scieee Science in your language
[es] (orig)

Cuerpo del derecho civil romano : a doble texto, traducido al castellano del latino. T. 3

Abstract

T.I: Instituta ; Digesto. Parte 1, 2, 3 -- T.II: Digesto. Parte 4, 5 -- T.III: Digesto. Parte 6, 7 -- T.IV: Código. Libros 1, 2, 3, 4 -- T.V: Código. Libros 6 a 12 -- T.VI: Novelas ; Constituciones

Read accessible full text

Cuerpo del derecho civil romano : a doble texto, traducido al castellano del latino. T. 3

Year: 1898
Source: https://idus.us.es/bitstreams/dcb0ba27-c3e4-4dba-a863-0a31eee0e6d0/download
CUERPO
DEL
DERECHO CIVIL ROMANO
A DOBLE TEXTO, TRADUCIDO AL CASTELLANO DEL LATINO
PUBLICADO POR LOS HERMANOS
KRIEGEL, HERMANN Y OSENBRÜGGEN
CON LAS VARIANTES DE LAS PRINCIPALES EDICIONES ANTIGUAS Y MODERNAS Y CON NOTAS DE REFERENCIAS
POR
D.
ILDEFONSO L. GARCIA DEL CORRAL. Biblioteca PixeLegis. Universidad de Sevilla.
Licenciado en Derecho Civil y Canónico
y
en Filosofía y Letras
y Abogado de los ilustres Colegios de Barcelona y Madrid
TERCERA PARTE
Revisado el texto latino por
D. EDUARDO OSENBRÜGGEN
NOVELAS
13
zt.cnno
1\1" _A
1898

ES PROPIEDAD DEL TRADUCTOR,
QUEDA HECHO EL DEPÓSITO QUE MARCA LA
LEY
Tipografía de Enrique Redondo, calle de la Universidad, tullas.
97
y
99

EXPLICACIÓN DE LAS ABREVIATURAS
Cod. Flor. et Cod. Vat. .
Varias lectiones ex Cod, Ms. Florentino et Vaticano enotatas Breneman-
nus misit ad Hombergkium, ex huius igitur libro, cuius titulum in-
fra exhibebimus, dedimus eas lectiones; cf. Biener Gesch. der
.
Nov.
p. 422. 561. 571 sq.
Mecrm. I. II. 1II, et Zuich.
Variae lectiones graeci Novellar. textus ex quatuor Codd. Mss. a Meer-
manno Gebauero concessae et in ed. Corp. iur. Gotting. publici iuris
factae; cf. Biener. I. c. p. 424. 556 sq. 572. sq.
Cod. Hamb

Codex Hamburgensis (olim Uffenbachianus); cf. Praefat. p. V.
Cod.
Vindob. et Mon.ac. .
Ex Vindobonensi et Monacensi Cod. Ms. quae adhuc deerant in edd.
Corp. iur. libri Authenticarum partes, nostris temporibus suppleverunt
viri docti; cf. Praef. p. VI. et Biener 1. c. p. 574 sqq.
Scrim.g.



Impp. Iustiniani, Iustini, Leonis novellae constitutiones -studio et dili-
gentla Henrici Scrimgeri Scoti restit. (Genev: Excudebat Henricus
Stephanus 1558. fol.
Hal.


Novellarum Constitutionum Dn. Iustiniani Principis- volumen -Gre-
' gorio Haloandro interprete. Norimb. 1531. fol.
(Hal.) ed. Hervag



Novellarum constitutionum Dn. Iustiniani - volumen, Gregorio Haloan-
dro enarratore. Basil. in offic. Hervagiana. 1541. fol.
(Hal.) cd. Par


Naapwv 'lovazcvcavoü-fic(iÁ(ov Toü r
(
•gyoplov `A).ovópou áhyrroü.
Parisiis ex offic.
Carol. Guillard. 1542. 8.
Homb


Novellae Constitutiones Dn. Iustiniani - ex graeco in latinum conver-
sae et notis illustratae a Io. Frid. Hombergk zu Vach. Marburgi Cat-
torum 1717. 4.
'
lulian.



Imp. Iustiniani Novellae Constitutiones per Iulianum Antecessorem-
de graeco translatae. Ex biblioth. Petri Pitlioei, Basil. 1576 fol.
Trid


Volumen Bernardini de Tridino de Monteferrato, - Venetiis 1494. fol.
Port


Volumen - Lugduni apud Hugonem a Porta et Antonium Vincen-
tium. 1551. 4.
Cont



Authenticae seu Novellae Constitutiones Iustiniani - cum veteri trata-
tione, Graecis nunc primum apposita -recogn. Ant. Contio auctore.
Lugduni apud Guil. Rouillium. 1581. 12.
(Cont.)
59



Volumen legum parvum -commentariis (Ant. Contii) illustr. et. sedulo
recogn. Parisiis ap. Guil. Merlin etc. 1559. fol.
(Cont.) 76



Volumen legum parvum - commentariis Ant. Contii - illustr. et sedulo
recogn. Parisiis apud Sebast. Nivellium 1576. fol.
Bk


Corpus iuris civilis recognovit et-edidit D. Io. Lud. Guil. Bel:. `I'om, IIe
Pars II. Lipsiae (Cnobloc). 1834. 8.
Bk
ed ster


Corpus iuris civilis. Edit. stereotypa ex offi. Caroli Tauchnitii cura D. Io.
Lud. Guil. Beck. Vol. II. Lipsiae (Cnobloch). 1837. 4.
edd.


Se ha empleado esta abreviatura cuando concordando las antiguas edi-
ciones (Trid., Port, Cont.) disentian del Cod. Hamb.
Bas.



Basilicorum libri LX. ed. C. A. Fabrotus. VII. Tomi. Paris. 1647. fol,
Librorurn decena priorum usi sumus editione C. G. E. Heimbachii.
Lips. 1833. 4.
Athan



Athanasii Scholastici Emiseni de Novellis Constitutionibus Imperatorum
Iustiniani lustinique Commentarius in; tsustavi Ernesti I-teimbach
Anecdotorum Tom. I. Lips. 1838. 4.
Coll. const. cccl



Collectio constitutionum ecclesiasticarum in; Voü11i et lustelli Bibliothe-
cae iuris canon. vet. Tom. I1.
(Ioannis) Nonaoc


(Ioannis Scholastici) Nomocanon in:

et Iustelli bihlioth. Tom. II.
Photii Nomoe



Photii Nomocanon - extat ibídem, nec non Balsamonis ad Pliotii No-
moc. Commentarius.
Coll. 87. capital



Usi sumus iis, quae de hac collectione 87. capitulorum nondum edita
docuit et exhibuit Biener 1. c. p. 584 sqq.
Psell


Pselli libellus de Novellis lustiniani Graece scriptus ex literís h;d, Tan-
nebergi ed. Berger. Lipsiae 1836. 8.
Cr


Ita

designavímus, quae ex Crameri schedis ín usum vocare visum est;
cf. Praefat. p. VII sq.
Relzd., Schcc.,
Aug. 1. 11. lII.
In notis ad
libros Feudorum
additis retinuimus signa Codicum Mss.
Rehdigeriani, Schwarziani, Augustani I. II. III. (Rehd., Schw., Aug.
I. II. III.), quae sunt in edit. Corporis iur. Gotting., unde eorum Codi-
cum lectiones desumsimus.
N.
del
Tr.


Nota del traductor.

•

LIBER
CONSTITUTIONUM NOV 1--i LLARUM
SIVE AUTHENTICARUM
zv
STI..
∎
T

-i
LIBRO
DE LAS NUEVAS
(1)
CONSTITUCIONES
Ó
AUTÉNTICAS
DEL SEÑOR JUSTINIANO
CONST. I (2)

CONSTITUCION I
DE
HEREDIBUS ET FALC'dDIA
(Coll.
1.
tit.
I.)
Lnpercttor
IUS'rIxIANUS
Auyustas
IOAIQII,
oloriosissi-
mo
sacrorurn
per Orientent Praetoriorlent Pr•ae/'c-
eto iteruni (3), Exconsuli et Patricio.
Praefatio
Occupatis nobis circa totius reipublicae curas, et
parvum nihil eligentibus cogitare, sed quatenus
Persae quidem conquiescant, Vandali vero cum
Mauris obediant, et Carchedonii antiquam recipien-
tes habeant libertatem, Tzani autem, nunc (4) pri-
mum sub Romanorum facti republica, inter subie-
ctos habeantur, quod nondum hactenus, nisi sub
imperio nostro dedit Romanis deus, incurrunt etiarn
propriae sollicitudines a nostris subiectis semper
nuntiatae, quarum quidem singulis damus compe-
tentem formam. Quaecunque
y
ero í'requente qui-
dem potiuntur per partes auxilio, possibilia tamen
sunt scripta lege, ut communeril omnibus prae-
stent, in quibus opus habent, utilitatem, haec opor-
tere putavimus et lege sancire, et tradere subiectis
per se iuvantia, et non semper iussione Imperato-
rum egentia.
§ 1,—Semper igitur nobis importuni sunt alii qui-
dem nos pro legatis relictis, non tamen praebitis,
adeuntes, alii
y
ero pro libertatibus, alii ob aliud
quiddam, quod (5) transmittentes quidem heredita-
tes dari quibusdam aut fieri constituerunt, indevote
autem et res adeunt, et eas percipiunt, et quod est
(1)
Estas nuevas constituciones de Justiniano fueron pu-
blicadas en griego, de cuyo texto hay dos ediciones princi-
pales,
una
de Haloandro, y otra de Scrimger. De el se hizo
la versión latina,'que publicamos, por un autor antiguo y
desconocido,
á
quien Cuyacio (8. obs. tila) cree griego y eru-
dito, en tanto que .Molla. (quaest. 1. de usuris, n. 6 .), lo con-
sidera ignorante de la construcción latina. Hay además de
la antigua otras versiones latinas. Por último, hemos respe-
tado la versión Novelas dada á la palabra noe•ellae /nuevas,
últimas), por hallarse consagrada por el uso, á pesar de su
mpropledad d inexactitud.—N. del Tr,
DE LOS HEREDEROS Y DE LA
FALCIDIA
(Colección
I.
título
L)
El Emperador
JUSTINIANO,
Auyusto, it
JUAN,
glorto-
sisimto Pre/cuto, por seyundct vez, de los sacros Pre-
torios de Oriente, ex-(.'ollsul r
j
Patricio.
Prefacio
Ocupados nosotros en todos los cuidados de la re-
pública,
y
eligiendo para pensar en ellas cosas de no
poca monta, como quiera que los Persas están paci-
ficados, y reducidos á la obediencia los Vi=ndalos
y
los Moros, y habiéndola recobrado tienen los Car-
quedonios su antigua libertad, y los Tzanos, cons-
tituidos ahora por primera vez bajo la república de
los Romanos, son contados entre los súbditos, cosa
que hasta hoy todavía, sino bajo nuestro imperio,
no les había concedido Dios á los Romanos, acú-
dennos también las propias solicitudes siempre
co-
municadas
por nuestros súbditos, á cada una de las
que damos la resolución competente. Y así, todas
las cosas que ciertamente con frecuencia obtienen
parcialmente auxilio, pero que como posibles se
hallan escritas en las leyes, de suerte que presten
común utilidad á todos, en los casos en que tienen
necesidad, hemos considerado que debíamos san-
cionarlas en la ley, y concedérselas á los súbditos (le
modo que por sí mismas les favorezcan, y no necesi-
ten constantemente el mandato de los Emperadores.
§ 1.—Así, pues, siempre nos importunan, diri-
giéndosenos unos ciertamente por legados dejados,
pero no pagados, otros por libertades,
y
otros por
alguna otra cosa que los que transmiten herencias
dispusieron que se diera ó se hiciera por algunos,
los cuales aden, no obstante, sin respeto los bienes,
(2)
La constitución griega, publicada por Ha!. !j .S'crimg.,
se halla casi

n
integra e las L'as. XLI. 4, 1.—,Schol. a—t.
Iulian. Const. 1.
'
El te-clo es el de la versión de la antigua
glosa.
(3)
Así
ctemostrri y%fe se debía puntuar en esta
y en
otras análogas constituciones A'ic.
A
teman;
y
luego 1ti-
mard o.
(4)
libertatern
asi como
nisi mune, T'rid.; guamvis r.cnic,
inserta Port.
(5)
qui,
antes de
Conejo,

8
NOVELAS.
—
CONSTITUCIÓN I
lussum non faciunt, quum utique etiam a veteribus
Iegislatoribus dictum sit, competentes deficientium
dispositiones, quaecumque non repugnant legibus,
ornnibus modis irnpleri. Sed quoníam ita positas
leges iam plerumque neglectas invenimus, repara-
re eas iudicavirnus oportere, et tato viventibus prae-
bere
ex eis cautelam, quam morientibus hinc exhi-
h,ere honorem.
§ 2.—I'rimurn itaque illud est cogitandum, quia
r,estantibus alüs quidem necessitatem imponit lex
distribuere quandam partem personis quihusdam,
tanquam hoc secundurn ipsam naturam eis debea-
tur, quale est filiis et nepotibus, et patribus atque
matribus, interdum vero etiam fratribus, et si quam
huiusmodi personara aut in iis, qui ex nobis sunt,
aut ex quihus nos surnus, enumeraverunt leges,
aliis autem nulla consistit necessitas partem dare
quamlihet propriae substantiae sed sua potestas
eis largitur ad giioscunque testator voluerit pro-
ferenda.
Cap. Y
1-lis igitur a nobis praeordinatis, sancimus, eos,
qui ab aliquibus scripti sunt heredes, aut merue-
runt fideicommissa, per universitatem forsan, aut
per speciem, aut legatum, necessitatem hahere,
quaecunque testator et honorans eos disposuerit,
omniinodo ea cornplere, si quod praecipitur legiti-
mum sit, aut si non illud aliqua lex prohibeat (1),
vel, si non fiat ab eo, qui honoratus est, tamen ra-
tuno esse expresse iam demonstrat.
§ 1.—Si quis autem non implens quod dispositum
est, sed dura competat ei, qui honoratus est, quod
relictum est, etiam ex decreto iudicis admonitus
annum totum protraxerit, non agens hoc, quod
praecepturn est, si quidem aliquis illorum fuerit,
qui necessario ex lege praccipiunt, in plus autem,
guata quod lex ci dari vult, scriptus est heres, tan-
tullí accipiat solum, quantum lex ei dari secundum
quartam ah intestato partem concedit, aliud yero
toturn auferri. Et si quidem etiam alii quidam scri-
pti sunt heredes, accrescere illis secundum partem
institutionis, quae unicuique distributa est; si yero
nullus alter sit heres, aut sint quidem scripti qui-
dam, non autem adeant hereditatem, tunc quod au-
fertur adiiciatur aliis rebus, et licentia praebeatur
et legatariis, et fideicommissariis, et servis liberta-
te lionoratis adire, et haec acquirere, ita ut omni-
bus modis quod praeceptum est per testantem im-
pleatur; cautione videlicet prius ab eis facta, se-
cundum quod personarum vel rerum receperit
modus, quia res accipientes agunt in eis, quae re-
cte voluerunt testatores. Si
y
ero nullus horum, de
quibus testamento memoria facta est, voluerit adi-
re, hoc est cohaeres, aut legatarius, aut fideicom-
missarius, aut servus libertate honoratus, tunc ad
alios, quos lex ab intestato vocat post eum quidem,
qui scriptus est, et legitima per hanc legem parte
exclusus, deferri res, et similiter praebentes cau-
tionem, quia complent, quae testamento continen-
tur. Inordinatum
y
ero nihil neque confusum nec
in his fieri volumus, sed primus secundurn ordinem
vocatus post eum, qui iam exclusus est a lege no-
stra, ita vocetur prior, deinde qui post illum est,
ita de cetero, donec ultimus relictus locum faciat
etiam alicui exterius venientium et adire, et quae
(i)
Trict., Port.;
prohibeat,
uncid inclusit Cont.
y los perciben, y no hacen lo que se dispuso, sien-
do así que también por los antiguos legisladores se
dijo que de todos modos se cumplieran las compe-
tentes disposiciones de los que fallecen, que no pug-
nan con las leyes. Mas como hallamos ya en su ma-
yor parte desatendidas las leyes sobre esto estable-
cidas, hemos juzgado que era conveniente resta-
blecerlas, y tanto darles con ellas seguridad á los
vivos, como tributar así honor á los que fallecen.
§ 2.—Y así, se ha de considerar en primer lugar,
que la ley impone ciertamente á algunos testadores
la necesidad de distribuir alguna parte entre cier-
tas personas, como si esto se les debiera conforme
á la misma naturaleza, esto es, á los hijos y nietos,
y á los padres y á las madres, y á veces también á
los hermanos, y á alguna persona de esta clase que
las leyes enumeraron ó entre los que de nosotros
descienden, ó entre aquellos de quienes venimos,
pero que para otros no hay necesidad alguna de
dar una parte cualquiera de sus propios bienes, sino
que su potestad se los concede á quienes el testa-
dor hubiere querido que hayan de pasar.
Capitulo 1
Habiendo sido, pues, ordenadas antes estas cosas
por nosotros, mandarnos, que los que por algunos
fueron instituidos herederos, ó los que merecieron
fideicomisos, acaso universales, ó en especie, ó un
legado, tengan la necesidad de cumplir de todos
modos cualquiera cosa que el testador y el que los
honró hubieren dispuesto, si fuera legal lo que se
les preceptúa, ó si alguna ley no lo prohibiera, ó,
aunque no se haga por el que fué honrado, de-
muestra, sin embargo, expresamente que es válido.
§ 1.—Mas si no cumpliendo alguno lo que se dis-
puso, pero competiéndole al que fué honrado lo que
se le dejó, y amonestado también por decreto del
juez hubiere dejado transcurrir todo un año sin ha-
cer lo que se le preceptuó, si verdaderamente fue-
re uno de los que por necesidad adquieren en fuer-
za de la ley, pero fué instituido heredero en más de
lo que la ley quiere que se le dé, reciba solamente
tanto cuanto la ley concede que se le dé abintesta-
to con arreglo á la cuarta parte, pero- prívesele de
todo lo demás. Y si verdaderamente también fueron
instituidos herederos algunos otros, acrézcales con
arreglo á la parte de la institución, que á cada cual
le fué distribuida; mas si no hubiera ningún otro
heredero, ó si ciertamente hubiera instituidos algu-
nos, pero no adieran la herencia, en este caso lo
que se quita añádase á los otros bienes, y déseles
licencia así á los legatarios, como á los fideicomisa-
rios, y á los esclavos honrados con la libertad, para
adir
y
adquirir estos bienes, de suerte que de todos
modos se cumpla lo que se preceptuó por el testa-
dor; prestándose, por supuesto, antes por ellos cau-
ción, según lo que requiriere la calidad de las per-
sonas ó de los bienes, de que recibiendo los bienes
harán en ellos lo que rectamente quisieron los tes-
tadores. Mas si ninguno de éstos, de quienes se
hizo memoria en el testamento, hubiere querido
hacer la adición, esto es, el coheredero, ó el lega-
tario, ó el fideicomisario, ó el esclavo honrado con
la libertad, en este caso sean deferidos los bienes á
los que la ley llama abintestato después ciertamen-
te del que fué instituido, y excluido por esta ley con
su porción legítima, prestando.ellos igualmente cau-
ción de que cumplirán lo que se contiene en el tes-
tamento. Mas no queremos que en esto se haga

NOVELAS.---dONSTITUCJIÓN
I

9
relicta sunt implere; post quos etiam fiscum, si vo-
luerit, ponimus. Etenim in legatariis et fideicom-
rnissariis huno esse
volumus
ordinern, ut detur
licentia aditionis priori per universitatem fideicom-
missario, aut multis exsistentibus, maiorem par-
tem habenti, quoniam et in similitudinem heredis
consistit, et maxime apud nos qui Trebelliano soli
dogmati dedimus in talibus fideicommissis locum,
Pegasiani circuitiones odio habentes et expellen-
tes. Si
y
ero aut non fuerit quispiam per universi-
tatem honoratus, aut Puerit, sed noluerit agere quod
iussum
est, ad eos, qui maioribus propriis legatis
aut fideicommissis honorati sunt, huiusmodi venire
fiduciarn; sic quoque servis dari tempus, qui liber-
tate honorati sunt, et adire, et liberis cautum esse,
et res
percipere, et complere, quae iussa sunt, curn
praedicta dudum cautione. Si vero nullus fuerit le-
gatariorum vel fideicommissariorum per universi-
tatern aut per speciem maiori parte aut in legato
aut in fideicommisso lionoratus, sed omnes aequa-
lem habuerint fortunaui, tunc proponi quidein
etiam sic per universitatem fideicommissarios pro-
pter dictam iam dudum rationem, aut eum, qui ex
eis voluerit implere quod praeceptum est; reliquos
autem legatarios vel fideicommissarios, quicunque
nihil alterutros in hoc, quod relictum est, antece-
dunt, etiam omnes, si voluerint, vocari, aut qui ex
eis voluerint. Si
y
ero nullus legatarius aut fidei-
commissarius elegerit hoc agere, damus servis li-
centiam libertate honoratis secundum ordinem de-
nominationis, per guara eos dominus denomina-
verit, secundurii hoc habere in alterutros prae-
positionem.
§ 2.—Et haec quidem omnia sancimus, ubi ne-
cessaria quaedain subiacet datio in aliquo, cui ex
natura debetur quaedam successio a testatore et
moriente. Si
y
ero nulla subest huiusmodi persona
in institutionibus, sed spontanea largitas disposi-
tiorris a testatore fiat, deinde scriptus heres non
compleat quod praecipitur intra praedictum a no-
bis dudum tempus, illum quidem privari omnibus
relictis, nihil penitus neque per Falcidiae occasio-
nem, neque per aliara causara percipere valentem.
Similiter autem talia obtinere. Et si quidem sint
colieredes, hos vocari volumus, alioqui ad fidei-
commissarios, et legatarios, et servos, et
omnes
ab
intestato, secundum prius a nobis traditum ordi-
nenr, res venire, ubique onere cohaerento, quate-
nus oporteat compleri ea, quae testator secundum
legem, sicut prius diximus, imperavit.
§ 3.—Si
y
ero instando etiam substitutionem ha-
buerit, certum est, quia prius ad substitutum vo-
lentem venient omnes res secundum legem com-
plentem quae relicta sunt, et sic illo noCenta tunc
ad coheredes, et legatarios, et servos, et qui ab in-
testato, et qui extra sunt, et fiscum secundum a
nobis datan' observationem ea, quae auferuntur,
venient, complentes ubique deficientium legitimas
dispositiones; propterea namque etiam ad tantas
respeximus succesiones, ut non remaneat sine adi-
tione ipsius morientis hereditas.
Tokio VI
—S
nada desordenada ni confusamente, sino que el lla-
mado primero según el orden después del que ya
fué excluido por nuestra ley
sea
llamado antes,
y
luego el que está después de él,
y
así sucesivamen-
te, hasta que el último dejado dé lugar también á
alguno de los que vengan de fuera para adir los
bienes, y para cumplir lo que se dejó dispuesto; des-
pués de los cuales ponemos también el fisco, si qui-
siere. Porque queremos que entre los legatarios
y
los fideicomisarios haya este orden, que se dé li-
cencia para la adición primeramente al fideicomi-
sario universal, ó, habiendo muchos,-al que tuviere
mayor parte, porque tiene semejanza de heredero,
y principalmente para nosotros, que en tales fidei-
comisos dimos lugar al solo precepto Trebeliano,
odiando y rechazando los rodeos del Pegasiano. Pero
si ó no hubiere sido honrado ninguno con la univer-
salidad, ó lo hubiere sido, pero no quisiera hacer lo
que se dispuso, corresponda semejante facultad á los
que fueron honrados con mayores legados propios
ó fideicomisos;
y
de este modo déseles tiempo también
á los esclavos, que fueron honrados con la libertad,
para hacer la adición, tener como libres seguridad,
percibir los bienes,
y
cumplir lo que se dispuso, con
la caución ya antes establecida. Mas si ningún lega-
tario ó fideicomisario universal ó especial hubiere
sido honrado con la mayor parte ó por legado ó por
fideicomiso, sino que todos tuvieren igual fortuna,
en este caso sean ciertamente antepuestos también
de este modo los fideicomisarios universales por la
razón ya antes dicha, ó el que de ellos quisiere
cumplir lo que se preceptuó; y sean llamados los de-
más legatarios ó fideicomisarios, que en nada pre-
ceden á unos ó á otros en lo que se dejó, también
todos, si quisieren, ó los que de ellos quisieren.
Pero si ningún legatario ó fideicomisario prefiriere
hacer esto, les damos facultad á los esclavos hon-
rados con la libertad, según el orden de la desig-
nación con que su señor los hubiere nombrado, para
tener según esto prelación sobre unos ú otros.
§ 2.—Y sancionamos, á la verdad, todo esto para
los casos en que hay cierta necesidad de dar á al-
guien, á quien por naturaleza se le debe alguna
sucesión por el testador y difunto. Pero si en las
instituciones no hay ninguna persona de esta clase,
sino que por el testador se hiciera espontánea libe-
ralidad de su disposición, y luegoelherederoinstituí-
do no cumpliera lo que se le preceptúa, dentro del
tiempo poco antes prefijado por nosotros, sea cierta-
mente privado de todos los bienes dejados, sin que
pueda percibir absolutamente nada ni con ocasión
de la Falcidia, ni por otra causa. Y tengan igualmen-
te fuerza estas disposiciones. Y si verdaderamente
hubiera coherederos, queremos que sean éstos lla-
mados, y en otro caso, que los bien es pasen á losfidei-
coniisarios, á los legatarios, á los esclavos,
y
á todos
los sucesores abintestato, según el orden antes esta-
blecido por nosotros, siendo en todo caso inherente
la carga de que se deberá cumplir lo
que el testador
dispuso con arreglo á la le
y
, según antes dijimos.
§ 3.—Mas si la institución tuviere también subs-
titución, es cierto que todos los bienes pasarán pri-
mero al substituto que quiera, y que con arreglo a
la ley cumpla lo que se dejó dispuesto,
y
de este
modo, no queriendo él, pasarán entonces á los cohe-
rederos, y a. los legatarios,
y
los esclavos,
y
á los he-
rederos abintestato, y á los extraños, y al fisco, segun
la observancia establecida por nosotros, tos bienes
que se quitan, cumpliendo en todo caso las legitimas
disposiciones de los que fallecen; porque nos
liemos
referido á tantas sucesiones por esto, para que
no
quede
sin ser adida la herencia del
mismo
difunto.

