113
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
MUNAVVARQORI ABDURASHIDXONOV VA JADIDCHILIK HARAKATI
Xudoyshuku o a Dildo a She aliye na
Xu amo Umidjon Aliqul oʻgʻli
Namozo a Laylo Ik omjon qizi
Xushboqo Elyo Abdi ayim oʻgʻli
Deno adbi ko lik a pedagogika
ins i u ining a ix yo‘nalishi 4-ku s alabala i
e-mail: [email p o ec ed]
e-mail: xushboqo el[email p o ec ed]
e-mail: [email p o ec ed]
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17732025
Anno a siya: Ushbu maqolada Muna a qo i Abdu ashidxono ning hayo i a aoliya i,
shuningdek, u jadidchilik ha aka i doi asida amalga oshi gan ij imoiy a ilmiy ishla i ahlil qilinadi.
Maqolada Abdu ashidxono ning a’lim sohasidagi aoliya i, jadidchilik maqsadla i a mahalliy
jamiya hayo iga qo‘shgan hissasi yo i iladi. Shuningdek, maqolada jadidchilik ha aka ining
O‘zbekis onda i ojlanish ja ayoni a uning jamiya a aqqiyo idagi oli haqida ik yu i iladi.
Kali so‘zla : Muna a qo i Abdu ashidxono , jadidchilik ha aka i, a’lim, ij imoiy isloho ,
ma’ i a pa a lik.
Ki ish: XIX–XX as la o‘zbek jamiya ining ij imoiy a madaniy hayo ida muhim bu ilish da i
hisoblanadi. Shu da da O‘zbekis onda a’lim, ma’ i a a madaniya ning i ojlanishida jadidchilik
ha aka i ka a ol o‘ynagan. Jadidchilik ha aka i an’ana iy a’lim izimini yangilash, ilm- anni keng
jamoa chilikka ye kazish a zamona iy ma’ i a ni a g‘ib qilish maqsadida yuzaga kelgan
1
.
Muna a qo i Abdu ashidxono – o‘sha da ning ye akchi jadid olimla idan bi i bo‘lib, u a’lim a
ma’ i a sohasidagi aoliya i bilan aj alib u adi. Uning ishla i jamiya ni ma’ i a li a bilimli qilishga
qa a ilgan bo‘lib, yosh a lodni ilm- anga, ma’na iy a madaniy a aqqiyo ga undashga xizma qilgan.
Ushbu maqola Muna a qo i Abdu ashidxono ning hayo i, jadidchilik ha aka idagi o‘ ni a uning
a’lim hamda jamiya i ojiga qo‘shgan hissasini ahlil qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqo da omida
jadidchilik ha aka ining mohiya i, uning maqsad a azi ala i, shuningdek, Abdu ashidxono ning
pedagogik a ma’ i iy aoliya i o‘ ganiladi.
Asosiy qism: Muna a qo i Abdu ashidxono XIX as oxi i a XX as boshla ida yashab ijod
qilgan. U ma’ i a pa a , olim a pedagog si a ida anilgan. Abdu ashidxono o‘z da ida a’limning
yangilanishi, ilm- an a ma’ i a ning keng jamoa chilikka ye kazilishi uchun aol ishla qilgan. U
mahalliy mak abla da yangi uslubdagi a’limni jo iy qilish, yoshla ni zamona iy bilimla bilan
anish i ish a ma’na iy a biyani i ojlan i ishga ka a hissa qo‘shgan
2
. Jadidchilik ha aka i XIX–
XX as la da Tu kis on hududida yuzaga kelgan ma’ i a pa a lik a ij imoiy isloho la oqimidi .
Ha aka ning asosiy maqsadi – an’ana iy a’lim izimini mode niza siya qilish, yosh a lodni ilm- an,
adabiyo a a ix bilan anish i ish, hamda jamiya ni ma’na iy a madaniy jiha dan i ojlan i ish.
Jadidla shuningdek, yangi mak abla ashkil e ish, pedagogik me odla ni akomillash i ish a
ma buo o qali ma’ i a ni keng a g‘ib qilishga in ilgan. Muna a qo i Abdu ashidxono jadidchilik
ha aka ining ye akchi shaxsla idan bi i bo‘lib, u na aqa a’lim, balki ij imoiy-ma’na iy sohada ham
aoliya yu i gan.
