THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
179
GIDROENERGETIKA SANOATINI RIVOJLANISHIDA
IRRIGASION REJIMDA ISHLOVCHI SUV OMBORLARIDAN
FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
1,2Xoshimo S.N.
1Toshken shah idagi Bela us-O‘zbekis on qo‘shma a moqla a o amaliy exnik k ali ika siyala
ins i u e, Toshken , O‘zbekis on.
2Toshken xalqa o moliya iy boshqa u a exnologiyala uni e si e i, Toshken , O‘zbekis on.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17739738
Anno a siya. Mazku maqolada su ene giyasidan oydalanu chi dunyo mamlaka la ,
dunyodagi eng yi ik GESla , su ene giyasi zaxi ala ini o‘zlash i ish ko‘ sa gichla i hamda
gid oene ge ika sanoa ini i ojlan i ishda i igasion ejimda ishlo chi su ombo la ing
ahamiya i kel i ilgan. Mamlaka imizda eksplua a siya qilinayo gan 70 ga yaqin su ombo la i
ma jud bo‘lib mazku su ombo la i gid oene ge ika sanoa ini (GES) la ni i ojlan i ishda juda
ka a zaxi a hisoblanadi. Zamona iy gid o u binala ishlash p insipiga ko‘ a kichik napo a
sa da ham ishlash imkoniga ega. Cho oq su ombo i napo idan oydalanib elek ene giyasini
ishlab chiqa ish uchun mik o gid oelek s ansiyasi qu ildi. Mik oGES ag ega la i soni 3 ani
ashkil qiladi, ag ega la e ikal ubina a gne a o dan ibo a . Ag ega la Xi oy da la idan
kel i ilgan bo‘lib 1 m3/s sa a’minlansa belgilangan miqdo dagi elek ene giyani ishlab
chiqa ishga qodi . Ag ega la hisobini baja ishda ishchi napo 34 me , ba cha ag ega la ning
su is e’moli sa i 3 m3/s ni ashkil qilgan. Xozi da ushbu mik o gid oelek s ansiya Namangan
iloya i aholisi hamda ba’zi sanoa obek la ini elek ene giyasi bilan a’minlamoqda. Mik oGES
oydali ish koe isien i bo‘yicha Tu bina FIK 81% , Gine a o FIK 91% ni ashkil qilmoqda a
ene giya esu sla i aqchilligini yumsha ishga hamda iq isodiyo ni ba qa o ij ojlanishiga
hizma qilmoqda.
Kali so‘zla : su ombo , su ombo napo i, su hajmi, su sa i, GES, gid o u bina,
ene giya.
Abs ac . This a icle p esen s he coun ies o he wo ld ha use wa e ene gy, he wo ld's
la ges hyd opowe plan s, indica o s o wa e ene gy ese es u iliza ion, and he impo ance o
i iga ion ese oi s in he de elopmen o he hyd opowe indus y. The e a e abou 70 ese oi s
in ope a ion in ou coun y, and hese ese oi s a e a huge ese e o he de elopmen o he
hyd opowe indus y. Acco ding o he p inciple o ope a ion, mode n hyd o u bines a e able o
wo k wi h low e o and consump ion. A mic o-hyd oelec ic powe s a ion was buil o gene a e
elec ici y using he Cho ok ese oi . The numbe o Mic o HPP uni s is 3, he uni s consis o a
e ical pipe and a gene a o . The agg ega es a e impo ed om China and a e capable o
p oducing a ce ain amoun o elec ici y i he consump ion is 1 m3/s. When calcula ing
agg ega es, he wo king e o was 34 me e s, he wa e consump ion o all agg ega es was 3 m3/s.
Cu en ly, his mic o-hyd oelec ic powe s a ion supplies esiden s o Namangan egion and
some indus ial acili ies wi h elec ici y. In e ms o he e iciency o he Mic o HPP, he Tu bine
FIK is 81%, he Gene a o FIK is 91% and helps o alle ia e he sho age o ene gy esou ces and
he sus ainable de elopmen o he economy.
Key wo ds: ese oi , ese oi capaci y, wa e olume, wa e consump ion, hyd oelec ic
powe plan , hyd o u bine, ene gy.