10

NOVELAS.—CONSTITL`CIÓN
I
§ 4.-1?xheredatos autem !iberos, si iuste a patre
exusí sunt, et nihil ex
patris l-,aheant voluntate,
non
vocamus ner
l
ue respieirnus, licet decies cnillies
velint.
Una
est euirn legis intentio, ut quae dispo-
sita sunt
a
morientil,us impleantur; eurn enim, qui
at;
ipso
testatore propria
su
bstantia pulsus est,
quo-
modo
erit iustum vocare
ad res,
quarurn eucn tlle
per
exheredatiouem factam irr eum expressim fieri
participem noluit?
Si
vero ablatarn
partem a non
cornptente rnorientis voluutatern prius deduximus
ad substitutos,
deinde
ad
coheredes, et
post
illos
ad legatarios
et fideicourmis.sarios, nec
non
et
ad
servos, et ita
ad
eos, qui
ab intestato
vocantur, et
ad
extraneos atgne
ad
fiscurn veninrus,
non absur-
do hoc facturo
est,
neo
inaniter, nec quasi aliquem
lateat quod decet,
sed ex
providentia et secundum
legem, ut fi
nitis
pricnum ornnibus .secundurn
testa-
menta
personis, deinde abrenuntiantibus, ita
ad
eam, quae est
ab intestato,
vocationem et alios ve-
niremns. In ournibus autem
casibus, in
quibus
scriptis
non
complentibus vocamus aut
ex testa-
mento personas
aut
ab intestato,
et ceteros (1),
damrus omnihus talibus personis fieri
heredes, et
aditiouis aut
pro herede
gestionis
!labore
ius
(hace
eninr legis
verba
sunt), et tanquam
heredes
omnia
gerere et
conventos
et
convenientes. Hace
quidem
etiarn antiquissimae leges
ex
propria auctoritate
pracstabant,, et
heredes
faciebant, eos,
qui
rieque
scripti
heredes,
neque
ab intestato ad
hereditatem
vocabaniur. His omnibus obtinentibus,
hect non
ab herede, sed a legatario, ant fideicommissario,
aut rnortis causa percipiente dari aliquid aut fieri
testator
voluerit;
eodem ordine in oceasione abla-
tarum reruul servando, et inchoante quidem a sub-
stitutis legatarüs, terminante
y
ero in fisco. Et nul-
lus halle legem duram habeat, tanquam relictis
privatus, sed considerans, quia omnibus
homini-
bus terruinus vitae est mors, et non solum ab aliis
ipse se perc.ipere contempletur, sed cogitet, quia et
ipse alüs moriens imperabit, et si non huius legis
mereatur auxilium, nihil horurn, quae .cum omni
studio disposuerat, ad etfectum perducet. Non enim
iis, qui
sub nobis, neque qui nunc sunt solum ho-
minibus, sed omni etiam post hoc currenti tempori
legem ponimus.
Cap. II
Hinc nobis ingressa est cura et quaedam consi-
derado Falcidiae legis, quae etiam invitis testato-
ribus, si expendantur res per legata, praebet etiam
retinere heredes, quantum eis iucpleat quartam
substantiae. Et hic enim repugnare quidem (2) vi-
dentur voluntad delicientis, et incurnbere legi talia
permittenti. Sancimus igitur, quoniarn tuenda no-
bis ubique est deficientium voluntas, heredes, si
voluerint hac utilitate potiri, puram servare legis
potestatem, et non per ea, quae forte subripiunt
aut malignantur, introducere pertentent Falci-
diarn, quum utique, si nihil malignad essent, non
forte competeret.
(i) extraneos
et
fiecum,
adicionan Port.,
ry
Cont. Estas
palabras, que provienen del comentarista, faltan en. Trid.
(2)
Trid.;
quidam, Cont.
§ 4.—Mas no llamarnos ni nos referimos, aunque
lo quieran diez mil veces, á los hijos desheredados,
si justamente fueron excluidos por el padre, y no
tuvieran nada por voluntad de su padre. Porque la
intención de la ley es una sola, que se cumplan las
cosas que se dispusieron por los que fallecen; pero
al que por el mismo testador fié excluido de los pro-
pios bienes, ¿de qué modo será
,
justo llamarlo á los-
bienes, de que él no quiso expresamente que se hi-
ciera partícipe, por medio de la desheredación he-
cha contra el mismo? Mas si la parte quitada al que
no cumple la voluntad del que fallece la llevamos
primeramente á los substitutos, luego á los cohere-
deros, y después de ellos á los legatarios y a los
fideicomisarios,
y
también á los esclavos, y de este
modo llegamos á los que son llamados abintestato,
y á los extraños, y al fisco, esto no se hizo absurda
ni baldíamente, ni como si á alguien se ocultara lo
que es conveniente, sino por providencia y con
arreglo á la ley, á fin de que acabadas primeramen-
te todas las personas conforme á los testamentos, y
renunciando después ellas, lleguemos de este modo al
llamamiento que procede abintestato, y á los demás.
Mas en todos los casos, en que no cumpliendo los
instituidos llamamos á las personas ó según el tes-
tamento, ó abintestato,
y
a los demás, les concede-
mos á todas las tales personas que se hagan here-
deros, y que tengan el derecho de adir ó de con-
ducirse como heredero, (porque estas son las pala-
bras de la ley), y hacerlo todo como herederos, ya
siendo demandados, ya demandantes. Esto conce-
dían ciertamente también antiquísimas leyes por
propia autoridad,
y
hacían herederos á los que no
eran llamados á la herencia ni como herederos
instituidos, ni abintestato. Teniendo fuerza todas
estas cosas, aunque el testador hubiere querido no
que por el heredero, sino que por el legatario, ó por
el fideicomisario, ó por el que percibe por causa de
muerte se dé ó se haga alguna cosa; observándose
el mismo orden con ocasión de privar de los bienes,
comenzando también ciertamente por los legatarios
substitutos,
y
terminando en el fisco. Y nadie ten-
ga por dura esta ley, como si hubiera sido privado de
los bienes que se le dejaron, sino que, considerando
que para todos los hombres es la muerte el término
de la vida, no atienda solamente á adquirir él de los
demás, sino piense que también él al morir manda-
rá á otros, y que, si no se tuviera el auxilio de esta
ley, no llevará á efecto nada de lo que con todo cui-
dado hubiera dispuesto. Porque hemos dado esta
ley no solamente para los hombres que viven bajo
nosotros, ni para los que existen hoy, sino también
para todo tiempo que transcurra después de éste.
Capitulo II
Aquí nos acudió la.solicit :d y cierta considera-
ción de la ley Falcidia, que, aun contra la voluntad
de los testadores, sí los bienes se consumieran en
legados, permite que también retengan los herede-
ros cuanto les complete la cuarta parte de los bie-
nes. Porque también en este caso se considera cier-
tamente que se hace oposición á la voluntad del
difunto, y que esto es debido á la ley que permite
tales cosas. Asi, pues, mandamos, porque en todos
casos ha de ser defendida por nosotros la voluntad
de los que fallecen, que los herederos, si quisieren
disfrutar de esta utilidad, guarden integra la auto-
ridad de la ley, y no intenten introducir la Falcidia
mediante las cosas que acaso substraen ó maqui-
nan, porque ciertamente que, si nada hubiesen ma-
quinado, quizá no competería.

NOVELAS.--CONSTITUCIÓN
I

11
§ 1.—Fiat igitur inventarium ab herede metuen-
te, ne forte non habeat post debita (1) et legata
Falcidiam, secundum modum et tempora, per quae
dudum sancivimus, guando homines exceprmus ex
darnno rerum suarum, in aditionibus statuentes
onera usque ad substantiae relictae mensuram,
illo adiecto solo, ut oporteat huiusmodi heredeu',
qui non creditorem
solum,
sed etiam legatarios
et
fideicommissarios veretur, et metuít non damnifi-
cari solum, sed etiarn non lucrari, convocare onrnes
legatarios et fideicommissarios, quanticunque in
eadem civitate sunt constituti, aut quosdam pro eis
agentes, si forte personarum natura, aut dignitas,
aut qualitas, aut aetas, aut quaelibet necessitas fa-
cultatem eis non dat ad inventarii praesentiam. Si
y
ero absunt aliqui, interesse testes in ipsa civitate
fide dignos, et possidentes substantiam, et optir
n
ae
opinionis exsistentes non minus tres (tabulariis
enim solis, quantum ad hoc competit, non credi-
mus), coram quibus convenit fieri inventarium,
ita ut supervenientibus legatariis, et querentibus
forsan subreptum aliquid rerum, aut non manife-
statum, licentia sít non solum per servorum exa-
minationem causam quaerere (nam etiam hoc prae-
huimos per prolatam dudum a nobis in servilibus
examinationibus observationein), sed etialn per
iusiurandum heredis, et iusiurandum testium
di
c
utium, se et adfuisse lis, quae gesta sunt, et vi-
disse quae tunc agebantur, et in nullo conscios
esse factae ab herede malignitatis, siegue in iis,
quae relicta sunt a testatoribus, invenire verita-
tem. Nisi forte praesentes legatarii olnnes aut qui-
dan' contestatione (2) sibi praemissa noluerint ve-
nire, nec adesse inventario; tunc enirn licentia erit
heredi etiam non advenientibus legatariis conten-
tum esse testium praesentia, et facere descriptio-
nem, reposito etiam sic legatariis, et iureiurando
heredis, et servorum examinatione, et his omni-
bus observatis habere ex Falcidia pra.-sidiuln. Sic
enim non videbimur neque legem ita hactenus ap-
probatam minuere, neque iniustitiam facere mo-
rienti. Si enim oninino quidem sibi vult aliquos
fieri heredes, et habere quandam cousolationem
ex sua successione, et arbitratur sufficientem se
habere substantiam, non tamen hoc causae ve-
ritas ostendit, certum est, quia non hace contra-
rietas erit sententiae morientis, sed ignorantiae
puritas illius.
§ 2.—Si
y
ero non fecerit inventarium secun-
dum hanc figuran', sicut praediximus, non retine-
bit Falcidiam, sed complebit legatarios et fidei-
commissarios, licet purae substantiae morientis
transcendat mensurain legatorum datio. hoc
dicimus non nostram minuentes legetie quam po-
suimus,
ut
nihil de proprio damnificentur heredes
creditoribus, sed dabit eis poenain exactio suae
malignitatis, cur transcenderit leges,
es
quihus
caute omnia agens
nihil
poterat
damnificad, sed
ex diverso
etiain quae sunt
ex Falcidia lege lucra-
ri.
Haec autem dicimus, ubi errans testator
de
sua
substantia hoc égit, aut
forte,
quum dehuisset
etiam ampliorem quantitatem heredi relinquere,
(1) soluta,
adiciona Trid.
§ 1.—Hágase, pues, inventario por el heredero,
que tema que acaso no tenga la Falcidia después de
pagados los débitos
y
los legados, en el modo
y
en
el tiempo que antes fiamos, pues eximimos á los
hombres de daño en sus propios bienes, determi-
nando en cuanto á los adidos los cargos hasta la
cuantía de los bienes dejados, añadiéndose esto
sólo, que es conveniente que tal heredero, que teme
no solamente á los acreedores; sino también á los le-
gatarios
y
á los fideicomisarios,
y
que temió no sola-
mente ser perjudicado
;
sino también no lucrar,
convoque á todos los legatarios
y
fideicomisarios,
que se hallan establecidos en la misma ciudad, ó á
quienes por ellos actúen, si acaso la naturaleza de
las personas, ó la dignidad, ó la calidad, ó la edad,
ó cualquiera necesidad no les da posibilidad para
presenciar el inventario. Pero si algunos están au-
sentes, intervengan no menos de tres testigos fidedig-
nos de la misma ciudad, y que posean bienes,
y sean
de la mejor fama, (porque en cuanto á esto atañe
no les damos crédito á solos los notarios), ante los
que es conveniente que se haga el inventario, de
suerte que los legatarios que comparezcan, y que
se querellen de que acaso se substrajo, ó no fué
manifestada, alguna cosa de los bienes, tengan li-
cencia no solamente para investigar la cuestión por
medio del examen de los esclavos, (porque también
esto lo concedimos mediante la observancia pro-
mulgada antes por nosotros respecto al examen de
los esclavos), sino también por medio de juramen-
to del heredero, y de juramento de testigos, que di-
gan que también ellos estuvieron presentes á lo que
se hizo, y vieron io que entonces se hacia, y que
son sabedores de que en nada se cometió fraude
por el heredero,
y
que de este modo hallan la ver-
dad respecto a las cosas que fueron dejadas por los
testadores. A no ser acaso que todos los legatarios
presentes, ó algunos, no hubieren querido compa-
recer, habiéndoseles hecho antes la citación, ni pre-
senciar el inventario; porque entonces tendré fa-
cultad el heredero para contentarse, aun no compa-
reciendo los legatarios, con la presencia de los tes-
tigos,
y
hacer el inventario, quedándoles también
reservados de este modo á los legatarios el jura-
mento del heredero y el examen de los esclavos,
y,
observadas todas estas cosas, tener el amparo de la
Falcidia. Porque de este modo no parecerá que me-
noscabarnos la ley hasta hoy aprobada, ni que ha-
cemos injusticia al que muere. Porque si cierta-
mente quiere que de todos modos algunos sean he-
rederos de él,
y
tener algún consuelo con su propia
sucesión, y juzga que él tiene suficientes bienes,
pero la verdad de la cosa no lo demuestra, es cierto
que esta no será contrariedad de la disposición del
que muere, sirvo la puridad de su ignorancia.
§ 2.—Mas si no hubiere hecho inventario en esta
forma, según antes hemos dicho, no retendrá la
Falcidia, sino que satisfará por completo á los le-
gatarios y á los fideicomisarios, aunque la dación
de legados exceda de la cuantía de la integridad de
los bienes del que fallece. Y decirnos esto no me-
noscabando nuestra ley, que promulgamos, para
que en nada de lo suyo propio se perjudiquen los
herederos á favor de los acreedores, pero la ejecu-
ción de su maldad les producirá pena, porque habrá
infringido las leyes, en virtud de las que haciéndolo
todo con seguridad podía no ser perjudicad
(
) en
nada, sino, por el contrario, lucrarse también con lo
que proviene de la ley Falcidia. Pero decimos esto,
(2)
Trid.;
constitutione, Cont.

12
NOVELAS.—CONSTITUCIÓN 1
pro minore disposuit; etenim etiam hoc errantis
sententiae est, et non purae et integrae designa-
tionis. Si yero expressirn designaverit, .non velle
heredem retinere Falcidiam, necessarium est te-
statoris valere sententiam, et aut volentem eum
parere testatori, forsan etiam quaedarn iuste et pie
relinquenti, lucrum non in percipiendo, sed so-
lummodo pie agendo habentern, et non videri sine
lucro huiusmodi esse hereditatem, aut si parere
noluerit, eum quidem recedere ab huiusmodi in-
stitutione, locum yero fieri, sicut dudum praedixi-
mus,

t,st iutis, et coheredibus, et fideicommis-
sariis, et servis, et iis, qui ah intestato
sunt, et aliis, secundum prius a nobis inventara in
tali bus viam.
Cap.
III
Non autem dabimus licentiam heredi mensuram
substantiae subtiliter agnoscenti solvere quidem
inox ab initio quibusdam integra legata, et ad ple-
num sententiam testatoris servare (quod etiam
praecedentium nos dicunt constitutiones), ab ali-
quibus autern retinere velle, neque ex parte qui-
dem coulplere testatoris sententiam, ex parte yero
can-1 mintiere, sed omnino non errantem circa sub-
stantiae quantitatem, sed agnoscentem et mox se-
quentem sententiam testatoris per omnia eam se-
qui, et non ad peiora poenitere; neque enim hoc
erit pure sequentis heredis. Sed neque concedí-
mus eis ab initio scientibus quidem et incaute sol-
ventibus, postea lites percipientibus inferre, et
recipere velle ab eis quodcunque contigerit exsol-
visse eos. Oportet enim ante actionem cogitare et
agere, et non cogitantem recte deinde transferri
ad indevotionem, nisi forte iusta quaedarn causa
hoc introduxerit, inopinabili quodam aere alieno
apparente, quod minuat substantiam, et locum re-
ceptioni faciat.
Cap. IV
Illud quoque prospeximus, ne tempus fiat Ion-
gum in talibus quaestionibus. Nullam enim talium
quaestionum aut litium transcendere anni tempus
sancimus, necessitatem imponentes omnino intra
anillan post aditionem et legata solvi, et quae a
testatore sunt relicta compleri secundum sui na-
turam, et omnia agi, quaecunque prius ediximus.
Initium autern anno damus, sicut prius iam dixi-
mus, ab admonitione ex iudiciali decreto (1). Armo
enim per culpam heredis transacto, tune ille gul-
den' cadet (2) relictis, alii
y
ero ad haec venient,
quos prius vocavimus.
§ 1.—Pupillis autem et minoribus aetate nihil
nostra praeiudicat lex. Est enim eis, si quidem (3)
secundum dictas a nobis causas laedantur (4), du-
plex quoddam subsidium, et per restitutiones, et
per viam contra negligentes curatores (5). Non
(1)
Trid.;
t'acta,
adicionan Port., Cont. 59. y 76.;
admoui-
tionen ex iudiciali decreto,
Cont.
(2)
Trid.; cadat, Cont.
cuando errando el testador sobre sus bienes obró
así, ó acaso cuando, habiéndole debido dejar al he-
redero
una
cantidad mayor, dispuso de otra menor;
porque también esto es propio de la disposición del
que yerra,
y
no de una determinación perfecta é
íntegra. Mas si expresamente hubiere manifestado
que no quería que el heredero retuviera la Falcidia,
es necesario que tenga validez la disposición del
testador,
y
que si quiere él obedecer al testador,
que acaso le deja también justa
y
piadosamente al-
gunas cosas, tenga el lucro no en percibir, sino so-
lamente en obrar con piedad, y no considere que
tal herencia es sin lucro, ó que, si no quisiere obe-
decerle, se aparte él ciertamente de tal institución,
y haga lugar, según antes hemos dicho, á los subs-
titutos y á los coherederos, fideicomisarios, legata-
rios, y esclavos, y á los que son herederos-abintes-
tato, y á los demás, conforme á la manera hallada
antes por nosotros para tales casos.
Capítulo III
Mas no le daremos licencia al heredero, que co-
noce con exactitud la cuantía de los bienes, para
pagar ciertamente á algunos desde luego íntegros
los legados, y observar en su plenitud la disposición
del testador, (cosa que también disponen las consti-
tuciones de nuestros predecesores), pero para que-
rer retenerles á otros alguna parte, ni tampoco para
cumplir ciertamente en parte la disposición del
testador, y en parte disminuirla, sino que en todos
los casos el que no yerra en la cuantía de los bie-
nes, sino que la conoce
y
desde luego se atiene á la
disposición del testador, la seguirá en todo, y no se
arrepentirá para hacer cosa peor; porque esto no
será propio del heredero que ejecuta con puridad.
Pero tampoco les permitimos á los que ciertamente
desde un principio la conocen y pagan incautamen-
te, que después promuevan litigios á los que cobra-
ron, y quieran recobrar de ellos lo que les hubieren
pagado. Porque es conveniente meditar antes la ac-
ción,
y
ejecutarla, y no que el que piensa bien se
aplique después al incumplimiento, á no ser acaso
que esto lo hubiere motivado alguna justa causa,
por aparecer alguna deuda inopinada, que dismi-
nuya los bienes
y
dé lugar al recobro.
Capitulo IV
También hemos procurado que no se invierta lar-
go tiempo en tales cuestiones. Porque mandamos,
que ninguna de tales cuestiones ó litigios exceda
del tiempo de un año, imponiendo la necesidad tan-
to de que se paguen en todo caso dentro del año
después de la adición los legados, cuanto de que se
cumplan según su naturaleza las disposiciones que
por el testador se dejaron, y se haga todo lo que
antes hemos dicho. Pero dámosle comienzo al año,
conforme ya antes dijimos, desde el aviso por decre-
to judicial. Pues transcurrido el año por culpa del
heredero, en este caso decaerá él ciertamente de los
bienes dejados, y vendrán á éstos los que antes
hemos llamado.
§ 1.—Mas en nada perjudica nuestra ley á
los
pupilos y menores de edad. Porque tienen, si verda-
deramente fueran lesionados por las causas dichas
por nosotros, cierto doble recurso, tanto por me-
dio de las restituciones, cuanto por la acción contra
(2)
Trid., r
i
Port.;
si quidem etiam, Cont.
(4)
ne laedantur,
Trid., Port.,
Cont.
59. y 76.
(5)
Trid., Port., Cont. 59. y 76,;
tutores ver curatores,
Cont.
•

NOVELAS.--CONSTITUCI6JN II

13
autem excipimus a lege neque patronatus succes-
siones; et ibi eninl legitima eis servata parte, quam
nos definivimús, quidquid ultra hanc eis rehctum
fuerit, et aliquid a libertis petiti fuerint, illi com-
plere deinde si (1) noluerint, hunc ordinem tenere
sancimus, quem inchoantes sacram nostram hanc
constitutionem diximus, ita ut legalis quidem pars
Inaneat apud eos pura talibus, reliqua
y
ero veniat
secundum viam a nobis nunc apertam in talibus,
maxime quoniam in ipsa de iure patronatus posita
a nobis constitutione ad similitudinem paene inge-
nuorum etiam libertinitates ordinavimus.
§ 2.—Quia
y
ero duplex est testarnentorum mo-
dus, aut in scriptam delatus dispositionem, aut in
non scriptam voluntatem, haec omnia obtinere si-
militer et secundum aequam observationem et in
non scriptis testamentis, et in omni ultima valun-
tate sancimus, et in omni persona sive privata, sive
militari, sive sacerdotali, sive imperiali, sive alte-
rius cuiuslibet. Communem nanlque omnibus ho-
minibus hanc legem ponimus.
Epilo gus
Haec nos, ut communiter omnibus prosint homi-
nibus, scripsimus, quatenus et viventes relictis po-
tiantur, et deficientes cum securitate moriantur,
scientes, quia les eis (2) etiam sepultis ministra-
bit (3), et quaecunque Illi disposuerint, ad effectum
ipsa
perducet.
§ 1.—Quamobrem, quoniam communis haec uti-
litas omnibus est hominibus, fiant quidem a tua
eminentia bine praecepta cunctis declarantia legis
virtutem, dirigantur autem et per provincias ín
omnibus gentibus, quae dudum fuerunt, et nunc a
deo per nos sunt adiectae principatui Romanorum.
Metropolitani
y
ero indices haec sumentes, sicut
dudum sancitum a nobis est, unicuique dirigant
civitati, nullusque manebit non audiens legem,
quae neque in paupertate vivere, neque mori in
anxietate permittit.
Dat. Kal. Ian. Constantinop.,
FLAVIO BELISARIO
Viro Clarissimo Consule, Indictione decima ter-
tia. [535.]
CONST.
II (4)
DE NON ELIGENDO
•
SECUNDO NUBENTES
bIULiERES, ET ALIENA'r1ONE,
ET LUCRO ANTENUPTIALIS DONATIONIS, ET DE
SUCCESSIONI BUS
EARUM, ET FILtIS SUIS
(CoII.
I.
tit.
2.)
Lmpercttor
1USTINLANUS
Auq.
HERMOGENI,
yloriosis-
stnlo
Magistro sacroru
i
rt 011icioruna, 1;'xconsuli
et Patricio.
Praefatio
Et ante nos legislatoribus romanis continuam
legislationis occasionem emergentium causarum
(1)
Trid.: si, omítela Cont.
(2)
Trid., y Port.;
eis,
omítela
Cont.
(a
)

Trid.,
y Port.;
admiaietrabit,
Cont.
los curadores negligentes. Pero no exceptuamos
de esta ley ni las sucesiones del patronato; porque
también en ellas, habiéndoseles reservado la por-
ción legítima, que nosotros hemos determinado, si
además de esta se les hubiere dejado alguna cosa,
y se les hubiere pedido algo por los libertos, y ellos
no quisieren después cumplirlo, mandamos que rija
el orden, que al comenzar esta nuestra sacra cons-
titución expusimos, de suerte que quede ciertamen-
te en poder de ellos para los tales la pura porción
legal,
y
la restante siga por el camino abierto aho-
ra por nosotros en estos casos, mayormente porque
en la misma constitución, promulgada por nosotros
sobre el derecho de patronato, hemos dispuesto
también las cosas de los libertinos casi á semejan-
za de las de los ingenuos.
§ 2.—Mas como hay dos modos de testamento,
declarándose la voluntad en disposición ó escrita,
ó no escrita, mandamos que todo esto rija del mis-
mo modo y con igual observancia así en los testa-
mentos no escritos, como en toda última voluntad,
y respecto á toda persona, ya privada, ya militar,
ya sacerdotal, ya imperial, ya de otra cualquiera
clase. Porque damos esta ley común para todos
los hombres.
Epilogo
Hemos escrito estas disposiciones para que en co-
mún aprovechen á todos los hombres, á fin de que
los vivos disfruten de lo que se les dejó,
y
los que
fallecen mueran con seguridad, sabiendo que la ley
les auxiliará aun estando sepultados,
y
que la mis-
ma llevará á efecto cualquiera cosa que ellos hubie-
ren dispuesto.
§ 1.—Por tanto, como esta utilidad es común para
todos los hombres, háganse ciertamente de aquí por
tu eminencia edictos que á todos declaren la virtud
de esta ley, pero diríjanse también por las provin-
cias á todas las gentes, que ya antes estuvieron
agregadas al principado de los romanos,
y
á las que
por Dios lo han sido ahora
p
or medio de nosotros.
Pero al recibirlos los jueces metropolitanos, con-
forme ya antes fué sancionado por nosotros, dirí-
janlos á cada ciudad,
y
no quedará ninguno que no
oiga esta ley, que no permite que alguien viva en
la pobreza, ni que muera con ansiedad.
Dada en Constantinopla las Calendas de Enero,
bajo el consulado de
FLAVIO
BEL1sAR1o,
varón muy
esclarecido, Indicción décima tercera. [535.]
CONSTITUCIÓN II
DE QUE NO HAYAN DE ELEGIR LAS MUJERES QUE
SE CASAN SEGUNDA VEZ, Y
DE LA ENAJENACIÓN, Y DEL LUCRO DE LA DONACIÓN
ANTENUPCIAL, Y
DE LAS SUCESIONES DE ELLAS, Y DE SUS HIJOS
(Colección
1.
titulo 2.)
El Emperador
JUSTINIANO,
Auqusto, !i
IIERDI(NJEND:S,
^
^loriosisinlo !Muestre de los Sacros g/icios, ex-t '
^n
:id y Patricio.
Prefacio
También antes que á nosotros, la variedad de las
causas que surgían daba á los legisladores roma-
(4)
La constitución griega se halla en b'crimg.,
U
falta
en Ha[,—/alían. Const. 2. El te eta es el de la •:ersi ;o de la
antigua glosa.

