414
SUNʼIY INTELLEKT VA CHET TILLARINI OʻQITISH – AI
TEXNOLOGIYALARI TAʼLIM JARAYONIDA QANDAY YORDAM BERA
OLADI?
Maxmudo Dilshod Kilichboye ich,
O ien al uni e si e i Filologiya akul e i alabasi
Md_hon087@mail. u
«Mamlaka imizda xo ijiy illa ni oʻ ga ishning yangi izimini ya a ish
aq i keldi. Bu kelajak uchun mus ahkam poyde o boʻladi. Chunki biz
inno a sion a kuchli iq isodiyo qu ish maqsadini qoʻygan ekanmiz, xo ijiy
illa ni oʻ ganish hayo iy alabdi ».
P eziden Sha ka Mi omono ich Mi ziyoye
Anno a siya: ushbu maqolada sunʼiy in ellek (SI) exnologiyala ining che
illa ini oʻqi ish ja ayoniga aʼsi i, ula ning sama ali oʻqi ishdagi oli, amaliy osi ala i
a oʻqu chila ning il kompe ensiyasini i ojlan i ishdagi imkoniya la i yo i iladi. AI
yo damida indi idual yondashu , ezko baholash a oʻ ga u chi in e eysla o qali il
oʻ ganish si a ini oshi ish mumkinligi aʼkidlanadi. Tadqiqo da zamona iy AI
asosidagi pla o mala , masalan, Cha GPT, Duolingo, G amma ly a Oʻzbekis onda
ishlab chiqilgan «Ib a a zandla i» ilo asi ahlil qilinadi. Maqola Oʻzbekis on
P eziden ining besh ashabbusi bilan bogʻliq holda il aʼlimini i ojlan i ishga
qa a ilgan.
Kali soʻzla : sunʼiy in ellek , che ili aʼlimi, in e ak i oʻqi ish, il oʻ ganish
exnologiyala i, shaxsiylash i ilgan oʻqi ish, Ib a a zandla i.
Abs ac : his a icle examines he impac o a i icial in elligence (AI)
echnologies on he p ocess o eaching o eign languages, hei ole in e ec i e
eaching, p ac ical ools, and oppo uni ies o de eloping s uden sʼ language
compe encies. I is emphasized ha language lea ning quali y can be imp o ed h ough
indi idualized app oaches, quick assessmen , and eaching in e aces wi h AI. The
s udy analyzes mode n AI-based pla o ms such as Cha GPT, Duolingo, G amma ly,
and he Uzbekis an-de eloped "Ib a a zandla i" app. The a icle is linked o he i e
ini ia i es o he P esiden o Uzbekis an aimed a de eloping language educa ion.
Keywo ds: a i icial in elligence, o eign language educa ion, in e ac i e
eaching, language lea ning echnologies, pe sonalized lea ning, Ib a a zandla i.
Ki ish. Zamona iy dunyoda axbo o exnologiyala i, xususan sunʼiy in ellek
(SI) aʼlim ja ayonining aj almas qismiga aylandi. Che illa ini oʻqi ishda SI osi ala i
in e ak i lik, moslashu chanlik a indi idual yondashu imkoniya la ini ya a ib,
anʼana iy usulla ni yangi bosqichga koʻ a adi. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden i
Sha ka Mi ziyoye omonidan ilga i su ilgan besh muhim ashabbusdan oʻ inchisi
yoshla maʼna iya ini yuksal i ish a ula oʻ asida ki obxonlikni keng a gʻib qilishga
yoʻnal i ilgan boʻlib, bu il oʻ ganish a mu olaa (ki obxonlik) ja ayoniga be osi a
bogʻliq. Ushbu ashabbus doi asida SI exnologiyala i yo damida yoshla ni xo ijiy
415
illa ga jalb e ish a oʻzbek ilini global miqyosda i ojlan i ish muhim ahamiya kasb
e adi.
Zamona iy kasbla AI bilan bi lashu i, xususan mu olaa a «Ib a a zandla i»
ilo asini bogʻlash o qali aʼlim sama ado ligini oshi ish mumkin. «Ib a a zandla i»
ilo asi Oʻzbekis onning xo ijiy illa ni oʻ ga ish a oʻzbek ilini xalqa o audi o iyaga
a gʻib qilishga qa a ilgan loyihasi boʻlib, unda bepul onlayn da sla , in e ak i quizla
a illa ni oʻ ganish uchun qulay muhi ma jud. Bu ilo aga kuchli u gʻu be ib, shuni
ay ish mumkinki, u yoshla ni ib a li a zandla qilib a biyalashda asosiy osi a
hisoblanadi, chunki mu olaa a il oʻ ganishni oʻyinlash i ilgan shaklda akli e adi.
