475
TAʼLIM SOHASIDA MARKETING STRATEGIYALARI: RAQOBAT
MUHITIDA BARQARORLIK VA RIVOJLANISH
Bu iye U albek Xu am oʻgʻli,
O ein al uni e si e i mus aqil izlanu chisi
bo iye u a[email p o ec ed]om
Anno a siya. Mazku maqolada zamona iy aʼlim sohasida ma ke ing
s a egiyala ining ahamiya i a ula ning aʼlim muassasala ining aqoba ba doshligini
oshi ishga aʼsi i ahlil qilingan. Taʼlim ma ke ingining asosiy yoʻnalishla i,
Oʻzbekis on Respublikasida ma jud qonunchilik asosla i hamda xalqa o aj iba
misolla i kel i ilgan. Shuningdek, maqolada zamona iy exnologiyala a inno a sion
yondashu la o qali aʼlim izimini i ojlan i ish imkoniya la i muhokama qilingan.
Kali soʻzla : aʼlim ma ke ingi, aqoba ba doshlik, inno a siya, b end, aqamli
ma ke ing, aʼlim izimi, qonunchilik, xalqa o aj iba.
Abs ac . This a icle analyzes he impo ance o ma ke ing s a egies in he ield
o mode n educa ion and hei impac on inc easing he compe i i eness o educa ional
ins i u ions. The main di ec ions o educa ional ma ke ing, he legisla i e amewo k
exis ing in he Republic o Uzbekis an, as well as examples om in e na ional
expe ience a e p esen ed. In addi ion, he a icle discusses he oppo uni ies o
de eloping he educa ion sys em h ough mode n echnologies and inno a i e
app oaches.
Keywo ds: educa ional ma ke ing, compe i i eness, inno a ion, b and, digi al
ma ke ing, educa ion sys em, legisla ion, in e na ional expe ience.
Ki ish Bugungi globallashgan dunyoda aʼlim sohasi ham kuchli aqoba
muhi ida i ojlanmoqda. Ilga i aʼlim muassasala i asosan da la omonidan
moliyalash i ilgan boʻlib, alabala ni jalb e ish uchun ma ke ing s a egiyala iga
unchalik eh iyoj sezilmagan. Hozi esa xususiy a da la aʼlim muassasala i oʻ asida
alabala uchun aqoba keskinlashgan. Shu sababli, ha bi oliy oʻqu yu i yoki
mak ab oʻz b endini shakllan i ish, alabala ni jalb qilish a ba qa o i ojlanishini
aʼminlash uchun sama ali ma ke ing s a egiyala ini ishlab chiqishi za u
1
.
Taʼlim muassasala ining mu a aqiya i koʻp jiha dan ula ning b end ob oʻsiga
bogʻliq. B end – bu na aqa muassasaning nomi, balki uning qad iya la i, si a i a
jamiya dagi ob oʻsidi . Sama ali ma ke ing s a egiyala i o qali aʼlim muassasala i oʻz
b endla ini mus ahkamlash a alabala o asida mashhu likka e ishish imkoniya iga
ega boʻladila . Masalan, xalqa o ey ingla da yuqo i oʻ inla ni egallash, aniqli
p o esso la ni jalb qilish a zamona iy in a uzilma ya a ish b end imidjini
mus ahkamlashga xizma qiladi.
Oʻzbekis on Respublikasi P eziden i omonidan 2019-yil 8-ok ab da qabul
qilingan "Taʼlim si a i a aqoba ba doshligini oshi ish boʻyicha cho a- adbi la
oʻgʻ isida"gi qa o ga mu o iq, oliy aʼlim muassasala i jahon ey ingla iga ki ishla i
1
Ko le , P. Ma ke ing Managemen ". Pea son Educa ion. 2016.
476
uchun maxsus das u la ishlab chiqilishi belgilangan. Shuningdek, 2021-yilda qabul
qilingan "Taʼlimni i ojlan i ish milliy das u i"da aʼlim muassasala ining ma ke ing
s a egiyala ini kuchay i ish, ula ning xalqa o hamko ligini i ojlan i ish a xususiy
sek o bilan hamko lik qilish muhim azi ala dan bi i si a ida belgilangan.
Bugungi kunda ma ke ing aqa gina eklama yoki b end ya a ish bilan cheklanib
qolmay, balki aʼlim si a ini oshi ishga ham xizma qiladi. Talabala a jamiya
eh iyojla ini oʻ ganish o qali aʼlim das u la ini yangilash, da s be ish usulla ini
akomillash i ish a inno a sion exnologiyala ni jo iy e ish mumkin.
