472
OLIY TAʼLIM TIZIMIDA KADRLAR TANLASHDA KOMPETENSIYAVIY
YONDASHUVNING AHAMIYATI
Ib agimo a Se a a Kabildjano na,
O ien al uni e si e i mus aqil izlanu chisi
Anno a siya. Mazku maqolada Oliy aʼlim muassasala ida kad la ni anlash a
sa alash ja ayonida kompe ensiya iy yondashu ning ahamiya i ahlil qilingan. Mualli
omonidan anʼana iy yondashu bilan zamona iy kompe ensiya iy yondashu
oʻ asidagi a qla koʻ sa ib be ilgan hamda kad la ni anlashda bilim bilan bi qa o da
amaliy koʻnikmala , shaxsiy azila la a kasbiy layoqa ni baholash muhimligi asoslab
be ilgan. Shuningdek, maqolada kad anlashning bosqichla i (kompe ensiyala ni
aniqlash, baholash osi ala ini ishlab chiqish, anlo a sa alash) ba a sil yo i ilgan.
Kompe ensiya iy yondashu ning aʼlim si a i, ilmiy-inno a sion aoliya a kad la
adola li sa alanishiga ijobiy aʼsi i yo i ilgan.
Kali soʻzla : Oliy aʼlim, kad la siyosa i, kompe ensiya iy yondashu ,
kad la ni anlash, aʼlim si a i, kompe ensiyala , baholash mezonla i, inson kapi ali,
aqoba ba doshlik, sha o lik, pedagogik salohiya , ilmiy-inno a sion aoliya , aʼlim
menejmen i.
Abs ac . This a icle analyzes he impo ance o he compe ency-based app oach
in he p ocess o selec ing and e alua ing pe sonnel in highe educa ion ins i u ions.
The au ho highligh s he di e ences be ween adi ional and mode n compe ency-
based app oaches and subs an ia es he necessi y o assessing no only knowledge bu
also p ac ical skills, pe sonal quali ies, and p o essional ap i ude o candida es.
Fu he mo e, he s ages o pe sonnel selec ion (iden i ying compe encies, de eloping
assessmen ools, selec ion and ec ui men ) a e ho oughly examined. The a icle
emphasizes he posi i e impac o he compe ency-based app oach on educa ion
quali y, scien i ic and inno a i e ac i i ies, and he ai ness o ec ui men p ocesses.
Keywo ds: highe educa ion, human esou ces policy, compe ency-based
app oach, pe sonnel selec ion, educa ion quali y, compe encies, assessmen c i e ia,
human capi al, compe i i eness, anspa ency, pedagogical capaci y, scien i ic and
inno a i e ac i i y, educa ion managemen .
Oliy aʼlim izimi ha qanday jamiya ning ij imoiy-iq isodiy a aqqiyo ida muhim
oʻ in u adi. Bunday izimning sama ali aoliya yu i ishi, a alo, uning asosiy esu si
– inson kapi ali, yaʼni malakali, zamon alabla i da ajasidagi p o esso -oʻqi u chila a
ilmiy kad la ning ma judligiga bogʻliq. Soʻnggi yilla da Oʻzbekis on oliy aʼlim
izimida chuqu isloho la olib bo ilmoqda, ula ning ma kazida aʼlim si a ini oshi ish
a xalqa o aqoba ba dosh mu axassisla ni ayyo lash masalasi u adi. Bu ja ayonda
kad la ni anlash a sa alash masalasi, xususan, kompe ensiya iy yondashu asosidagi
baholash a sa alash izimi alohida ahamiya kasb e moqda.
Kompe ensiya iy yondashu zamona iy aʼlim naza iyasining muhim
elemen la idan bi i hisoblanadi. Bu yondashu ning mohiya i shundan ibo a ki,
473
shaxsning aqa bilim da ajasi emas, balki uning amaliy koʻnikma a kasbiy azi ala ni
sama ali baja a olish salohiya i (kompe ensiyasi) baholash mezoniga aylan i iladi.
Kompe ensiya – bu muayyan kasbiy aoliya doi asida za u boʻlgan bilim,
koʻnikma, malaka, shuningdek, shaxsiy azila la a mo i a siyala ning yaxli
izimidi .
Kompe ensiya iy yondashu ning asosiy amoyilla i:
Na ijaga yoʻnal i ilganlik (ou come-based educa ion);
Amaliyo ga yaqinlik – naza iy bilimla ning eal azi ala da qoʻllanilishi;
Kasbiy unksiyala ga moslik – kompe ensiyala anlangan kasbga mos boʻlishi
lozim;
Baholashda koʻp mezonli yondashu – aqa es emas, suhba , po el, amaliy
opshi iqla o qali ham baholash.
Oliy aʼlim muassasala ida kad la anlash koʻp yilla da omida anʼana iy
usulla ga ayanib amalga oshi ildi: ilmiy da aja, aj iba, a es a siya na ijala i, ilmiy
maqolala soni a h.k. Bi oq bu mezonla ha doim ham nomzodning eal kasbiy a
pedagogik salohiya ini oʻliq baholay olmaydi.
