899
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
OʻZBEKISTONDA OMMAVIY SPORTNI RIVOJLANTIRISHNING DOLZARB
MASALALARI
Rahmano a Dil uza Abdibannaye na
O ien al uni e si e i ka a o‘qi u chisi.
e-mail: axm[email p o ec ed]m
Bobojono a Fo ima Ra shan qizi
Jismoniy madaniya yo‘nalishi alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17739280
Anno a siya. Mazku maqolada O‘zbekis on Respublikasida omma iy spo a sog‘lom
u mush a zini i ojlan i ish bo‘yicha amalga oshi ilayo gan isloho la , hukuma qa o la i a
ula ning amaliy na ijala i ahlil qilingan. Tadqiqo da jismoniy a biya izimining ba cha
bosqichla ida — oiladan o ib oliy a’lim muassasala igacha - jismoniy aollikni
ommalash i ish bo asida ko‘ ilayo gan cho a- adbi la yo i iladi. Shuningdek, “Saloma lik
yo‘lakla i”ni ashkil e ish, jismoniy imkoniya i cheklangan aholini spo ga jalb e ish, zamona iy
in a uzilma ya a ish a aqamli exnologiyala ni jo iy e ishning ahamiya i ahlil qilinadi.
Maqola yakunida omma iy spo ni izimli i ojlan i ishning is iqbolla i hamda jamiya
saloma ligiga a’si i bo‘yicha xulosala kel i ilgan.
Kali so‘zla : Omma iy spo , sog‘lom u mush a zi, jismoniy a biya, in a uzilma,
Saloma lik yo‘lakla i, yoshla jismoniy aolligi, aqamli exnologiyala , spo siyosa i.
Аннотация. В данной статье проведён анализ реформ, осуществляемых в
Республике Узбекистан по развитию массового спорта и здорового образа жизни,
изучены принимаемые государственные решения и их практические результаты. В
исследовании освещаются меры, направленные на популяризацию физической активности
на всех этапах системы физического воспитания — от семьи до высших учебных
заведений. Кроме того, рассматривается значение создания «Дорог здоровья»,
привлечения к спорту лиц с ограниченными возможностями, формирования современной
спортивной инфраструктуры и внедрения цифровых технологий. В заключительной
части статьи представлены выводы об основных перспективах системного развития
массового спорта и его влиянии на здоровье населения.
Ключевые слова: массовый спорт, здоровый образ жизни, физическая культура,
инфраструктура, Дороги здоровья, физическая активность молодежи, цифровые
технологии, спортивная политика.
Ki ish. Bugungi kunda shaxs saloma ligi a ba kamol kamolo ini a’minlashda, yoshla ni
mehna ga ayyo lashda jismoniy a biya a uni kundalik hayo ga jo iy e ishning ahamiya i obo a
o ib bo moqda. Shu sababli O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2018-yil 5-iyundagi
PQ3775 son “Oliy a’lim muassasala ida a’lim si a ini oshi ish a ula ning mamlaka da amalga
oshi ilayo gan keng qam o li isloho la da aol ish i okini a’minlash bo‘yicha qo‘shimcha cho a-
adbi la o‘g‘ isida”gi qa o i, 2020-yil 24 yan a dagi PF-5924-son “O‘zbekis on Respublikasida
jismoniy a biya a omma iy spo ni yanada akomillash i ish a ommalash i ish cho a- adbi la i
o‘g‘ isida”gi a mon a 2021-yil 5-noyab dagi PQ-5281-son “2024 yil Pa ij shah ida (F ansiya)
bo‘lib o‘ adigan XXXIII yozgi Olimpiya a XVII 182 Pa alimpiya o‘yinla iga O‘zbekis on
spo chila ini kompleks ayyo lash o‘g‘ isida”gi hamda 2022-yil 4-noyab dagi PQ-414-son
“Jismoniy a biya a spo sohasida kad la ni ayyo lash hamda ilmiy adqiqo la izimini yanada
akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi qa o la ining qabul qilinishi ham mazku
900
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
masalala ga alohida e’ ibo qa a ish za u ligini ko‘ sa moqda. Alba a, mazku a mon a
qa o la ij osini a’minlash, qola e sa, amaliyo ga jo iy e ish bugungi kundagi dolza b
masalala dan sanaladi. Jismoniy a biya a omma iy spo bilan mun azam shug‘ullanish hamda
sog‘lom u mush a zi bo‘yicha hayo iy ko‘nikmala ni shakllan i ish o qali ha bi uqa oda
kasallikka qa shi kuchli immun izimi paydo bo‘lishini a’minlash, za a li oda la dan oz
kechish, o‘g‘ i o qa lanish amoyilla iga amal qilish, iklash a eabili a siya ishla i hamda
