318
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
“TURON MALIKASI” ROMANIDA BIBIXONIM OBRAZI TALQINI
Bo‘ iye a Yulduz
Deno adbi ko lik a pedagogika ins i u i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17736218
Anno a siya: Ushbu maqolada yozu chi Shahoda Isaxono aning “Tu on malikasi” a ixiy
omanida Bibixonim ob azi badiiy alqin nuq ai naza idan ahlil qilinadi. Mualli Bibixonim
siymosini a ixiy haqiqa la ga ayanib, ayni pay da badiiylik a ob azlilik mezonla i asosida ya a gan.
Tadqiqo da Bibixonimning siyosiy zukkoligi, aql-id oki, insoniy azila la i, shuningdek, uning
ayolla ga xos nozik his- uyg‘ula i ahlil qilinadi. Romanda Bibixonim na aqa ma kaziy qah amon,
balki asa ning kompozi sion bi ligiga asos bo‘lgan ob az si a ida yo i iladi. Shuningdek, Shod Mulk
ob azining Bibixonimga qa ama-qa shi qo‘yilishi o qali yozu chi bosh qah amonning axloqiy,
ma’na iy us unligini ko‘ sa ishi a'kidlanadi. Maqolada adibaning a ixiy ak la ga sodiqligi, badiiy
an aziyani me’yo ida qo‘llagani a a ixiy shaxsla ni haqqoniy as i lagani a’kidlanadi.
Kali so‘zla : “Tu on malikasi” , badiiy ob az , ayol ob azi , a ixiy haqiqa , Shod Mulk.
Ki ish
Inson, na sa, hodisaning san’a ko ko’zi bilan ko’ ilgan a ijodiy qay a ishlangan aksi badiiy
ob az demakdi . Aga asa a ixiy ma e ial asosida yozilgan bo’lsa, ma’lum a ixiy shaxsla ham
badiiy asa ning qah amoni e ib as i lanishi mumkin.
Shahoda Isaxono aning “Tu on malikasi” a ixiy omanidagi Ami Temu , Bibixonim, Xalil
Sul on, Shod Mulk, Shoh ux Mi zo, Mi zo Ulug’bek, Tuman Og’o, Ga ha shodbegim, Xoja Yusu ,
Shayx Nu iddin, Bu unduq Ba los kabi shaxsla haqiqa an a ixda yashab o’ gan bo‘lib, ayni pay da
ula a ixiy omanning badiiy ob azla idi . Yozu chi badiiy ob azla osi asida o’sha da dagi
a ixiy, ij imoiy-siyosiy muammola ni badiiy adqiq e adi.
Shahoda Isaxono aning asa ida Bibixonim ob azi alohida yo i iladi. Bibixonim
Sa oymulkxonim bo‘lib, yigi ma ikkinchi xon – jo‘jinajo shahzoda Sul on Qozonxon Yasa u xon
o’g’lonning qizi bo‘lgan. Romanda u:
• Yoshi payg‘amba yoshiga ye gan bo‘lsa-da, qa ilikka bo‘y be magan.
• Qoma i ik, yonoqla i bo‘ ib u gan oppoq kulcha yuzla i ajinsiz.
• Qo‘ng‘i qo achiqli, xiyol qisiq ko‘zla ining nigohla i jiddiy.
• O ozi sokin a ohangli bo‘lib, na asidan a alayo gan so‘zla suhba doshining ko‘ngliga oqib
ki ayo ganday aassu o be a di.
Muhokama a na ijala
Bibixonimning “Tu on malikasi” degan sha a ga loyiq ko’ ilishining boisi aqa gina husni-
maloha bo’lmay, balki aql-id ok, o‘ ki zehn, uzoqni ko‘ a bilish qobiliya i hamda aziya ni
o‘g‘ i baholay olish kabi kuchli siyosa donla ga xos si a la idi .
• Buyuk sal ana sohibqi oni Ami Temu ham da la siyosa i, shahzodala bo asidagi ay im
qa o la ini Bibixonim bilan maslaha lashgan holda qabul qilgan.