14

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN II
dal,at varietas, et
nos,
omnem
partem
legislationis
orriinaritcs (1¡ reipublicae,
cunctarn paene
corre-
(alunen]
aliqnando quidern pro egentiute interpel-
latiunil,us,
ah/piando ver()
iu iudicialibus quaestio-
llebtS r:elCbr'a
y
llflns, et
multas
leges
bine,
SUJIeCt15
tostris cunscrii,sil,:us, quale est, quod etiam nunc
erterreus
ad
hanc
nos
vocavit legein.
§
l
.—fSregoria enirn supplicavit, dicens, habuis-
se
se
dodu,n virunm, et
dilos
fecisse filios, ]uascu-
luul et feminanl, et extuiisse quidem Inaritum, plu-
rirnurnque (':)
a filio experta
favorem existimavit
opurtcre, ne
reüur
l
uer
•
et
ruin sine
remuneratione,
ne»:
extra
cutmpetenteur huuurelrl dimitteret. Igitur
autenuptialeur dotatiutem, licet
non
venieus
ad
secunda vota,
tarnen
restituir
et dedit
filio,
qui ta-
utee,
non
viveus ei perrnansit,
sed
abiit
ex
homin
ī
-
bus, tlIllequarn ad
secundas
venire vellet nuptias
rnater. I
.
:t lex
tau] antigua
quarn nostra vocavit
amibas, ea
filiaire et matrern
ad
minoris successio-
nerrl, 1':t
si
i
l
udem
In
prrorlbus lrrater nuptrrS per-
rm,ansisset, uulla r
l
uaestio I
•
uerat,
sed
illa quidem
ad ciruum descendit secundunl, usumthuctum, qui
fucrat, omnem Imabens autenuptialis donationis;
sic enim caen etiam
omiten]
donavit, ut usus
(pi-
den]
sepud
cate
rernarrer=et, proprietas autem tieret
apud üliurn. Ouenem
y
ero
proprietatem
filia
per-
cipere eninabatur,
non
secundunr
quantum
heces
erat
nutrís, sed
sccundun
ī

quantum patee
dederat
rnat] i,
dicens, nullaru
fiduciam l
ī
abere matrem ad
secunda vota
rnigrantem, proprietatern
babero
do-
nationis
(planifique
ratione.
Yerme matee
nequa-
rllraur l+oc anteunptialeu] esse donationem ortnrno
aflirurabat,
sed
permixtam iam rebus filii, et tan-
quan] hereelit.atis,
non
adhuc tanquam donationis
exsistentis, conmpetere el sex unciarum et proprie-
tatem et usunr habere. P:t
non
solurn lroc dubita-
batur,
sed
etialn
de
ipsa hereditate fratris
contra
can) filia
reiuctahatur,
matee
quidem,] petente eius
l,errditatern
pro media parte,
secundum quam
cara
nos ad
hereditatelt filii vocavimus
una
exsistente
supure,
morienti
y
ero filio (3),
cum
ea
vocata,
filia
y
ero
obtinere hereditatem fratris valde fortiter
ex
prioribus satctiotibus in
s
istente, et dicente,
quia
matee, si
quidem
ad secundas
nuptias
non
venis-
set,
rerste vindicaret hereditatem filii, venientem
veru
ad
virunl alterum, omnino privari iis, quae
ex
paterna
substantia filius acquisrvít,
quia si post
secundas
nuptias filius nrortuus esset, undecunque
acquisita. esset el substantia, ipsa esset
domina,
liare
corrstitutionibus amhabus voleutibus, quae
talia decernunt. Mater quidem valde crudeliter
habere constitutiones illas, et
indignas (4) ciernen-
tia
nostrorurn temporum affirmahat, veruntamen
usa
est
a
nobis posita constitutione, dicens, hanc
non
suhdi contitutionibus prioribus, atque matres
quide.In uondum
ad
virurt secunduen venieutes
cunr filüs vocari,
quite
vero secundis copulantur
nnptiis, nequaquarn; hic autem etiarn aliquid ades-
se pr.regrinuur;
se
enim
in
filium largitatem con-
ferentem occasione electionis rursus douationem
(5)
potius recepisse videri, quarn
sic
simpliciter lu-
crum irrationabile habere.
Hace nos
diu perscru-
tantes, et omnem taliurn electionum et heredi-
tatnm contemplationemn considerantes, oportere
credidimus comnrunem
super bis
scribere
legan,
(r)
Trid.,
y
Port.;
oruantes,
Cont.
(2)
Trid., :y Port.;
plurimuur
y
ero,
corrigió
Cont.
(3)
Trió.,
Port.,
y
Cont.; pero éste pone entre paréntesis
la partícula
y
ero, y al
margen ele la edición 5.9. dice que fal-
ta en los antiguos libros manuscritos.
nos continua ocasión para legislar, y nosotros, or-
denando toda la parte de la legislación de la repír.
Mica, hemos hecho una corrección casi total, unas
veces ciertamente por súplicas de los que la nece-
sitaban,
y
otras en las cuestiones judiciales, y de
aquí que hayamos escrito muchas leyes para nues-
tros súbditos,
y
que surgiendo también ahora un
caso nos haya movido á hacer esta ley.
1.—Porque Gregoria suplicó, diciendo que ella
había tenido hasta hace poco marido, que dió á luz
dos hjos, varón y hembra, y que perdió ciertamen-
te el marido, y que,
-
habiendo experimentado gran-
dísima consideración por parte de su hijo, había
estimado que era conveniente no dejarlo sin remu-
neración, ni abandonarlo sin la correspondiente dis-
tinción. Así, pues, aunque no pasando á segundas
nupcias, restituyó, sin embargo,
y
le dió al hijo la
donación antenupcial, pero aquél no quedó sobre-
viviéndole á ella, sino que falleció antes que su ma-
dre quisiera pasar á segundas nupcias. Tanto la ley
antigua corno la nuestra llamaron á ambas, á la
hija y. á la madre, á la sucesión del menor. Y si
verdaderamente la madre hubiese permanecido en
sus primeras nupcias, no habría habido cuestión
alguna, pero aquélla, á la verdad, se unió á un se-
gundo marido, teniendo todo el usufructo que ha-
bía habido de la donación antenupcial; porque ella
la donó también toda, de modo que el uso perma-
neciera ciertamente en su poder, pero que la pro-
piedad se hiciera del hijo. Pero la hija amenazaba
con adquirir toda la propiedad, no en cuanto era
heredera de su hermano, sino por cuanto su padre
se la había dado
á
su madre, diciendo, que la ma-
dre que pasaba á segundas nupcias no tenía garan-
tía alguna para tener la propiedad de la donación
por cualquiera razón que fuese. Mas afirmaba en
absoluto la madre que aquello no era de ningún
modo la donación antenupcial, sino que esta se ha-
bía mezclado ya con los bienes del
hijo, y que
como
de la herencia, no como de la donación que existie-
ra todavía, le competían seis onzas y tenía la pro-
piedad y el uso. Y no solamente se dudaba esto,
sino que la hija contendía contra ella también por
la misma herencia de su
hermano, pidiendo cierta-
mente
la madre la mitad de la herencia de éste, en
cuya parte la llamamos á la herencia del hijo exis-
tiendo una sola hermana, llamada con ella al morir
el hijo, pero insistiendo la hija con mucho empeño
en obtener la herencia de su hermano según las
anteriores leyes, y diciendo, que la madre, si ver-
daderamente no hubiese pasado á
segundas
nup-
cias, con razón reivindicaría la herencia de su hijo,
pero que al unirse á otro marido era privada en ab-
soluto de lo que el hijo adquirió de los bienes de su
padre, porque si el hijo hubiese muerto después de
las segundas nupcias, de cualquiera parte que los
bienes hubiesen sido adquiridos para él, ella misma
sería la dueña, siendo esto lo que quieren ambas
constituciones, que tales cosas disponen. La madre
ciertamente afirmaba que tenía por muy crueles
aquellas constituciones, y por indignas de la cle-
mencia de nuestros tiempos, pero se valió de la
constitución dada por nosotros, diciendo, que esta
no estaba subordinada á las constituciones anterio-
res, y que las madres que todavía no se habían uni-
do á un segundo marido eran llamadas
con
sus lii-
(4)
Así, corrigió Cont. atendiendo al texto griego;
di-
gnas,
Trid.
(5)
Trid.;
de donatione,
Cont.

NOVELAS.—OONSTITUOIÓN II

15
secundum quam et praesens quaestio suscepit ter-
minum.
Cap. I
Prospeximus itaque non confusum hoc de (1)
electionibus indiscreturnque relinquere, sed huius-
rnodi dare ordinem causae: mat.re seurel ad secun-
das nuptias veniente lucrum rnox omnium filiorum
proprietatem antenuptialis (2) fieri donationis, et
uullam esse licentiam matri alios quidern filiorum
eligere, alios anden' exhonorare, quoniarn omni-
bus simul secundis nuptiis fecit iniuriam. Quapro-
ptcr et in praesenti proprietas antenuptialis dona-
tiouís tota ad filiara veniet, usu apud matrem,
donec advivet, servando. lit secundum nostram
constitutionem , si quidem mater praemoriatur ,
filiae tota antenuptialis donatio competit, si yero
filia, manet quideur apud matrem lucrurn ex pacto
non exsistentium filiorum, reliquum Yero erit filiae,
et moriens hoc transmittet ad suos heredes, qui ex
lege vocantur.
Cap. II
loe
p
artem quod fit quidem semper, expressim
y
ero nondum lege determinatum est, hoc ad me-
lias incrementum et interpositionem daurus huic
legi. Nam si no:' filio forte, sed alicui extraneo
matee adhuc secundas non experta nuptias partem
quandam antenuptialis donationis, aut aliquam
rem ex ea, vel totani donet, aut per aliurn forte
alienet modum, deinde ad,maritum veniat secun-
dum, palam est, quia supervenientibus secundis
nuptiis alienatio evacuatur, nec lioc ornníb;ts mo-
dis, sed in suspenso et alienatio et evacuatio ma-
net. Nam si manserint superstites filii, evacua-
bitur omnino t
l
uod factum est, lege proprietatern
antenuptialis donationis ad filios deducente, et non
respiciente mul
ī
erem, si quid egerit in laesionem
filioruu
'
. Si
y
ero praemoriantur omnes matris
filü,
erit contractus firn
'
us non in toturn, sed secun-
dum pactum non exsistentium filiorum; gnod nos
introduximus primi, et statuimus nuper de bou
scr
•
ibentes legem. ISt secundum quandam quidern
partem erit contractus tirtnus, secundum gnandam
vero infirmus apparehit, l'oc est secundurn hoc
quidem, quod perrnanet apud matrem occasione
pacti filiorum non exsistentium, valebit, secundum
hoc vero, quod transmittitur ad filii successores,
infirmus erit, ut, si mate'
.
sola filio suceedens in-
veniatur, omnis contractus rursus firmus erit.
§ 1.—Quia vero contra binubos poenae commu-
oes et viri sunt et mulieris, ille quidern in dote ad
secundas veniens nuptias periculum susti nebit, haec
jos, mas no las que se unen en segundas nupcias;
pero que aquí había además alguna cosa peregrina;
porque ella, que había
,
hecho una liberalidad á su
hijo por vía de elección, parecía haber recobrado
de nuevo la donación, más bien que obtener de
este modo simplemente un lucro sin razón. Exami-
nando nosotros largo tiempo estas cosas, y todo el
fundamento de tales elecciones y herencias, hemos
creído que convenía escribir sobre esto una ley co-
mún, según la que se puso término también á la
presente cuestión,
Capítulo I
Y así, hemos determinado no dejar confuso y sin
distinción esto de las elecciones, sino dar para este
particular el siguiente orden: que, una vez que la
'madre pase á segundas nupcias, la propiedad de la
donación autenupcial se convierta inmediatamente
en lucro de todos los hijos, y no tenga facultad al-
guna la madre para elegir á unos hijos y privar de
su consideración á otros, porque á todos juntamen-
te los injurió con las segundas nupcias. Por lo cual,
también en el caso ;presente toda la propiedad de
la donación autenupcial irá á la hija, conservándo-
sele á la madre e! usufructo mientras viviere, Y
según nuestra constitución, si verdaderamente pre-
muriese la madre, le compete á la hija toda la do-
nación antenupcial, pero si la hija, queda cierta-
mente para la madre el lucro en virtud del pacto
para el caso de que no existan fijos, mas lo restan-
te será de la hija, y al morir lo transmitirá á sus
herederos, que son llamados por la ley.
Capitulo II
Mas lo que ciertamente se hace siempre, pero no
ha sido todavía determinado
i
cor la ley, lo agrega-
mos á esta ley para su mejor desarrollo
y
aplica-
ción. Porque si acaso no al hijo, sino á algún ex-
traño, la madre, que todavía no celebró segundas
nupcias, le donara cierta parte de la donación au-
tenupcial, ó alguna cosa de ella, ó toda ella, ó aca-
so la enajenase de otro modo, y después se uniera
á segundo marido, es evidente que al sobrevenir
las segundas nupcias se invalida la enajenación, y
esto no de todos modos, sino que quedan en sus-
penso así la enajenación como la invalidación. Pues
si quedaren sobreviviendo los hijos, se invalidará
en absoluto lo que se hizo, transmitiendo la ley á
los hijos la propiedad de la donación antenupuiai, y
no atendiendo á la mujer, si algo hubiere hecho en
lesión de los hijos. Mas si premuriesen todos los
hijos de la madre, será firme el contrato no en su
totalidad, sino conforme al pacto para el caso de
que no existan hijos, que nosotros introdujimos los
primeros, y establecimos hace poco escribiendo so-
bre esto una
ley.
Y ciertamente que
r'esf ccto
á algu-
na parte será tirrne el cont
r
ato, pero que en cuanto
á otra aparecerá invalidado, esto es, que será váli-
do ciertamente en cuanto á lo que permanece en
poder de la madre con ocasión del pacto para el caso
de que no existan hijos, pero será invalidado en
cuanto á lo que se transmite alos sucesores del hijo,
de suerte que, si se hallara que sólo la madre.suee-
de al hijo, todo el contrato será nuevamente firme.
§ 1.—Mas corno las penas contra los hin uhos son
comunes así para el marido, como para la urujer,
aquél ciertamente sufrirá la pérdida de la dote al
21 Veniente usura
mox tantrnnn
u
,d.. eius lilioruur
propri.•.
tate
rnaneute
autenuptialis, TrTc(., y
Por),
de,
omitela
Con).
(I
)
Trid.,
J
Port.

16
NOVELAS.—CONSTITUCIÓN
II
:latera in antenuptiali seu propter nuptias dona-
tione. h:t hace lex in utraque sit posita persona,
hace et de electione, et de alienatione, et de lucro
sanciens.
Cap. III
Cluum igilur reliquurn sit cogitare de hereditati-
bus filiorum, pro quo etiam praesens est dubitatio,
oportere credimus generali lege et praesentem
quaestioneni dirimere et determinare (1), et in fu-
turo rnovendis omniFius ciare decisionern. Et san-
cimus, alias res post antenuptialem donationem ad
filios venientes, si quidern filius masculus aut fe-
ruina forte testetur, secundurn lebern venire ad
scriptos heredes, lije matre non prohibita scribi a
filio herede, sed etiam contra testamentum ei datis
allegationibus, si forte filies eain praetermiserit,
aut jrratiouabiliter, exheredataru feccrit. Si vero
intestatus decesserit, illius partem (2), si gulden'
habucrit filios proprios, ad filios venire, sin autern
non liabuerit quidem filios proprios, sit fratrum
vocatjo, et matris una cure fratribus (secundum
quod a nobis sancituni est) ad hereditatem venien-
tis, et eam firme batierais, sive ad secundas vellet
venire nuptias, sive non. Nec enim maiores poe-
nas adversus mulleres, quae ad secundas veniunt
nnptias, facimus, neque ex hoc eas ad necessita-
tatem deduci,uus amaram et nostrorum temporuin
indignara, ut rnetu castarum nuptiarum, licet se-
cundae sunt, ab his quidem abstineant, et descen-
dant ad quasdam interdictas permixtiones, et for-
san ad servorum etiam corruptiones, et quoniam
non licet legaliter caste vivere, contra leges luxu-
rientur. Nequaquam igitur valere volumus neque
in quinto libro Codicis cognominis (3) nostrae pie-
tatis positam constitutionem, decernentern de he-
reditatibus filiorum, quos matres ad secundas nu-
ptias veuientes viderunt praeobeuntes, neque in
sexto libro eiusdem conscriptionis sub titulo Ter-
tulliaiii, quae (4) de mulieribus disputat secundis
quidein nuptiis iunctis, ante secundara tarnen co-
pulationem finos ainittentibus, sed vocetur ad filii
hereditatem rnodis omnibus mater cutn fratribus,
et hauc liaheat firme, nihil ex secundis laedenda
nuptiis. Quod et in subiecta quaestione, quae le-
geni hanc movit, obtineat, et mater una cum filia
succedat hereditati, aut etiam succedens hanc ir-
refhagabilitcr i:rabeat, nihil ex spe secundarurn
laedenda nuptiarum, sed domina eiusdem heredi-
Latis cum filia absolute consistens. Optimuni itaque
est, atque laudabile, et dignum oratione, ut niulie-
res ita se honeste tractent, quatenus quae semel
ad virum venerunt, servent inviolatum rnorien-
tium tormo, et huiusrnodi rnulierem et miramur
pariter, et laudamus, et non procul a virginitate
ponimus. Sin antena non valuerit (quum forsitan
et iuventus hoc non patiatur) (5) nec possit contra
fervorem naturae resistere, non est torquenda pro-
pter hoc, nec iuterdicendae sunt ei conimunes
leges, sed ad viri alterius veniat nuptias honeste,
et omni luxuria abstineat, et fruatur successione
filiorum. Sic enim eos adliuc amplius diliget, et non
quasi quosdam odibiles respiciet, poenis subdita
sic arnaris. Sicut enim patres, si ad secundas ve-
(1)
Port., It Cont.;
dirimere et,
omítelos Trid.
(2)
Trid.:
reservata illius parte,
Port.;
reservarte )11ius
partem,
Con
t.
(s) cngnovimus,
Trid.;
agnovimus,
Port. Vvtase Cayacio
r)bss. V111. 10.
11)
qui,
Trid.,
y
Port.
pasar á segundas nupcias,
y
ella la de la donación
antenupcial, ó por causa de las nupcias. Y esté es-
tablecida esta ley para una y para otra persona,
sancionando esto así respecto á la elección, como en
cuanto á la enajenación y al lucro.
Capitulo III
Así, pues, como restaba pensar sobre las heren-
cias de los h
il
os, sobre lo que también versa la duda
presente, hornos creído que es conveniente dirimir
y
determinar en una ley general también la presen-
te cuestión, y dar una decisión que en lo futuro ex-
cluya todas. Y mandamos, que los otros bienes que
después de la donación antenupcial van á los hijos,
si acaso testara un hijo varón ó hembra, pasen con
arreglo á la ley á los herederos instituidos, no pro-
hibiéndose aquí cine la madre sea instituida here-
dera por el hijo, sino dándosele alegaciones tam-
bién contra el testamento, si acaso el hijo la hubie-
re preterido, ó sin razón desheredado. Mas si hu-
biere fallecido intestado, la parte de él, si tuviere
hijos propios, pase á los hijos, pero, si no tuviere
hijos propios, tenga lugar el llamamiento de los
hermanos, y de la madre, la cual vaya á la heren-
cia juntamente con los hermanos, (según lo que por
nosotros se dispuso), y téngala en firme, ora quie-
ra, ora no, pasar á segundas nupcias. Porque no
establecemos mayores penas contra las mujeres,
que pasan á segundas nupcias, ni por esto las re-
ducimos á la necesidad amarga é indigna de nues-
tros tiempos, de que por temor á castas nupcias,
aunque sean segundas, se abstengan ciertamente
de ellas, y desciendan á ciertas uniones prohibidas,
y acaso también á las corrupciones de esclavos,
y,
porque en la legalidad no les es lícito vivir casta-
mente, vivan lujuriosamente contra las leyes. Y
así, de ninguna manera queremos que tengan vali-
dez ni la constitución inserta en el quinto libro del
Código que lleva el nombre de nuestra piedad, que
dispone sobre las herencias de los hijos, á quienes
las madres que pasaron á segundas nupcias vieron
premorir, ni la contenida en el libro sexto de la
misma compilación bajo el título del Senadocon-
sulto Tertuliano, que discute sobre las mujeres uni-
das ciertamente en segundas nupcias, pero que an-
tes de la segunda unión perdieron los hijos, sino
que sea de todos modos llamada á la herencia del
hijo la madre juntamente con los hermanos,
y
tén-
gala en firme, sin que en nada haya de ser perju-
dicada por las segundas nupcias. Lo que se obser-
ve también en la presente cuestión, que ha dado
ocasión á esta ley, y suceda la madre juntamente
con la hija en la herencia, ó también al suceder en
ella téngala irrevocablemente, sin que en nada haya
de ser perjudicada por la esperanza de segundas
nupcias, sino quedando en absoluto dueña de la mis-
ma herencia juntamente con la hija. Y así, es lo me-
jor,
y
laudable, y digno de encomio, que las muje-
res se conduzcan honestamente, de tal suerte, que
las que una vez se unieron á marido conserven in-
violado el lecho del que murió, y á tales mujeres al
mismo tiempo las admiramos, y las alabamos, y las
colocamos á no grande distancia de las virgenes.
Mas si no tuviere fuerzas, (porque ó veces tampoco
lo consiente la juventud),. y no pudiera resistir con-
(5)
Trid ;
iuvenis hoc non patiatnr,
Port., / Cont. En
otras
ed, falta
non, y
ele
ambas maneras
se puede leer, esto
es,
non patiatur
y
patiatur.
Spang. dice en la nota; en libros
antiguos se
lee,
.suprimida la negación,
cura foraitan et in-
venia hoc patiatur, lo
que concuerda
con
el testo griego.

