185
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
MUSTAQIL OʻZBEKISTON TASHQI SIYOSATIDA BMT VA UNING
INSTITUTLARI BILAN HAMKORLIK
Abdullaye A zalbek O abek oʻgʻli
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i 4-ku s alabasi
a za[email p o ec ed]
Abdullaye Muhammad Ilhom oʻgʻli
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i 4-ku s alabasi
[email p o ec ed].
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17733590
Anno a siya: Mazku maqolada mus aqil O'zbekis on Respublikasining ashqi siyosa ida Bi lashgan
Milla la Tashkilo i a uning ix isoslashgan ins i u la i bilan olib bo ayo gan hamko lik ja ayonla i ahlil
qilingan. Unda a ib boʻyicha O'zbekis onning BMT izimidagi YUNESKO, UNISEF, MAGATE, XVJ, JST
kabila da aʼzo boʻlishi uchun qilgan cho a adbi la a ixi yo i ilgan. Bundan ashqa i hozi gi kunla da JSTga
aʼzo boʻlish yoʻlida ha aka la iga eʼ ibo be ib oʻ ilgan. Maqolada O'zbekis on ashqi siyosa ining ochiqlik,
inchlikse a lik a kons uk i diploma iya amoyilla i asosida shakllanayo gani, bu yo'nalishda BMT bilan
hamko lik milliy man aa la ni xalqa o miqyosda ilga i su ishning muhim omili ekani ilmiy asosda ahlil
e ilgan.
Kali so‘zla : YUNESKO, alyu a, Ulugʻbek ha aligi, MAGATE, Jahon Sa do Tashkilo i,
jamgʻa ma.
Anno a ion: This a icle analyzes he coope a ion p ocesses ca ied ou by he independen
Republic o Uzbekis an wi hin i s o eign policy wi h he Uni ed Na ions and i s specialized agencies.
I highligh s he his o ical measu es aken by Uzbekis an o join a ious UN sys em o ganiza ions
such as UNESCO, UNICEF, IAΑΕΑ, IMF, and WTO. In addi ion, pa icula a en ion is gi en o
Uzbekis an's cu en e o s owa d accession o he Wo ld T ade O ganiza ion (WTO). The a icle
scien i ically examines how Uzbekis an's o eign policy is being shaped on he p inciples o openness,
peace, and cons uc i e diplomacy, and how coope a ion wi h he UN se es as an impo an ac o
in p omo ing na ional in e es s a he in e na ional le el.
Keywo ds: UNESCO, cu ency, Ulugbek Week, IAEA, Wo ld T ade O ganiza ion, und.
Аннотация: В данной статье проанализированы процессы сотрудничества независимой
Республики Узбекистан в сфере внешней политики с Организацией Объединённых Наций и
её специализированными учреждениями. Освещена история мер, предпринятых
Узбекистаном для вступления в такие структуры системы ООН, как ЮНЕСКО, ЮНИСЕФ,
МАГАТЭ, МВФ и ВТО. Кроме того, уделено внимание современным усилиям страны по
присоединению к Всемирной торговой организации (ВТО). В статье научно обосновано, что
внешняя политика Узбекистана формируется на принципах открытости, миролюбия и
конструктивной дипломатии, а сотрудничество с ООН является важным фактором
продвижения национальных интересов на международном уровне.
Ключевые слова: ЮНЕСКО, валюта, Неделя Улугбека, МАГАТЭ, Всемирная торговая
организация, фонд.
KIRISH
Bi lashgan Milla la Tashkilo i 193 da la ga a’zo bo‘lgan yi ik xalqa o ashkilo di .
O‘zbekis on mus aqillikka e ishgan ol i oylik da da mazku ins i u ga 1992-yil 2-ma da o‘la
huquqli a’zo si a ida qo‘shildi. Bu BMTning 46-sessiyasiga oʻgʻ i keldi. Tinchlik a xa sizlikni
mus ahkamlash, sog‘liqni saqlashni i ojlan i ish, a o -muhi ni muho aza qilish, a’lim, madaniya ,
186
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
u izm a boshqa sohala dagi hamko lik izchil i ojlanib bo moqda.