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
180
Ki ish. Ene ge ika inson a jamiya hayo ida muhim o‘ in u adi, ula ning u li
eh iyojla ini qondi ish imkoniya la ini ko‘pay i ish imkonini be adi. Inson si iliza siyasining
i ojlanishi oydalanilayo gan ene giya hajmi a u la i bilan ha doim chamba chas bog‘liq
bo‘lgan. Hozi gi a lod ko‘z o‘ngida sodi bo‘layo gan global ojia sababi shundan ibo a ki, XX
as da omida, ayniqsa, so‘nggi 40 yil ichida odamla ning iq isodiy i ojlanish maqsadida
ene giyadan oydalanish miqdo i ancha oshdi. Bu esa a o -muhi ga salbiy a’si ko‘ sa moqda.
Chunki iqlimning dunyo miqyosida global isib ke ishi yoqilg‘ining o ganik u la idan
oydalanadigan issiqlik elek s ansiyala ining ishlashi na ijasida yuzaga keladigan, shuningdek,
obo a ko‘payib bo ayo gan ichki yonish d iga ella ining a mos e aga chiqa ayo gan gazla bilan
be osi a bog‘liq. Keyingi 40 yilda bu un insoniya a ixidagidan ko‘ a ko‘p oq o ganik yoqilg‘i
qazib olindi. Jo iy yuz yillik ham bundan mus asno emas. Vaholanki, ushbu yoqilg‘ila ning
esu sla i ula ga ishlo be ish hamda oydalanilishi sababli obo a kamayib bo moqda. Aga
ene ge ika bilan a’minlashning qa o opgan an’ana iy usulla i a iq isodiyo ning hozi gi
jadallikda i ojlanishi, aholi soni ko‘payishining a o -muhi ga salbiy a’si i saqlanib qolsa,
ene ge ika esu sla ini is e’mol qilishni egishli a ishda oshi ishni alab qilishi muqa a .
Ekologik oza ene ge ika exnologiyala i esa hozi cha ushbu muammoni hal qilishga sezila li
da ajada a’si ko‘ sa a olmayap i. Da yola , su ombo la i a i iga siya kanalla ining
gid oene ge ika salohiya i, quyosh, shamol ene giyasi, biomassala (jumladan maishiy
chiqindila dan oydalanish u ayli olinadigan ene giya), su ning ko‘ a ilishi a okean o‘lqinla i
ene giyasi, geo e mal ene giya ene giyaning muqobil u la ida o‘z i odasini opgan. Naza iy
jiha dan olib qa alganda, qay a iklanadigan ene giya manbala i ula dan keng ko‘lamda
oydalanish uchun ka a imkoniya la ya a adi. Bi oq bu bilan bog‘liq moliya iy xa aja la a
bunday ene giyani ishlab chiqa ish uchun baja ilishi lozim bo‘lgan sha la ushbu manbala
jozibado ligini ma’lum da ajada pasay i adi.
Dunyoning ko‘plab mamlaka la ida jumladan O‘zbekis onda ham qay a iklanadigan
ene giya manbala idan keng oydalanilmoqda. Qay a iklanadigan ene giyaning eng qadimiy a
ishonchli manbala idan bi i bo‘lgan gid oyene ge ika jahonning elek ene giyasiga bo‘lgan
alabini qondi ishda hal qilu chi ol o‘ynaydi. Su ombo la i, da yola ni o‘sib qo‘yish na ijasida
hosil bo‘lgan yi ik sun’iy ko‘lla ko‘plab gid oyene ge ika izimla ining aj almas a kibiy
qismidi . Ushbu maqola gid oyene ge ika ishlab chiqa ishdagi su ombo la ining ahamiya ini
o‘ ganadi, ula ning ba qa o a sama ali ene giya a’mino ini a’minlashdagi ko‘p qi ali olini
a’kidlaydi.
Gid oyene ge ikada su ombo la ining asosiy azi ala idan bi i su ni saqlashdi . Ushbu
sun’iy su ombo la massi ba a eyala azi asini baja adi, elek ene giyasiga alab kam bo‘lgan
da da o iqcha su ni saqlaydi a alab yuqo i bo‘lganda uni chiqa adi. Bunday saqlash qu a i
gid oyelek os ansiyala ga su oqimini a ibga solish, ba qa o a ishonchli ene giya manbasini
a’minlash imkonini be adi. Su ni saqlash qobiliya i gid oyene ge ika inshoo la iga elek
ene giyasiga bo‘lgan alabning o‘zga ishiga ezda ja ob be ish imkonini be adi a bu ula ni
a moqni mu ozana lash uchun ideal anlo ga aylan i adi.
