410
STEAM YONDASHUVI ASOSIDA BASKETBOL MASHGʻULOTLARINI
TASHKIL ETISHDA INTEGRALLASHGAN TAʼLIM MODELINI
QOʻLLASH USULLARI
Abdukadi o Rus am Shopulo o ich,
O ien al uni e si e i Jismoniy madaniya ka ed asi ka a oʻqi u chisi
abdukadi o us am@icloud
Anno a siya: Ushbu maqolada jismoniy a biya a spo sohasida inno a sion
aʼlim yondashu la ini jo iy e ish masalala i yo i ilgan. Xususan, STEAM yondashu i
asosida baske bol mashgʻulo la ini ashkil e ishda in eg allashgan aʼlim modelini
qoʻllash usulla i adqiq e ilgan. Tadqiqo da anla a o in eg a siyaning ahamiya i, yaʼni
ma ema ika, izika, exnologiya a sanʼa elemen la ini baske bol mashgʻulo la iga
uygʻunlash i ish imkoniya la i koʻ sa ilgan. Shu o qali oʻqu chila da na aqa jismoniy,
balki k ea i a anali ik a akku ni i ojlan i ish mumkinligi asoslab be ilgan. Takli
e ilgan in eg allashgan aʼlim modeli mashgʻulo ja ayonida oʻqu chila ning
qiziqishini oshi ish, jamoa iy ishlash koʻnikmala ini shakllan i ish hamda sama ali
oʻqu muhi ini ya a ishga xizma qiladi.
Kali soʻzla : baske bol, STEAM yondashu i, in eg allashgan aʼlim, jismoniy
a biya, me odika.
Anno a ion: This a icle analyzes he e ec i eness o implemen ing an in eg a ed
educa ional model in o ganizing baske ball aining based on he STEAM app oach.
The s udy highligh s how he in eg a ion o Science, Technology, Enginee ing, A s,
and Ma hema ics in o spo s p ac ice no only imp o es s uden sʼ physical skills bu
also de elops hei in ellec ual, c ea i e, and eamwo k abili ies. The esul s show ha
STEAM-based baske ball aining os e s in e disciplina y knowledge, c i ical
hinking, and p oblem-sol ing skills, making he educa ional p ocess mo e engaging
and p oduc i e.
Keywo ds: STEAM app oach, baske ball aining, in eg a ed educa ion model,
in e disciplina y lea ning, physical educa ion, e ec i eness.
Ma zuning dolza bligi: Bugungi kunda aʼlim izimida inno a sion
yondashu la ni jo iy e ish alab e ilmoqda. Jismoniy a biya a spo mashgʻulo la ini
sama ali ashkil e ishda na aqa jismoniy koʻnikmala , balki oʻqu chila ning k ea i a
ahliliy a akku ini ham i ojlan i ish muhim ahamiya ga ega. Shu nuq ai naza dan
STEAM yondashu i (Science, Technology, Enginee ing, A , Ma hema ics) aʼlim
ja ayonida anla a o in eg a siya a inno a sion me odla o qali oʻqu chila ning ha
omonlama i ojlanishini aʼminlaydi.
Adabiyo la ahlili: Jismoniy a biya a spo mashgʻulo la ini sama ali ashkil
e ish boʻyicha koʻplab adqiqo la olib bo ilgan. P.F. Lesga , L.P. Ma eye , V.K.
Balse ich kabi olimla jismoniy mashqla ning inson saloma ligi a oʻsmi la ning
ga monik i ojlanishiga aʼsi ini oʻ gangan. Ula spo mashgʻulo la ida anla a o
yondashu ning ahamiya li ekanini aʼkidlaydila .Xo ijiy adqiqo chila dan J. Yakman
a R. Bybee aʼlimda anla ni in eg a siya qilish o qali oʻqu chila da ijodiy ik lash a
411
muammoli aziya la ni hal qilish koʻnikmala i i ojlanishini asoslab be ishgan.
Oʻzbekis onlik olimla (A.Q. Joʻ aye , Sh.T. Ma lono , M.H. Abdullaye a Z.SH.
Qodi o ) jismoniy a biya ja ayonida inno a sion me odik yondashu la ni jo iy e ish
za u ligini aʼkidlab kelishmoqda. Ammo baske bol mashgʻulo la ida maxsus a ishda
STEAM yondashu ini adqiq e gan ishla kamligi ma zuniyangiligini koʻ sa adi.
Maqsad a azi ala : Maqsad – baske bol mashgʻulo la ini ashkil e ishda STEAM
yondashu iga asoslangan in eg allashgan aʼlim modelini ishlab chiqish a uning
sama ado ligini asoslash.
Vazi ala : Jismoniy a biya a spo mashgʻulo la ida inno a sion
yondashu la ni oʻ ganish; Baske bol mashgʻulo la ida STEAM imkoniya la ini ahlil
qilish; In eg allashgan aʼlim modelini ishlab chiqish a me odik asosla ini belgilash;
Fanla a o bogʻlanish o qali oʻqu chila da jismoniy, in ellek ual a ijodiy
koʻnikmala ni i ojlan i ish imkoniya la ini aniqlash; Model sama ado ligini
amaliyo da sino dan oʻ kazib baholash.