1
1993-yilga kelib Toshken da
BMT akola xonasi ochildi. Xolid Malik BMTning O‘zbekis ondagi akili e ib ayinlandi.
2
1993-yil
Bi lashgan Milla la Tashkilo i Bosh Assambleyasining 48-sessiyasidagi ma’ uzasida O‘zbekis on
Respublikasining Bi inchi P eziden i I.A.Ka imo ning ilga i bi inchi xalqa o ashabbusi
O‘zbekis onning xalqa o miqyosdagi adola pa a siyosa idan da ak be di. I. Ka imo bu
ma’ uzasida bi qa o aniq akli la ni ashladi. Bula ga Ma kaziy Osiyoda xa sizlik a hamko lik
masalala i bo‘yicha BMTning doimiy ishlaydigan semina ini chaqi ish, BMT xa sizlik kengashida
yuzaga kelayo gan moja ola ni ahlil qilish kabila edi.
3
ASOSIY QISM
BMTning mao i , an a madaniya masalala i bilan shugʻullanu chi ashkilo i – YUNESKO
boʻlib, Oʻzbekis on unga 1993-yilning 29-ok yab ida a’zo bo‘lgan. Hamko likni yanada
chuqu lash i ish uchun o‘sha kuni Ulug‘bek a alludining 600 yilligini nishonlash YUNESKO
das u iga ki i ildi. 1994-yil ok yab ida Pa ijda Ulug‘bek ha aligi an ana bilan o‘ kazildi. 1997-yilda
jahon madaniya ning du donala idan hisoblangan Buxo o a Xi a YUNESKO ning jahon madaniy
qad iya la o‘yxa iga ki i ildi. Bu o‘yxa da 411 a obyek bo . 1994-yil dekab da espublikamizda
YUNESKO ishla i bo‘yicha O‘zbekis on Respublikasi milliy komissiyasi ashkil e ildi, u ido ala a o
o gan bo‘lib, a kibiga a’lim, an, madaniya a axbo o sohasidagi azi likla a ido ala dan 49 kishi
a’zo bo‘ldi. YUNESKO Ma kaziy Osiyo a aqqiyo ini o‘ ganish, iklash a ommalash i ishga ka a
ahamiya be moqda. “Ipak yo‘li - muloqo yo‘li” deb nomlangan yi ik adqiqo da Ma kaziy Osiyoga
bi inchi da ajali ahamiya be ildi. 1995-yil iyul oyida YUNESKO qa o iga binoan Sama qandda
Ma kaziy Osiyo adqiqo la i xalqa o ins i u i ashkil e ildi. YUNESKO Bosh di ek o i Fede iko
Mayo ning O‘zbekis ondagi asmiy ash i i chog‘ida 1995-yil iyul oyida mazku ins i u ochildi.
YUNESKO bobomiz Ami Temu a alludining 660 yilligini xalqa o miqyosda nishonlashga qa o
qildi a 1996-yil ok yab da Pa ijda Ami Temu ga bag‘ishlangan bi ha alik xalqa o anjuman bo‘lib
o‘ di.
4
2025-yil YUNESKOning 43-sessiyasi Sama qandda 30-ok yab dan 13-noyab gacha
oʻ kaziladigan boʻldi. Bu sessiyaning muhim jiha i shundaki YuNESKOning so‘nggi 40 yillikda
bi inchi ma a Pa ijdan ashqa ida o‘ kazilayo gani edi.
5
Yunise BMTning asosiy jamgʻa mala idan bi i boʻlib, uzoq aq da om e gan u ush na ijasida
ka a qiyinchilikla ga ducho boʻlgan bolala ga gʻamxoʻ lik qilish uchun ashkil e ilgan. Jamg‘a ma
O‘zbekis onda 1994-yil 1-ma da o‘z akola xonasini ochdi. O‘zining hamko lik das u la i o qali
UNICEF ma kaziy a mahalliy da ajada hukuma ga bolala a ula ning oilala i huquqla i a
a o onligini a’minlash bilan bog‘liq muammola ni hal qilishda yo dam be ib kelmoqda.
