga olib keladi. To‘g‘ i yuqo ida sanalganla ning
ba chasi ham asmiy OAV emasdi , bu ja ayonda OAV la ni ayblash xa odi , ammo haqiqiy OAV
bilan nohaqiqiysini aj a ib olish kishidan ka a maho a alab qiladi.
Xulosa qilib ay ganda axbo o bu-bilim, unga ega inson esa bilimli, bilimli insonla dan ibo a
jamiya kuchli, kuchli jamiya dan Yangi O‘zbekis onni qu ish esa maqsadimizdi .
Yangi O‘zbekis on jamiya ida ma ku a iy ba qa o muhi ya a ishda OAV ning o‘ ni beqiyos,
aqa uning haqiqiy kuchidan, ezgu maqsadda oydalanish ba chamizdan ka a mas’uliya alab qiladi.
Buning uchun ba chamizda is e’mol madaniya i, axbo o bilan ishlash ko‘nikmasi yuqo i
da ajada bo‘lishi, imkon qada uz domenli say la dan oydalanishimiz yoki da la ashkilo la ining
75
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
asmiy axbo o manzilla iga mu ojaa qilishimiz oydadan xoli emas. Aga axbo o maydonini
bozo ga, unda a qaloyo gan xaba la ni o a ga qiyoslasak hech kim bozo dan si a siz na sa olishga
bo magani kabi axbo o maydonidan ham o‘zimiz uchun ke akli axbo o la ni anlab olishimiz
muhimdi .
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. Mi ziyoye Sh.M. O‘zbekis on ma buo a omma iy axbo o osi ala i xodimla iga bay am
ab igi. 2019-yil 27-iyun. – h ps://xaba .uz/uz/jamiya /p eziden -ju nalis la .
2. Mi ziyoye Sh. M. Yangi O‘zbekis on a aqqiyo s a egiyasi. To‘ldi ilgan ikkinchi nash i. –
Toshken : “O‘zbekis on” nash iyo i, 2022. – 94-be .
3. Mi ziyoye Sh.M. O‘zbekis on ma buo a omma iy axbo o osi ala i xodimla iga bay am
ab igi. 2025-yil 27-iyun. – h ps://p esiden .uz/oz/lis s/ iew/8269.
4. Ka imo I. A. Yuksak ma’na iya — yengilmas kuch. Ikkinchi nash .– Toshken : “Ma’na iya ”,
2016. – 115-be .
5. Ka imo I.A. O‘zbekis on XXI as ga in ilmoqda. // Biz kelajagimizni o‘z qo‘limiz bilan qu amiz.
7-j. – T.: “O‘zbekis on”, 1999.
h ps://api.ziyone .uz/uploads/books/47879/5899c77841 14.pd ?F2mnucEssoXdwwi6I3CM9.