NOVELAS.
—
OONSTITUOIÓN II

17
niant nuptias, non fraudamus filiorum suorum
successione, nec quaelibet est lex aliquid tale di-
cens, sic neque matres privabimus filiorum suc-
cessione, si matres ad virum veniant secundum,
licet ante nuptias secundas aut post secundas filii
moriantur. Alioqui ex absurditate legis, licet prae-
moriantur filii ornnes, non relinquentes filios aut
nepotes, nihilominus supplicium manet, et non
succedit eis mater, nec si sine filiis moriantur, sed
inhumane ab eorum expellitur successione, fru-
stra quidern pariens, frustra simul et nutriens,
propter legales nuptias subiecta poenis, et succe-
dent quidem illis aliqui ex longa cognatione, mates
autem irrationabiliter expelletur, Quapropter ee
ipsa succedat filiis, et sit haec lex clemens et mi-
tis, matres filiis concilians. Colligentes igitur huius
legis partes sancimus, quoniam matrem (secun-
dum quod iam dudum diximus) assimilamus patri
in antenuptiali donatione, et ipsam sustinere qui-
dern poenas, sicut sustinet pater in dote, in here-
ditatem autem filiorum sine tergiversatione veniant
et pater et mater secundum subiectas utrique ca-
sui griaestiones. Proinde quod patres habent sive
ad secundas venientes nuptias, sive non, hoc etiam
matres habeant, voceturque mater ad filii heredi-
tatem, sive iam ad secundas venit nuptias, sive
postea veniat.
§ 1.—Antenuptiali
y
ero donatione ad secundum
veniens consortium neque secundum quantum he-
res cxsistet filii fruatur, sed hoc filiorum sit solum
lucrum eis a lege datum, et non videatur
esse
pass
hereditatis filii, sed adhuc antenuptialis donatio-
nis non abiiciens naturam, Quae competit tenere
etiam cisca eas, quae nunc iam sunt viduatae mu-
lieres, et propriis successerunt filiis, et quae non-
dum ad secundas veniunt nuptias, licet postea
veniant. Quod igitur hic habetur, sic omni tempo-
ri sanciatur.
Cap. IV
Aliud vero quiddam occasione secundo nuben-
tium mulierum et antenuptialis donationis adiicere
prioribus hene se habere credidimus (1). Priscis
namque constitutionibus praebentibus electionem
rnulieri, quae ad secunda vota descendit, si vellet
ac,cipere ante nuptias donationem secundum quod
ei permittunt pacta, et exponere filiis cautionem,
quia moriens haec restitueret (2), sive quum non
valeret
(3)
dare cautionem, aut nollet
forte,
mane-
rent quidern
res
apud filios antenuptialis donatio-
nis, solverent autem el etiam tertiam
partem
cen-
tesimae usurae,
nos ex
quaestionum emerñentium
varietate moti, quoniam invenimus
minores in
hoc
periculum pat
ī
entes, antenuptiali donatione
in
pe-
cuniis exsistente, et alios aurum quidem
non ha-
(1)
Trid., ry`Yort.;
credimue,
Corzt.
(2)
restituet,
Trid.
Toxo
VI-8
tra la fogosidad de la naturaleza, no ha de ser ator-
mentada por esto, ni se le ha de privar de las leyes
comunes, sino pase á contraer honestamente nup-
cias con otro marido, y absténgase de toda lujuria,
y disfrute de la sucesión de los hijos. Porque así
los amará todavía más, y no los mirará en cierto
modo corno odiosos, estando de tal manera sujeta á
penas amargas. Porque así como á los padres, si
pasan á segundas nupcias, no los privamos de la
sucesión de sus hijos, ni hay ley alguna que diga
cosa semejante, así tampoco privaremos á las ma-
dres de la sucesión de los hijos, si las madres se
unieran á segundo marido, aunque antes ó después
de las segundas nupcias fallecieran los hijos. De
otra suerte, por absurdo de la ley, aunque premu-
riesen todos los hijos, sin dejar hijos ó nietos, sub-
sistiría, sin embargo, el suplicio,
,
y no les sucedería
la madre, aunque fallecieran sin hijos, sino que se-
ria inhumanamente repelida de la sucesión de ellos,
habiéndolos ciertamente parido en vano,
y
en vano
también amamantado, estando sujeta á penas por
causa de nupcias legales, y sucederían á aquellos
ciertamente algunos de remoto parentesco, ysería no
obstante rechazada sin razón la madre. Por tanto,
suceda también ella á sus hijos, y sea esta ley cle-
mente y benigna, reconciliando á la madl•e con los
hijos. Resumiendo, pues, las partes de esta ley
mandamos, puesto que, (según lo que ya antes lie-
mos dicho), asimilamos la madre al padre en la do-
nación antenupcial, que también ella soporte cierta-
mente penas, como las soporta el padre en cuanto
á la dote, pero que sin tergiversación vayan así el
padre como la madre á la herencia de sus hijos, en
conformidad á las cuestiones propuestas para uno y
otro caso. Por consiguiente, lo que los padres tie-
nen, ya si pasan, ya si no, á segundas nupcias, tén-
ganlo también las madres, y sea llamada la madre
á la herencia del hijo, ora si ya había pasado á se-
gundas nupcias, ora si pasara después.
§ 1.—Mas la que pase á segundo matrimonio dis-
frute de la donación antenupcial no como siendo
heredera del hijo, sino siendo esto únicamente lu-
cro de los hijos dado á ellos por la ley,
y
sin que se
considere que es parte de la herencia del hijo, sino
que no ha perdido todavía la naturaleza de dona-
ción antenupcial. Lo que procede que tenga validez
también respecto á aquellas mujeres que ya hoy
son viudas, y les sucedieron á sus propios hijos,
y
no pasaron todavía á segundas nupcias, aunque pa-
sen después. Así, pues, lo que aquí se contiene esté
de este modo sancionado en todo tiempo.
Capitulo IV
Mas alguna otra cosa hemos creído que era con-
veniente añadir á las anteriores con ocasión de las
mujeres que se casan segunda vez
y
de la
donación
antenupcial. Porque concediendo las antiguas cons-
tituciones á la mujer, que pasó á segundas nupcias,
la elección entre recibir, si quisiera, la donación de
antes de las nupcias, según lo que le permiten los
pactos, y darles ái los hijos caución de que al morir
se la restituirá, 6, sí no pudiera 6 acaso no quisie-
ra dar la caución, que ciertamente queden los bie-
nes de la donación antenupcial en poder de los hi-
jos, pero pagándole éstos también la tercera parte
de los intereses al uno por ciento mensual, movi-
dos nosotros por la diversidad de cuestiones que
surgen, porque hallamos que en esto los menores
(3)
Trid.;
valet,
Port., ri
Cortt.

18
NOVELAS .--CONSTITUCIÓ
N
II
bentes, coactos autem omnia paterna vendere,
quatenus exsolveretur antenuptialis donationis de-
bitan, ad eos utique secundum legern antenuptiali
donatione veniente, propterea iudicavirnus aporte-
re l,une dan ordinem causae, ut, si quis contulerit
res secundum antenuptialem donatiuncin, si clui-
denr omites irnrnobiles sint, maneat cavan uSUs
apud matrem, et i
l
5sa eum colligat, el non respuat,
neque exigat filios pro Irarurn aesrimatioue usuras,
sed et diligentiam earurn habeat, sicut lex iubet
usu gulden) exsistentibus dominis, ei. custodiat eas
secundum leges antiguas lilüs superstitibus, aut,
si omnes rnoriantur, secundum nostraur legem (1),
in
casum quidem non exsistentium tiliorum matri,
reliquum yero
tiliorurn
lreredihus corrservairdurn.
Si auteru onrnis forte consistat in pecuniis aut. aliis
rrrobilibus rebus antenuptialis dorralio, tertiarn usu-
rarum partem percipientem ruatrem curo cautione
jan) delinita non exigere a filiis aurum, nisi forte
idonea sit viri substantia, et habeat aurum, ei, ar-
gentan, et vestenr, et quidc
l
uid conscriptrun fuerit
rnatri; tuuc enim electionem matri dabimus, sive
voluerit res percipere, et praebere cautionem, sive
islam (2), quarn diximus, usurarir accipere et se-
enrulan priores leges, et secundum nostram. Si
yero perrnixtae sint res, et donatio ante nuptias
aliud quidem in pecuniis, aliud
y
ero in imnrobili-
bus habeat rebus immobilia quidem modis omni-
bus remoliere apud matrem, ut alimenturn habeat
linde, porro de mobilibus hace valere, quae sanci-
vimus prius, si essent in rebus mobilibus omnia
antenuptialis donationis consistentia.
Cape V
Illud quoque dudan acerbe quidem sancitum,
raro autem in indicio examinatum existimamus
oportere clara lege conrplecti, et tradere usui, et
deducere ad iudicia, pro communi positum adiuto-
rio. Si eniur coniungantur aliqui alterutris cum
dotis et antenuptialis donationis documentis, dein-
de vir quidem antenuptialem donationem praebcat,
mulier autem scribat dotem, aut ipsa praebente
eam aut dante patre aut quolibet extraneo, postea
appareat matrimonii tempore dos non data marito,
sed sustineat onera rnatrirnonü, et matrimonium
monte viri solvatur, non est iustum omnino, mu-
lleren) dotem non dantem (3) marito antenuptia-
lcm accipere donationem. Sin autem etiarn non
totam dedit doten), et ipsa pro tanto exigat dona-
tionem (4) in quantum declerit dotem,. aequalitatis
enirn et iustitiae sumus amatores, quarn quidem in
omnibus aliis, et in consortiis volumus obtinere.
Quapropter quae mulier nil omnino dat, nil omni-
no percipiat, quae
y
ero minus, quam peofessa est,
dedit, tantum recipiat solum, quantum obtulit,
sitque etiarn hoc optimum in praesenti lege incre-
mentum, plurima decernente, quae semper in du-
bitatione sunt, vix autem modo ad legislationem
(1)
voterem,
adicionan
Triri.,
y
Port.
(2)
Trid.,
y
Port.;
iustam,
Cont.
(3)
Justa-mulier—
dotem

non
daus,
Trid.
corren riesgo, si la donación antenupcial consistie-
se en dinero, y ellos ciertamente no tuvieran dine-
ro, de verse obligados á vender todos los bienes
paternos para que se pagase la deuda de la dona-
ción antenupcial, correspondiéndoles á ellos cien.
tameute la donación antenupcial con arreglo á la
ley, hemos juzgado por todo esto que era conve-
niente (pie se diese para la cuestión esta disposi-
ción, que, si alguno hubiese conferido bienes por
donación antenupcial, permanezca el usufructo de
los mismos, si verdaderamente todos fueran inmue-
bles, en poder de la madre, y que ésta lo recoja y
no lo rechace,
y
no exija conforiee á la estimación
'de aquellos intereses á los hijos, sino que tenga el
cuidado de ellos como á la verdad manda la ley á
los que son dueños del usufructo,
y
los custodie con
arreglo á las antiguas leyes para los hijos sobrevi-
vientes, ó, si todos murieran, para la madre, con
arreglo á nuestra ley en e] caso de que ciertamen-
te no existan hijos, pero debiendo conservar lo res-
tante para los herederos de los hijos. Mas si toda
la donación antenupcial consistiera acaso en díne
ro ó en otros bienes muebles, percibiendo la madre
la tercera parte de los intereses con la caución ya
determinada, no exija de los hijos el dinero, á no
ser acaso que fueran solventes los bienes del mari-
do, y en ellos hubiera el oro, la plata, el vestido y
cualquiera cosa que se le hubiere adscrito á la ma-
dre; porque entonces le daremos á la madre la elec-
ción para recibir, si quisiere, las cosas, y dar cau-
ción, ó para percibir el interés que liemos dicho,
tanto según las anteriores leyes, como coniforme á
la nuestra. Pero si los bienes estuvieran mezcla-
dos,
y
la donación antenupcial contuviera partes
ciertamente en dinero, y parte en bienes inmue-
bles, queden de todos modos los inmuebles en po-
der de la madre, para que de ellos perciba los ali-
mentos, pero rija en cuanto á los muebles lo que
antes hemos sancionado para el caso de que todos
los de la donación antenupcial fuesen consistentes
en bienes muebles.
Capitulo V
Otro punto sancionado antes ciertamente con
dureza, pero rara vez examinado en juicio, he-
mos creído que convenía comprender también en
ley clara, y ponerlo en- uso, y llevarlo á los
,
jui-
cios, como puesto en beneficio común. Porque si
algunos se unían á otras con,documentos de done y
de donación antenupcial,
y
después el marido die-
ra en efecto la donación antenupcial,
y
la mujer
escribiera la dote, ya aportándola ella misma, ya
dándola el padre ó un extraño cualquiera, y des-
pués apareciera que durante el tiempo del matri-
monio la dote no le había sido dada al marido, pero
que éste levantaba las cargas del matrimonio, y el
matrimonio se disolvía por la muerte del marido,
no es de ninguna manera justo que la mujer que
no le dió al marido la dote reciba la donación ante-
nupcial. Mas si no dió toda la dote, exija ella la do-
nación por tanto cuanto de la dote hubiere dado,
porque somos amantes de la igualdad y
de
la justi-
cia,
que
ciertamente queremos que prevalezca en
todas las otras cosas, y en los matrimonios. Por lo
cual, la mujer que absolutamente no da nada no
perciba en absoluto nada, y la que dió menos de lo
que prometió reciba solamente tanto cuanto entre-
(4)
Port.;
donationem-reí in
q
uantum,
Trid.;
donatio•em
•
et in quantum, Cont.
•

NOV>;LAS.—CONSTITiICIÓN III
19
deducta. Hanc autem valere volumus legem et in
casu dante ei principium, et in pendentibus litibus,
et i
q
omnibus de cetero provenientibus.
Epilogus
Quae igitur placuerunt nobis tua sublimitas ope-
ri effectuique contradere festinet, et manifesta uni-
versis per progt
•
ammata propria faciat, quatenus
in ouinibus civitatibus, quas riostra ditio continet,
haec valeant, et cesta omnibus fiant, secundurn
quod a nobis dispositum est.
Dat. XVII. Kal. April. (1) Constant.
BEL1sARIo
V. C. Cons. [535.]
CONST. III
(2)
UT DE'rERM1MATUS SI'I' NUMERUS CLERICORUM
SANCTISSIMAE 1FIAlORIS ECCLESIAE,
ET CLERICORUM SANCTARUM ECCLESIARUM
(3)
(CoII.
I,
tit, 3.)
Inp.
IUSTINIANUS
A.
rPIPHANIO,
saraetissinlo et bea-
tissinlo ArclLl:episcopo reyiae civitcatis, et universali
Patriarchae (4)..
Praefatio
Dudum quidem communi et generali lege et ad
tuam beatitudinern, et ad reliquos sanctissimos
patriarchas scripta de ordinatione venerabilium
episcoporum, et reverendissimorum clericorum,
nec non mulierum diaconissarum, et ut non am-
plius sint ab alltiqua mensura qui ordinantur, dis-
posuimus; quod nobis videbatur bene se et com-
petentes liabere, et regularum sacrarum (5) digne.
Praesentem
y
ero legetil s
t
)ecialem ad tuain beati-
tudinem scribilnus de numero reverendissimorum
clericorum, qui in llac urbe sunt, disponentes.
Quia enim paene nihil immensurn bonum est, com-
petens est, neque ordinatioues, quae super reve-
rendissimis clericis fiunt aut super reverendissi-
mis diaconissis, fieri tantas,
ut
illorum expensis
sanctissima ecclesia incidat in causaría mutuorum
matimorum, et paulatiln ad novissimam inopiam
deponatur ((3), Novimus enim propter huiusmodi
occasionem hullas regiae civitatis sanctissimam
maiorem ecclesiam, nostri imperii matrem, debitis
inquiétari maioribus, et non antes valentem lacere
singulas erogationes reverendissimis clericis, an-
tequam aurum non parvuul sumat nnutuum, fa-
ciens tam hypotilecas quam pignorum dationes in
optirnis sois praediis (7) et suburbanis. Propter
hoc igitur perspexilnus nosrnetipsos deponere ad
iruiusmodi causae .inquisitionem, et agnoscere,
quemadmodum prius se habuerit, quidque longitu-
do temporis adinvenerit. Investigantes igitur illud
undique, invenimus, quoniam singuli eorum,_ qui
sanctissimas ecclesias aediticaverunt in hac feli-
cissima civitate, non pro aedificio solummodo co-
gó, y sea también esta muy excelente adición á la
presente ley, que determina muchas cosas, que
siempre están en duda, pero que apenas fueron lle-
vadas hasta ahora á la legislación. Mas queremos
que sea válida esta ley así en el caso que le dió ori-
gen, como en los litigios pendientes,
y
en todos los
que sobrevengan en lo sucesivo.
Epilogo
Por tanto, apresúrese tu sublimidad á llevar á eje-
cución y efecto lo que nos ha parecido bien, y hágalo
manifiesto á todos por medio de edictos especiales, á
fin de que tenga validez en todas las ciudades que com-
prende nuestra potestad,
y
se haga saber á todos en
conformidad á lo que por nosotros ha sido dispuesto.
Dada en Constantinopla á 17 de las Calendas de
Abril, bajo el consulado de
BELISARIO,
varón muy
• esclarecido. [535.]
CONSTITUCION III
DE QUE SEA DETERMINADO EL NÚMERO DE CLÉRIGOS
DE LA SANTÍSIMA IGLESIA MAYOR,
Y DE LOS CLÉRIGOS DE LAS SANTAS IGLESIAS
[Colección I. titulo 3.]
El Emperador
JUSTINIANO,
Augusto,
4
EPIFANIO,
san-
tísimo
y
beatisimo Arzobispo de la real ciudad, y
Patriarca universal..
Prefacio
Ya antes ciertamente dispusimos por la ley co-
mún y general dirigida á tu beatitud y á los demás
santísimos patriarcas sobre la ordenación de vene-
rables obispos, y de reverendísimos clérigos, y tam-
bién de mujeres diaconisas,
y
para que no excedan
del antiguo número los que son ordenados, lo que
nos parecía que cuadraba bien, conveniente
y
dig-
namente á las sagradas reglas. Al presente dirigi-
rnos á tu beatitud esta ley especial, disponiendo res-
pecto al número de reverendísimos clérigos que
hay en esta ciudad. Porque como casi nada desme-
surado es bueno, es conveniente que las ordenacio-
nes, que se hacen de reverendísimos clérigos ó de
reverendísimas diaconisas, no sean tantas que por
sus gastos llegue la santísima iglesia á la necesi-
dad de contraer muy grandes préstamos,
y
sea re-
ducida paulatinamente á extrema pobreza. Porque
hemos sabido que con ocasión de esto es abrumada
la santísima iglesia mayor de esta real ciudad, ma-
dre de nuestro imperio, con mayores deudas,
y
que
no puede hacer los gastos correspondientes á los
reverendísimos clérigos de otra suerte, sino to-
mando antes no pequeña cantidad á préstamo, ha-
ciendo ya hipotecas, ya entrega de prendas, sobre
sus mejores predios y fincas de los suburbios. Así,
pues, hemos considerado por esto dedicarnos nos-
otros mismos á la investigación de este particular,
y conocer de qué modo se hallaba esto antes, y qué
es lo
que
ha añadido el largo transcurso de tiempo.
Haciendo, pues, investigaciones sobre esto en todas
partes, hallarnos que todos los que edificaron san-
tísimas iglesias en esta felicísima ciudad pensaron
(1) XV.
Kal. April.,
Scrimg. y los mms. rlTeerm.
(2;, !In!.
y
Scrimg.—De, esto A'or. hay un epítome en Coll.
const. ceo!. III. 1.
9.
G'or'!ti bibl. TI. p. 1:4311, r
l
en Coll 87.
ca-
Mi. e. 20.: ¡Ioaanis) Nomoc. tit. 19.—Casi. íntegra se halla en
ln.e
Pns. 111.1-3.: Vense P.:e±l. ¡,. 1— Irr
i
i^_n. cnnat.
terdo e
s

pi
ele
la rer,<idu
de
(a
antiyu.a
g
lu.rr.
(3,
Tri.cl., g Port.;
eccicei;u
•
uin ConStantinopolitanarum,
Con
t.
1
4)
Trirl.,
y
Cont.:
et universi eius traotas patriarchae,
Port.
(fi: Tr''d.:
sacrarorn.
omítela
Coa?,
1 t:ont. le parece ;une Jebe leer
deportr;tur,
c Gro
m ,
det'et•atur.
(7;
T'ricl.;
praediis rustieis,
Port., y Cont.

20
I
NOVELAS.
—
CONSTITUOIÓN III
;;itaverunt, sed etiam ut expensas sui'ficientes da-
rent a se factis venerabilibus domibus, et determi-
narent, quantos quidem competens esset presby-
teros per unainquamque ecclesiam, quantosque
diaconos n,asc,ulos atque feminas, et quantos sub-
diaconos, et rursus cantores, atque lectores,
et
ostiarios constitui, et super haec etiam oratorii
ex-
pensas definierunt, et reditus proprios dederunt,
sufflr
•
ientes
üs,
quae a se constituta sunt, si quis
autern adiecerit multitudiuem, nequaquam amplius
p
enil,us
extendi valentes, lit quidem permanse-
runt (1) usque ad mulium tempus talia conservata;
et doi, _.: I: ' fuit, duraverunt (2) sanctissimarum
ecclesiarum dornibus quae sufficerent. Quum Yero
deo arnabiles episcopi ad aliquorum preces sernper
respicientes protracti sunt ad ordinationuin multi-
tudinem, aucta quidem est expensarum quantitas
ad
irnmensitatem multam, creditores autem iam (3)
undique et usurae, et novissime neque creditores
inveniuntur propter (4) incredulitatem ianr cau-
sae, sed alienationes cuan necessitate et contra
leges, et causae indecentes et neque propria digni-
tate temperatae, ut ex bac nimietate neque prae-
dia, riegue suburbana sufficerent liypothecis et
piguoribus, neque creditores propter hoc inveni-
• rentur, sed ad inopiam descenderent novissimam,
et nec ipsis ministras emolumentum dare suffice-
rent, sed ad viarn omnium infelicissiinam causa
descenderet, quatenus rerum omnium creditoribus
cederel; quod etiam dicere piget nos, et .quemad-
moduni non fiat, providemus. Nam si non aliquis
ferret libenter eum, qui ultra substantiam suam
expendit, quomodo non et de his nobis est cogi-
tandum? Non enim oportet ad mensuram expen-
sarum quaer
•
ere etiam possessiones (hoc enim si-
mul ad avaritiam impietateinque perducit), sed ex
iis, quae sunt, expensas quoque (5) metiri. Qua-
propter competenter etiam de bis sancimus, et
inimensitatern excludimus, certae rnedicinae cau-
san) tradentes.
Cap I
Sancimus igitur, eos quidem, qui hactenus sunt
in eadern sauctissima maiore ecclesia, et reliquis
oinnibus venerabilibus domibus (6) reverendissi-
mos clericos,
et
mulleres diaconissas, et ostiarios
manero in quo sunt schemate (non enim quod est
minuianus (7), sed de futuro providentes (8) haec
sancimus), reliquo
y
ero tempore nulla fiat ordina-
tio, donec ad antiquum numerum, institutum ab
iis, qui sanctissimas ecclesias aedificaverunt, re-
verendissimorum clericorum quantitas redigatur.
Sed quoniam pridern etiam reverendissiulorum
cicricorum sanctissimae maioris ecclesiae regíae
nostrae civitatis determinatus est numerus, et val-
de brevis erat, utpote una exsistente sanctissima
ecclesia, postea
y
ero et venerabilis domus sanctae
gloriosaeque virginis et dei genitricis Mariae, iux-
ta sanctissiuiae maioris ecclesiae vicinitatein posi-
La, aedificata est a piae memoriae Verina, et ve-
neranda domus saneti martyris Theodori a Spo-
(1) nequagnam penítus eltendenti eufficientem et per=
maneeriut, 1'rid.; nequaquam penitus extendenti sufficientem
irermauserunt,
Port.
il,
ft, í)averunt,
'Trid„
y Pn, 1.
(3)
Trid.,
y
Port.:
iam,
omítela
Cont.
(4)
et novissima etiam /legue creditores propter
!omitien-
do
iuveníuuturi,
Trid.
Novissima,
refiriéndose
á
inopia,
J
no solamente en el edificio, sino también en dar
rentas suficientes á las venerables casas hechas
por ellos,
y
en determinar cuántos presbíteros,
y
cuántos diáconos varones
y
hembras, y cuántos
subdiáconos, y también cantores, y lectores, y os-
tiarios competía ciertamente que se nombraran
para cada iglesia, y además de esto determinaron
también los gastos del oratorio, y dieron rentas pro-
pias, suficientes para lo que por ellos había sido es-
tablecido, pero que de ninguna manera se podían
extender á nada más, si alguno hubiere agregado
una multitud. Y ciertamente permanecieron con-
servadas mucho tiempo tales disposiciones; y mien-
tras esto fué así, se conservaron los bienes que
eran suficientes para las casas de las santísimas
iglesias. Mas cuando los obispos, amantes de Dios,
atendiendo siempre á las súplicas de algunos, se
dejaron llevar á la multitud de ordenaciones, se au-
mentó ciertamente la cuantía de los gastos hasta
una cantidad desmesurada,
y
se aumentaron ya por
todas partes los acreedores y los intereses, y últi-
mamente no se encuentran ya acreedores por falta
de crédito en el negocio, sino enajenaciones por
necesidad y contra las leyes, inconvenientes para
la causa
y
no atemperadas á la propia dignidad, de
suerte que por virtud de esta exageración ni los
predios, ni las fincas de los suburbios, bastarían para
hipotecas y prendas, ni se hallarían por esta causa
acreedores, sino que llegarían á la última miseria,
y
no bastarían para dar su emolumento á los mis-
mos ministros, sino que la causa llegaría al estado
más infeliz de todos, hasta á hacer cesión de todos
los bienes á los acreedores; lo que también nos ape-
na decir, y proveemos para que no suceda.-Porque
si alguien no tolera de buen grado al que hace gas-
tos superiores á sus bienes, ,cómo no se ha de pen-
sar por nosotros también sobre éstos? Porque no es
conveniente tampoco procurar posesiones para la
cuantía de los gastos, (pues esto lleva también á la
avaricia y á la impiedad), sino que se han de medir
los gastos por las que hay. Por lo cual también sobre
esto disponemos lo conveniente,
y
excluimos el des-
mesurado número, dando cierto remedio para el caso.
Capitulo I
Así, pues, mandamos que permanezcan en
la
mis-
ma plantilla en que hoy están los reverendísimos
clérigos, y mujeres diaconisas,
y
ostiarios, que hay
en la actualidad en la misma santísima iglesia ma-
yor,
y
en todas las demás venerables casas, (porque
no reducimos la que hay, sino que esto lo dispone-
mos proveyendo para lo futuro), pero en lo sucesivo
no se haga ninguna ordenación hasta que el núme-
ro de reverendísimos clérigos quede reducido al
antiguo, instituido por los que edificaron las santí-
simas iglesias. Mas como antes también era deter-
minado, y muy corto, el número de reverendísimos
clérigos de la muy santa iglesia mayor de nuestra
real ciudad, porque existía una sola santísima igle-
sia, pero después fué edificada por
Verina, de pia-
dosa memoria, también la
venerable
casa de la san-
ta
y gloriosa virgen y madre de Díos, María, sita
próxima á la santísima iglesia mayor, y fué dedica-
da por Esporacio, de gloriosa
memoria, la venera-
supliéndose
superveniens,
la glosa;
et novissima inopia
est
neque credítores inveniuntur propter,
Port.
(5)
Trid.:
quoque,
omítenla
Port.,
y Cont.
(6)
Trid,, y Port.;
et reliquas omnes venerabiles domos,
Cont,
(7)
minueutes,
Trid., , Port.
(8)
sed de futuro
p
rovidentes,
omítenlas Trid., y Port.