Til bilish o qali oʻzbek ili in e ne axbo o i o qali dunyoda i ojlanishi
jadallashadi. Masalan, Googleʼda qidi u be ganda hamma maʼlumo la chiqishi mana
shu il o qali boʻladi, saqlanib qoladi a oʻz oʻ niga ega boʻladi. Kelajakda zamona iy
kasbla ichida eng in ellek uali sanaladigan sohala da (masalan, AI mu axassisi,
ilshunoslik a axbo o exnologiyala i) oʻzbek ili a che illa bilimi asosiy ol
oʻynaydi. Bu ja ayon oʻzbek ilini aqamli dunyoda mus ahkamlashga yo dam be adi.
Asosiy qism. Sunʼiy in ellek exnologiyala i che illa ini oʻqi ishda in e ak i a
shaxsiylash i ilgan yondashu ya a ish imkonini be adi. Masalan, Duolingo a
Cha GPT kabi osi ala oʻqu chining da ajasiga mos mashqla ni akli qiladi, xa ola ni
a oma ik uza adi a a siyala be adi. Oʻzbekis on kon eks ida esa «Ib a
a zandla i» ilo asi alohida oʻ in u adi. Bu ilo a xo ijiy illa ni (ingliz, us, xi oy a
boshqala ) bepul oʻ ga ish bilan bi ga, oʻzbek ilini xalqa o miqyosda a gʻib qilishga
qa a ilgan. Ilo ada in e ak i da sla , quizla a oʻyin elemen la i ma jud boʻlib,
yoshla ni mu olaa a il oʻ ganishga jalb e adi. P eziden ning oʻ inchi ashabbusi
doi asida bu ilo a ki obxonlikni agʻba lan i ishda muhim osi a boʻlib, yoshla ni
ib a li a zandla qilib a biyalashga xizma qiladi. Ilo ani yuklab olish o qali is algan
aq da, joyda illa ni oʻ ganish mumkin, bu esa aʼlimni ommalash i adi.
Til bilimi oʻzbek ilining in e ne dagi i ojlanishini jadallash i adi. Bugungi
kunda Google qidi u izimida oʻzbek ilidagi maʼlumo la koʻpayishi uchun che illa
o qali global axbo o ga ki ish za u . Masalan, AI osi ala i yo damida oʻzbek ilidagi
kon en ni a jima qilish a saqlash mumkin, bu ilni dunyo miqyosida mus ahkamlaydi.
Aga biz bu bo ada oʻz us imizda ishlamasak zamona iy axbo o ezligi a
jadalashu idan o qada qolib ke ishimiz mumkin. Hech bi mizga si emaski Google
qidi u ida alabala asosan ingliz ili a us ilida maʼlumo qidi adi, chunki oʻzbek
ilida hali ham maʼlumo la bazasi hali ham ye a li emas, shuning uchun biz in e ne
olami bilan hamna as ishlay bilishimiz za u a dolza b masalala dandi . Ingliz ili
nega dunyoda eng oliy illa dan hisoblanadi bilasizmi? U haqida ki obla ye a li a juda
koʻp a in e ne da ha bi oʻqu chi nimadi yozsa ham shu ildan oydalanadi a ingliz
ili bazasi yana ham o ib bo a e adi. Biz ham shu usuldan oydalangan holda oʻzbek
ilini i ojiga hissa qoʻshishimiz lozimdi . Bu esa ilimizni ba qa o i ojlanishiga a
abadiy qolishiga olib keladi.
Kelajakda zamona iy kasbla da (AI muhandisligi, ilshunoslik a aqamli
ma ke ing) il bilimi eng in ellek ual omil hisoblanadi, chunki AI bilan bi galikda yangi
inno a siyala ni ya a ishga yo dam be adi. Oʻzbekis onning «Ib a a zandla i» ilo asi
bunga misol boʻlib, u na aqa illa ni oʻ ga adi, balki yoshla ni global aqoba ba dosh
qiladi.
416
G amma ly a Elsa Speak kabi ilo ala yozma a ogʻzaki ilni i ojlan i adi.
G amma ly g amma ik xa ola ni uza adi, Elsa Speak esa ala uzni
mukammallash i adi. Oʻzbekis onlik adqiqo chila , masalan, N. Joʻ aye ning
ishla ida shu osi ala yozma nu qni i ojlan i ishdagi ahamiya i aʼkidlangan. Besh
ashabbusning uchinchisi (kompyu e exnologiyala idan sama ali oydalanish) bilan
bogʻliq holda, AI aʼlimda yoshla ni jismoniy a maʼna iy jiha dan i ojlan i adi.