Me odla (Tadqiqo me odologiyasi). Naza iy ahlil a umumlash i ish – ilmiy
manbala ahlili o qali naza iy asosla ni aniqlash. Taqqoslash a modellash i ish –
anʼana iy a STEAM yondashu i asosida mashgʻulo la ni solish i ish. Pedagogik
aj iba-sino – modelni oʻqu mashgʻulo la ida qoʻllash. Tes a diagnos ika –
jismoniy ayyo ga lik, in ellek ual aollik a k ea i a akku ni baholash. S a is ik ahlil
– olingan na ijala ni qay a ishlash.
Asosiy qism (Na ijala a muhokama). Tadqiqo ja ayonida ishlab chiqilgan
STEAM asosidagi in eg allashgan aʼlim modeli 2 bosqichda sino dan oʻ kazildi:
Anʼana iy mashgʻulo la – asosiy exnik a ak ik mashqla , anla a o bogʻlanish
cheklangan.
STEAM yondashu i asosidagi mashgʻulo la – jismoniy ha aka la bilan bi ga
izik, ma ema ik a exnologiya iy ushunchala ni qoʻllash.
Jad al.
Koʻ sa kichla
Anʼana iy
mashgʻulo la (%)
STEAM
yondashu i (%)
Fa q
(%)
Mashgʻulo la ga qiziqish
55
85
+30
Jismoniy koʻ sa kichla
60
78
+18
In ellek ual i ojlanish
58
80
+22
Jamoa iy hamko lik
62
83
+21
412
Baske bol mashgʻulo la ida anʼana iy a STEAM yondashu i na ijala ining
qiyosiy ahlili
Muhokama: na ijala koʻ sa moqdaki, STEAM yondashu i asosida
mashgʻulo la oʻqu chila da qiziqishni oshi di (+30%), jismoniy koʻ sa kichla ni
yaxshiladi (+18%), in ellek ual i ojlanish da ajasini koʻ a di (+22%) a jamoa iy
hamko lik koʻnikmala ini mus ahkamladi (+21%).
Xulosa a akli la :
Xulosa: Baske bol mashgʻulo la ida STEAM yondashu i jismoniy, in ellek ual a
ijodiy koʻnikmala ni uygʻun i ojlan i adi.
In eg allashgan aʼlim modeli anla a o bogʻlanishni aʼminlab, da s
sama ado ligini oshi adi.
Amaliyo dagi aj ibala STEAM modelining anʼana iy usulla ga nisba an
us unligini isbo ladi.
Takli la : Jismoniy a biya da sla iga bosqichma-bosqich STEAM modelini jo iy
e ish.
Pedagogla uchun maxsus me odik qoʻllanmala ayyo lash.
Baske boldan ashqa i boshqa spo u la ida ham ushbu modelni qoʻllash.
Malaka oshi ish ku sla ida mu abbiy a oʻqi u chila ga STEAM asosla ini
oʻ ga ish.
Kelgusida adqiqo la ni keng qam o li gu uhla da oʻ kazish.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
I. No ma i -huquqiy hujja la a me odologik ahamiya ga molik nash la
1. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining “Jismoniy a biya a spo sohasini
yanada i ojlan i ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida”gi qa o i. (2018-yil
5-ma , PQ–3583). Toshken .
2. Oʻzbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasining “Umum aʼlim
mak abla ida jismoniy a biya mashgʻulo la ini sama ali ashkil e ish cho a- adbi la i
oʻgʻ isida”gi qa o i. (2020-yil 23-iyul, VMQ–457). Toshken .
3. Na ional Associa ion o Spo and Physical Educa ion. (2004). Mo ing in o
he u u e: Na ional s anda ds o physical educa ion (2nd ed.). Res on,
VA: NASPE.
II. Monog a iya, ilmiy maqola, pa en , ilmiy oʻplamla
4. Beane, J. A. (1997). Cu iculum in eg a ion: Designing he co e o
democ a ic educa ion. New Yo k: Teache s College P ess.
5. Honey, M., Pea son, G., & Schweing ube , H. (Eds.). (2014). STEM
in eg a ion in K-12 educa ion: S a us, p ospec s, and an agenda o esea ch.
Washing on, DC: Na ional Academies P ess.
6. Yakman, G. (2008). STEAM educa ion: An o e iew o c ea ing a model o
in eg a i e educa ion. Pu due Uni e si y STEAM Con e ence P oceedings,
1–10.
7. Richa ds, K. A. R., & Vela do, J. (2014). In eg a ing STEM in o physical
educa ion. Jou nal o Physical Educa ion, Rec ea ion & Dance, 85(7), 3–5.
h ps://doi.o g/10.1080/07303084.2014.937198
413
8. Bailey, R. (2006). Physical educa ion and spo in schools: A e iew o
bene i s and ou comes. Jou nal o School Heal h, 76(8), 397–401.
h ps://doi.o g/10.1111/j.1746-1561.2006.00132.x
III. Foydalanilgan boshqa adabiyo la
9. Bybee, R. W. (2013). The case o STEM educa ion: Challenges and
oppo uni ies. A ling on, VA: NSTA P ess.
10. Tan, C. (2021). In e disciplina y app oaches in spo s educa ion: The ole o
STEAM in physical aining. In e na ional Jou nal o Physical Educa ion and Spo s
Sciences, 9(2), 45–54.
11. Ka imo , I. A. (1997). Yuksak maʼna iya – yengilmas kuch. Toshken :
Maʼna iya .
12. Mama qulo , B. (2020). Baske bol mashgʻulo la ini ashkil e ishda
zamona iy yondashu la . Oʻzbekis on jismoniy a biya a spo ju nali, 4(2),45–52.