NOVELAS.--CONSTITUCIÓN
III

21
racio (1) gloriosae memoriae dedicata est, erat
autem etiain venerabilis domus sanctae Helenae,
quae sanctissimae maiori ecclesiae copulata est,
propterea redigere numerum ad antiguan-1 figu-
ram impossibile est. Non enim sufficient tantis
ecclesiis pauci consistentes, quoniam (2) non pro-
prios clericos neque una quidem harum trinca ha-
beat basilicarum (3), sed communes sunt et san-
ctissimae maioris ecclesiae, et earum, et omnes
circumeuntes (4) secundum quendain ordinem et
circulum ministeria in eis celebrant, deinde etíam
plurima multitudine et ex antiquis haereticis ad
sanctissimam maiorem ecclesiam deducta gratia
quidem magni dei et salvatoris nostri Iesu Christi
laboribus autem et immutationibus nostris opor-
teat plures, quam a principio, ad praesens officii
ministerium definiri.
§ 1.—Quapropter sancimus, non ultra sexaginta
quidem presbyteros in sanctissima maiore ecclesia
esse, diaconos autem masculos centum, et qua-
draginta feminas, subdiaconos
y
ero nonaginta, le-
ctores autem centum et decem, cantores viginti
quinque, ita ut sit omnis numerus reverendissimo-
rurn clericorum sanctissimae maioris ecclesiae in
quadringentis viginti quinque, et insuper
.
cen-
ium (5) exsistentibus iis, qui vocantur ostiarii. In
sanctissima siquidem maiori ecclesia huius felieis-
simae nostra civitatis, et per (6) tres venerabiles
domos unitas ei, tanta clericorum sit multitudo
nullo quidem horum, qui nunc sunt, excludendo,
licet multo plurium sit numerus ab iis, qui a no-
bis nunc determinati sunt, nullo autem de cete-
ro aduciendo in unoquoque ordine in iis, qui nunc
sunt, donec ad hunc numerum mensura redigatur.
Cap. II
Illud quoque adiiciendum est, ut quod hactenus
indecenter fiebat, nequaquam in republica gera-
tur, id est multos reverendissimorum clericorum
dedignari quidem in iis, quibus ordinati sunt, san-
etissimis ecclesiis aut hic, aut in provínciis deser-
vire, ad sanctissimam
y
ero maiorem ecclesiam et
venerabilem clerum eius per patrocinium quodli-
bet accedere. Quod de cetero omnimodo fiel-1 pro-
hibemus. Nam si super venerabilibus monasteriis
prohibemus ex alio monasterio ad aliud transmi-
grare, multo magis neque reverendissimis clericis
hoc permittemus, lucri et negotiationis habere de-
monstrationem huiusmodi horum desiderium iu-
dicantes. Si vero et aliquando talem quandam mi-
grationem tua heatitudo ant per teinpora imperium
tieri perspexerit, non aliter lioc agi, antequam ad
praeciictum a nobis numeruin causa redigatur,
ut inigratio in ofticiuin deficientis fiat, et non su-
pra numeruin aliquid omnino excedatur; hoc enim
nulla machinatione, neque ex aliquo modo fieri
sinimus. Et haec quidem de sanctissima maiore
ecclesia.
§ 1.—In aliis autem omnibus ecclesiis, quarum
expensas sanctissima maior ecclesia facit, sanci-
mus, nunc quidem exsistentes manere similiter
eos etiarn sub schemate, de cetero vero nullum
ordinari, antequam ad statutum uniuscuiusque ec-
clesiae, ut vocaut (7), quod antiquitus ordinatum
il
Sportatio,
Trid.;
Sporcatio,
Port.;
Porcatio,
Cont. 59.
y 76.;
Speratin,
Cont.; pero al margen
añade:
otros,
Sporacio,
delnendose leer qui_ri
Asporatio,
el que
,
!"u consta.
:2)
"fria.;
quoniani guando, Port.; quouiamquidein, Cont.
(s)
neque in has tres habeaut basilicas,
Trid.;
llegue ma-
tres liabeut basi.lícaa,
Port.
ble casa del santo mártir Teodoro, y había también
la venerable casa de santa Elena, que fué agrega-
da á la santísima iglesia mayor,
y
es, por lo tanto,
imposible reducir el número á su antigua impor-
tancia. Porque no bastarían para tantas iglesias los
pocos que existen, pues ni una ciertamente de estas
tres basílicas tiene clérigos propios, sino que son
comunes para la santísima iglesia mayor
y
para
aquéllas, y recorriéndolas todos según cierto orden
y turno celebran en ellas sus ministerios, y ade-
más también porque, habiendo sido llevada á la san-
tísima iglesia mayor grande muchedumbre de an-
tiguos herejes, ciertamente por obra de Jesucristo,
Dios grande y Salvador nuestro,
y
también por
nuestras exhortaciones, es conveniente que se se-
ñalen más que al principio para el actual desempe-
ño de su ministerio.
§ 1.—Por tanto, mandarnos, que no haya en la
santísima iglesia mayor más de sesenta presbíte-
ros, cien diáconos varones
y
cuarenta hembras, no-
venta subdiaconos, ciento diez lectores, y veinti-
cinco cantores, de suerte que el número total de
reverendísimos clérigos de la muy santa iglesia ma-
yor sea de cuatrocientos veinticinco, y haya además
ciento de los que
son
llamados ostiarios. Y haya
ciertamente tal número de clérigos en la santísima
iglesia mayor de esta nuestra felicísima ciudad
y
en
las tres venerables casas á ella unidas, sin que haya
de ser excluido ninguno de los que ahora hay, aun-
que sea mucho mayor el número que el de los que
ahora han sido determinados por nosotros, pero sin
que en lo sucesivo se haya de agregar ninguno en
cada orden á los que hay ahora, hasta que la can-
tidad quede reducida á este número.
Capitulo II
También se ha de añadir, que de ninguna mane-
ra se haga en la república lo que hasta ahora se ha-
cía inconvenientemente, esto es, que muchos reve-
rendísimos clérigos se desdeñen deservir en las san-
tísimas iglesias en que fueron ordenados, ó aquí ó en
las provincias,
y
se agreguen mediante algún patro-
cinio cualquiera á la santísima iglesia mayor y á su
venerable clero. Lo que en absoluto prohibimos que
se haga en lo sucesivo. Porque si respecto á los ve-
nerables monasterios prohibirnos pasar de un mo-
nasterio á otro, con mucha más razón no les permi-
tiremos esto á los reverendísimos clérigos, juzgan-
do que este deseo suyo constituye demostración
de lucro y de negociación. Mas sí alguna vez con-
siderare conveniente tu beatitud,
ó
el que á la sa-
zón ejerza el imperio, que se haga alguna traslación
semejante, no se verifique de otra suerte sino si an-
tes se redujese el número al prefijado por nosotros,
de suerte que la traslación se haga al lugar de uno
que fallezca, y que de ningún modo se exceda en
nada de aquel número; porque no dejamos que se
haga esto por ninguna maquinación, ni de algún
modo. Y esto ciertamente en cuanto á la santísi-
ma iglesia mayor.
1.—Mas respecto á todas las demás iglesias,
cuyos gastos sufraga la santísima iglesia mayor,
mandarnos que de igual modo permanezcan tam-
bién de plantilla ciertamente los que hoy existen,
pero que en lo sucesivo no sea ordenado ninguno
antes que el número de presbíteros, diáconos varo-
(4) et harum omnes circumeuntea,
Trid., y Port.
(6,
et super decern,
Trid.;
et supra ceutum,
Port.
'6;
et per,
omitenlas T, id., y Port.
(71
ad eum qui vocatur statutus uniuscuiusque ecclesiae
quod,
Trid., y Port.

22

NOVELAS .—CONSTITUCIÓN
III
est ab aedificatoribus ecclesiarum, presbyterorum,
diaconorurn rnasculorurn
,
atque feminarum, et sub-
dia,:ouorum atque lectorum,•nec non cantorum et
ostiariornm, numerus redi;;atur, et nullus in me-
dio penitus adiicia,,ur. Nosque ipsi cavebirnus tale
aliquid al;cre et ordinaudos abbreviamus (1), rrul-
lusque uostroru;:
ī
iudicum tale aliquid agat, no-
strarn I'orrnídaus legenr, et licentia sit beatissimo
arclricpisr:opo et patri:Irchae huius regiae civitatis
ordinationi contradicere, licet iussio de palatio ve-
niat; flan, et g)ri praec,ipit, et cui praecipitur, sub
ecclesiastica muleta erlrnt, si tale a!iquid egerint.
Sed !toque in aliis e?clesiis, quaecunque emolu-
meu
tuur
et expensas non (2) habent a sanctis.sima
rnaiore coinpeteus est (3) rnultitudinem
lntromittere (.1) ordirrandorurn in ipsis (5), nec.lue
transcerrderó de cetero c:onstitutaln a principio
etiañr super illis mensuran], ne lbrsan etiam qui in
eas consecrantur (6), in rnultitudinem incidentes
immensam, et accedentes síbimet a pie agentibus
reditus (7) divide,ni,es, et exinde usque ad mensu-
ran-1 eoivrrr non sufficere videntes (d), in maxi-
marn angustian] ir;cidant. Si
y
ero ultra detinitam
mensuran]
in
sau-•tissi:na r:
ī
aiore ecclesia (9) sive
alia ecclesia ordiuel (10), qui per tenrpora fuerit
sanctissirnao rnaioris ecclesiae sanctissirnus epi-
S
r;Opus, et
y
enerailllis OIr78delT1 OeCreSlae OeCOI1Gmi
erogationem ex ecclesiasticis praebuerint rediti-
bus (11) ipsi r
l
uo_
l
ue de suo ex (12) propria facultate
praebeant experrsam, et
I
-1ni hace experuiere eos
perrniserit bearissilnus patriarcha. Sciant enim,
quia, si quid
tale egerint, licentiam dainus et san-
ctissirnis patri;.:.rchis, qui post tale aliquid agentes
fuerint, et posterioribus oaconomis, et ournibus
reliquis reverendissimis ciericis talia perscrutari,
el I'acta prolríbere et indicare imperio, ut illud co-
guosccns prt:ecipiat ex substantia hace agentium
oecononroruirr aut etiam permittentis archiepiscopi
Iroc sareiri sanctissirnae ecclesiae. Quapropter, ne
rursus forte liat talis aliqua rei confusio atque tu-
rnultus,
causa ad mensurarn a principio constitu-
tam redacta, tunc ordinare liceat in tanturn, ut
non trarrscendatur definita mensura, neque mune-
rus transeatur, aut fiat quaedam circa hoc callidi-
las. Non enirn illud patimur onnrino fieri, ut dic.a-
tur, gnia licentia erit orciinare quidem, non tarnen
erno!umenta praebere; hoc enim est rursus confu-
sionern efficientium, et inmensa adiectione secun-
da collegia constitueniium, deinde etiam plurimas
Irabebit ea res circumventiones (13), ut alias sibi-
met vias avaritiae inveniant pro alimentorum ex-
pensis. F,t lroc igitur agi penitus etiarn sub muleta,
quae vocatur ecclesiastica, prohibemus, maximam
utrlitatenl baile esse putantes, nt sanctissima rumor
ecelesia llegue debitis subiiciatur, neque angu-
stietur, neque perpetuo deficiat (14), sed sernper
abundet.
(7) Trid.,
y
Port.;
ordinaudos mittere,
corrigió
Cont.
atendiendo al texto griega.
(z)
non,
ornitenlá Trid., y Port.
(3) incompetens, Trid.,
y Port.
(1) lince,
Tri
y
., y Part.
5) onlin;unlorniu ci , 7',i,l.:
ordinandarum
ojos,
Port.
(G)
7',irt.;
e,,e
e
onscryunutur,
Port.;
eas
conse.quuntar,
Cont. 59. 79.: in eas entumir.
Cont.
(7) sibimet pie e eltilies quaestus,
Trid., y Port.

-
(ti) 1011
surticientes,
Tricl., ,i Port.
(9) mensuram dtfíiuitam sanctissimae rnaioris ecclesiae,
Trid., y Port.
nes y hembras, subdiáconos y lectores, y también
cantores y ostiarios, esté reducido al estatuto, se-
gíin lo llaman, de cada iglesia, que en lo antiguo
se ordeno por los edificadores de las iglesias, y no
se agregue en el intermedio absolutamente ningu-
no. Y nosotros mismos cuidaremos de no hacer se-
mejante cosa, y de reducir los que enviemos para
ser ordenados,
v
y ninguno de nuestros jueces haga
alguna de estas cosas, por temor a nuestra ley, y
tenga licencia el beatísimo arzobispo y patriarca de
esta real ciudad para oponerse á la ordenación, aun-
que el mandamiento provenga del palacio; porque
incurrirán en pena eclesiástica, si alguna cosa tal
hicieren, así el que la manda como aquel á quien se
le manda. Pero tampoco en las otras iglesias, que
no tienen emolumento y expensas de la santísima
iglesia mayor, es permitido introducir muchedum-
bre de los que hayan de ser ordenados, ni pasar en
lo sucesivo del límite establecido en un principio
también respecto á ellos, á fin de que tampoco acaso
los que en ellas son consagrados, llegando á una in-
mensa muchedumbre, dividiéndose las rentas para
ellos establecidas por los que obraron piadosamen-
te, y viendo que por ello no bastan para el número
de los mismos, caigan en extremada estrechez.
Mas si excediéndose del límite fijado en la santí-
sima iglesia mayor, ó en otra iglesia, ordenara el
que á la sazón fuera santísimo obispo de la muy
santa iglesia mayor, y los ecónomos de la misma
venerable iglesia hubieren sufragado el gasto con
rentas eclesiásticas, paguen de sus propios bienes
el gasto ellos mismos
y
el beatísimo patriarca que
les hubiere permitido gastar esto, Porque sepan,
que si hubieren hecho alguna cosa como esta, les
damos licencia tanto á los santísimos patriarcas,
que sucedieren á los que hagan aquella cosa, como
á los posteriores ecónomos, y á todos los demás re-
verendísimos clérigos, para investigar tales cosas,
prohibir las que se hayan hecho é indicárselas al
Emperador,
perador, para que, conociendo en ello mande que
esto sea resarcido á la santísima iglesia con bienes
de los ecónomos que tales cosas hagan ó también del
arzobispo que las permita. Por tanto, á fin de que
acaso no se produzca de nuevo alguna tal confusión
y perturbación en esto, reducida la cosa á la medida
establecida al principio
;
sea entonces lícito ordenar
en tanto que no se pase de la medida fijada, ni se
exceda del número, ni se corneta en esto algún dolo.
Porque de ningún modo consentimos que se haga
esto, de suerte que se diga que habrá ciertamente
licencia para ordenar, pero no para dar emolumen-
tos; porque esto es propio de los que de nuevo pro-
ducen la confusión y de los que con la desmesurada
agregación constituyen segundas corporaciones,
con lo que también después habrá en esto muchos
fraudes, á fin de hallar para sí mismos otras vías
de avaricia para los gastos de los alimentos.
Y así,
pues, prohibimos en absoluto que se haga esto, aun
bajo
la pena
que se llama eclesiástica, consideran-
do que es de muy grande utilidad que la santísima
iglesia mayor ni esté sujeta á deudas, ni pase es-
trecheces, ni carezca á perpetuidad,
sino que viva
siempre en la abundancia.
(10) sive aliarum ecclesiarum ordine,
Trid.;
sive alterarum
ecciesinrnm ordinetur,
Port.
11! quaestibus,
7'rid.,
,1
Port
(12)
Trid.; de
sua ct,
Port., y Cont.
(13)
llabebit causas c
i
rcumventionis,
Trid.,
y Port.
(11) angastietur riegue perpetua aediEicia,
Trid,;
angustie,
tur perpetuo aedificio,
Port.

23
NOVELAS.
—
CONSTITUOIÓN 1V
Cap. III
Sicut autem de his expensara determinavimus,
ita congruet pro tempore sanctissimum patriar-
cham et reverendissimos oeconomos considerare,
ut aliae expensae, quae fiunt ex ecclesiasticis quae-
stibus, circa pios erogentur actas et deo placen tes,
et illis haec nlinistrentur, qui pro veritate egent,
et non habent aliunde alimentorurll occasionem
(hoc enim dominara deum placat), et non patroci-
niis et studiis liominuur ecclesiasticas expensas ho-
. minibus locupletibus distribuant, et ideo
(1)
inopes
r)ecessaria non mereantur, Sciant autem deo ama-
bites oeconomi, et qui nunc, et per t.empora futuri
sutil, quia, si quid praeter hace egerint, et divinis
suppliciis subiacebur;,t, et ex s(ra substantia inde-
mnitatem sanctissirnae procurahunt ecclesiae.
Epilogus
Beatitudinem igitur tuam, quae ab initio et ex
inl'antili paene aetate in sacro omni ordine et sobe-
mate sarictissimaui ordinavit ecclesiam, ex sacro
utique genere deseendentis (2), hace custodire
continue sancimus, scientes (3), quia non minas
nobis curae est (4) horum, quae sanctissimis eccle-
süs prosunt, quarii ipsius aniniae.
Dat. XVII. Kal. April. (5) DN.
BELISARIO V. C.
Cons. [535.j
CONST. IV
(6)
DE FIDEIUSSORIBUS E'I' DIANUATORIBUS, ET
SPONSORIBUS (7), ET SOLUTIONIBUS
(Coll.
I.
tit.
4.)
Imp.
IUSTINIANUS
A.
IOANNI,
yloriosissinio prló6feclO
sacrorum praeloriorum.
Praefatio
Legem antiquam positam quidela olim, usu yero,
nesciinus quemadutodurn, non approbatam, per
causas autem seunper exquisitas atque necessarias
apparentem, rursus revocare (8) et ad rempubli-
carn reducere heno se 'latiere putavinius, non sinr-
pliciter eam, sicut iacebat, ponentes (eral, enim
quaedam eius pars omnino non discreta), sed
cuui competenti et den placito distribueutes au-
gmento.
.
Cap. I
Si quis igitur
crediderit, et fideiussorem, aut
mandatorem, aut spousorern acc.eperit, is
non
pri-
murn
adversos
mandatorem, ant fideiussorem, aut
sponsorern accedat,
llegue
negligens debitoris in-
tercessoribus
molestos
sit,
se venial
primuui
ad
cual,
qui auruni accepit dehitumque contraxit. >Jt
si
(tuideui lS)) inde reccperit,
ab
aliis abstineat
(quid
euim ei
in
exti'aireis erit
a
debitore cor.ipleio?);
si
y
ero non
valuerit
a
debitore recipere aut
in
par-
(1? Port..;
adeo,
TricL:
ita ut inde,
Con!.
(2)
Trid.: quae et
ex sacrato utique genere deseendit, Cont.
(3)
1'rid.:
scientem,
Port., y C'ont.
(I)
7'ri,l.:
iniur,r noLir' cura eRt.
Port.,
'i
Con.i.
(5,
S:riney.; \I ^.
Iial.
Ajir., C'nll.
consl. ecel.
?
h,
11al. y .Scrimy.—La constitución griega
se
halla tnte-
Capitulo III
Mas así como sobre esto hemos determinado los
gastos, así será conveniente que los que á la sazón
sean santísimo patriarca y reverendisimos econó-
reos procuren que los demás gastos, que se hacen de
las rentas eclesiásticas, se inviertan en actos pia-
dosos
y
gratos á Dios, y que se les suministren á
los que en verdad están necesitados, y no tienen
otra cosa para alimentarse (porque esto .aplaca al
Señor Dios),
y
q
•
e por favor y empeños de los hom-
bres no se distribuyan los fondos eclesiásticos á
Hombres ricos, de suerte que los pobres no obten-
gan lo necesario. Pero sepan los ecónomos amados
de Dios, así los actuales como los que haya de ha-
ber en lo futuro, que contra esto hubieren hecho
alguna cosa, que quedarán sujetos á las penas divi-
nas, y procurarán indemnización á la santísima
iglesia con sus propios bienes.
Epilogo
Por tanto, mandamos, que tu beatitud, que desde
un principio y casi desde la edad infantil dirigió la
santísima iglesia en todo el sagrado orden y dispo-
sición, descendiente, á la verdad, de sacro Iinaje,
guarde perpetuamente estas disposiciones, sabien-
do que no menos nos cuidamos de lo que es prove-
choso para las santísimas .iglesias, que de lo que
para el alma de la misma.
Dada á 17 de las Calendas de Abril, bajo el con-
sulado del señor BELISARro, varón muy esclareci-
do. [535.]
CONSTITUCION IV
DE LOS FIADORES Y 14MANDANTES, DE LOS QUE PROMETEN,
Y DE LOS PAGOS
[Colección
1. titulo 4.]
El Emperador
JUSTINIANO,
Ain:
j
usto,
c
'
l
JUAN,
,
rgloi io-
sisi»lo Prefecto de los sacros Pretorios.
Prefacio
Hemos considerado que era conveniente resta-
blecer de nuevo
y
volver á la república una antigua
ley dada ciertamente en otro tiempo, pero no man-
tenida en uso, no sabemos cúnio, aunque relativa
á causas siempre discutidas y necesarias, no resta-
bleciéndola simplemente, ser;ún se fallaba, (por-
que alguna parto de la niisuia no estaba por com-
pleto exenta de confusión), sino distribuyéndola con
aumento conveniente y grato para Dios.
Capitulo I
Así, pules, si alguno Hubiere dado á crédito,
y
hu-
biere recibido fiador, ó viandante, ó prolneiedor,
no se dirija él primeramente contra el mandalite, ó
el fiador, ó el prometedor, ni prescindiendo del deu-
dor sea molesto pala los fiadores, sino diríjase pri-
mero contra el que recibió el dinero y contrajo la
deuda, Y si verdaderamente
lo
lambiere recobrado
de él, absténgase de molestar ti los demás, (porque
¿qué tendrá contra los demás Habiendo sido satrs-
gra
en
las Ras. XXVI. 2. 1.—lidian. const, .t,—El texto es el
de la rersiún de la antigua glosa.
(7i
Trid.. y Pnr,`.:
cl,,
omitela (,'ont. poniendo
sponeori-
Lus entre
par.vetrsis.
'3;
Trul.,
y
Cont.:
rursus arivocare,
Port.
(9) quid,
Trió„ y Port.