Yuqo idagila dan xulosa qiladigan bo‘lsak su ombo la i gid oene ge ika sanoa ini (GES)
la ni i ojlan i ishda juda ka a ahamiya kasb e adi. Vaq i- aq i bilan bo‘ladigan quyosh yoki
shamol kabi boshqa qay a iklanadigan manbala dan a qli o‘la oq, su ombo la idan
gid oyene ge ika ba qa o a ishonchli ene giya manbai bo‘lib xizma qiladigan doimiy a ishda
elek ene giyasini ishlab chiqa ishi mumkin bo‘lgan inshoo la dai .
Ma’lumki elek ene giya ishlab chiqa ishdan ashqa i, su ombo la i su oshqinla ini
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
181
nazo a qilish a su ni boshqa ishda ham muhim ol o‘ynaydi. Da yola , o‘g‘onla a su
ombo la i oqimini nazo a qilish o qali kuchli yog‘inga chilik yoki qo ning ez e ishi da ida quyi
oqimdagi su oshqini oldini olishga yo dam be adi. Bu ikki maqsadli in a uzilma na aqa oza
ene giya ishlab chiqa adi, balki eks emal ob-ha o hodisala i a’si ini yumsha ib, su esu sla ini
ba qa o boshqa ishga ham hissa qo‘shadi, umuman olganda i igasion ejimda ishlo chi su
ombo la idan gid oene ge ikada oydalanish dolza b azi a sanaladi. Aga da ushbu azi ala
naza iy a amaliy jiha dan yaxshi o‘ ganilib ma jud imkoniya la dan oqilona oydalanilsa ya’ni
i igasion ejimdagi su ombo la i GES la ni ishla ishga o‘liq moslash i ilsa espublikada
ene giya esu sla i aqchilligini yumsha ishga hizma qiladi.
Me odla a usulla
Masalaning qo‘yilishi. Tabiiy dala adqiqo la i Cho oq su ombo ida olib bo ilgan.
Cho oq su ombo i Namangan iloya ining shimoliy sha qiy qismida joylashgan bo‘lib
iloya ning 5,1 ga ekin maydonla iga su ye kazib be ish a sel oshqin da ida aholoni
xa sizligini a’minlashdan ibo a . Cho oq su ombo ining loyiha bo‘yicha o‘la su sig‘imi 30
mln. m3, oydali su sig‘imi 28,6 mln. m3 a mos a ishda oydasiz hajmi 1,4 mln. m3 ni ashkil
e adi. Ma’lumki su ombo i da yola oqimni aslla a yilla bo‘yicha a ibga solib, kanal a
boshqa su o‘ kazish inshoo la i bilan bi ga oqimni hududla bo‘ylab qay a aqsimlashga
imkoniya ya a adi [10]. Cho oq su ombo i og‘ oldi ekislikda joylashgan bo‘lib, dimlanish
uzunligi
4,2 km ni o‘g‘on balandligi 45 m ni a o‘g‘on uzunligi 1,5 km ni ashkil qiladi.
Tadqiqo olib bo ish da ida su ombo i kosasidagi su sa hining o‘zga ishi bi nech a
omilla ga bog‘liq hisoblanadi. Bi gina su ga bo‘lgan alabdan kelib chiqib su ombo idan su
chiqa ilsa hamda hududdagi yog‘inga chilik miqdo iga ham bog‘liq ja ayon hisoblanadi. Su
ombo su yig‘ish hajmi, yog‘inga chilik miqdo iga qa ab axmin qilinadi. Demak ko‘p yillik
yog‘inga chilik miqdo iga qa ab su ombo idan qaysi yilla qay da ajada su yig‘ilganligini
hamda egi a siya da ida is e’molchila ni su ga bo‘lgan alabiga qa ab su dan bo‘sha ilishini
axmin qilish mumkin.
Ma e ialla . Tabiiy dala adqiqo la ini o‘ kazish su ombo ining gid a lik a gid ologik
pa ame la ini inoba ga olib amalga oshi ilgan. Cho oq su ombo idagi gid ome eo ologik
ko‘ sa kichla ni, su kelishi a chiqishi, su sa i hamda su sa hla ini o‘lchash uchun
eykala dagi ko‘ sa kichla dan aniqlangan.
