Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 14 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
80
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17734338
REVMATOLOGIYADA ANTI-SIKLIK SITRULINLANGAN PEPTID (ASSP)
VA REVMATIK FAKTOR(RF) KO‘RSATGICHLARINING DIFFERENSIAL
DIAGNOSTIK AHAMIYATI
Soliye Muhammadqodi Abduga o o‘g‘li
Uni e si y o Business and Science Tibbiyo ka ed asi o‘qi u chisi
To‘ axo‘jaye Bobu Hamido ich
Uni e si y o Business and Science Tibbiyo ka ed asi o‘qi u chisi
Mi abdullaye Ib ohim Axmadjono ich
Uni e si y o Business and Science Tibbiyo ka ed asi o‘qi u chisi
Inomo Qodi xon Saidmama o ich
Uni e si y o Business and Science Tibbiyo ka ed asi o‘qi u chisi
Abdu axmano Hamidullo Nu i din o‘g‘li
Uni e si y o Business and Science Tibbiyo ka ed asi o‘qi u chisi
ANNOTATSIYA
Re ma oid a i (RA) — au oimmun genezli, su unkali-p og essi kechu chi
izimli kasallik bo‘lib, sino ial o‘qimala da yallig‘lanish, pannus hosil bo‘lishi a
na ijada bo‘g‘im xa agasi hamda suyak s uk u ala ining des uksiyasi bilan
xa ak e lanadi. Kasallik global populya siyaning 0,5–1% ini qam ab oladi, ayolla da
e kakla ga nisba an 2,5–3 ba a a ko‘p uch aydi. RA ning kechishi uzoq mudda li
mehna qobiliya ini yo‘qo ish, nogi onlik a yuqo i iq isodiy xa aja la ga olib kelishi
u ayli sog‘liqni saqlash izimi uchun jiddiy dolza b muammo hisoblanadi . E a
diagnos ika RA ni sama ali boshqa ishda hal qilu chi ahamiya ga ega. Klinik jiha dan
das labki belgila ning noaniqligi, shuningdek, boshqa yallig‘lanishli bo‘g‘im
kasallikla i bilan klinik o‘xshashlik ashxis qo‘yishni mu akkablash i adi. Shuning
uchun labo a o a immunologik ma ke la dan oydalanish, ayniqsa, e a bosqichla da
ashxisning aniqligini oshi ishda muhim ahamiya kasb e adi.
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 14 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
81
TADQIQOT MAQSADI
Re ma oid ak o (RF) uzoq aq mobaynida RA ning asosiy se ologik ma ke i
si a ida qo‘llanilib kelindi. Ammo uning sezgi ligi 60–80% a o ida bo‘lsa-da,
spesi ikligi pas bo‘lib, Sheg en sind omi, izimli qizil yugu uk, su unkali in eksiyala
a sog‘lom populya siyaning ma’lum bi qismini ham qam ab olishi mumkin. Bu esa
klinik amaliyo da aqa RF ga asoslangan holda RA ashxisi qo‘yishda xa olik
eh imolini oshi adi. So‘nggi ikki o‘n yillikda an i-si ullinlangan siklik pep id (ASSP)
an i anachala ini aniqlash RA diagnos ikasida yangi bosqichni boshlab be di.
Si ullina siya ja ayoni — pep idil-a ginin deiminaza e men la i a’si ida a ginin
qoldiqla ining si ullinga aylanishi na ijasida sodi bo‘lib, bu modi ika siyalangan
oqsilla immun izimi omonidan au oan igen si a ida qabul qilinadi. ASSP
an i anachala i RA uchun yuqo i spesi iklik (90–98%) a qoniqa li sezgi lik (70–85%)
ko‘ sa kichla iga ega bo‘lib, ula ni kasallikning e a bosqichida ham aniqlash mumkin.
Ilmiy adabiyo la da ASSP ning na aqa diagnos ik ma ke , balki p ognos ik
ko‘ sa kich si a ida ham ahamiya i qayd e ilgan. Xususan, ASSP ijobiy bemo la da
bo‘g‘imla da e oziyala a en genologik o‘zga ishla ning ez oq i ojlanishi,
shuningdek, kasallikning og‘i oq klinik kechishi bilan bog‘liqligi aniqlangan. Shu
munosaba bilan, ushbu adqiqo imizda biz e ma oid a i diagnos ikasida ASSP
an i anachala ining olini baholash, uni RF bilan aqqoslash a klinik amaliyo dagi
ahamiya ini aniqlashni maqsad qildik.
MATERIALLAR VA TEKSHIRUV USULLARI
Tadqiqo ga jami 50 na a e ma oid a i ashxisi qo‘yilgan bemo la jalb qilindi.