24
NOVELÁS.--CONSTITUCIÓN I
♦
fecho por el deudor?); mas si no hubiere podido co-
brar del deudor ó parte ó la totalidad, diríjase, por
tanto cuanto no hubiere podido cobrar de él, contra
el fiador, ó el prometedor, ó el mandante, y cobre
de éste lo que resta. Y obsérvese de todos modos
esto, si verdaderamente estuvieran presentes am-
bos, así. el deudor principal como el fiador, ó el man-
dante y el prometedor; mas si estuviera presente el
fiador, ó el mandante, ó el que se sujetó á prome-
sa, pero aconteciere que estaba ausente el deudor
principal, es duro remitir á otra parte al acreedor,
pudiendo cobrar inmediatamente del fiador, ó del
mandante,-ó del prometedor. Pero esto ha de ser
ciertamente procurado por nosotros de la manera
posible; porque no se había dado en este caso por
la ley antigua algún remedio-para la salvación, ha-
biendo sido ciertamente él muy grande Papiniano
el que primeramente lo introdujo. Así, pues, desig-
ne al fiador, ó al prometedor, ó al mandante, y el
j
uez que presida en la causa déle tiempo al fiador (y
lo mismo es decir al prometedor y al mandante),
que quiera presentar el deudor principal, á fin de
que él conteste primeramente la demanda, y de éste
modo quede él reservado para último subsidio, y
préstele también en esto el juez amparo al fiador,
al prometedor, y al maudante; porque se dispuso
que les favoreciera á los fiadores y á tales personas,
de suerte que, presentado aquél, queden entretanto
libres de la demanda los que por él sufrieron mo-
lestia. Mas si hubiere transcurrido el tiempo con-
cedido para esto, (porque es conveniente que tam-
bién el juez fije tiempo), en este caso conteste la
demanda el fiador, ó el mandante, ó el prometedor,
y exíjase la deuda, cediéndosele á él las acciones
contra aquel por quien salió fiador, ó por el que es-
cribió el mandato, ó tomó á su cargo la promesa.
Capitulo II
Mas no se dirija contra los bienes de los deudo-
res, que son retenidos por otros, antes de pasar por
las acciones personales contra los mandantes, los
fiadores, y los prometedores,
y
dirigiéndose de este
modo contra los bienes del deudor principal, aun-
que sean retenidos por otro,
y
demandando á Ios que
los retienen, si tampoco así hubiere obtenido el co-
bro, diríjase en este caso contra los bienes de los
fiadores, de los mandantes, y de los prometedores;
y lo mismo se ha de decir, también si tuvieren á al-
gunos individuos obligados á ellos mismos,
y
los cua-
les puedan estarles obligados por acciones hipote-
carias. Mas contra los deudores principales y contra
los bienes existentes en poder de ellos, (ya si quisie-
re utilizar las acciones personales, ya si después
las hipotecarias, ya si ambas), le damos toda la li-
cencia, que antes fué concedida por nosotros, y el
camino y el orden establecidos respecto á las demás
personas y casos. Y no decimos esto solamente en
cuanto á los acreedores, sino que también si alguien
hubiere comprado de otro alguna cosa, y después
hubiere recibido el que llaman confirmador, y so-
bre algún punto de la venta se promoviera cuestión
habiéndose formulado demanda contra el vende-
dor, no se dirija el comprador inmediatamente con-
tra el confirmador, ni contra el que retiene alguno
de los bienes del vendedor, sino primeramente con-
tem, aut in totum, secundum quod ab eo non po-
tuerit recipere, secundum hoc ad fideiussorern,
aut
sponsorem, ant mandatorem veniat, et ab dio
quod reliquum est sumat. Et si quidem praesentes
ei consistant ambo, et principalis, et intercessor,
et aut rnandator, et sponsor, hoc omni servetur
modo; si
y
ero intercessor, aut rnandator, aut qui
sponsioni se subiecerit adsít, princípalem yero
abesse contigerit, acerbum est creditorem mittere
alicuhi (1), quum possit mox intercessorem aut
mandatorem aut sponsorem exigere. Sed et hoc
quideni curandum est a nobis possrbili modo; non
enim erat quoddam hic antiquae legi datum pro
sanatione remedium, cum Litigue (2) Papinianus
maximus fuerit, qui hace (3) primitus introduxit.
Probet igitur intercessorem aut sponsorern aut
mandatorem, et causae praesidens iudex det tem-
pns intercessori (idem est dicere sponsori et man-
datori) volenti principalem deducere, quatenus
ille prius sustineat conventionem, et sic ipse in ul-
timum subsidium reservetur (4), sitque solatio in-
tercessori et (5) sponsori et mandatori in hoc
quoque iudex; fideiussoribus enim et tabulis pro-
desse sancitum ( 6 ) est, ut illo deducto interim
conventione liberentur, qui pro eo in molestia fue-
runt. Si vero tempus in hoc indultum excesserit
(convenit namque etiam tempus definire iudican-
tem), tuno fideiussor aut mandator aut sponsor
exsequatur litem, et debitum exigatur contra eum,
pro quo tideiussit, aut pro quo mandatum scripsit,
aut sponsionem suscepít, a creditore (7) actioni-
bus sibi cessis.
Cap. II
Sed neque ad res debitorum, quae ab aliis deti-
nentur, veniat prius, antequam transeat viam su-
per personalibus contra mandatores, et fideiusso-
res, et sponsores, siegue ad res veniens principalis
dehitoris, sive ab alio detineantur, et detinentes
eas conveniens, si neque inde habuerit satisfactio-
nem, tunc veniat adversus res lideiussorum, et
inandatorum, et sponsorum; idem est dicere, vel
si quosdam habuerint homines ipsis (8) sibimet
obligatos, et qui hypothecariis actionibus sibi te-
neri possint. Contra principales tamen et exsisten-
tes apud eos res (sive personalibus, sive hypothe-
cariis mox, sive ambabus uti voluerit) omnem ei
damus licentiam, quae dudum a nobis dicta (9)
est, et viam et ordinem in aliis personis casibusque
sancitam. Et non solum hoc in creditorihus dici-
mus, sed etiam si quis emerit aliquid ab aliquo,
deinde acceperit eum, quem vocant confirmato-
rem, et moveatur in aliquo venditionis conventio
contra venditorem t'acta, non adversos confirma-
torem mox emtor accedat, neque tenentem aliquid
rerum venditoris, sed adversus venditorem prius,
et sic adversus (10) confirmatorem, et tertio loco
contra detentorem. Eadem etiam hic exsistente
divisione super praesentibus et absentibus, quam
dudum in fideiussoribus et mandatoribus et spon-
soribus ac creditoribus causa debitorum sancivi-
(1)
Trid.,
y Port.;
alto,
Cont.
(2)
Trid.,
y Port.;
quamvis,
Cont.
(7)
Trid.;
hoe,
Cont.
(4)
Trid., ry
Port.;
servetur,
Cont.
(6) Trid.,
y Port.;
aut, Cont.
(6)
Trid., Port., y Cont.: este
al
márgen,
sanctum est,
(7)
Trid.;
creditoribus,
Port., , Cont.
(8)
habuerit Nomines lpsi,
Trid., y Port.
(9)
Trid.;
data,
Port.,
y
Cont.
(10)
Trid.;
ad,
Port.,
y
Cont.

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN IV

25
mus; similiter obtinente etiam in aliis contracti-
bus, in quibus fideiussores aliqui, aut mandatores,
aut sponsores accipiuntur, et in ipsis principalibus
ex
utroque (1), et
in heredibus eorum et successo-
ribus. Antigua sitluidem lex haec valeat rursus, et
cum huiusmodi iustitia atque divisione nostros sub-
iectos foveat.
Cap.
III
Quod autem de cetero lrumanis auxiliatur curis,
licet quibusdam creditoribus non forte
sit
gratum,
a nobis Lamen propter clementiam sancitur. Si
quis enim mutuaverit aurum, debitoris substan-
tiae credens, at ille ad restitutionem auri non sit
idoneus, substar).tiam autem immobilem habeat,
verum creditor ardeat aurum omnimodo quaarens,
illi
y
ero non sit facile, neque ulla mobilis substan-
tia: damus (2) creditori licentiarn volenti immo-
biles res accipere pro auro. Sed si nec quispiarn
emtor immobilium eius rerum adsit, creditore fre-
quenter etiam divulgante, quoniam subiacent de-
bitoris res, et ob hoc terrente adire volentes em
tionem, tunc in hac quidem felicissima civitate
gloriosissimae nostrae reipublicae indices secun-
dum unicuique concessam a lege et a nobis iuris-
dictionem, in provinciis autem geutium praesides
praeparent, subtili aestimatione t'acta rerum debi-
toris, dari secundum quantitatem debiti possessio-
nem immobilem creditoribus cum tali cautela, cum
qua debitor dare possit. Renta' vero datio sit
huiusmodi: quaecunque quidem meliora
sunt,
den-
tur creditori, quae Yero deteriora, apud debitorem
post debiti solutionem manere sinantur. Eteniin
non erit iustum, dantem quidem aurum, recipere
autem aurum non valentein, sed coactum suscipe-
re possessionem immobilem, non saltem mello-
ra (3) rerum debitoris percipere, et per hoc habere
consolationem, quia si aurum non recipit, aut alia
rerum, quae portari possunt, tornen licet ei pos-
sessionem non inutilem habere. Sed hoc quidem
sit clementia quaedain (4) clara legis.
Agnoscant
autem
creditores, quia, etsi liarle non sripsisse-
mus legem, necessitatis ratio ad hanc causam (5)
perduceret. Si enim non sit idoneus pecuniarum
debitor, nec ullus emtor sit, nihil aliud facturus
erat. quam propriis bonis ceder
•
e, et rursus res ad
creditorem merito venirent aurum percipere non
valeutem. Quamobrem quod curtí iniuria et effectu
acerbo
perduceret creditorem et
debitorem, hoc
nos cleinenter síinul et legaliter decidentes et in-
felicibus debitoribus auxiliamur, et acerbís (6) cre-
ditoribus non apparebimus duri (7), causarn eis
deputantes, ad quam, si perrnanerent inobedien-
tes, tamen modis omnibus
advenirent.
Si
itaque
creditor paratus est praeparare quendam ernto-
rem, necessitatem habere debitorem lioc agere,
praebentem
huiusrnodi
cautionem
arbitrio
iudi-
cantis, qualem omnimodo est dare possibile. liudi-
(1)
Trid.,
y
Port.;
latere,
adiciona Cont.
(2)
Trid., y Port.;
damus cuico,
Cont., poniendo esta cláu-
sula entre paréntesis.
(S) vel non metiera,
Trid.,
y
Por/.
Tomo VI-4
tra el vendedor, y después contra el confirmador,
y
en
tercer lugar contra el que retiene. Existiendo
también aquí la misma división entre presentes y
ausentes, que antes sancionamos por causa de los
deudores respecto á los fiadores, y á los mandan-
tes,
y
á los prometedores
y
á los acreedores; ob-
servándose de igual modo también en los demás
contratos en que se admiten algunos fiadores, ó
mandantes, ó prometedores, tanto respecto á los
mismos principales de una y otra parte, cuanto res-
pecto á sus herederos
y
sucesores. Tenga, pues,
nuevamente validez esta antigua ley,
y
favorezca
á nuestros súbditos con su justicia y distinción.
Capitulo III
Mas aquello con que por lo demás se auxilia á los
cuidados humanos, aunque acaso no sea grato para
algunos acreedores, es, no obstante, sancionado
por nosotros por razón de clemencia. Porque si al-
guno hubiere dado en metilo dinero, confiando en
los bienes del deudor, mas éste no fuera solvente
para la restitución del dinero, pero tuviera bienes
inmuebles, y el acreedor apremiara reclamando de
todos modos dinero, pero á aquel no le fuera fá-
cil tenerlo, ni tuviera ningunos bienes muebles, le
damos licencia al acreedor, que quiera, para recibir
bienes inmuebles en lugar de dinero. Mas si no se
presentara ningún comprador de los bienes inmue-
bles de aquél, divulgando también con frecuencia
el acreedor, que están obligados los bienes del deu-
dor, y atemorizando con esto á los que quieren acu-
dir á la compra, en este caso procuren en esta feli-
císima ciudad los jueces de nuestra gloriosísima
república conforme á la
,
ju
r
isdicción á cada cual
concedida por la ley y por nosotros, y en las pro-
vincias los presidentes de las gentes, que, hecha
escrupulosa estimación de los bienes del deudor, se
les
dé
á los acreedores posesión de inmuebles con
arreglo á la cuantía de la deuda con la misma can-
cion con que pueda dar el deudor. lías llágase de
este modo la entrega de los bienes: dónsele al acree-
dor los que ciertamente son mejores,
y
déjese que
queden después del pago de la deuda en poder del
deudor los que son peores. Porque no será justo
que el que ciertamente da dinero, pero no puede
recobrar dinero, sino que se ve obligado a acep-
tar posesiones inmuebles, no reciba á lo menos los
mejores bienes del deudor, y tenga de este modo
el
consuelo de que, si no recibe dinero, ú otras cosas
que se pueden llevar consigo, le es, sin embargo,
lícito tener una posesión no inútil. Pero sea esto
verdaderamente una evidente clemencia de la ley.
Mas reconozcan los acreedores que, aunque no hu-
biésemos escrito esta ley, la razón de la necesidad
conduciría á este resultado. Porque si el deudor no
estuviera provisto de dinero, ni hubiera ningún
comprador, no habría de hacer ninguna otra cosa
más que ceder bienes propios,
y
con razón irían
otra vez los bienes al acreedor, que no pudiera co-
brar- en dinero. Por tanto, decidiendo nosotros con
clemencia y al mismo tiempo legalmente lo que con
injuria y amargo efecto determinaría al acreedor y
al deudor, auxiliamos á los infelices deudores, y no
les pareceremos duros á los acreedores rigurosos,
(4)
Trid.:
ft—gnadarn,
Port.,
'
3

Con/.
(5)
Trid.; arl
hoe causani, Cont.
(6)
acerbi,
7'rid.,
y Port.
(7)
dari,
Trid.,
ry
Port.

26

NOVELAS. —CONSTITUCIÓN V
que enim ita creditoribus providendum est, ut non
debitores graventur.
§ 1.—Et absolute creditorem ponimus, antiguas
seguí tes leges, ornn(+m, qui actronem habere con-
tra aliquem potest, Hect non sit mutuurn gestum,
sed alter quidaro contractos cunsisiat, argentario-
ruui quippe spunsioni bus propter utilitateul con-
tralreritíum in urdirle moderno durantibus.
Epilogue
(»tac igitur a nobis pro cautela subiectorum
sancita sunt cognoscens tua eminentia solemnibus
programniatibus et hic et in oroni ditione fieri ma-
nifesta procur
•
et, ut etiani inter gentes agnoscant
subiecti, quanta fuerit nobis pro Illorum utilitate
providentia.
Dat. XVII. Kalend. April. (1) Indict. XIII. FU-
VIO
13ELISARIO
V.
C. Cons. [535.]
CONST.
V
(2)
DE
MONACHIS
(
Coll. I. tit. 5.)
Imp.
IusTINIANUS A.
EPIPx.LNIO,
sctnctissitno et bea-
ttssimo
lacias
regiae urbis /elicissintae Archiepisco-
po
el
unicersali^ patriarchae.
Praefatio
Conversationis monachalis vita sic est honesta,
sic commendare novit deo ad hoc venientem ho-
rninem, ut omnem quidein humanam eius macu-
larn detergat, purum autem declaret, ac rationabili
naturae decentem, et plurima secundum menten'
operantem, et humanis cogitationibus celsiorem.
Si quis igitur futurus est monachus perfectos, in-
diget et divinorurn eloquiorum eruditione, et con-
versationis integritate, ut tanta dignus factus sit
mutatione. Crediinus igitur et nos explanare, quod
agendum est ab eis, et decertatores eos veros ad
sacram viam constituere, et ita nobis intentio prae-
sentis est legis, ut post illa, quae de sanctissimis
episcopis sancivimus, et quae de reverendissimis
clericis disposuimus, neque quod monachicum est,
extra quod competit relinquamus.
Cap.
I
Illud igitur ante alia dicendum est, ut omni tem-
poro et in onini terra, si quis aedificare venerabile
monasterium voluerit, non prius licentiam esse
lioc agendi, quam deo amabilem locorum episco-
punl advocet, at ille manus extendat ad caelum,
(1)
Dat.
XII. Kal. iul.,
Trid., y Port.;
Dat. ante diem
XVII. Kal. April., Cont.
(2)
El texto griego se halla en Serimg., q falta
en
Hal.,
que solamente tiene la rúbrica
r¡
la
inscripción. En la Coa.
Const. eccl. III. 1. 13. hay
un
epítome de esta Novela, de la
quedan el argumento los Paratiilos al libro I. título 3, de
señalándoles un medio, al que, si persistieran en no
ser obedientes, llegarían, sin embargo, de todos
modos. Así, pues, si el acreedor está dispuesto á
procurar cierto comprador, tenga el deudor nece-
sidad de hacer lo mismo, dando á arbitrio del ,juez
tal caución, cual en todo caso es posible dar. Pues
siempre se ha de mirar por los acreeedores, de
suerte que no sean gravados los deudores.
§ 1. -- Y en absoluto consideramos acreedor, si-
guiendo las antiguas leyes, á todo el que puede te-
ner acción contra alguien, aunque no se haya ce-
lebrado mútuo, sino que haya algún otro contrato,
subsistiendo ciertamente en el actual régimen las
promesas de los cambistas por razón de la utilidad
de los contratantes.
Epilogo
Por tanto, conociendo tu eminencia lo que por
nosotros ha sido sancionado para seguridad de los
súbditos, procure que se haga manifiesto aquí y en
todo el imperio por solemnes edictos, para que tam-
bién entre las gentes reconozcan los súbditos cuán-
ta solicitud hemos tenido por la conveniencia de
los mismos.
Dada á 17 de las Calendas de Abril, Indicción
XIII, bajo el consulado de
FLAVIO BELISARlo,
varón
muy esclarecido. [535.}
CONSTITUCIÓN
V
DE LOS MONJES
(Colección
1. titulo 5.)
El Emperador
JUSTINIANO,
Augusto,
á L` PIFANIO,
san-
tisimo
y
beatisimo arzobispo
de
esta real felicísima
ciudad, y patriarca universal.
Prefacio
La vida del régimen monacal es de tal manera
honesta, se conoce que de tal manera encomienda
á Dios al hombre que ingresa en ella, que le borra
ciertamente toda mancha humana, y lo declara puro,
y acomodado á la naturaleza racional, y ejecutor
de muchas cosas con juicio, y superior á los pen-
samientos de los hombres. Si, pues, alguno ha de
ser monje perfecto, necesita erudición en las divi-
nas letras, é integridad de su modo de ser, para ha-
cerse digno de tan grande mudanza. Creemos, por
lo tanto, que también nosotros debemos explanar lo
que por ellos se ha de hacer, y constituirlos verda-
deros combatientes para su sagrado camino,
y
por
ello es nuestra intención en la presente ley, después
de lo que hemos sancionado respecto á los santísi-
mos obispos,
y
de lo que hemos dispuesto en cuanto
á los reverendísimos clérigos, no dejar fuera del or-
den competente tampoco lo relativo á
los
monjes.
Capitulo I
Y ante todo se ha de decir, que
en todo tiempo
y
en toda tierra, si alguien quisiere edificar un vene-
rable monasterio, no tenga licencia para hacerlo
antes que llame al obispo de la localidad, amante
de Dios,
y
que éste extienda las manos al cielo,
y
esta colección.—No todos los capítulos se hallan entre los
varios de la colección de 87 capítulos.—Iulian. const. S.—El
texto latino es el de la antigua versión de la glosa.— Pithoe-
us, cód. p. 693., publicó el principio de otra antigua versión,
y la dió íntegra Savigny, tomándola de la Coll: Anselm,
Lucen.

NOVELAS.
—
CONSTITUCIÓN
v
27
et per orationem locum eonsecret deo, figens in eo
salutis nostrae sígnum (dicimus antena adorandam
et honorandam vere crucem), siegue inchoet aedi-
ficiurn, bonum utique quoddam hoc et decens. fun-
damentum ponens. Roe itaque principium piae ve-
nerabilium monasteriorum fabricae fiat.
Cap. II
Hinc autem nobis etiam de singulis monachis
cogitandurn est, quo conveniat fieri modo, et utrum
liberos solum , an etiam forte servos, eo quod
omnes similiter divina susceperit gratia, praedi-
cans palam, quia, quantum ad dei cultum, non est
masculus neque femina, neque liber neque servus;
omnes enim in Christo unam mercedem perci-
pere. Sancimus ergo sacras sequentes regulas,
eos, qui singularem conversationein profitentur,
non promte mox a reverendissimis praesulibus
venerabilium monasteriorum habitum percipere
monachalem, sed per triennium totum (sive liberi
forte sint, sive servi) tolerare, nondum monachi-
cum habitum promerentes, sed tonsura et veste
eorum, qui laici vocantur, uti, et manere divina
addiscentes eioquia, et reverendissimos eorurn ab-
bates requirere eos, sive liberí sint sive servi, et
nade eis desiderium vitae singularis accesserit, et
discentes ab eis, quia nulla maligna occasio ad hoc
eos adduxit (1), habere eos inter eos, qui adhuc do-
centur atque monentur, et experimento percipere
eorum tolerantiam et honestatem; non enim fa-
cílis est vitae (2) mutatio, sed curn animae fit
labore.
§ 1.—Et dum triennio toto ita permanserint (3),
optimos semetipsos et tolerabiles aliis nronachis
et praesuli demonstrantes, hos monachicam pro-
mereri vestem atque tonsuram, et sive liberi sint,
sine calumnia permanere, sive servi, penitus non
irrquietari, migrantes ad communem omnium (di-
cimus autem caelestem) dominum, et arripiantur
in libertatem. Nam si in multis casibus etianr ex
lege hoc
fit,
et taus quaedam libertas datur, quo-
modo non praevalebit divina gratia talihus eos ab-
solvere vinculis2 Si
y
ero intra trienniurn venera
quispiam, et aliquem horunr, qui conversationein
professi sunt, trahere tanquam servum voluerit
(hoc, quod nobis nuper ex Lycia nunciavit Zosi-
mus deo amabilis, vir famosissimus in conversa-
tione, et prope vicesimum et centesimum aetatis
agens annum, pollens autem et anirni virtutibus et
corporis operatiouibus; tanta quaedam in eo gratia
dei Iloret), si quis igitur, sicut praediximus, intra
triennium veniat aliquem in
servitutem trahens
volentium et perdurantium, nl fierent monachi, et
dicat, quoniam abripuit quasdam
res,
et propterea
recurrit
ad
monasterium, sancimus, eun,
non
promte agere,
sed primo probare pro
veritate,
quia
servus est, et
pro
furto
forsan, aut pro (4)
vita maligna, aut pro (5) vitiis pessimis fug erit qui-
dem propter suum vitium, ad
monasteriunr autem
venerit. Et
si
quidem verax ostendatur, et appa-
ruerit propter eiusmodi causam monachicam si-
mulans conversatione.m, aut propter turpitudinem
vitae forte
dillugiens, et
non pro
verirate sancti-
moniae habitum concupiscens, hunc reddi
domino
(i) indaxit et,
Trid.,
y Port.
(2) hominum,
adicionan.
Trirt.. / Port.
(9)
triennio toca ea vita
perinauserint,
2rid.
mediante oración consagre á Dios el lugar, fijando
en él el signo de
nuestra salud, (nos referimos á la
cruz que en verdad ha de ser adorada y honrada),
y de esta manera comience el edificio, poniéndole
ciertamente este buen
y
conveniente fundamento.
Y hágase asi el principio de la piadosa construc-
ción de los venerables monasterios.
Capitulo II
Mas de
una parte se ha de considerar también
por nosotros respecto á cada monje, de qué modo es
conveniente que se hagan, y si solamente los libres,
ó si quizá también los esclavos, porque á todos
igualmente los ha acogido la divina gracia, que pa-
ladinamente declara que en cuanto al culto de Dios
no hay ni varón ni hembra, ni libre ni esclavo; por-
que todos reciben en Cristo una sola merced. Man-
damos, pues, siguiendo las sagradas reglas, que los
que hacen profesión de vida singular no reciban
inmediatamente de los reverendísimos superiores
de los venerables monasterios el hábito monacal,
sino que esperen con paciencia durante todo un
trienio, (ya si acaso fueran libres, ya si esclavos),
sin merecer todavía el hábito monacal, pero usen
la tonsura
y
el vestido de los que son llamados lai-
cos,
y
permanezcan aprendiendo las divinas letras,
y
pregúntenles sus reverendísimos abades, tanto si
son libres como si esclavos, de dónde les haya ve-
nido el deseo de la vida singular, y sabiendo nor
ellos que ninguna maligna ocasión los llevó á esto,
ténganlos entre los que todavía son enseriados y
amonestados,
y
descubran con experimentos la to-
lerancia
y
la honestidad de los mismos; porque no
es fácil el cambio de vida, sino que se hace con la
labor del alma.
§ 1.—Y si durante todo el trienio hubieren per-
manecido así mostrándose muy buenos y tolerables
para los otros monjes
y
para el superior, merezcan
ellos el hábito monacal y la tonsura,
y
si fueran li-
bres permanezcan exentos de calumnia,
y
si escla-
vos, no sean de ningún modo molestados, al pasar
al dueño común de todos, (queremos decir, al ce-
lestial),
y
sean arrancados para la libertad. Porque
si en muchos casos se hace esto también por virtud
de la ley, y se da esta cierta libertad, ¿cómo no pre-
valdrá la divina gracia para desligarlos de tales
vínculos? Mas si dentro del trienio viniere alguien
y quisiera llevarse como á esclavo á alguno de los
que hicieron profesión de esta vida, (lo que hace
poco nos comunicó de Licia Zosimo, amante de Dios,
varón famosísimo en el género de vida,
y
que tenía
cerca de ciento veinte años de edad, pero que era
vigoroso así por las virtudes del afina, como por los
ejercicios del cuerpo, pues tanto florece en él la
gracia de Dios), si pues, corro antes hemos dicho,
viniera alguien dentro del trienio para llevarse á la
esclavitud á alguno de los que quieren
y
perseveran
en ser hechos monjes, y dijera, que porque robó
algunas cosas recurre al monasterio, maridarnos
que él no ejercite inmediatamente la acción, sino
que primeramente pruebe la verdad de que es es-
clavo,
y
de que quizá por un hurto, ó por su mala
vida, ó por reuy malos vicios ha huido á causa
ciertamente de su vicio y se ha dirigido al mo-
nasterio. Y si en
realidad
se mostrara veraz,
y
apa-
reciere que simuló su vida monacal por semejante
causa, ó que huyó acaso por razón de lo torpe de su
pro, onaitel t Corzt.
5
r

Tri1.:
pro,
om
r
tela
Coat.