Cho oq su ombo ida olib bo ilgan oxi gi o‘lcho ishla i na ijala ini s a is ik ahlil qilish
asosida su ombo ining ishchi g a igi ishlab chiqilgan (1- asm). Ishchi g a ikdan oydalanib su
ombo ining loyiha iy pa ame la ining o‘zga ishini kuza ish hamda su ombo i oydali hajmi
o‘g‘ isida ma’lumo la olish mumkin.
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
182
1- asm. Cho oq su ombo i su sa hining su hajmiga bog‘liqlik g a igi
Ma’lumki xa bi su ombo i asosiy loyiha iy ko‘ sa kichla i ya’ni yuqo i bye dagi su
sa xiga bog‘lik a ishda su xajmi (W= (H)) a su ga ko‘milish zonasi (F= (H)) o‘zga ishla i
g a ikla i ma jud. Ushbu ikkala ko‘ sa kich ham asosan su ombo la i loyqaga o‘lish
dinamikasiga be osi a bog‘liqdi . Bi necha yil oydalanishdan so‘ng loyiha iy (W= (H)) g a ikda
sezila li o‘zga ish yuzaga kelgani ma’lum bo‘lmoqda. Bu xola bi inchidan, su ombo la idan xalq
xo‘jaligiga su be ish ejasini uzishda xa olikka olib kelsa, ikkinchidan su oshqinla i a sel
oqimla ini jilo lash uchun mo‘ljallangan zaxi a qismni no o‘g‘ i aniqlashga sabab bo‘ladi.
Shuningdek oydali hajm zonasining loyqa cho‘kindila ga o‘lib bo ishi F= (H) o‘zga ishi, su ga
ko‘milish zonasining oshishiga olib keladi. Shuni qayd qilish ke akki, su ombo la i W= (H)
g a igining o‘zga ishi o‘z aq ida aniqlab bo ish inshoo eksplua a siya ejimini o‘g‘ i baholashga
imkon be adi [11]. Bundan ashqa i ushbu gi a ik su ombo i ejimini boshqa ishda alohida o‘ in
egallab GES ish ejimiga ham a’si ko‘ sa adi.
Shuni mamnuniya bilan ay ish mumkunki mamlaka imizda ene ge ika sohasi keng
ko‘lamda i ojlan i ilmoqda. Ne , gaz kabi ugle odo odla bilan cheklanib qolmasdan, quyosh,
shamol a su dan elek ene giyasi olish inshoo la i ba po e ilmoqda. Xususan, 2017 yilda
P eziden a moni bilan «O‘zbekgid oene go» aksiyado lik jamiya i ashkil e ilgan edi. O‘ gan
da da 11 a yangi gid o elek s ansiyasi qu ilib, 8 asi mode nizasiya qilindi. Na ijada 244
mega a lik qo‘shimcha qu a ya a ildi. Lekin, yu imizning gid oene ge ika salohiya i 50 oiz
ishga solingan, xolos. Shu bois jami 740 mega a qu a li 21 a yi ik loyiha ishlab chiqilgan.
Xususan, kelgusi yilda 170 mega a li 7 a, 2023-2024 yilla da 150 mega a li 12 a hamda 2025-
2026 yilla da 420 mega a li 2 a loyihani amalga oshi ish ejalash i ilgan. Ushbu ishla ni sama ali
ashkil e ish a sohani yanada i ojlan i ish maqsadida O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining
30.03.2023 yildagi “Gid oene ge ika sohasini yanada isloh qilish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi
PQ-104-son qa o i qabul qilindi. Hujja da 2030 yilga qada gid oene ge ikaning umumiy
qu a ini 4 999 MV ga e kazish asosiy azi a qilib belgilangan. Ene giya ishlab chiqa ish
qu a iga ko‘ a GES la ni asni i quyidagi 1-jad alda kel i ilgan.
Ene giya ishlab chiqa ish qu a iga ko‘ a GES la
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
183
1-jad al
GES u i
GES qu a i
Ulkan (noyob)
>500 MV
Yi ik
100….500 MV
O‘ a
15....100 MV
Kichik GES la
Kichik qu a li
1….15 MV
Mini
100 kV dan ..... 1MV gacha
5 kV dan .... 100 kV gacha
Piko
100 Va dan .... 5kV gacha
Tahlila imizga ko‘ a bugungi kunda dunyo mamlaka la ida su ene giyasi a boshqa
u dagi qay a iklanu chi ene giya manbala idan ye a li da ajada oydalana olinmayo gani ma’lum
bo‘ldi. Dunyo mamlaka la i o asida su ene giyasidan oydalanish ko‘ sa gichi quyidagi jad alda
aks e i ilgan 2-jad al.