• Shahzodala ning dunyo iy, diniy alsa iy bilim olishla i a ula ning nazo a i azi asi bosh malika
zimmasiga yukla ilgan.
• Sohibqi on a o e gandan so’ng ham shahzodala ning boshini bi lash i ish yolg’iz Bibixonimning
qo’lidan kelishi a'kidlanadi.
Romanda Bibixonim ob azi bosh qah amon azi asini baja ish bilan bi ga, asa ning
kompozi siyasini bi lash i ib, abulani bog’lab u adi. Chunki qaysi shahzoda yoki ami Bibixonimni
o’z yoniga olsa, g’alabaga e ishish a ax ga egalik qilish eh imoli kuchayadi. Lekin malika el-
ulusning inchlik-ho i jamligini ko’zlab, ax ga munosib aliahd kelishini, Ami Temu asiya i
319
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
amalga oshishini is aydi. Bunday chigal aziya da shahzodala ni imonu inso ga cho lab, el-u yu
osoyish aligini o’ylamoqqa undash azi asi uning zimmasiga ushadi.
Yozu chi Bibixonim ob aziga alohida meh , iliqlik a samimiylik bilan yondashadi. Ayni
pay da, ijodko qah amonining ij imoiy-siyosiy, ma’na iy za bala dan iz i obga ushayo ganidan
qayg’u adi. U Bibixonim qanchalik aql-zako a egasi bo‘lmasin, uning ayolla ga xos his- uyg‘ula i
ma judligini ham a’kidlaydi. Buni uning a monli a zandsizligi sababli Xalil Sul onning homilado
ayoli haqidagi yolg‘oniga ishonib qolganini Ami Temu uhi bilan xayolan olib bo gan suhba ida
ko’ ish mumkin.
Shahoda Isaxono a ob az ya a ishda:
• Da ga oid ko‘p adabiy, badiiy, a ixiy, ilmiy manbala dan xaba do .
• Badiiy an aziyani me’yo ida qo‘llaydi, oqelikni yolg‘onla bilan o‘ldi maydi, ko‘pi i maydi.
• Ya a gan ha bi qah amonida, xoh a ixiy shaxs, xoh o‘qima ob az bo’lsin, haqqoniylik
amoyiliga amal qiladi.
• Ta ixiy shaxsla ning ij imoiy ma qei, jamiya dagi oli a ixiy haqiqa ga mos a ishda, buzmasdan
saqlanadi.
Bibixonim ob azini yaqqol oq ochishga Shod Mulk ob azining qa ama-qa shi qo‘yilishi
xizma qiladi. Shod Mulk go‘zal a maloha li bo‘lsa-da, Bibixonimning bu unlay eska isi bo‘lib,
uning yengil akligi a aqli qisqaligi ayon bilinib u adi. Shod Mulk kabi ioko la ga gu oh
bo‘layo gan Bibixonim o‘zining bu un oliyjanob ziyna i a qiyo asi bilan jozibali a zda qad
os laydi. Xulosa qilib ay ganda, omanda Bibixonim a ixiy shaxs si a ida a ixiy haqiqa la negizida
mu a aqiya li badiiy alqin qilingan.
Xulosa
Shahoda Isaxono aning “Tu on malikasi” omanida Bibixonim ob azi na aqa a ixiy shaxs,
balki ma kaziy badiiy ob az si a ida mohi lik bilan alqin e ilgan. Maqolada ahlil qilinganidek:
• Bibixonimning siymosi aqa gina husn-maloha bilan emas, balki siyosiy aql-id ok, o‘ ki zehn
a uzoqni ko‘ a bilish qobiliya i kabi da la a bobla iga xos azila la bilan boyi ilgan.
• U Ami Temu sal ana ining bi ligini saqlo chi, shahzodala ni boshini bi lash i u chi ma kaziy
kompozi sion elemen bo'lib xizma qiladi, unga asa dagi boshqa ba cha ob azla ipsiz bog'lanadi.