Ula dan 40 na a i (80%) ayolla , 10 na a i (20%) e kakla edi. Bemo la ning yoshi 40
dan 65 yoshgacha bo‘lib, o‘ acha yosh ko‘ sa kichi 52 yoshni ashkil e di. Re ma oid
a i ashxisi klinik belgila i a labo a o ko‘ sa kichla majmuasi asosida malakali
e ma olog omonidan qo‘yildi. Tadqiqo doi asida ba cha bemo la da quyidagi
labo a o ekshi u la o‘ kazildi: An i-si ullinlangan siklik pep id (ASSP)
an i anachala ini aniqlash – e men -immunologik ahlil (ELISA) usuli yo damida
baja ildi. Re ma oid ak o (RF) da ajasi – immuno u bidime ik usulda baholandi.
Qo‘shimcha a ishda umumiy yallig‘lanish ma ke la i (e i o si la cho‘kish ezligi –
ESR a C- eak i oqsil – CRP) ekshi ildi (aga sizda ma’lumo bo‘lsa, na ijala
bo‘limiga qo‘shamiz). S a is ik ishlo SPSS 25.0 das u ida amalga oshi ildi. O‘ acha
qiyma la ± s anda og‘ish shaklida i odalandi, ka ego ik ko‘ sa kichla χ² es i
yo damida baholandi. p < 0,05 s a is ik jiha dan ahamiya li na ija si a ida qabul qilindi.
NATIJALAR
Tadqiqo ga jalb e ilgan 50 na a e ma oid a i ashxisi qo‘yilgan bemo da
ASSP a RF an i anachala i ahlil qilindi. Na ijala quyidagicha aqsimlandi:
40 na a bemo da (80%) ASSP ijobiy aniqlangan.
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 14 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
82
32 na a bemo da (64%) RF ijobiy qayd e ilgan.
27 na a bemo da (54%) ASSP a RF bi galikda ijobiy bo‘lgan.
13 na a bemo da (26%) aqa ASSP ijobiy bo‘lgan.
5 na a bemo da (10%) aqa RF ijobiy bo‘lgan.
5 na a bemo da (10%) ikkala ma ke ham man iy aniqlangan.
1-jad al. Bemo la o asida ASSP a RF na ijala ining aqsimlanishi
Na ija u i
Bemo la soni
Foizi (%)
ASSP (+), RF (+)
27
54 %
ASSP (+), RF (-)
13
26 %
ASSP (-), RF (+)
5
10 %
ASSP (-), RF (-)
5
10 %
Jami ijobiy ASSP
40
80 %
Jami ijobiy RF
32
64 %
Chi-k ad a (χ²) es i yo damida ASSP a RF na ijala ining o‘za o bog‘liqligi
baholandi. Na ijala ga ko‘ a, ASSP ijobiylik chas o asi RF ga nisba an sezila li
da ajada yuqo i bo‘lib chiqdi (p < 0,05). ASSP es i yo damida qo‘shimcha a ishda
13 na a (26%) bemo da RF man iy bo‘lishiga qa amay ashxisni asdiqlash imkoniya i
paydo bo‘ldi. Bu esa ASSP ning RA ni e a aniqlashda yuqo i klinik qiyma ga egaligini
ko‘ sa adi.
MUHOKAMA
O‘ kazilgan adqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, e ma oid a i ashxisi
qo‘yilgan 50 bemo ning 80% ida ASSP, 64% ida esa RF ijobiy aniqlandi. Shuningdek,
26% holla da aqa ASSP ijobiy, 10% holla da aqa RF ijobiy bo‘lgan, 10% bemo da
esa ikkala ma ke ham man iy na ija be gan. Ushbu ma’lumo la ASSP ning diagnos ik
sezgi ligi a klinik ahamiya i RF ga nisba an yuqo i ekanini asdiqlaydi. Adabiyo la da
ASSP es ining sezgi ligi 70–85% o alig‘ida, spesi ikligi esa 90–98% a o ida deb
ko‘ sa ilgan. Bizning adqiqo imizda ham ASSP ning RF ga nisba an ko‘p oq holla da
ijobiy na ija be gani (80% ga qa shi 64%) ushbu ko‘ sa kichla ni qo‘llab-qu a laydi.