3
U pedagogik ishla i o qali yosh a lodni zamona iy bilimla bilan anish i gan, ilm-
an a ma’ i a ning ahamiya ini keng jamoa chilikka ye kazgan.
1
M.Abdu ashidxono “Tanlangan asa la ” Nash ga ayyo lo chi Si ojiddin Ahmedo Toshken : Ma’na iya , 2003
2
“Muna a qo i Abdu ashidxono ” Jadidla o’plami 8-qism Mualli So imjon Xolboye Toshken : Yoshla nash iyo
uyi, 2022
3
Asqa Zunnuno “Pedagogika a ixi” Toshken : Sha q, 2003
114
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
M.Abdu ashidxono ning ishla i mahalliy jamiya hayo ida ijobiy o‘zga ishla kel i gan a
boshqa jadid olimla uchun namuna bo‘lgan. Abdu ashidxono yangi uslubdagi mak abla ashkil
e ish, da slikla yozish a pedagogik me odla ni jo iy e ish o qali a’lim izimini mode niza siya
qilgan.
U ilm- an a ma’ i a ning jamiya i ojidagi olini a g‘ib qilgan, yoshla ni o‘qishga, o‘z bilimla ini
oshi ishga a ij imoiy aoliya ga undagan.
4
Shu a iqa, M.Abdu ashidxono ning aoliya i jadidchilik
ha aka i maqsadla ini amalda amalga oshi ishga xizma qilgan. M.Abdu ashidxono ning ish aoliya i
na aqa a’lim bilan cheklanmagan. U mahalliy jamoala ni ma’na iy a madaniy jiha dan
i ojlan i ish, ij imoiy masalala ni hal qilish a yangi ik la ni a g‘ib qilishga hissa qo‘shgan. Shu
bilan bi ga, u jadidchilik ha aka ining g‘oyala ini keng jamoa chilikka ye kazib, jamiya ning
mode niza siya ja ayonida muhim ol o‘ynagan.
Muhokama qismi: Muna a qo i Abdu ashidxono ning aoliya i a jadidchilik ha aka i
doi asidagi ishla i jamiya i ojiga beqiyos hissa qo‘shgan.
U o‘z da ida a’lim izimini mode niza siya qilish, yosh a lodni ilm- an bilan anish i ish a
jamiya ni ma’na iy jiha dan uyg‘o ish yo‘lida aol ish olib bo gan. Tadqiqo na ijala i shuni
ko‘ sa adiki, Abdu ashidxono na aqa pedagogik aoliya bilan cheklanmagan, balki ij imoiy-
ma’na iy masalala da ham muhim ashabbusla ilga i su gan.
5
Jadidchilik ha aka i XIX–XX as la da
Tu kis on hududida yuzaga kelgan bo‘lib, u o‘sha da jamiya ining i ojlanishida keskin bu ilish
nuq asi si a ida qa aladi. Abdu ashidxono ning ishla i bu ha aka ning g‘oyala ini amalda amalga
oshi ishga xizma qilgan, shu bilan bi ga, jamiya ni yangi pedagogik me odla a ilmiy bilimla bilan
anish i ishga hissa qo‘shgan. Muhokama ja ayonida shuni a’kidlash mumkinki,
Abdu ashidxono ning aoliya i na aqa a’lim a ma’ i a sohala ida, balki ij imoiy hayo da ham
ijobiy o‘zga ishla ga sabab bo‘lgan. Uning ishla i keyingi a lod jadid olimla i a pedagogla i uchun
namuna bo‘lib xizma qilgan a O‘zbekis on a’lim izimi hamda madaniy hayo ining i ojlanishiga
muhim a’si ko‘ sa gan. Shu bilan bi ga, Abdu ashidxono ning me osi bugungi kunda ham dolza b
ahamiya kasb e adi, chunki u ilm- an a ma’ i a ning jamiya a aqqiyo idagi olini a g‘ib qilgan.
6
Uning pedagogik a ij imoiy aoliya i yosh a lodni bilim olishga, ik lashga a jamiya ni
i ojlan i ishga ag‘ba lan i ish si a ida qad lanishi mumkin.