NOVELAS.
—
CONSTITUCIi)N V
ruin
T
ribus lorsan abripuit, si tomen hace (1)
etiam in monasterio fuerint; erlrn yero, qui donri-
nus approbatur, dare ei iusiurandum, quia nihil
rnali ci faciet, et suscipere atque eurn reducere
domum.
§ 2.—Si
y
ero is quidem, qui dicit se esse domi-
nan, nihil tale probaverit, et appareat is qui in
talibus accusatur, ex irisa couversatione honestos
ac r„itis, et forsan testrrnonium habeat aliorunr,
qirod etiarn apud dominan consistens disciplina-
tus 1'n "' + Ironestatis amatOr, etsi nondum forte
completan est triennii tempus, attamen etiam sic
rnaneat in venerabili monasterio, trahentium aspe-
ritate liberatus. '1'riennii vero semel expido tern-
pore, iudicatus, quia r„onastica dignos est lrone-
state, maneat in monasterio. Nequaquarn enim
darr,us licentiam ulli periitus perscr•utari quae
eius sunt, sed sive liber sive servus sit, manere
cum in couversatione volumus. Narn etsi vitiurn
in priori ab eo forte gestunr est vita (humana enim
natura r
l
uodammodo labitur ad delicta), attan,en
surf-len ad nrediocrem purgationem peccatorum et
ad virtutis augmenLurn triennalis temporis testi-
rnoniuru; ea
y
ero, quae rapta sunt, etrunsi apud
r
l
uoscunque inveniantur, n,odis omnibus reddan-
tur prisco domino.
§ 3.—Si
y
ero servitii necessitatern effugiens ten-
taverit monasterium quidem derelinquere, aliam
arden] vitae sectari figuram, licentiarn damos do-
mino et trahere euur, et probanti fortunam inter
servos habere. Non enim injurian] patietur tan-
tatn ad verum servitiurn tractus, quantum jpse in-
iuriatus est dei culturam refugiens. Et hace qui-
dei,a de fortuna liorum, qui inter mol-lachos profi-
teri volunt, sancjmus.
Cap. III
Cogitandum
y
ero est, quomodo ipsos habitantes
et degentes monasticae philosophiae certatores di-
gnos esse ostendanrus. Volumus enim nulluur mo-
nasterium sub ditione nostra constitutum, sive
plurimorum hominum est sive paucoruin, mona-
chos, qui ibi sunt, divisos ab alterutris esse et pro-
priis habitationibus uti, sed communiter quidem
eos cornedere sancimus, dormire
y
ero omues in
communi, unoquoque quidem in propria quadam
stratura iacente, in domo
y
ero una collocatos, aut
si forte non sufticit ad rnultitudinem monachorum
domos una, in duas forsan aut plures, non Lamen
seorsum et apud semetipsos, sed in cornil-mili te-
stes alterutris sint honestatis et castitatis, et neque
ipsum somrrum desidiosum habeant, sed meditan-
tem (2
)
bonum ornatum propter increpationem
respicientium; nisi tarnen quidarn eorum in con-
templatione et perl'ectione degentes vitaui reino-
tam habeant in hospitio, quos vocare anachoretas,
id est discedentes, et hesycliastas, jd est quiescen-
tes, consueverunt, tanquam a communione ad me-
hora exceptos; alioqui alios, . quibuscunque inter
multitudínem conversado est, in iis, quae vocan-
tur coenobia (id est communi vita) (3), esse volu-
mus, Sic enim zelus eis ad virtutem crescit., et
(1)
Trid.;
hae res, Cont.
(2)
meditautes,
Trid.,
y
Port.
(9) iu communi vita,
Port.;
in
communYa vita,
7'rid.
(jaca-
vida, y que no desea en verdad el hábito de la vida
religiosa, sea él restituido á su señor con las cosas
que acaso robó, si éstas se hallaren también en el
monasterio; mas el que fuere reconocido como due-
ño préstele juramento de
quilkyio
le hará ningún
mal, y recíbalo y lléveselo a su casa.
2.—Mas si el que dice que él es su dueño no
hubiere probado nada de esto, y el que es acusado
de tales cosas apareciera honesto y apacible por su
misma manera de vivir,
y
tuviera quizá testimonio
de otros, de que también mientras estuvo en poder
de su señor fue disciplinado y amante de la hones-
tidad, aunque acaso no se haya cumplido todavía el
trienio, permanezca, sin embargo, también de este
modo en el venerable monasterio, libre de la dure-
za de los que de él lo sacaban. Mas una vez cum-
plido el tiempo del trienio, juzgado digno de la ho-
nestidad monástica, permanezca en el monasterio.
Porque de ninguna manera damos licencia á nadie
absolutamente para investigar sobre lo que á él se
refiere, sino que querernos que, ya sea libre, ya es-
clavo, permanezca él en aquel género de vida. Pues
aunque én su vida anterior se haya cometido acaso
por él algún delito, (porque la riatu raleza humana pro-
pende en cierto modo á los delitos), basta, sin embar-
go, para urca moderada purgación de los pecados y
para aumento de la virtud el testimonio del tiempo
de tres años; mas las cosas que fueron robadas, aun-
que sean encontradas en poder de cualesquiera,
sean de todos modos devueltas á su primitivo dueño.
§ 3.—Mas si el que huye de la necesidad de la es-
clavitud hubiere intentado dejar ciertamente el mo-
nasterio,
y
seguir otra manera de vida, le darnos li-
cencia á su señor para llevárselo, y, probando su
condición, para tenerlo entre los esclavos. Porque
reducido á verdadera esclavitud no sufrirá tanta
injuria corno la que él mismo infirió huyendo del
culto de Dios. Y esto ciertamente disponemos res-
pecto á la condición de los que quieren profesar
entre los monjes.
Capítulo III
Pero se ha de ver de qué manera demostramos
que los mismos moradores y habitantes son dignos
defensores de la filosofia monástica. Porque quere-
mos que ningún monasterio constituido en el terri-
torio de nuestro imperio, ya si es de muchos hom-
bres, ya si de pocos, tenga á los monjes que en él
hay separados de los demás y usando de propias
habitaciones, sino que mandarnos ciertamente que
ellos coman en común, y que todos duerman en co-
munidad, yaciendo á la verdad cada uno en cier-
to lecho propio, pero colocados en una sola
casa,
ó,
si acaso no basta una sola casa para la muchedum-
bre de monjes, en dos ó más, mas no separadamen-
te y solos, sino que en comunidad sean unos para
otros testigos de su honestidad y castidad, y no ten-
gan una manera de dormir desidiosa, sino cuida-
dosa del buen ornato por causa de las increpacio-
nes de los que los miren; á no ser, sin embargo, que
algunos de ellos viviendo en la contemplación y
en
la perfección tengan una vida retirada en un alber-
gue, á los cuales fué costumbre llamar anacoretas,
esto es, solitarios, y hesicastas, es decir, vivientes
en paz, como separados de la comunión para cosas
mejores; pero los demás, que tienen su manera de
vivir entre la muchedumbre, queremos que estén
so
communia vitae?)
Se ha vacilado en rechazar esta ínter•
prelación de la palabra griega, que acaso proviene del mis-
mo antiguo traductor.

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN V

29
maxime iuvenibus, si cum senioribus constituan-
tur; fiet enim seniorum conversatio iuventutis edu-
catio perfecta, et sic sint in coenobiis suo proprio
abbati obedientes, et traditam sibi conversationem
inculpabiliter observantes.
Cap. IV
Sitluis autem forte semel dedicatus schemate-
que potitus deinde a monasterio discedere volue-
rit, et privatarn fortassis eligere vi taro, ipse quidem
sciat, quarn pro hac dabit deo satisfactionem, res
autem, quascunque habúerit, dum in monasterium
intrabat, eas dominü esse monasterii, et nihil pe-
nitus eiiciat.
Cap. V
Illud quoque decernimus, qui in monasterium
introire voluerit, antequam monasterium ingre-
diatur, licentiam habere suis uti quo voluerit modo.
Ingredientem namque simul sequuntur omnino
res, licet non expressim qui introduxerit eas dixe-
rit, et non erit duminus earum ulterius ullo modo.
Si
y
ero filios habuerit, si quidem contigerit iam
eum res aliquas donasse eis, aut per antenu-
ptialem donat
ī
onem, aut per dotis occasioneni con-
tulisse, et faciunt haec quartam ab intestato eius
substantiae, nullum in reliquis rebus habeant par-
ticipium filii; sin autern nihil eís donaverit, aut
minus quarta, et
(1)
postquam abrenuntians con-
versatus fuerit irrter monachos, nihilominus quar-
ta debeatur filiis aut supplementum, si contigit
eos iam aliquid aecepisse, aut etiam quatenus to-
tum eis detur. Si autem uxorem habens, deinde
eam relinquens in monasterium ingrediatur, et
dos mulieri servetur, et ex morte pactum, quod
in alia nostra sancivimus constitutione, omnibus,
quae super monachis de hís dicta sunt, et in mu-
lieribus in monasterium ingredientibus valituris.
Cap. VI
Si
y
ero relinquens monasterium ad quandarn
veniat militiam aut ad aliam vitae figuram, sub-
stantia eius etiam sic in monasterio secundum
quod a nobis prius dictum est remanente, ipse in-
ter officiales clarissimi provinciae iudicis slatue-
tur, et hunc habebit mutationis fructum, et (2) qui
sacrurn ministerium despexerit, tribunalis terreni
observet servitium.
Cap. VII
Si vero relinquens monasterium, in quo conver-
sationem habuerit, ad aliud transeat monasterium,
etiam sic quidem eius substantia maneat, et vin-
dicetur a priore monasterio, ubi abrenuntians hanc
reliquit. Competens autem est, reverendissimos
abbates non suscipere eum, qui hoc egit. Erronea
namque talis est vita monachica, nullatenus tole-
rantiae proxima,
p
eque constantis et persistentis
animae, sed indicium habentis circumlatae, et
abunde alia requirentis. Eapropter etiam hoc pro-
(1) Trirl.; et, omítela Cont.
en los que se llaman conventos, (esto es, en vida
común). Porque de este modo crece su celo para la
virtud, y principalmente entre los jóvenes, si se es-
tablecieran con otros más ancianos; pues el trato
de los ancianos hará perfecta la educación de la ju-
ventud;
y
vivan de este modo en los conventos obe-
deciendo á su propio abad, y observando sin infrac-
ción el régimen que se les dió.
Capitulo IV
Mas si acaso alguno una vez consagrado
y
reves-
tido del hábito quisiere después marcharse del mo-
nasterio, y quizá elegir la vida privada, sepa cier-
tamente que por ello dará satisfacción á Dios, pero
que cualesquiera bienes que hubiere tenido al en-
trar en el monasterio son del dominio del monaste-
rio,
y
que no sacará de él nada absolutamente.
Capitulo V
También mandamos, que el que quisiere entrar
en un monasterio tenga, antes que ingrese en el
monasterio, licencia para disponer de sus bienes
del modo que quisiere. Porque los bienes siguen en
todo caso juntamente al que ingresa, aunque ex-
presamente no lo hubiere dicho el que los introdu-
jo, y de ningún modo será en lo sucesivo dueño de
ellos. Mas si tuviere hijos, y aconteciere que él les
donó ya algunos bienes, ó que se los confirió por
donación antenupcial, ó con ocasión de dote, y ellos
constituyen la cuarta parte de su fortuna abintesta-
to, no tengan los hijos ninguna participación en los
restantes bienes; pero si no les hubiere donado nada,
ó menos de la cuarta parte, aun después que ha-
ciendo la renuncia hubiere entrado á vivir entre los
monjes, se les debe, no obstante, á los hijos la cuar-
ta, ó su suplemento, si acontece que ellos recibie-
ron ya alguna cosa, ó aun para que se les dé toda
ella. Mas si teniendo mujer, y dejándola después
ingresara en un monasterio, resérvesele á la mujer
la dote,
y
el pacto para el caso de tenerte, que san-
cionamos en otra constitución nuestra, debiendo
tener validez todo lo que sobre esto se ha dicho res-
pecto á los monjes, también en cuanto á las muje-
res que ingresan en un monasterio.
Capitulo VI
Mas si abandonando el monasterio entrara en al-
guna milicia ó en otro género de vida, permane-
ciendo tare en este caso sus bienes en el mo-
nasterio, según lo que ya antes se dijo por nosotros,
será él colocado entre los oficiales del muy escla-
recido juez de la provincia,
y
tendrá de su cambio
este fruto, y el que hubiere despreciado el sagrado
ministerio prestará servicio al tribunal terrenal.
Capitulo VII
Pero si dejando el monasterio, en que tuviere su
modo de vivir, pasara á otro monasterio, también
en este caso quedarán ciertamente sus bienes,
y
se-
rán reivindicados por el primer monasterio, en el
que al hacer la renuncia los dejó. Mas es lo proce-
dente que los reverendísimos abades no acojan al
que hizo esto. Porque es vagabunda tal vida monás-
tica, de ninguna manera acomodada al sufrimiento,
ni propia de un alma constante
y
persistente, sino
de la que da indicio de ser vagabunda
y
de buscar
(2) Tricl.; ut, Cont.

:30
NOVELAS.
—
CONSTITUCIÓN V
hil,cant deo amahiles episcopi
et
archimandritae
nuneuf,ati, rnor,achicanl honestatem secundum
re-
gulas sacras conservantes.
Cap. VIII
Si
quis autenr monacliicarn profitentium con-
versatiouern rneruit clerici ordinationem, maneat
etiam sic puraiu servans conversationem. Quodsi
tacti clerici alartatur tidrrcia, et
ad
nuptias venire
praesuriiat. (1), i
l
uippe in tali gradu constitutus in-
ter ctcrieos, qui ci uxorem ducere peruittat (dici-
mus auteni (-21 r•uutoruin aut lectorum; aliis enim
omnibus iiuptias secuuduiií
sacras regulas
penitus
interdicinrus, aut
concubinas
habere, aut luxuriis
traderc vitani), excludatur modis oninibus
a clero,
tanquai„ pri ,reui conversationem et solitariain
cor,tuiirJeiis

et privatus sit
de
cetero,
ad
uri-
,
i
uidea„ aut
ad
aliud otficiurn venire
non
pr
•
aesouieus, uisi vuluerit duduiii a
nobis
interuri-
n,rtis
subiar•ei e poenis, ipse auteiu apud semeti-
psum degeüs, et agnoscens, qualeni
pro
hoc
dato-
rus
sit ina,-;rio
den
satisfactionenn.
Cap. IX
Ordinnliunern
y
ero
ahbatum,
si guando
contige-
rit egern n,onasterium abbate,
non per
ordinem
ruvcrens'issiuioruin aerr nionachorum, nec ontni-
no cunr. ,.,i
post
prirnum
est, iiiox abbatem fieri,
neo
qui ;;ust illuui secundus est,
riegue
tertium aut
reliquos (lioc, quod etiani
alía
lex nostra dicit),
sed
deo -!•inabilern locoruiu episcopurn percurrere
(miden,
eensequenter
per manes (non
enirn exho-
noraudnii; est
menino
ternpus et
ex
eo ordo), et
euni, r
i
ui apparuerit prius optimus inter monachos
constitutus et
dignos
praesulatu eorum, hunc eli-
gere, eo quod
humana natura
talis est, quod neque
Munes per
ordinem inter
summos,
neque rursus
°lunes
iirter novissirnos constituti quidenr sint,
sed
'
,ros
^í;^^t
guidem
secundum gradum praecedentis
inspec',áo, qui
y
ero prior
rnox inter numeratos opti-
mas alrparuerit, is abl>as sit, et ordinein simul, et
virtutcni suf'fr
•
aganlenr habens. Oportet enim eos,
qui discernunt quod inelius est
a
peiore, aliud qui-
deur ad regendum diniittere., aliud
y
ero
inclinari
iulici
•
e, et paulatim
per
eruditionem hoc etiam
ad
nrelius accedere.
§
1.
--Quaecunque
tatuen a
nobis
in
omnibus,
quise
prius, et quae uunc prolatae sunt, sacris n
o
-
stris constitutiouibus sunt sancita
de
clericis, aut
inonacliis, aat monasteriis,
linee
communia poni-
iuus et
in
rnasculis et
in
fenrirris, et monasteriis et
asceteriis,
non
discernentes
quantum ad
istos ma-
sculuiu
aut ferninam, eo quod, sicut praediximus,
ununi onrnia
in
t;ln`isto
consistant.
Epilogus
Haec igitur omnia sanctissimi patriarclrae
sub
se
constitutis deo amabilibus metropolitis mani-
1'esta at illi subiectis sibi deo amabilibus
episcopis declarent, et illi monasteriis
dei sub
sua
ordinatiorre
constitutis cognita faciant, quatenus
(1)
Bk.;
aLutuntur—pruesumant,
Trid.,
y
Cont.
otras cosas en otra parte. Por tanto, prohiban tam-
bién esto los obispos, amantes de Dios, y los llama-
dos arquimandritas, conservando la honestidad
monacal conforme á las sagradas reglas.
Capitulo VIII
Mas si alguno de los que hacen profesión de vida
monástica mereció la ordenación de clérigo, per-
manezca también conservando en este caso pura
la Manera de vivir. Mas si abusara de la confianza
de haber sido hecho clérigo, y presumiera contraer
nupcias, hallándose ciertamente constituido entre
los clérigos en grado tal que le permita casarse, (nos
referimos á los cantores ó á los lectores, porque á
todos los demás les prohibimos en absoluto las nup-
cias conforme á las sagradas reglas, ó tener concu-
binas, ó pasar lujuriosamente la vida), sea de todos
modos excluido del clero, como el que confunde su
primera manera de ser y la vida solitaria, y sea
simple particular en lo sucesivo, sin que aspire á
ingresar ciertamente en la milicia ó en otro oficio,
á no ser que quisiere quedar sujeto á las penas an-
tes seiialadas por nosotros, pero viviendo él reduci-
do á sí mismo, y reconociendo cuan grande satis-
facción habrá de dar por esto á Dios grande.
Capitulo IX
Mas la creación de los abades no se haga, cuan-
de aconteciere que un monasterio necesita abad,
según el orden de los reverendísimos monjes, ni en
modo alguno sea hecho inmediatamente abad el
que está después del primero, ni el que después de
este es el segundo ni el tercero ó los demás, (lo que
también dispone otra ley nuestra), sino que el obis-
po de la localidad, amante de Dios, pase ciertamen-
te revista á todos por su orden, (porque no se ha
de despreciar en absoluto el tiempo ni el orden que
de él nace), y elija al que primeramente aparecie-
re que es el mejor entre los monjes y digno de la
presidencia de éstos, porque la naturaleza humana
es tal, que ni todos se hallan colocados ciertamente
por orden entre los más altos, ni tampoco todos en-
tre los últimos,
y
proceda á la verdad según el agra-
do la inspección del presidente,
y
sea abad el pri-
mero que desde luego apareciere ser el mejor entre
los contados, teniendo á su favor al mismo tiempo tan-
to el orden como la virtud. Porque es conveniente
que los que disciernen lo que es mejor de lo peor,
dejen ciertamente ordenar alguna cosa, y manden
que otra se subordine, y que paulatinamente vaya
esto por la instrucción también á su mejoramiento.
§ 1.—Mas todo lo que por nosotros ha sido sancio-
nado en todás nuestras sacras constituciones, que
antes,
y
que ahora han sido promulgadas respecto á
los clérigos, ó « los monjes, ó á los monasterios, lo
declaramos común así para los varones como para
las hembras, y tanto para los monasterios como para
las casas de ascetas, no distinguiendo en cuanto á
ellos varón ó hembra, porque, según dijimos antes,
todas las cosas consisten en una sola, en Cristo.
Epilogo
Por tanto, hagan saber todas estas cosas los san-
tísimos patriarcas á los metropolitanos, amantes
de Dios, dependientes de ellos, y manifiéstenlas és-
tos á los obispos, amantes de
Dios, á
ellos subordi-
nados, y háganselas conocer éstos á los monaste-
(2) Trid.;
salteas
gradum, Cont.

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VI

31
per
omnia domini
cultura
maneat undique
incor-
rupta.
Imminebunt enim nlaxilnae poenae ista
transgredientibus (dicimus
antera de
caelo), quas
necesse est rectorum dogrnatum contemtoribos
imminere. Et nostrae siquidem reipublicae iudi-
ces,
si
haec eis nuncientur, omnibus studeant mo-
dis
ea,
quae sacris regulis continentur, quas nostra
sequitur lex,
ad
effecturn perduci
procurare.
Nam
nec illos deserit poena haec
negligentes.
Quapro-
pter sequentem l:aec tuam sanct
ī
tatem decet omni-
bus
sub se
positis sanctissimis metropolitanis haec
facere manifesta.
Dat.
XVI.
Kal. April. Constantinop.
BELISARro
V.
C.
Cons.
[535.]
CONST.
VI
(1)
QUOMODO OPORTEAT EP1SCOPOS E'r RELIQUOS CLERICOS
AD
ORDINATIONEM
ADDUCI, E'r DE EXPENS1S ECCLESIARUM
(Coll.
I.
tit.
6.)
Intp.
IuST1NIANUS
A.
EPIPxANro,
Archiepiseopo et
Patriarehae Constantinopolitano.
_
Praéfatio
Maxima quideln
in
homillibus
(2)
sunt
dona dei
a
superna collata clementia, sacerdotium et impe-
rium,'illud quidem divinis ministrans, hoc
antera
humanis praesidens ac diligentiam exhibens;
ex
uno
eodemque
principio
utraque procedentia hu-
manam exornant vitam. Ideoque
nihil sic
erit stu-
diosum Ilnperatoribus, sicut sacerdotuut
honestas,
quum utique et
pro
illis ipsi semper deo suppli-
cent. Nam
si
ll
g
c quidem inculpabile sit undi-
que et apud deum fiducia plenum, imperium au-
tem recte et competenter exornet traditam sihi
reuipublicam, erit consonantia quaedam
bona,
omne, quidquid utile'est,
humano
conferens
gene-
si. Nos
igitur maxilnanl habemus sollicitudinern
circa
vera dei
doginata et
cisca
sacerdoturn hone-
statem,
guau-)
íilis obtir,entibus credimus,
quia per
ealu ulaxima nobis
bona
dabuntur
a
deo, et
ea,
quae sunt,
firma
habebitnus, et quae nondum ha-
ctenus venerunt, acquirerTlus. Bene
antera uni-
versa
geruntur et competenter,
si
rei principiuin
fiat decens et ainabile deo. Hoc autem
f'uturum
esse credimus,
si
sacrarum regularum observatio
custodiatur, quarn iusti et laudandi
(3)
et arlo-
randi
inspectores
et ministri
dei verbi
tradide-
runt apostoli, et sancti patres custodierunt et ex-
planaverunt.
Cap. I
Sancimus igítur,
sacras per
omnia sequentes
re-
gulas,
dum quispiaun sequente omni
tennpore
ad
ordinationem episcopatus adducicur, considerari
prius eius vitam secundum sanctum apostolum,
si
(I) El testo griego
se
halla en Scrimg.
t1
falta en Hat.-
Un. epitome de toda la Novela se encuentra en Coli. cona.
ecel•
M.
1. 1.
"1'1..8
capiulos en los cinco primeros de la
cale,, pitalos.—filian. caos!. ti. — El testo latino es
el ,le la antigua versión de la
glosa.
ríos de Dios constituidos bajo su autoridad, á fin de
que por completo se mantenga en todas partes sin
corrupción el culto del señor. Porque amenazarán
muy grandes penas á los transgresores de esto,
(nos referimos á las del cielo), las cuales es necesa-
rio que amenacen á los que menosprecian las rec-
tas disposiciones. Y si éstas se les notiticaran, aplí-
quense de todos modos los jueces de nuestra repú-
blica á procurar que sean llevadas á efecto las dis-
posiciones que se contienen en las sagradas reglas,
que sigue nuestra ley. Porque tampoco faltará pena
para los que las desatiendan. Por lo cual, siguién-
dolas tu santidad, es conveniente que se las haga
conocer á todos los santísimos metropolitanos á
ella subordinados.
Dada en Constantinopla á lti de las Calendas de
Abril, bajo el consulado de
BELISARIO,
varón muy
esclarecido. [535.]
CONSTITUCIÓN VI
DE CÓMO ES CONVENIENTE QUE SEAN PRESENTADOS PACA
LA ORDENACIÓN LOS OBISPOS Y LOS
DEMÁS CLÉRIGOS, Y DE LOS GASTOS DE LAS IGLESIAS
(Colección f. titulo 6.)
El Emperador JUSTINIANO, Augusto,
a.
E.P1rANIO,
Ar-
zobispo
y Patriarca de Constantinopla.
Prefacio
Son ciertamente muy grandes dones conferidos
á los hombres por la superior clemencia de Dios
el sacerdocio y el imperio, sirviendo aquél cierta-
mente á las cosas divinas,
y
presidiendo éste y
po-
niendo
su diligencia en las humanas;
y
procedien-
do ambos de un mismo principio decoran la vida hu-
mana. Y por esto nada será de tanto estudio para
los emperadores como !a honestidad de los sacer-
dotes, porque ciertamente que también por ellos
suplican siempre éstos á Dios. Porque si el sacer-
docio estuviera ciertamente en todo exento de
col-
pa
y
lleno de confianza en Dios, y e! imperio rigie-
ra recta y competentemente la república
á el enco-
mendada,
habrá una buena concordancia, que pro-
ducirá para el género humano todo lo que es útil.
Asi, pues, nosotros tenemos
g
randísima solicitud
por los verdaderos dogmas de Dios y por la hones-
tidad de los sacerdotes, y creemos que guardando-
la estos se nos darán por !medio de ella los mayo-
res bienes por Dios,
y
tendremos
en firme los que
existen,
y adquiriremos los que
todavia hasta hoy
no llegaron.
Mas todas las cosas se lucen
bien
y
convenientemente, si á
las cosas se les da principio
conveniente
y
grato para Dios. Y creeos que esto
habrá de suceder, si se guarda la
observancia
de
las sagradas reglas, que nos enseñaron los apósto-
les justos }' dignos de alabanza y
de
adoraciún, ins-
pectores y ministros de la palabra de Dios,
V
que
guardaron
y explanaron
los
santos padres.
Capítulo I
Mandarnos, pues, siguiendo en todo las sagra-
das
reglas, que cuando en todo tiempo futuro sea al-
guien presentado para la ordenación del episcopa-
do,
se considere antes su vida conforme al santo
l2, r,rnuibus.
7'rld., t
Port.
t; iusti laudandi,
Tr/d..
atlttltetaoión.
ū
in .tu?'
1.rtre••e.
%!e ittete
latadnntü.