6
UNICEF
omonidan “O‘zbekis on yoshla i: muammola a is iqbolla i” ma zusida 2018-2020 yilla ga
moʻljallangan “Oʻzbekis on Yoshla i i oqi” a “Yuksalish” umumxalq ha aka i bilan hamko lik
oʻgʻ isidagi sha noma doi asida Oʻzbekis on yoshla i milliy adqiqo ining asosiy maqsadi –
Oʻzbekis on yoshla i ah olini ha omonlama koʻ ib chiqish, bunda ula ning kundalik hayo ining
1
“UZBEKISTAN, UN PLEDGE TO BOLSTER COOPERATION FOR PEACE AND SUSTAINABLE
DEVELOPMENT” a icle. Issue o 13.06.2015
2
“O‘ZBEKISTONNING ENG YANGI TARIXI” (da slik) Toshken -2021
3
R.E.Xoliqo a “O‘ZBEKISTONNING ENG YANGI TARIXI” (da slik) Toshken -2021
4
“O‘ZBEKISTON VA YUNESKO ALOQALARI TARIXI” (BMI) Sama qand-2016. B.5-8
5
Kun.uz say i “Sama qandda YuNESKOning 43-bosh kon e ensiyasi ish boshladi” maqolasi. 30.10.2025
6
“Узбекистан и ЮНИСЕФ развивают сотрудничество” – Новости Узбекистана – Gaze a. 2011.
h ps://sha e.google/V40 js2cCpuQhXyL4
187
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
muhim sohala ini qam ab olish, yoshla ga oid siyosa a qabul qilingan qa o la ni akomillash i ishga
eʼ ibo qa a ishdan ibo a edi.
7
BMT izimidagi yana bi ashkilo la dan bi i bu MAGATE. MAGATE Bi lashgan Milla la
Tashkilo i izimiga ki u chi ix isoslashgan xalqa o ashkilo bo'lib, uning asosiy maqsadi - a om
ene giyasidan inch maqsadla da oydalanishni nazo a qilish a i ojlan i ishdi .
Asosiy azi ala i:
1. A om ene giyasidan inchlik maqsadla ida oydalanishni a g'ib e ish;
2. Yad o qu olla ining a qalishini nazo a qilish;
3. A’zola o‘ asida ilmiy- exnik hamko likni i ojlan i ish;
4. A om s ansiyala ining xa sizligini a’minlash a xalqa o s anda la ni ishlab chiqish;
5. Yad o ma e ialla i a exnologiyala ining ha biy maqsadla da ishla ilmasligini ekshi ish.
Oʻzbekis on 1994-yildan buyon MAGATE a’zosi hisoblanadi.
8
Yad o qu olini
a qa maslikning global ejimini mus ahkamlash bo‘yicha yi ik qadam si a ida Qozog‘is on,
Qi g‘izis on, Tojikis on, Tu kmanis on a O‘zbekis on diploma la i Ma kaziy Osiyoda yad o
qu olidan xoli hudud (CANWFZ) ashkil e ish o‘g‘ isidagi sha noma ma nini kelishib oldila . 2002-
yil 27-sen yab da O‘zbekis onning Sama qand shah ida e’lon qilingan kelishu 1997-yilda
boshlangan besh yillik muzoka ala ni yakunladi.
9
Sha noma keyinchalik Ma kaziy Osiyoning ba cha
besh a da la i omonidan a i ika siya qilindi a 2009-yil 21-ma da kuchga ki di.