2-jad al
Mamlaka la nomi
Texnik po ensial,
MV
O‘zlash i ish hola i,
MV
%
Xindis on
11914
2119
17,8
Yaponiya
10270
3545
34,5
No egiya
7676
2248
29,3
I aliya
7073
3173
44,9
AQSH
6366
3676
57,7
F ansiya
2615
2021
77,3
Ispaniya
2185
2104
96,3
Ge maniya
1830
1826
99,8
A s iya
1780
1368
76,8
Sh esiya
1280
1280
100
Sh eysa iya
859
859
100
Mazku ma’lumo la ni ahllil qiladigan bo‘lsak ene giya zaxi asi eng yuqo i da la la
kel i ilgan lekin ushbu zaxi ani o‘zlash i ish ko‘ sa gichi aksa da la la da pas da ajani
ko‘ sa moqda. Quyidagi 3-jad alda esa dunyodagi eng yi ik qu a da ishlo chi GES la
kel i ilgan.
Dunyodagi eng yi ik GES la (qu a i bo‘yicha)
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
184
3-jad al
№
Da la i
GES nomi
Qu a i (MV )
1
Xi oy
Th ee Go ges
22500
2
B aziliya a Pa ag ay
I aipu
12000
3
Venesuela
Gu i
10200
4
B aziliya
Tuku ui
8370
5
AQSH
G and Kuli (G and Coule)
6809
Dunyo mamlaka la ining qay a iklanu chi ene giya manbala idan oydalanish ko‘ sa gichi
(2020 yil) 4-jad al.
№
Ene giya u la i
Qu a i, GV
Foydalanish
ko‘ sa gichi, %
1
Su ene giyasi
1096
54,3
2
Quyosh o oelek ik ene giyasi
303
15,0
3
Quyosh e modinamik ene giyasi
4,8
0,2
4
Shamol ene giyasi
487
24,1
5
Geo e mal ene giya
13,5
0,67
6
Bioene giya
112
5,55
Jami:
2016,3
100
Tadqiqo usulla i. Su ombo ida su balansi ashkil e u chila ining miqdo iga qa ab su
almashinu i ezligi, mine al moddala , oqiziqla a cho‘kindila dinamikasini aniqlash mumkin
[6].
Yuqo ida bayon e ilganidek, su ombo i oydali hajmi a su ombo idagi su hajmini
baholashda su balansi englamasidagi asosiy ka alikla ning aniq miqdo ini hisoblash lozim
bo‘ladi. Su ombo i su balansi englamasini quyidagi ko‘ inishda yozamiz [21]
,0
2121 =++−−−++ SWVVEPWW nnn
(1)
Su balansini ashkil e u chi ki im a chiqim komponen la i su ombo idan oydalanish
da ida yilniing su lilik yoki su siz da iga qa ab o‘zga ib u adi. Bundan ashqa i su
ombo la ida bo‘ladigan su yo‘qo ishla i ya’ni, shimilishga, bug‘lanishga, anspi asiyaga a
exnika nosozligiga yo‘qo ilgan su miqdo la i ham a’si ko‘ sa adi [15].
Yuqo idagi ahlilla dan xulosa chiqa gan holda Cho oq su ombo i su balansi ki im a
chiqim komponen la ini ashkil e u chi elemen la ining yilla a o o‘zga ish g a igi chizildi (2-
asm).
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
185
2- asm. Cho oq su ombo i su balansi elemen la ning yilla a o o‘zga ishi
Bu g a ikdan su bansining ki im a chiqim elemen la ini yilla da omida o‘zga ishi bi
bi iga mos kelishini ko‘ ishimiz mumkin. Alba a GES la ni loyihalash a qu ishda hamda
eksplua a siya qilishda su ombo ining su balansini, napo i, su sa ini inoba ga olish za u
hisoblanadi.
GESni eksplua a siyaa qilishda su ombo la ining s a ik napo i muhim hisoblanadi. S a ik
napo bu – yuqo i bye su sa hidan pas ki bye su sa hi ayi masidi a quyidagi o mula o qali
aniqlanadi.