Tu li AI modella idan oydalanish il oʻ ganishni in e ak i qiladi. Masalan,
Cha GPT (OpenAI omonidan ishlab chiqilgan, ijodiy yozu a muloqo ga
ix isoslashgan), G ok (xAI, haqiqiy a yo damchi ja obla , kodlashda kuchli), Gemini
(Google, mul imodal, eal aq ejimida qidi u a Google xizma la i bilan
in eg a siya), Claude (An h opic, xa siz a e ik, ahlil a yozu da yaxshi), DeepSeek
(ochiq kodli, sama ali, ma ema ika a kodlashda kuchli) a shunga oʻxshash ilo ala
il oʻ ganishda qoʻllaniladi. Bu modella ning a qla i quyidagicha: Cha GPT ijodiy
azi ala da us un, G ok haqiqa ga asoslangan ja obla da, Gemini koʻp modal ( asm,
ideo) ahlilda, Claude e ik masalala da, DeepSeek esa sama ado lik a ochiq kodda.
Oʻzbekis on alabala i o asida AI osi ala idan oydalanish keng a qalgan: uni e si e
alabala i akademik opshi iqla da AI dan ez- ez oydalanadila , bu esa ingliz ili
oʻ ganish sama ado ligini oshi adi.
Sunʼiy in ellek (SI) xo ijiy illa ni oʻ ganish ja ayonini ubdan oʻzga i ib,
shaxsiy a in e ak i aj ibala ni aqdim e moqda. Ushbu boʻlimda SI ning xo ijiy illa
aʼlimidagi (masalan, ingliz ili – EFL/ESL) oydala i a za a la ini, shuningdek, ula ni
ba a a e ish yechimla ini qisqacha koʻ ib chiqamiz. Bu ahlil oldingi boʻlimla dagi
alabala id okla iga (ijodko lik a anqidiy ik lash pasayishi, axloqiy ash ishla )
asoslanib, SI ning ikki omonlama abia ini yo i adi [4, 32].
SI xo ijiy illa ni oʻ ganishni demok a lash i ib, oʻqu chila ga qulay a sama ali
osi ala be adi:
Shaxsiylash i ilgan oʻqi ish a mo i a siya oshishi: SI osi ala i (Cha GPT,
Duolingo, G ok4) oʻqu chining da ajasiga mos da sla uzadi, ala uzni eal aq da
uza adi a oʻyin elemen la i o qali aollikni 30-40% ga oshi adi [Nasi o a, 2025].
Misol uchun, Oʻzbekis on alabala i uchun SI g amma ika a lugʻa ni indi idual
yondashu bilan mus ahkamlaydi, bu anʼana iy da sla ga nisba an ez oq na ija be adi.
Real aq da a jima a ki ish imkoniya i: Google T ansla e, Mem ise yoki
G amma ly kabi osi ala il oʻsiqla ini yengib oʻ adi, mu akkab ma nla ni
ushun i adi a global adqiqo ga yo dam be adi. Tadqiqo la shuni koʻ sa adiki, SI
oʻ ganish ezligini 25% ga ezlash i adi, ayniqsa i ojlanayo gan mamlaka la da
[Mi zaye e al., 2025]. Oʻzbekis onda hozi da Us oz AI, Muxlisa AI, Ib a a zandla i
a boshqala .
Ijodko lik a mus aqillikni agʻba lan i ish: SI suhba simulya siyasi o qali
gapi ish koʻnikmala ini i ojlan i adi a gʻoyala ni ya a ishda yo dam be adi, bu
alabala ning 80% ijobiy baholaydi [Shi ino a e al., 2024]. Na ijada, SI il oʻ ganishni
qiziqa li a mus aqil qiladi.
SI ning keng a qalishi ijodko lik a anqidiy ik lashni susay i ishi mumkin,
ayniqsa haddan ashqa i qa amlik hola ida:
Tanqidiy ik lash a mus aqillikning pasayishi. Oʻqu chila SI ga "o iqcha
ishonib" oʻz ik yu i ish qobiliya ini yoʻqo ishi mumkin; 39,9% alaba bu xa ni
417
aʼkidlaydi, chunki SI ayyo ja obla ni be ib, chuqu ahlilni che lab oʻ adi [Shi ino a
e al., 2024]. Xo ijiy illa da bu ala uz yoki madaniy kon eks ni yuzaki oʻ ganishga
olib keladi.
Axloqiy a e ik muammola . Plagia (36% alaba xa o i) a no oʻgʻ i
maʼlumo la (41,9%) keng a qalgan; Cha GPT no oʻgʻ i a jimala be ishi mumkin,
bu il oʻ ganishda ishonchsizlikni oshi adi [Mohammadi, 2024]. Bundan ashqa i,
maʼlumo la max iyligi a a a kashlik (ingliz iliga us unlik) mahalliy illa da
muammo ugʻdi adi.