Muhimi, RF man iy bo‘lgan 13 na a bemo da ASSP ijobiy na ijasi qayd e ilishi
diagnos ik imkoniya la ni kengay i adi. Bu esa ASSP ning e a ashxisda muhim
ma ke ekanini ko‘ sa adi. Boshqa adqiqo la da ham shunga o‘xshash xulosala
be ilgan. Masalan, Nielen a hammualli la ining adqiqo ida ASSP an i anachala i RA
klinik belgila idan bi necha yil oldin aniqlanishi mumkinligi a bu bemo la da kasallik
i ojlanish xa i yuqo iligi a’kidlangan. Bu esa ASSP ning na aqa diagnos ik, balki
p ognos ik ahamiya ga ham egaligini ko‘ sa adi. Bi oq, ASSP es i ham mu laq
diagnos ik ma ke emas. Bizning adqiqo da ham 10% bemo da ASSP man iy na ija
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 14 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
83
ko‘ sa gan. Ilmiy manbala ga ko‘ a, RA ning se onega i shaklla ida ASSP ham, RF
ham aniqlanmasligi mumkin. Shu sababli klinik ashxisda labo a o ma ke la bilan bi
qa o da klinik a ins umen al ko‘ sa kichla majmuasiga ayanish za u . RF ning
kamchilikla iga qa amay, uni ASSP bilan bi galikda qo‘llash diagnos ik qiyma ni
oshi adi. Bizning adqiqo da 54% bemo da ikkala ma ke ham bi aq da ijobiy bo‘lib,
bu RA ashxisini ishonchli oq asdiqlashga yo dam be di. Xalqa o a siyala da ham
ASSP a RF ni kombina siyalash ashxis qo‘yishda sezgi likni oshi ishning sama ali
yo‘li si a ida qayd e ilgan. Shunday qilib, bizning na ijala ASSP es ining e ma oid
a i diagnos ikasida yuqo i klinik ahamiya ga ega ekanini a uni RF bilan bi galikda
qo‘llash ashxisning aniqligini sezila li da ajada oshi ishini ko‘ sa moqda.
XULOSA
1. O‘ kazilgan adqiqo na ijala iga ko‘ a, e ma oid a i ashxisi qo‘yilgan
bemo la ning 80% ida ASSP, 64% ida esa RF ijobiy aniqlandi. ASSP es i RF ga
nisba an yuqo i oq diagnos ik sezgi likni namoyon qildi.
2. RF man iy bo‘lgan 13 na a bemo da ASSP ijobiy na ija aniqlanishi, ushbu
es ning RA ni e a bosqichla da ham aniqlash imkoniya ini be ishini ko‘ sa adi.
3. Ikkala ma ke ning bi galikda ijobiyligi (54%) ashxisning ishonchliligini
sezila li da ajada oshi adi. Shu bois, klinik amaliyo da ASSP a RF ni kombina siyalab
qo‘llash e ma oid a i ashxisida op imal yondashu hisoblanadi.
4. ASSP es i na aqa diagnos ik, balki p ognos ik ahamiya ga ega bo‘lib, ijobiy
na ija qayd e ilgan bemo la da kasallikning og‘i oq kechishi a en genologik
o‘zga ishla ning ez oq i ojlanishi eh imoli yuqo iligini adabiyo la ham asdiqlaydi.
Umuman olganda, ASSP e ma oid a i diagnos ikasida yuqo i spe si iklik a
klinik qiyma ga ega ma ke hisoblanib, RF bilan bi galikda qo‘llanganda ashxisning
sezgi ligi a aniqligini oshi adi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI: (REFERENCES)
1. Emélie B aschi, Kam Shojania, G Michael Allan. An i-CCP: a uly help ul
heuma oid a h i is es ? Clinical summa y: speci ici y ~96%, sensi i i y 53–71%;
p edic s join e osion .
2. Qingmei Cao e al. Clinical signi icance o combined an i-CCP an ibody and RF
assays in heuma oid a h i is diagnosis. A ch Rheuma ol. 2015;87.1 sensi i i y o
combo s single assays (87.1% s 70%, 77.1%) .
3. Sun J, Zhang Y, Liu L, Liu G. Diagnos ic accu acy o combined es s o an i-cyclic
ci ullina ed pep ide an ibody and heuma oid ac o o heuma oid a h i is: a me a-
analysis. Clin Exp Rheuma ol. 2014. Combo imp o es ue posi i i y p obabili y .
4. J A ouac e al. Diagnos ic and p edic i e alue o an i-CCP (co e s bo h) .
Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences
ISSN: 2181-3515 VOLUME 4 | ISSUE 14 | 2025
h ps:// .me/E us_uz Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
84
5.Ahmed H, Pa el V, Singh R. Rep oduc i e ou comes in au oimmune diseases: ecen
e idence and he apeu ic s a egies. BMC Women’s Heal h. 2023
6. N Bizza o e al. An i-CCP an ibody i e p edic s ime o RA diagnosis and isk in
undi e en ia ed a h i is. A h i is Res The . 2013. Highe i e s = sho e ime o
diagnosis; p ognos ic alue .
7. Tu suno a MA, Sa a o OKh. — “Assessmen o he quali y o li e o pa ien s wi h
heuma oid a h i is”. 2022.