Sama ali ma ke ing yondashu la i quyidagila ni oʻz ichiga oladi:
1. Taʼlim sohasida ma ke ing ushunchasi a uning ahamiya i Ma ke ing
aʼlim sohasida muhim s a egik osi a si a ida namoyon boʻlib, aʼlim muassasasining
b endini shakllan i ish, alabala ni jalb qilish a ashkilo ning ba qa o i ojlanishini
aʼminlash uchun xizma qiladi
1
. Taʼlim xizma la i ma ke ingining asosiy maqsadi
po ensial alabala ni jalb qilish a ma jud alabala ning qoniqishini oshi ishdi . Shu
bilan bi ga, ma ke ing s a egiyala i na aqa eklama aoliya iga, balki oʻqu
das u la ining akomillash i ilishi, aʼlim si a ining oshi ilishi a inno a sion
yondashu la ning jo iy e ilishiga ham asoslanadi
2
.
2. Taʼlim ma ke ingining asosiy yoʻnalishla i Taʼlim sohasida sama ali
ma ke ing s a egiyala ini shakllan i ish uchun quyidagi yoʻnalishla ga eʼ ibo qa a ish
lozim:
• B end ya a ish a i ojlan i ish: Taʼlim muassasasi oʻz b endini shakllan i ish
o qali na aqa ichki audi o iyaga, balki xalqa o miqyosda ham anilish imkoniya iga
ega boʻladi.
• Raqamli ma ke ing: Raqamli exnologiyala i oji aʼlim muassasala iga
in e ne a ij imoiy a moqla o qali keng audi o iyaga ye ib bo ish imkonini be adi.
• Si a li aʼlim xizma la i a inno a siyala : Si a li aʼlim das u la i a
inno a sion oʻqu yondashu la i o qali alabala qiziqishini oshi ish mumkin.
• Hamko lik a xalqa o aloqala : Xo ijiy oliy aʼlim muassasala i bilan
hamko lik qilish a alabala uchun almashinu das u la ini jo iy e ish muhim
ahamiya kasb e adi.
3. Oʻzbekis on Respublikasida aʼlim ma ke ingi a qonunchilik asosla i
Oʻzbekis onda aʼlim izimini i ojlan i ish a mode niza siya qilish boʻyicha bi qa o
qonunchilik hujja la i qabul qilingan. Xususan, "Taʼlim oʻgʻ isida"gi Qonun a "Oliy
aʼlim izimini i ojlan i ish s a egiyasi" ma ke ing yondashu la ini akomillash i ish
uchun asosiy huquqiy bazani ashkil e adi
3
. Da la omonidan aʼlim xizma la ini
di e si ika siya qilish a xususiy aʼlim muassasala ining aqoba ba doshligini
oshi ishga qa a ilgan isloho la olib bo ilmoqda.
4. Dunyo aj ibasi a Oʻzbekis onga a biq e ish imkoniya la i Dunyo
miqyosida ye akchi uni e si e la a aʼlim muassasala i mu a aqiya li ma ke ing
s a egiyala idan oydalanadi. Masalan, AQSh a Buyuk B i aniya oliy aʼlim
muassasala i b ending, xalqa o alabala ni jalb qilish a inno a sion das u la ni a gʻib
1
UNESCO "Global Educa ion Moni o ing Repo ".2021.
2
Ande son, C. The Impac o Digi al Ma ke ing in Highe Educa ion. 2020.
3
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 28-yan a dagi “2022 — 2026-yilla ga mo‘ljallangan Yangi
O‘zbekis onning a aqqiyo s a egiyasi o‘g‘ isida” gi PF-60-son Fa moni.
477
qilish o qali aqoba ba doshligini saqlab kelmoqda
1
. Oʻzbekis onda ham xalqa o
aj ibadan oydalanish o qali aʼlim ma ke ingini yanada i ojlan i ish mumkin.
Oʻzbekis on Respublikasi Vazi la Mahkamasi omonidan 2022-yil 5-ma da
qabul qilingan "Oliy aʼlim muassasala ida zamona iy ma ke ing s a egiyala ini jo iy
e ish oʻgʻ isida"gi qa o ga mu o iq, aʼlim muassasala i b end s a egiyala ini ishlab
chiqish, inno a sion ma ke ing osi ala idan oydalanish a xalqa o hamko likni
kengay i ish majbu iya ini olgan. Ushbu qa o doi asida koʻplab uni e si e la oʻz
ma ke ing aoliya ini mode niza siya qilishga ha aka qilmoqda
2
.
Taʼlim sohasida ma ke ing s a egiyala ini oʻgʻ i yoʻlga qoʻyish na aqa
muassasala ba qa o ligini aʼminlash, balki aʼlim si a ini oshi ish a xalqa o
miqyosda aqoba ba doshlikni mus ahkamlash imkonini be adi. Shu boisdan, da la a
xususiy aʼlim muassasala i sama ali ma ke ing s a egiyala ini ishlab chiqishi a jo iy
e ishi za u . Buning uchun zamona iy exnologiyala , inno a sion yondashu la a
xalqa o aj ibadan oydalanish muhim ahamiya ga ega.