omma iy jismoniy aollik adbi la ini izimli a sama ali ashkil qilish, bu bo ada egishli
in a uzilma a boshqa za u sha -sha oi la ni ya a ilishida quyidagila ni belgilash mumkin:
Sog‘lom u mush a zini hayo ga keng a biq e ish a omma iy spo ni yanada
i ojlan i ishning asosiy yo‘nalishla i e ib belgilanishida quyidagila e’ ibo ga olingan:
- ha bi oila, mahalla a uman (shaha )da, mak abgacha, umumiy o‘ a, o‘ a maxsus,
p o essional a oliy a’lim muassasala ida hamda boshqa ashkilo la da jismoniy a biya a
omma iy spo bilan shug‘ullanishga sha sha oi la ya a ish;
- omma iy spo ni i ojlan i ish bo‘yicha oilala , sin la , mehna jamoala i a hududla
o‘ asida spo musobaqala ini mun azam a ishda o‘ kazish;
- aholi u li gu uhla ining sog‘lom o qa lanishga bo‘lgan eh iyojla ini qondi ishni
a’minlaydigan sha -sha oi la ya a ish, a kibida uz, qand a yog‘ miqdo i ko‘p bo‘lgan hamda
xami li aom a shi inlikla ni, non mahsulo la ini is e’mol qilishni qisqa i ish, za a li
oda la dan, xususan, alkogol a amaki mahsulo la ini is e’mol qilishdan oz kechish yo‘li bilan
kasallikka chalinish, o iqcha azn hola la i (semizlik) a be aq a o e ishni kamay i ish;
- aholi o‘ asida sog‘lom o qa lanish madaniya ini keng a g‘ib qilish, shu jumladan,
a ibsiz a kechki uyqu oldidan o qa lanish oda la idan oz kechish;
- sani a iya-gigiyena qoidala iga ioya e ilishini oilala , mahallala , mak abgacha 183
a’lim a umum a’lim muassasala i da ajasida sog‘lom u mush a zining aj almas qismi si a ida
a g‘ib qilish;
- mak abgacha a’lim, umum a’lim, o‘ a maxsus, p o essional a oliy a’lim
muassasala ida, ko xona, ashkilo a boshqa u dagi ba cha muassasala da jismoniy a biya a
spo bilan shug‘ullanish uchun zamona iy moddiy- exnika bazasini shakllan i ish.
Respublikada aholi o‘ asida omma iy spo ni i ojlan i ish a sog‘lom u mush a zini
a g‘ib qilishda — yu ish, yugu ish, mini- u bol, elospo , badmin on, s i bol, “Wo kou ”
(mahalla a ko‘cha i nesi) spo ning us u o u la i e ib belgilangan.
Yu ish, yugu ish, mini- u bol, elospo , badmin on, s i bol a “Wo kou ” spo u la ini
omma iylash i ish a i ojlan i ish das u la ini amalga oshi ish uchun Da la budje idan 2021-
yildan boshlab das u la o‘liq baja ilgunga qada ha yili 104 millia d so‘mdan; - jismoniy
imkoniya i cheklangan a nogi onligi bo‘lgan shaxsla ni jismoniy a biya a spo bilan
shug‘ullanishga jalb qilishga qa a ilgan das u la ni moliyalash i ish uchun Da la budje idan
2021-yildan boshlab das u la o‘liq baja ilgunga qada ha yili 10 millia d so‘mdan mablag‘la
aj a ildi.
Qo aqalpog‘is on Respublikasi Vazi la Kengashi, iloya la a Toshken shaha
hokimlikla i Qu ilish azi ligi bilan bi galikda 2020-yil 15 noyab ga qada ha bi uman
ma kazi a shaha la da piyoda a elosipedda yu ish uchun “Saloma lik yo‘lakla i”ni ashkil
e ish bo‘yicha egishli loyihala ni ishlab chiqib, keng jamoa chilik muhokamasida ko‘ ib
chiqildi, 2021-yil 1-yan a dan boshlab qu ilish ishla ini boshlanib a 2021-yil 1-mayga qada
o‘liq uga ildi. Bunda, quyidagila naza da u ildi: piyodala a elosiped yo‘lakla ining
umumiy uzunligi 3-5 kilome ni ashkil e ishi hamda o‘za o uz iy bog‘liq bo‘lishi; zamona iy,
901
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
ene go ejamko (ha aka senso la i bilan jihozlangan) yo i ish izimla i a yo ug‘lik qay a u chi,
yo‘lakla ning boshlanishi, o alig‘i a yakunini ko‘ sa u chi yo‘l belgila i bilan o‘liq
a’minlanishi; piyodala a elosiped yo‘lakla ini ba po e ishda alohida ha aka lanish
imkoniya la i ya a ilishi hamda nogi onligi bo‘lgan shaxsla uchun “ o‘siqsiz muhi ” ashkil
e ilishi. Iq isodiy a aqqiyo a kambag‘allikni qisqa i ish azi ligi Moliya azi ligi bilan
bi galikda 2021-yil uchun in es i siya das u i doi asida ma kazlashgan kapi al qo‘yilmala
hisobidan ma kaziy ko‘chala ni mode niza siya qilish uchun jami 1,4 illion so‘m mablag‘la
aj a ilishi a’minlandi.