Hs =𝛻YUBSS - 𝛻PBSS
GES ni hisobiy napo i aga s a ik napo 15 m gacha bo‘lsa, minimal s a ik napo hisobiy
napo ga eng deb qabul qilinadi, ya’ni:
Hhis= Hs min
aga s a ik napo 15 mdan ko‘p bo‘lsa, unda quyidagi o mula o qali aniqlanadi:
Hhis= ΣHs /12
GES a u bina ishchi napo i quyidagiga eng:
Hishchi= Hhis - ∆h,
bu ye da ∆h = (Hhis *0,01) eng, u binagacha bo‘lgan napo yo‘qo ishla i hisoblanadi.
GES la ni loyihasi amalga oshi ilayo ganda su ombo ining napo i a chiqishdagi su sa i
bu u bina qu a i hamda ene giya ishlab chiqa ishda eng muhim omil bo‘lib xizma qiladi.
Tu bina alidagi qu a quyidagicha aniqlanadi:
HT=9.81*QT *H*ηT
Gene a o chiqishidagi ag ega qu a i esa ushbu i oda o qali aniqlanadi:
HG=HT* ηg= 9.81*QT *H*ηT * ηg
bu ye da: ηGES= ηT * ηg GES oydali ish koe isen i hisoblanadi.
GES qu a i o‘ na ilgan qu a deb nomlanu chi ba cha ag ega la qu a i hisoblanib
ishlab chiqa ilgan ene giya miqdo i qo‘yidagicha hisoblanadi.
E = HGES* T, kV soa .
Na ijala ahlili. Yuqo ida bayon e ilganidek O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining PQ-
104-son qa o ida 2030 yilga qada gid oene ge ikaning umumiy qu a ini 4 999 MV ga
e kazish asosiy azi a qilib belgilangan. Jumladan Namangan iloya i No in da yosida umumiy
qu a i 225 MV bo‘lgan No in gid oelek s ansiyala i kaskadini qu ish belgilangan. Quyidagi 4-
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
186
jad alda Ma kaziy osiyo da la la i o asida su ene giyasidan oydalanish ko‘ sa gichi kel i ilgan
(2018 yil).
4-jad al
Da la la nomi
Texnik po ensial, ml d. kV
soa
O‘zlash i ish hola i, %
Tojikis on
143,6
11
Qi g‘izis on
72,9
14
Qozog‘is on
61,9
13
O‘zbekis on
27,4
25
Jami:
305,8
13,3
Ma’lumo la ahlilidan ko‘ inadiki mamlaka imizda su ene giyasidan oydalanish
imkoniya i ( exnik po ensial 27,4 ml d. kV .soa ) ni ashkil qiladi ammo su ene giyasidan
oydalanish ko‘ sa gichi 25% ni ashkil qilmoqda. Ushbu muammola a o licha o‘ ganib chiqildi
a da la axba ining gid oene ge ikani i ojlan i ish bo‘yicha qa o i chiqa ildi. Ushbu qa o
ij osini a’minlash a gid oene ge ika a mog‘ini i ojlan i ishda su ombo la ining o‘li beqiyos
hisoblanadi. Ushbu sohada olib bo ilgan isloho la a qabul qilingan qa o la ij osi o‘la oq
Cho oq su ombo i pas ki be ida qu a i 825 kV bo‘lgan Mik oGES s ansiyasi qu ilib
oydalanishga opshi ildi (3- asm).
THE VI INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE “SCIENTIFIC FOUNDATIONS FOR THE USE OF
INFORMATION TECHNOLOGIES OF A NEW LEVEL AND MODERN PROBLEMS OF AUTOMATION”,
NOVEMBER 20, 2025
187
3- asm. Cho oq su ombo iga qu ilgan 825 kV li Mik oGES ning bosh ejasi
Cho oq su ombo i su ashlash qu i i ikki a qismdan ibo a bo‘lib mazku mik o
gid oelek s ansiya ikkala su ashlash qu u i o qali su manbasiga ulangan. Mik oGES
ag ega la i soni 3 ani ashkil qiladi, ag ega la e ikal ubina a gne a o dan ibo a . Bi inchi bino
(4- asm) da ikki a e ikal ubina joylashgan a boshqa u izimi o‘liq a oma lash i ilgan,
gine a o ishini boshqa ishda ma’lumo la uza ishda GSM aqamli mobil izimidan oydalaniladi.
4- asm. Bi inchi bino a ag ega la sxemasi
Ag ega la Xi oy da la idan kel i ilgan bo‘lib 1 m3/s sa a’minlansa belgilangan