Ijodko likni cheklash. SI gʻoyala ni "nusxalab" be ishi mumkin, ammo haqiqiy
ik lashni i ojlan i maydi; 19,2% alaba SI ning ijodga ney al aʼsi ini, 10,8% esa
salbiy eh imolini koʻ sa adi [Mi zaye e al., 2025]. Anʼana iy aʼlimdagi uzilganlik
bu muammoni kuchay i adi.
SI ning salbiy aʼsi la ini minimallash i ish uchun mu ozana li yondashu za u :
Pedagogik ahba lik a eningla . Oʻqi u chila SI ni da sla ga in eg a siya
qilishda alabala ga e ik qoidala ni oʻ ga ishi, masalan, plagia ni oldini olish uchun AI
de ek o la ini qoʻllash. Oʻzbekis on oliygohla ida oʻqi u chila uchun SI sa odxonligi
ku sla i ( aqamli sa odxonlikni oʻqu das u iga ki i ish) alabala ishonchini oshi adi
[12, 23].
Mahalliy moslash i ish a in a uzilma yaxshilash. Oʻzbek-ingliz AI
modella ini ishlab chiqa ish (o layn ejada) a qishloq hududla ida in e ne ni
kengay i ish o qali a a kashlikni kamay i ish. Shuningdek, SI ni anqidiy ik lash
mashqla iga (masalan, AI ja obla ini ahlil qilish opshi iqla i) bogʻlash ijodko likni
saqlaydi.
Siyosa a hamko lik. Taʼlim muassasala i SI oydalanish qoidala ini ishlab
chiqishi, ishlab chiqa u chila bilan hamko likda ishonchli osi ala ya a ishi ke ak.
Uzun mudda li adqiqo la (masalan, SI ning uzoq aʼsi ini oʻ ganish) yechimla ni
akomillash i adi [9, 24].
Bu haqda juda ezko lik bilan ishlashimiz a oʻz aq ida yechim opib xalqqa
aqdim qilishimiz ha bi ilshunos a ha bi ilga oid kishila ning bu chi a
masʼliya idi .
Xulosa. Sunʼiy in ellek osi ala i che illa ini oʻ ganishda inqilobiy
yondashu la ni olib ki moqda. «Ib a a zandla i» ilo asi kabi mahalliy loyihala
P eziden imiz ashabbusla i doi asida il aʼlimini ommalash i ib, oʻzbek ilini global
miqyosda mus ahkamlaydi. Kelajakda AI a il bilimi zamona iy kasbla ning asosiga
aylanadi, yoshla ni ib a li a zandla qilib a biyalashga xizma qiladi. Bu soha ham
zamona iy kelajak kasbla idan deb bemalol ay ish mumkin.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Mi ziyoye Sh. M. Yangi Oʻzbekis on a aqqiyo i yoʻlida. Toshken :
Oʻzbekis on, 2020. 250 be .
2. Joʻ aye N. Zamona iy exnologiyala a il oʻ ga ish. Toshken : Fan, 2023.
150 be .
3. Ka imo a A. Sunʼiy in ellek asosidagi aʼlim pla o mala ining
sama ado ligi // Oʻzbekis on pedagogika ju nali. 2022. №2. 45-50 be .
418
4. Joʻ aye N. Zamona iy exnologiyala asosida il oʻ ga ish: G amma ly a
Cha GPT misolida // Filologiya a il aʼlimi. 2023. №4. 20-25 be .
5. P eziden ning besh ashabbusi // Xalq soʻzi gaze asi. 2025-yil 15-yan a . 1-
2 be .
6. Ib a a zandla i ilo asi haqida // Yoshla o ozi gaze asi. 2024-yil 10-dekab .
3-be .
7. Sha ka Mi ziyoye ning xo ijiy illa haqidagi nu qi.
h ps://p esiden .uz/uz/lis s/ iew/4327 (ki ilgan sana: 2025-yil 21-sen ab ).
8. Ib a a zandla i loyihasi. h ps://ib a a zandla i.uz/ (ki ilgan sana: 2025-yil
21-sen ab ).
9. Sunʼiy in ellek a aʼlim. h ps://unesco.o g/en/a icles/ai-educa ion
(ki ilgan sana: 2025-yil 21-sen ab ).
10. Shi ino a S. Oʻzbekis on oliy aʼlim muassasala ida akademik maqsadla
uchun gene a i sunʼiy in ellek boʻyicha alabala ning is iqbolla ini oʻ ganish
h ps://dl.acm.o g/doi/10.1145/3726122.3726266