Toshken shaha hokimligi 2021-yil da omida bosqichma-bosqich ba cha umanla da
aholi uchun qulay bo‘lgan ko‘chala da umumiy uzunligi 50 kilome bo‘lgan piyoda a
elosipedda yu ish uchun “Saloma lik yo‘lakla i”ni ashkil e ildi. Mazku maqsadla uchun
Tiklanish a a aqqiyo jamg‘a masi Toshken shaha hokimligiga 2023-2024-yilla da qay a ish
sha i bilan 20 million AQSh dolla i miqdo ida oizsiz ssuda aj a ildi. Ushbu aj ibadan kelib
chiqib, 2022-yildan boshlab Nukus, Buxo o, Nu a shon, 184 Sama qand, Te miz, Xi a,
Shah isabz a Qo‘qon shaha la ida hamda 2023-yildan boshlab espublikaning ba cha yi ik
shaha la ida piyoda a elosipedda yu ish uchun “Saloma lik yo‘lakla i” ashkil e ilishi
a’minlandi.
XULOSA
Xulosa qilib ay ganda, jismoniy a biya a spo soxasida keng ko‘lamli ishla amalga
oshi ildi. Aholining, ayniqsa, yosh a lodning jismoniy a biya a omma iy spo bilan
mun azam shug‘ullanishi uchun za u sha oi la ya a ildi. Shaha a qishloqla da zamona iy
spo kompleksla i bunyod e ildi. Is e’dodli bolala ni anlash a p o essional spo chila ni
ayyo lash bo‘yicha uzluksiz izim ya a ildi. Umum a’lim mak abla i a bolala spo
majmuala idagi mashg‘ulo la da 256 qobiliya i ko‘zga ashlangan o‘g‘il-qizla bolala a
o‘smi la spo mak abla i, spo kollejla iga olinib, p o essional yondashu la asosida
a biyalanmoqda. Oliy o‘qu yu la i a o‘qu -yig‘in mashg‘ulo la ida maho a ini oshi moqda.
Shu bilan bi ga, bugungi kunda asosiy yoshla muhi ida omma iy spo ni i ojlan i ish ko‘p oq
da ajada adbi ko‘ inishiga ega bo‘lib qolmoqda, degan xulosaga kelish ham mumkin. Tu li bi
ma alik spo adbi la eh imol yoshla ga doimiy spo bilan shug‘ullanish uchun u ki bo‘lishi
a kelgusida spo chi bo‘lib e ishishla iga xizma qilishi mumkin, bi oq omma iy spo ni keng
yoshla o asida izimli ashkil e ilishi jamiya imizga ko‘p oq oyda kel i ishining aniqligini
ba cha soha mu ahassisla i a’kidlamodala .
FOYDALANILGANADABIYOTLAR RO‘YXATI
1. Jismoniy a biya a omma iy spo ni yanada i ojlan i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isidagi
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining Qa o i, 03.06.2017 yildagi PQ-3031-son
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i PQ-3775-son, 05.06.2018 — “Oliy a’lim
muassasala ida a’lim si a ini oshi ish a ula ning mamlaka da amalga oshi ilayo gan keng
qam o li isloho la da aol ish i okini a’minlash boʻyicha qo‘shimcha cho a- adbi la
oʻgʻ isida” Lex.uz+2new. dpu.uz+2
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i PF-5924-son, 24.01.2020 — “O‘zbekis on
Respublikasida jismoniy a biya a spo ni yanada akomillash i ish a ommalash i ish
cho a- adbi la i oʻgʻ isida”
902
Resea chBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 11
4. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i PQ-5281-son, 05.11.2021 — “2024-yil Pa ij shah ida
(F ansiya) boʻlib oʻ adigan XXXIII yozgi Olimpiya a XVII Pa alimpiya oʻyinla iga
O‘zbekis on spo chila ini ayyo lash das u i oʻgʻ isida”
5. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i PQ-414-son, 04.11.2022 — oʻliq nomi: “Jismoniy
a biya, spo a yoshla siyosa i sohasida qoʻshimcha cho a- adbi la oʻgʻ isida” (nomi
manbada: spo aoliya i mu axassisligi ku sida isbo langan).
6. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i PQ-3031-son, 03.06.2017 — “Jismoniy a biya a
omma iy spo ni yanada i ojlan i ish cho a- adbi la i oʻgʻ isida” (ko‘plab huquqiy
manbala da uch aydi).
7. Vasil’e a, E.B. — «Физическая культура и спорт как основа здорового образа жизни
учащейся молодёжи», ARES, V-4, ISSN 2181-1385.
8. O‘zbekis on Respublikasi Spo a Yoshla Siyosa i Vazi ligi — asmiy ma’lumo la .
9. S a is ik hisobo la : “O‘zbekis onda sog‘lom u mush a zini i ojlan i ish” bo‘yicha 2021–
2023 yilla hisobo la i.