10
BMTning xalqa o alyu ani ba qa o lash i ish, iq isodiy qoidala ni libe allash i ish kabi
ashkilo la idan bi i XVJ. O‘zbekis on Respublikasi 1992-yilning 21-sen ab ida Xalqa o alyu a
jamg‘a masining a’zoligiga qabul qilindi. 1993-yilning sen ab oyidan boshlab XVJning
O‘zbeki ondagi akola xonasi ish yu i adi a u XVJning Vashing ondagi (AQSh) bosh qa o gohi
(sh ab-k a i asi) bilan ma’lumo la ning ezko ayi boshlanishini a’minlagan holda espublikaning
Jamg‘a ma bilan o‘za o aloqala ini amalga oshi ishda hamko lik qiladi. XVJdagi O‘zbekis on
nomidan boshqa u chi O‘zbekis on Respublikasi Bosh azi ining o‘ inbosa i – moliya azi i, uning
o‘ inbosa i esa – Ma kaziy bank aisi hisoblanadi. Ma kaziy bank XVJ bilan hamko lik manzili qilib
belgilangan. 2016-yilga qada O‘zbekis onning XVJdagi k o asi 275,6 mln SDRni ashkil e di. XVJ
k o ala ini na ba dagi qay a ko‘ ib chiqish bo‘yicha XVJ Boshqa u chila Kengashining qa o i
kuchga ki ganidan keyin ya’ni 2016 yil yan a ida espublikamiz k o asi 275,6 mln. SDRdan 551,2
mln. SDR ga ye kazildi. Bunda, k o ala ning umumiy sonidagi mamlaka imizning ulushi 0,116 oiz
miqdo ida saqlanib qolgan.
11
Na ijala a muhokama
Jahon sa do ashkilo i (JST) — mamlaka la a o sa do qoidala ini boshqa ib u u chi yagona
xalqa o ashkilo hisoblanadi. O‘zbekis on 1994-yil dekab oyida Jahon Sa do Tashkilo iga (JST)
a’zo bo‘lish uchun a iza be di, bi oq bi necha yildan so‘ng muzoka ala yakuniga ye di. O‘zbekis on
1994-yilning ikkinchi ya mida an’ana iy mak oiq isodiy pake bo‘yicha milliy alyu a so‘mning
ya a ilishidan so‘ng amalga oshi ildi. 2005-yil may oyidagi Andijon oqeala idan keyin xo ijdan
moliyalash i ish qu ib, O‘zbekis on a xalqa o moliya ins i u la i o‘ asidagi munosaba la
7
“You h o Uzbekis an: Challenges and P ospec s” Uni ed Na ions Child en's Fund (UNICEF), Uzbekis an. 2020. P.5-7
8
Azon-global say i. “Oʻzbekis on a MAGATE oʻ asida inch a om sohasini i ojlan i ish boʻyicha kelishu ga
e ishildi” 2024. h ps://sha e.google/FL6pMZ56F6ySjRyJT
9
“Cen al Asian S a es Achie e B eak h ough on Nuclea Weapon-F ee Zone T ea y” Sko Pa ish. 2006
h ps://sha e.google/sLhK2 JL9NXzyjK M
10
“Uni ed Na ions Pla o m o Nuclea -Weapon-F ee Zones” Uni ed Na ions T ea y on a Nuclea -Weapon-F ee Zone
in Cen al Asia | Uni ed Na ions Pla o m o Nuclea -Weapon-F ee Zones h ps://sha e.google/uhKh 51M ce JO5BF
11
“O‘zbekis on Respublikasining Xalqa o alyu a jamg‘a masi (XVJ) bilan hamko ligi o‘g‘ isida ma’lumo noma”
(Ma kaziy Bank) 2019. h ps://cbu.uz/uz/abou /in e na ional-coope a ion/74827/
188
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
so uqlashgan edi. Shundan soʻng qayd e ish joizki, Sh. Mi ziyoye ning alohida nazo a i asosida
mamlaka imizda 2023-yildan boshlab, JSTga a’zo bo‘lish cho ala i ko‘ ilmoqda. O‘ gan da da ko‘p
a ikki omonlama muzoka ala da muayyan na ijala ga e ishildi. Jumladan, Ishchi gu uhining o‘ a
muhim yig‘ilishi o‘ kazilib, 500 dan o iq masalala ko‘ a ildi, 30 dan ziyod asmiy hujja la JST
Ko ibiya iga aqdim e ildi. A’zolikni jadallash i ish maqsadida sohala da izimli isloho la o‘yobga
chiqa ilmoqda.