Yangi alabala ni jalb qilish ha qanday aʼlim muassasasi uchun muhim
azi ala dan bi idi . Zamona iy ma ke ing yondashu la i yoshla ni aʼlim ja ayoniga
qiziq i ishga yo dam be adi. Shu bilan bi ga, bi i u chila ning kelajakdagi ka ye asiga
aʼsi e u chi omilla – xalqa o almashinu das u la i, zamona iy labo a o iyala a
inno a sion aʼlim yondashu la i – ka a ol oʻynaydi. Taʼlim muassasala i oʻz
xizma la ini alabala a ula ning o a-onala iga moslash i ishi o qali mu a aqiya
qozonishi mumkin.
Xulosa. Taʼlim muassasala i oʻz da omad manbala ini kengay i ish a ba qa o
moliya iy oʻsishni aʼminlash uchun sama ali ma ke ing s a egiyala iga muh oj.
Ayniqsa, xususiy uni e si e la uchun bu dolza b masaladi . Sponso la ga, xay iya
jamgʻa mala iga a ko po a i hamko likka asoslangan ma ke ing yondashu la i
moliya iy mus ahkamlikni oshi ishga yo dam be adi. Oʻzbekis on Respublikasi
P eziden ining 2020-yil 12-ma dagi "Taʼlim muassasala ining moliya iy
mus ahkamligini aʼminlash boʻyicha cho a- adbi la oʻgʻ isida"gi a monida aʼlim
muassasala ining ba qa o moliya iy i ojlanishi uchun xususiy sek o bilan
hamko lik qilish a xo ijiy g an la ni jalb e ish muhim azi a si a ida belgilangan
3
.
Ma ke ing s a egiyala i aʼlim muassasala ining i ojlanishida hal qilu chi ol
oʻynaydi. Toʻgʻ i yondashu na aqa alabala ni jalb qilish, balki aʼlim si a ini
oshi ish, moliya iy ba qa o likni aʼminlash a muassasaning xalqa o maydonda
aqoba ba doshligini oshi ishga xizma qiladi. Shu sababli, aʼlim muassasala i
zamona iy ma ke ing usulla idan oydalanib, oʻz ma qeini mus ahkamlashga in ilishi
lozim. Hukuma omonidan qabul qilingan qa o la a qonunla aʼlim
muassasala ining aqoba ba doshligini oshi ishga qa a ilgan boʻlib, ula ning sama ali
ma ke ing yondashu la ini jo iy e ishiga u ki be moqda.
Bugungi kunda in e ne a ij imoiy a moqla o qali ma ke ing s a egiyala ini
amalga oshi ish sama ali usulla dan bi i hisoblanadi. Uni e si e la a mak abla oʻz
eb-say la i, ij imoiy media pla o mala i, blogla a elek on poch a o qali a gʻibo
ishla ini olib bo ish o qali keng audi o iyani qam ab olishi mumkin.
1
Ko le , P. Ma ke ing Managemen . Pea son Educa ion. 2016.
2
O‘zbekis on Respublikasi Inno a sion i ojlanish azi ligi s a is ik ma’lumo la i.
3
O‘zbekis on Respublikasi "Ta’lim o‘g‘ isida"gi Qonuni. 2020.
478
Taʼlim muassasala i oʻz xizma la ini a gʻib qilish uchun kon en ma ke ing
s a egiyala idan oydalanadi. Blog pos la , ilmiy maqolala , ideo da sla , ebina la
a boshqa aʼlim ma e ialla i o qali muassasa oʻz ob oʻsini oshi ishga e ishishi
mumkin.
Yi ik uni e si e la a aʼlim muassasala i oʻz i ojlanishini aʼminlash uchun
u li kompaniyala , xalqa o uni e si e la a hukuma ashkilo la i bilan hamko lik
qiladi. Bunday hamko lik das u la i alabala uchun qoʻshimcha imkoniya la ya a adi
a aʼlim si a i yaxshilanishiga xizma qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Oʻzbekis on Respublikasi “Taʼlim oʻgʻ isida”gi Qonuni. 2020.
2. Oʻzbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 28-yan a dagi “2022 —
2026-yilla ga moʻljallangan Yangi Oʻzbekis onning a aqqiyo s a egiyasi oʻgʻ isida”
gi PF-60-son Fa moni
3. Ko le , P. Ma ke ing Managemen . Pea son Educa ion. 2016.
4. UNESCO “Global Educa ion Moni o ing Repo ”. 2021.
5. Ande son, C. The Impac o Digi al Ma ke ing in Highe Educa ion. 2020.
6. OECD “Highe Educa ion Policy T ends”. 2019.
7. Ha a d Business Re iew. Educa ion B anding S a egies.2022