• Yozu chi qah amonga samimiy meh bilan yondashgan holda, uning ulug' o ligi bilan bi ga,
a zandsizlik a monidan chekkan ayollik iz i obla ini ham haqqoniy as i laydi.
• Shod Mulk ob azi unga qa ama-qa shi qo'yilib, Bibixonimning axloqiy, ma'na iy us unligi yana-
da yo qin oq ochib be iladi.
• Adiba a ixiy ak la ga sodiqlik a badiiy mezonla ga qa 'iy amal qilish o qali Bibixonim
ob azining a ixiy haqiqa ini ochishga in ilgan.
Shunday qilib, Shahoda Isaxono a omonidan ya a ilgan Bibixonim ob azi o‘zbek a ixiy
nas ida ayol qah amonning siyosiy, ma’na iy a insoniy mu akkabligini ochib be gan mu a aqiya li
badiiy alqinla dan bi i hisoblanadi.
Adabiyo la , Re e ences, Литературы:
1. Qu ono D., Mamajono a Z,She aliye a M. Adabiyo shunoslik lug‘a i. – Toshken :
Akademnash , 2010.
2. Isaxono a Sh. Tu on malikasi. – Toshken : Kamalak-P ess, 2014. 7-be .
3. Izza Sul on. Adabiyo naza iyasi. – Toshken : O’qi u chi, 2005. 102-be .
4. To‘ychiye U. O‘zbek adabiyo ida badiiylik. – Toshken : Yangi as a lodi, 2011.
5. Sa imsoqo B. Badiiylik asosla i a mezonla i. – Toshken : Bookmany p in , 2022.
320
Vol. 5, No. 11 pa 2 – Special Issue (EJSSPC)
ISSN: 2181-2888
MINWHPS
In e na ional Scien i ic-P ac ice Con e ence on
“Mode n In e p e a ion o Na ional and Wo ld
His o y: P oblems and Solu ions”
Denau, No embe 17, 2025
in-academy.uz/index.php/ejsspc
6. O ipo a, G. (2019). UZBEK POETRY AND THE WORLD LITERATURE IN THE YEARS OF
INDEPENDENCE. Scien i ic Jou nal o Polonia Uni e si y, 32(1), 116-120.
7. O ipo a Gulnoza Mu odilo na. (2019). THE PECULIARITIES OF VAZN METER IN UZBEK
POETRY OF THE INDEPENDENCE PERIOD. In e na ional Jou nal o Anglis icum. Li e a u e,
Linguisi cs and In e disciplina y S udies. Volume: 8 /Issue:2/. – Macedonia, 2019. –P.33-39.
8. Mu odilo na, O. G. (2020). Melody and musicali y in Li ycs. ACADEMICIA: An In e na ional
Mul idisciplina y Resea ch Jou nal, 10(11), 656-664.
9. O ipo a G. M., Tolibo a M. T. Q. Composi ion O Mode n Uzbek S o ies //The Ame ican Jou nal
o Social Science and Educa ion Inno a ions. – 2021. – Т. 3. – №. 03. – С. 245-249.
10. O ipo a, G. (2020, Decembe ). RHYTHM AND MYTHING IN LYRICAL GENRE. In
Конференции.
11. O ipo a, G. (2019) "T adi ions o olk ballads and dis inc i eness o uzbek poe y o
independence pe iod," Scien i ic jou nal o he Fe gana S a e Uni e si y: Vol. 2 , A icle 12.
12. O ipo a, G. M. (2021). Genesis And Essence O Gen e Concep . The Ame ican Jou nal o
Social Science and Educa ion Inno a ions, 3(12), 90-94.
13. O ipo a, G. M., & Abdu asulo a, N. A. Q. (2022). O’ZBEK NASRIDA URUSH MAVZUSI
VA “YO’QOTILGAN AVLOD” MUAMMOSI. In e na ional scien i ic jou nal o Bi uni, 1(2), 213-
220.