12
Xulosa. O‘zbekis on Respublikasining BMT a uning ix isoslashgan ashkilo la iga a’zo
bo‘lishi mamlaka ning xalqa o hamjamiya dagi nu uzini oshi ish, ba qa o a aqqiyo ga e ishish
hamda milliy man aa la ini ilga i su ish yo‘lida muhim qadamla dan bi i bo‘ldi. Mamlaka
MAGATE, UNICEF, YUNESKO kabi uzilmala ga a’zo bo‘lish o qali sog‘liqni saqlash, a’lim,
ene ge ika xa sizligi, bolala huquqla ini himoya qilish a madaniy me osni as ash sohala ida jahon
aj ibasidan oydalanish imkoniya iga ega bo‘ldi. Shuningdek, O‘zbekis onning Jahon sa do
ashkilo iga (WTO) a’zo bo‘lish yo‘lidagi hozi gi ha aka la i ham mamlaka iq isodiy isloho la ini
chuqu lash i ish, ekspo salohiya ini kengay i ish a xalqa o sa do izimiga o‘liq in eg a siyalashish
maqsadla iga xizma qilmoqda. JSTga a’zo bo‘lish yo‘lidagi muzoka ala O‘zbekis onning ochiq
iq isodiyo siyosa ini, xalqa o aqoba ba doshlikni oshi ishga qa a ilgan qa ’iy in ilishini namoyon
e adi.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. “UZBEKISTAN, UN PLEDGE TO BOLSTER COOPERATION FOR PEACE AND
SUSTAINABLE DEVELOPMENT” a icle. Issue o 13.06.2015
2. “O‘ZBEKISTONNING ENG YANGI TARIXI” (da slik) Toshken -2021
3. R.E.Xoliqo a “O‘ZBEKISTONNING ENG YANGI TARIXI” (da slik) Toshken -2021
4. “O‘ZBEKISTON VA YUNESKO ALOQALARI TARIXI” (BMI) Sama qand-2016. B.5-8
5. Kun.uz say i “Sama qandda YuNESKOning 43-bosh kon e ensiyasi ish boshladi” maqolasi.
30.10.2025
6. “Узбекистан и ЮНИСЕФ развивают сотрудничество” – Новости Узбекистана – Gaze a.
2011. h ps://sha e.google/V40 js2cCpuQhXyL4
7. “You h o Uzbekis an: Challenges and P ospec s” Uni ed Na ions Child en's Fund (UNICEF),
Uzbekis an. 2020. P.5-7
8. Azon-global say i. “Oʻzbekis on a MAGATE oʻ asida inch a om sohasini i ojlan i ish
boʻyicha kelishu ga e ishildi” 2024. h ps://sha e.google/FL6pMZ56F6ySjRyJT
9. “Cen al Asian S a es Achie e B eak h ough on Nuclea Weapon-F ee Zone T ea y” Sko
Pa ish.2006 h ps://sha e.google/sLhK2 JL9NXzyjK M
10. “Uni ed Na ions Pla o m o Nuclea -Weapon-F ee Zones” Uni ed Na ions T ea y on a Nuclea -
Weapon-F ee Zone in Cen al Asia | Uni ed Na ions Pla o m o Nuclea -Weapon-F ee Zones
h ps://sha e.google/uhKh 51M ce JO5BF
11. “O‘zbekis on Respublikasining Xalqa o alyu a jamg‘a masi (XVJ) bilan hamko ligi o‘g‘ isida
ma’lumo noma” (Ma kaziy Bank) 2019. h ps://cbu.uz/uz/abou /in e na ional-coope a ion/74827/.
12
“O‘zbekis on — Jahon sa do ashkilo i: keng imkoniya la sa i” 2025. Oliy Kengashning pa lamen pala asi
h ps://sha e.google/k A17GWJVuUGIsQq