Na ijala : Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, Muna a qo i Abdu ashidxono ning
aoliya i jadidchilik ha aka i i ojida muhim ahamiya ga ega bo‘lgan. U a’lim a ma’ i a sohasidagi
ishla i o qali yosh a lodni zamona iy bilimla bilan anish i gan, pedagogik me odla ni
akomillash i gan a yangi mak abla ni ashkil e ishga hissa qo‘shgan.
Na ijala shuni ko‘ sa adiki:
1. Abdu ashidxono pedagogik aoliya i o qali o‘qu chila ni ilm- anga qiziq i ish a ma’na iy
a biyalashga ka a hissa qo‘shgan.
2. U jadidchilik ha aka ining g‘oyala ini amaliyo ga a biq qilgan a jamiya da ma’ i a pa a lik
uhini keng a g‘ib qilgan.
3. Abdu ashidxono ning ishla i mahalliy jamiya da ij imoiy a madaniy o‘zga ishla ga sabab
bo‘lgan, shu bilan bi ga keyingi a lod olimla i a pedagogla i uchun namuna bo‘lgan.
4. Tadqiqo shuni ko‘ sa adiki, Abdu ashidxono ning me osi na aqa a ixiy ahamiya ga ega, balki
bugungi kunda ham a’lim a madaniya sohasida dolza bdi . Shunday qilib, Muna a qo i
4
Xolboy Ib agimo , Shahzoda Abdullaye a “Pedagogika naza iyasi” Toshken : Fan a exnologiya, 2008
5
M.Abdu ashidxono “Xo i ala imdan” (Jadidchilik a ixidan la hala ). Toshken : Sha q, 2001
6
So imboy Xolboye “Milliy uni e si e ning aixiy ildizla i a ashkil opishi” Toshken : Sha q, 2003
115
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
Abdu ashidxono ning aoliya i a jadidchilik ha aka idagi oli ilm- an a jamiya a aqqiyo ini
i ojlan i ishga xizma qilgan a uning me osi bugungi kun uchun ham ahamiya lidi .
Xulosa: Muna a qo i Abdu ashidxono ning hayo i a aoliya i O‘zbekis onda jadidchilik
ha aka ining i ojlanishida muhim o‘ in u adi. U na aqa pedagogik aoliya i o qali yosh a lodni
ilm- an a ma’ i a bilan anish i gan, balki jamiya ning ij imoiy a madaniy hayo ida ijobiy
o‘zga ishla ga sabab bo‘lgan. Abdu ashidxono ning yangi uslubdagi mak abla ashkil e ishi,
pedagogik me odla ni akomillash i ishi a ma’ i a ni a g‘ib qilishi uning me osini bugungi kunda
ham dolza b qiladi.
Shu bilan bi ga, uning ishla i jadidchilik ha aka ining g‘oyala ini amalda qo‘llash, jamiya ni
bilim a ma’na iya jiha idan i ojlan i ishga hissa qo‘shganligini ko‘ sa adi. Muna a qo i
Abdu ashidxono ning me osi na aqa a ixiy qad iya si a ida, balki zamona iy a’lim a madaniya
sohala ida ham o‘ ganilishi a a g‘ib qilinishi lozim bo‘lgan bebaho manbadi . Shunday qilib,
Muna a qo i Abdu ashidxono ning aoliya i a jadidchilik ha aka idagi o‘ ni O‘zbekis onning
ma’na iy a ilmiy i ojida muhim ahamiya kasb e adi.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. M.Abdu ashidxono “Tanlangan asa la ” Nash ga ayyo lo chi Si ojiddin Ahmedo Toshken :
Ma’na iya , 2003
2. “Muna a qo i Abdu ashidxono ” Jadidla o‘plami 8-qism Mualli So imjon Xolboye
Toshken : Yoshla nash iyo uyi, 2022
3. M.Abdu ashidxono “Xo i ala imdan” (Jadidchilik a ixidan la hala ). Toshken : Sha q, 2001
4. So imboy Xolboye “Milliy uni e si e ning aixiy ildizla i a ashkil opishi” Toshken : Sha q,
2003
5. Asqa Zunnuno “Pedagogika a ixi” Toshken : Sha q, 2004
6. Xolboy Ib agimo , Shahzoda Abdullaye a “Pedagogika naza iyasi” Toshken : Fan a
exnologiya, 2008.