Zamona iy yondashu da esa:
- Kompe ensiyala ni aniqlash a baholash mezonla i ishlab chiqiladi;
- Nomzodla ning kommunika i , inno a sion, me odik a axbo o
exnologiyala idan oydalanish koʻnikmala i baholanadi;
- Raqoba ba doshlik a xalqa o s anda la ga mu o iqlik eʼ ibo ga olinadi.
Kad la ni anlashda kompe ensiya iy yondashu quyidagi bosqichla da amalga
oshi iladi:
1. Kompe ensiyala ni aniqlash
Bu bosqichda la ozimla uchun za u boʻlgan kompe ensiyala p o ili uziladi.
Masalan:
- Pedagogik kompe ensiya;
- Fan sohasidagi chuqu bilim;
- Raqamli sa odxonlik;
- Talabala bilan ishlash koʻnikmala i;
- Ilmiy- adqiqo olib bo ish layoqa i.
2. Baholash osi ala ini ishlab chiqish
Nomzodla quyidagi mezonla asosida baholanadi:
- Po el (CV, maqolala , se i ika la );
- Amaliy mashgʻulo la (namuna da s);
- In e yu (suhba );
- Tes sino la i (aga za u boʻlsa).
3. Tanlo a sa alash
Baholash na ijala i asosida yuqo i kompe ensiyaga ega boʻlgan nomzod
anlanadi. Bu ja ayonda baholo chila ning ham oʻz sohasida ye uk mu axassis boʻlishi
lozim.
Kompe ensiya iy yondashu oliy aʼlim izimiga quyidagi ijobiy aʼsi la ni
koʻ sa adi:
Adola li a sha o anlo – kad la shaxsiy aloqala yoki xolis boʻlmagan
qa o la asosida emas, eal kompe ensiyala asosida anlanadi.
474
Si a li aʼlim muhi ini shakllan i ish – bilimdon a mo i a siyalangan kad la
oliy aʼlim si a iga be osi a aʼsi qiladi.
Ilmiy-inno a sion aoliya ga u ki – anlab olingan kad la zamona iy ilmiy
yondashu la ga ayangan holda aoliya yu i adi.
Yosh a iq ido li kad la uchun imkoniya la – yosh, lekin salohiya li
mu axassisla uchun ochiq aqoba muhi ini ya a adi.
Oliy aʼlim izimida kad la anlashda quydagi akli ala quydagila dan ibi a :
1. Kad anlashda yagona kompe ensiyala modelini ishlab chiqish a OTMla
boʻyicha s anda lash i ish;
2. Baholo chila uchun maxsus oʻqu ku sla i a se i ika siya izimini jo iy
e ish;
3. Raqamli anlo pla o mala i (masalan, HR-po alla ) o qali ochiq a sha o
anlo la ni ashkil e ish;
4. Ha yili moni o ing a ahlil asosida kad anlo izimini yangilab bo ish;
5. Yangi nomzodla uchun men o lik das u la i o qali moslashu ga
koʻmaklashish.
Oliy aʼlim muassasala ida kad la ni anlashda kompe ensiya iy yondashu dan
oydalanish na aqa aʼlim si a ini oshi ish, balki adola li, sha o a zamon alabla i
da ajasidagi inson esu sla ini shakllan i ishning muhim omilidi . Bunday yondashu
yo damida OTMla oʻz oldiga qoʻygan s a egik maqsadla ga e ishish imkoniya ini
oshi adi. Kelgusida bu izimni chuqu lash i ish, aqamlash i ish a xalqa o aj ibala ni
in eg a siya qilish muhim ahamiya kasb e adi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Oʻzbekis on Respublikasi Oliy Majlisi. “Taʼlim oʻgʻ isida”gi Qonun. Qay a
ah i dagi asmiy nash . – Toshken :2020. Adola nash iyo i.
2. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining Fa moni PF–6108-son. (2020). “Oliy
aʼlim izimini ubdan akomillash i ish boʻyicha qoʻshimcha cho a- adbi la
oʻgʻ isida”. – h ps://lex.uz
3. Oʻzbekis on Respublikasi Mehna kodeksi. – Toshken : 2023. “Adola ”
nash iyo i. – 450 b.
4. Oliy a oʻ a maxsus aʼlim azi ligi. Oliy aʼlim muassasala ida p o esso -
oʻqi u chila a kibini shakllan i ish boʻyicha yoʻ iqnoma. – Toshken : 2022 OʻOMTV
nash iyo i.
5. Boymu odo , A. Kad la menejmen i: naza iy a amaliy asosla . – Toshken :
2021. “IQTISOD-MOLIYA” nash iyo i. – 296 b.
6. Ka imo , N., Jalolo , M. Pedagogik exnologiyala a kompe ensiya iy
yondashu . – Sama qand:2020. SamDU nash iyo i. – 210 b.
7. OECD. Compe ency-Based App oaches in Highe Educa ion: In e na ional
T ends and Recommenda ions. – Pa is:2021. OECD Publishing. DOI:
h ps://doi.o g/10.1787/comp-highe ed-2021
8. Mulde , M. Compe ence-Based Voca ional and P o essional Educa ion:
B idging he Wo lds o Wo k and Educa ion. – Sp inge , Ne he lands.2017 DOI:
h ps://doi.o g/10.1007/978-3-319-41713-4