32
NOVP)LAS.
—
CONSTITÜCI(SN
VI
honesta,
et inculpabilis, et undique irreprehensi-
bilis
sit,
et
in
bonis testirnonium habeat, et sacer-
dore,n deoens.
§ 1
.
-
L:t
p
eque ex
officiali aut
ex
curiali veniat
fortuna,
nisi tanren
ex
novella aetate, secundum
quod iaur dispositur
p
est,
in monasterio
constitutus
fortuna
liberetur, quartatu tamen prius substantiae
reddeus curiae.
§ 2.
—Neque enim
ex idiota
et his, qui
(1) yo-
cantur laici, exsistens et ita
(2)
mox
ad
episcopa-
turn ascendens (3),
neo,
imaginariarn suscipiat or-
dinationenn, tanquarn
modo
quidem
idiota,
mox
antele
clericus, deinde parvum aliquod tempus
praeteriens episcopus appareat.
§ 3.
—Et neque uxori alrl copulatus,
sed
aut
in
virgirritate degens
a principio,
aut uxorem quideui
Irabens,
ex
virgrnitate auteru
ad
euur venrentenr,
et non viduam,
riegue
seiunctaur
a viro,
neque
concubinarn.
§
4.—Neque rilios aut
nepotes
habens neque co-
guitos legi, neque illi odibiles; alioqui qui praeter
lioc aliquid agit et ipse cadet sacerdotio, et qui
(mil/
ordinat foris episcopatum sectabitur, hanc le-
gern offcndens.
§ 5.—Sed
neque pccuniis oportere emere sacer-
dotiurn cí permittimus; solum
y
ero
eurn respicere
doinini rei culturam volumus, et
non
plurimis hu-
nranis cogitationibus distrahi.
§ 6.—Sed
neque ineruditus exsistens sacrorum
dogniatum ad episcopatum accedat.
§ 7,—Pijos
autearr aut monachicam vitam pro-
fessus, aut iu
clero
constitutus noii nrinus mensi-
bus sex, uxori
lamen non
cohaerens, aut
fijos
aut
nepotes
habens. Hoc enirn omrrirnodo
super
deo
anrabilibus episcopis quaerimus, sicut etiam prius
duabus nostris sacris constitutionibus hoc sanci-
tum est,
per
.
l
uas dudunr cohaerentes uxoribus
non
perscrutarnur, omne praeteriturn relinquen-
tes,
de
cetero autem nulli permittentes
a
positione
legis uxorem haberiti talem imponi ordinationem.
(,)uanr legem etiarn
nono
renovaurus, ne
forte, si
praeter lioc aliquid fiat, et ipse cadat sacerdotio,
et ordinantem similiter excludi procuret. Igitur
orrliriandus episeopus aut
ex
monachis, aut
ex
cle-
ricis sit, ctiam
in
Iiuiusniodi vita testirnonii boni,
vira bonus et honestus, et gloria fruens
bona,
et
bou
fhndamenturn pontificatus deponens suae
aninrae.
§ 8.—Sed
etiaur
sic
eunr constituturn et
ad
epi-
scopatum praeparatum competens est venerabiles
et undique probatas legere
regulas ante
ordinatio-
nem, quas
recta
et inviolata nostra suscipit fides,
et catholica
dei
apostolicaque disposuit et tradi-
dit ecclesia, et
dura ex
frequente earurn lectione
transierit, qui
ad
ordinationem deducitur, tunc is,
qui ordinationem impositurus est, interroget eum,
si
sufficiens est custodire et agere, quae sacrae re-
gulae sancierunt. Et
si
quidem ille declaraverit et
dixerit, praecepta sacraruur regularum
non se
va-
lere servare, nullo
modo
ei ordinationern imponi;
si
y
ero
susceperit, et dixerit,
quia, quantum
ho-
mini est possibile, complebit haec, quae his conti-
nentur,
tuno
monere eum et dicere,
quia,
nisi
haec observaverit, et
a
deo alienus erit, et cadet
a
iain
dato honore,
et neque
civiles
leges deliclum
apóstol si es honesta y sin culpa, y en todo irre-
prensible,
y
si tiene testimonio de actos buenos,
y
cual conviene á un sacerdote.
§ 1.—Y no proceda de condición de oficial ó de
curial, á no ser, sin embargo, que desde su tierna
edad se haya librado, según lo que ya antes se dis-
puso, de su condición habiéndose constituido en un
monasterio, pero entregando antes á la curia la
cuarta parte de sus bienes.
§ 2.—Porque tampoco un ignorante ni uno que
sea de los que se llaman laicos reciba, ascendiendo
así desde luego al episcopado, ima
g
inaria ordena-
ción, como si siendo ciertamente ahora ignorante, é
inmediatamente clérigo, apareciera después obis-
po transcurriendo algún breve tiempo.
§ 3.—Y tampoco el unido á otra mujer, sino el
que vive en virginidad desde un principio, ó el que
ciertamente tiene mujer, pero que se unió á él sien-
do virgen, y no viuda, ni separada de su marido,
ni concubina.
§ 4.—Tampoco el que tenga hijos ó nietos ni re-
conocidos por la ley, ni odiosos para ella; de otra
suerte, el que contra esto hace alguna cosa perde-
rá el sacerdocio,
y
el que lo ordena saldrá fuera
del episcopado, faltando á esta ley.
§ 5.—Pero tampoco le permitimos que pueda
comprar el sacerdocio con dinero; sino que quere-
mos que él solamente atienda al culto del Señor
Dios, y que no se distraiga con muchos pensamien-
tos humanos.
§ 6.—Pero tampoco llegue al episcopado el que
sea ignorante de los sagrados dogmas.
§ 7.—Mas ó profese antes la vida monástica, ó
forme parte del clero no menos de seis meses, pero
• no esté unido á mujer, ni tenga hijos ó nietos. Por-
que de todos modos requerimos esto en cuanto á los
obispos, amantes de Dios, según también se dispuso
antes en dos sacras constituciones nuestras, con
las que no hacernos investigaciones respecto á los
a unidos antes á mujeres, prescindiendo de todo
lo pasado, pero no permitiendo en lo sucesivo des-
de la publicación de la ley que á nadie que tenga
mujer se le confiera esta ordenación. Cuya ley re-
novamos también ahora, no sea que si acasó contra
esto se hiciera alguna cosa él pierda el sacerdocio,
y haga que de igual manera sea excluido el que lo
ordenó. Así, pues, el que haya de ser ordenado
obispo sea, ó monje ó clérigo, de buena reputación
también en este género de vida, bueno y honesto
en su vida, y disfrute de buena farra, siendo ade-
más esto lo que ponga en su alma el fundamento
de su pontificado.
§ 8.—Mas es lo procedente, que el así dispuesto
y preparado para el episcopado lea antes de la or-
denación las reglas venerables y en todas sus par-
tes aprobadas, que admitió nuestra recta é inviola-
da fe, y que dispuso y enseñó la católica y apostóli-
ca iglesia de Dios, y cuando el que es presentado
para la ordenación hubiere pasado por una frecuen-
te lectura de aquellas, pregúntele entonces el que
le ha de conferir la ordenación si es capaz de guar-
dar y de hacer lo que dispusieron las sagradas re-
glas. Y si verdaderamente él declarare y dijere,
que él no podía guardar los preceptos de las sagra-
das reglas, no se le confiera de ningún modo la or-
denación; pero si las aceptare, y dijere que, en
cuanto le es posible al hombre, cumplirá lo que en
ellas se contiene, entonces amonéstele y dígale que,
si no lo observare, será ajeno para Dios, y decaerá
(1) Trrd.;
neque enirn idiota neque ex lis qui,
Port.;
ne-
que enirn idiota ex lis qui, Cont,
(2)
Trid.; et,
omttenlá
Port., y Cofa.
(3)
Trid.;
aseendat,
Port., y
Cont,

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VI

33
inultum relinquent, eo quod
a
praecedentibus nos
Imperatoribus et a nobis ipsis recte dictum est,
oportere sacras regulas pro legibus valere; et si
etiam
sic permanserit causam amplectens, tuno
super his professionibus unumquemque sacram
suscipere episcopatus ordinationern.
§
9.—Et
hanc non pecuniis emere, neque per
reruru aliquaruln dationeni suscipere, sed puram
percipere et sine mercede, tanquam (1) a deo da-
tam. Nam si etiam alia omnia habeat utilia, quae
prius a nobis dicta sunt, pecuniis auteul vel rebus
videatur episcopatum etiarn emisse, sciat, se et ab
episcopatu casurunl, et hoc munus retributurum
ordinanti, ut
et
ille episcopatum amittat, et a clero
cadat, et utrique causa talem praestet retributio-
nem, ut et hic quidem non adipiscatur, quae spe-
rabat, ille autem etiarn quae habebat amittat. Ve-
runtamen pecuniis ac rebus datis occasione ordi-
nationis sanctissimae assignandis ecclesiae, sive
episcopus sit accipiens, et propterea a sacerdotio
cadens, sive etiam quilibet (2) in clero constituto-
rum. Nam et illi aequarn imponimus poenanl, ut
ab ordine, quem inter sacerdotes habuerit, cadat,
et
reddat aurum, aut res, quae ordinationis occa-
sione datae sunt, iniuriam passae quantum ad
ipsum ecclesiae.
Si
quis autem extraneorum sit,
et non in clero constituíos, qui aurum aut rem (3)
propter patrociniuni ordinationis accepit, et nraxi-
nte si adrninistrationem aiiquam gerat, lrabebit
quidem ipse
a
deo poenam, et succedent ei de cae-
lo supplicia, verum tatuen etialu illud, quod datunr
est, totora ablatum ab eo sanctissimae ecclesiae
omnibus reddatur inodis in duplum. Insuper etiarn
si quarn administrationem habet, ea cadat, et per-
petuo exsilio condernnetur. Illud quoque sciat apes-
te, qui pecuniis aut rebus (4) emerit praesulatuui,
quia, si prius diaconus aut presbyter sit, deinde
per suffragium ad sacerdotium veniat, non soluin
cadat episcopatu, sed nec prior ei relinquetur or-
do, presbyterii forsitan aut diaconatos. Aurittet
etenim etiain illud, utpote decentia indigne concu-
piscens, et omni sacerdotali excludetur ordine.
Oportet autenr in ipso ordinationis tempore euru,
qui iniponit eani illi, curan, oiuni fideli populo
sanctissimae ecclesiae hace onrnia praedicere, ut
agnoscens euul outnia, quae prius dicta sunt a
nobis habere, ad sacrar+r euui deducat ordinatio-
nem, ut etiani ille coram onlnibus hace audiens
non soluin habeat dei tiurorern, sed etiarn coram
oinnibus denuntiationetu et professioneui eru-
bescat.
§
10.—Si
quis aiitenr talis quidem esse pufNtur,
et ad episcopatus ordinationetn transeat, contradi-
cat autern aliquis, atque dicat, conscium se esse
alicuius illicitorum eius, non
prius niereatnr epi-
scopatus ordinationem, quarn examinatio querí-
ntoniarutn fiat, et appareat undique innoxius.
Quodsi etiarn post huiusmodi contradictionem non
passus is, qui ordinationem facit, legitiman] exa-
uiinationem itnponi causae, currat ad ordinatio-
nem, sciat, quod ab eo fit pro nihilo essc. Sed et
is, qui contra legein facit, cadet sacerdotio, et qui
sine probatione imponit ordinationeul, et ipse qui-
deui siniiliter
cadet sede sacerdotali,
reus autem
(1)
Trid.;
et tanquam,
Port., y
Cont.
(2)
Trid.;
golllbet aliue,
Port., y
Cont.
Toro VI
-6
del honor que ya se le confirió, y tampoco las leyes
civiles dejarán sin castigo el delito, porque tanto
por los Emperadores que nos precedieron corno por
nosotros mismos se dijo con razón, que era conve-
niente que las sagradas reglas tuvieran validez como
leyes; y si aun así permaneciere abrazando la cau-
sa, entonces, con estas confesiones, reciba el que
sea la sagrada ordenación del episcopado.
§ 9.—Y no compre ésta con dinero, ni la reciba
mediante la dación de algunas cosas, sino obténga-
la pura y sin retribución, como dada por Dios. Por-
que aunque tenga todas las otras útiles condiciones,
que antes se dijeron por nosotros, si no obstante
pareciera que también compró con dinero ó con
cosas el episcopado, sepa que él saldrá del episco-
pado,
y
que al que lo ordenó lo retribuirá con este
beneficio, que también él perderá el episcopado, y
saldrá de la clerecía,
y
el caso dará á ambos esta
retribución, que uno no alcance ciertamente lo que
esperaba, y que el otro pierda también lo que te-
nía. Mas el dinero
y
las cosas que se dieron con
ocasión de la ordenación habrán de ser adjudica-
dos á la santísima iglesia, ya sea obispo el que los
reciba, y el que por ello haya salido del sacerdocio,
ya también otro cualquiera de los constituidos en
clerecía. Porque también le imponemos igual pena,
que pierda el orden que entre los sacerdotes hubie-
re tenido, y entregue el dinero ó las cosas, que con
ocasión de la ordenación se dieron, á la iglesia que
por causa de él sufrió la injuria. Mas si fuera al-
gún extraño,
y
no estuviese en la clerecía, el que
recibió dinero ó cosas por
su
patrocinio para la or-
denación, y principalmente si desempeñara alguna
administración, él tendrá ciertamente la pena im-
puesta por Dios,
y
del cielo caerán sobre él supli-
cios, pero habiéndosele quitado también todo lo que
se le dió se le entregará de todos modos en el du-
plo á la santísima iglesia. Y además, si tiene algún
cargo, lo perderá,
y
será condenado á destierro per-
petuo. Sepa también de cierto el que con dinero ó
con cosa hubiere comprado el
,
episcopado, que, si
antes fuera diácono ó presbítero, y después llegara
por favor al sacerdocio, no solamente perderá el
episcopado, sino que tampoco se le dejará el orden
anterior, acaso del presbiteriado ó del diaconato.
Porque lo perderá también por haber anhelado cosas
que indignamente le corresponden, y sera excluido
de todo orden sacerdotal. Mas es
conveniente que
al mismo tiempo de la ordenación
manifieste el que
se la confiere todo esto ante el pueblo fiel á la san-
tísiuraiglesia, para que sabiendo que aquel tiene todo
lo que por nosotros ha sido antes dicho, lo presente
para la sagrada ordenación,
y
para que también él,
oyendo esto en presencia de todos, no solamente ten-
ga
el temor de Dios, sino que también se avergüen-
ce de la denuncia y de la declarado, ante todos.
§ 10.—Mas si se considerara que
alguno es cier-
tamente así,
y
pasara á la ordenación del episcopa-
do, pero alguien se
opusiera, y dijese que él es sa-
bedor de alguna cosa ilícita del
mismo,
no obtenga
la ordenación del episcopado antes
que se haga el
examen de la querella, y aparezca de todo punto
inocente. Pero si aun después de tal oposición, no
habiendo consentido el que confiere la ordenación
que se haga
legal examen de la causa, se
apresu-
rara para la ordenación, sepa que es nulo lo que se
hace por él. Mas también perderá el sacerdocio el
que obró contra la ley,
y
el que le confiere
sin prue-
ba la ordenación perderá ciertamente del mismo
B) Trld.;
aliquam rem,
Port.,
y Cont.
(4;
Trid.:
rebus a1üs,
Port., y Con,.

:3-1
tiOCELAB_--CONSTITLCI(SN V1
erit deo, qui praecipue omnium quaerit suorum
sacerdoturn puritatern.
Si
tamen is, qui ordinationi
contradicit, aut. examinatiune facta probetur ca-
lumniator, aut
in ipso principio
neque irr, exarni-
uatione persistere confidat, segreget istum
in per-
acelera a sacra
cornnrunione is, qui ordinationem
f'ar,ere vult, ut
non
ipsa falsitas impunita sit. Sicut
eran)
bonam gloriam
in
eo, qui ordinandus est,
quaerimus, ita etiam
calumniara in
eo, qui
frustra
accusavit, punimus.
Si
y
ero
nemo accusaverit
o ,rnino, aut
in
totum denuncians examinationem
non
faciat, aut facta examinatione demonstrare,
sicut praediximus,
non
valuerit accusationem ve-
rain, tunc oportet eum, qui
per
tot vias inculpabi-
lis apparuerit, accedere
ad
venturain ordinatio-
riern. Qui eninr ita ordinatur,
ex
fioc
multa
et,
me-
llora
cognoscit praeceptorurn, et
non
incurrit
ad
vitarn iinpunitam, liuiusmodi eruditus
verbo
et
opere
corporis sapientia (1).
Cap. II
Et iilud etiam definimus, ut nerno deo amabiliurn
episcuporum foris
a
sua ecclesia
plus,
quam
per
totum annuin deesse audeat, nisi lroc
per
imperia-
leur fiat iussiouem
(tuno
enim solum erit
inculpa-
bife);
sacratissimis patriarchis uniuscuiusque dioe-
ceseos compellentibus deo amahiles episcopos suis
inliaerere sanctissimis ecclesiis, et
non
longo iti-
ocre separar',
neque
in
peregrinis demorari vel-
le,
llegue
sanctissiinas ecelesias negligere, neque
annuirr excedere, quern etipsumproptermisericor-
diani constituimus.
Si
y
ero ultra
annum erraverit,
et dereliquerit, et
non ad
episcopatum remeaverit
proprium,
riegue
imperialis aliqua eum, sicut prae-
diximus, detineat iussio, tunc,
si
quidem sit me-
tropolita, circa ecclesiasticam dispositionem segre-
gatum regionis illius patriarcha rovocet quidern
culo
inclarnationibus, servans
ubique
sa-
crarum regularum observantiam (2).
Si veto
ma-
neat
per
ornnia inobediens, expellatur
a sacro
episcoporurn
choro,
et alium introducat huiusmodi
et reverentia et verecundia et honestate diánum.
Si veto non
metropolita,
sed
aliorum episcoporum
aliquis sit, qui erraverit, haec omnia
a
uietropolita
fiara.
N
o
nio euim eoruin talem suscipiat occasio-
nem,
si
dixerint, propterea proprias dereliuquere
ecclesias, propterea quod litium
causas,
aut alia-
rum reruui propriarum, aut
ad sacras
ecclesias
respicientium circumlustrant, et hic constituti
ad-
haerent, aut
in
aliis veniunt locis. Hoc enim
non
habet decentem rationem, ut cum multitudine,
quam necesse est episcopum habere, ministeria
lustrent peregre, et expendant, et neque ullum
sanctissinris ecclesiis lucrum, neque ullum prae-
bere iuvamen, neque secundum quod decet sacer-
dotem proprium habere habitum, praesertirn quum
liceat (3),
si
quaedam sint lites
forte
sanctissimis
ecclesiis, propter quas
has
occasiones asserunt (4),
hoc
per
eos, qui
sub ipso
sunt
religiosos
clericos,
aut apocrisiarios, aut oeconomos movere, et peti-
tiones
(5) ad
imperium dirigere,
impetrare
autem
sperata. Propterea sancimus,
si guando
propter
ecclesiasticarn occasionem inciderit neeessitas,
hanc aut
per
eos, qui
res
agunt sacrarum eccle-
siarum, quos apocrisiarios vocant, aut
per
aliquos
(1)
Asi Trid., pero antes de
sapientia,
como otras mu•
chas veces en esta edición, se pone
et,
como si esta conjun-
ción fuera e:rpletiva;
eruditus animo, verbo et opere corporis
et bapieutia,
Port., y Cont.
modo la sede sacerdotal, y será reo para Dios, que
sobre todas las cosas requiere la pureza de sus sa-
cerdotes. Mas si ó hecho el examen se probara que
es calumniador el que se opone á la ordenación, ó
en el mismo principio no confiare en persistir en el
examen, sepárelo para siempre de la sagrada comu-
nión el que quiere hacer la ordenación, de suerte
que no quede impune su misma falsedad. Porque
asi como requerimos buena reputación en el que ha
de ser ordenado, así también castigamos la calum-
nia en el que acusó baldíamente. Pero si absoluta-
mente nadie hubiere acusado, ó el denunciante no
llevare á término el examen de la acusación, ó he-
cho el examen no hubiere podido demostrar, según
antes dijimos, que era verdadera la acusación, en
este caso es conveniente que el que de tantos mo-
dos hubiere aparecido inculpable llegue á la ordena-
ción hacedera. Porque el que así es ordenado conoce
por ello muchos y los mejores preceptos, y noincu-
rrirá en una vida sin freno, instruido de este modo
de palabra
y
por trabajos corporales en la sabiduría.
Capitulo II
Y también mandamos, que ninguno de los obis-
pos, amantes de Dios, se atreva á estar fuera de su
iglesia más de un año completo, á no ser que esto
se haga por mandato imperial, (porque solamente
entonces estará éste exento de culpa); compeliendo
los sacratisimos patriarcas de cada diócesis á los
obispos, amantes de Dios, á estar en sus santísimas
iglesias, y á no separarse á larga distancia, y á no
querer demorarse como peregrino,
y
á no desaten-
der las santísimas iglesias, ni á excederse del año
que por conmiseración hemos determinado. Pero
si anduviere errante más de un año, y lo abando-
nare, y no volviere á su propio episcopado, sin que
lo retenga, según antes hemos dicho, algún man-
dato imperial, en este caso, si fuera metropolitano,
llame al que se ausentó, ciertamente con las cita-
ciones legales, con arreglo á las disposiciones ecle-
siásticas, el patriarca de aquella región, guardando
en todo la observancia de las sagradas reglas. Mas
si permaneciera desobediente en todo, sea expulsa-
do del sagrado coro de los obispos,
y
ponga otro
en
su lugar, digno de tal veneración y respeto y ho-
nor. Pero si no fuera metropolitano, sino alguno de
los otros obispos, el que anduviere errante, hágan-
se todas estas cosas por el metropolitano. Y ningu-
no de ellos tome pretexto para esto, diciendo que
abandonaba sus propias iglesias porque por causa de
litigios, ó de otros negocios propios, ó que respectan
á las sagradas iglesias, recorrían lugares, y perma-
necían en ellos, ó se dirigían á otras localidades.
Porque no hay razón conveniente para que anden
de viaje con la muchedumbre de servidores que
necesita tener un obispo, y gasten, y no proporcio-
nen á las santísimas iglesias ningún lucro ni ven-
taja alguna, ni tengan los propios hábitos, conforme
á lo que es conveniente á un sacerdote, principal-
mente siendo lícito, si acaso tuvieran algunos liti-
gios las santísimas iglesias, por razón de los quo
toman ellos estos pretextos, promoverlos por medio
de los religiosos clérigos, ó apocrisiarios, ó ecóno-
mos, que les están subordinados, y dirigir sus peti-
ciones al Emperador, é impetrar las resoluciones
esperadas. Por lo tanto, maridamos, que si alguna
vez sobreviniere con motivo referente
á la iglesia
(2)
observationem,
Trid.
(3)
quurn lieeat,
omitenlas Trid.,
y
Port,
(4)
afferunt,
Trid.
(5)
uou,
adicionan
Trid., Port,

NOVELAS.~CONSTITUCIÓN VI

35
clericos I1uc destinatos, aut
oeconomos suos
notam
imperio facere, aut nostris administratoribus, ut
impetrent quod cornpetens
est,
et non hoc deo
amabilibus episcopis erroris et absentiae, et san-
ctissimis ecclesiis laesionis occasionem fieri, tam
in provincia ecclesiasticis
rebus per absentiam eo-
ruin neglectis, quam etiam hic expensis multis
ab ipsis factis, nec non peregre habitatione non
habili constituta, et undique causa nullum iuva-
men, magis autem laesionem ecclesiis sanetissimis
inferente.
Cap. III
Non autem aliter aliquem deo
•
amabilium epi-
scoporum praesuurere dirigere se ad hanc felicis-
siunam civitatem, priusqualn, si quideur quis (1)
episcopus sit, litteras acceperit proprii nretropolr-
tae ad iiuperiurn, et quae secunduui divinas regu-
las probabilia vocantur, testimoniurrr perhibentia
necessitatis eius praesentiae. Si
y
ero unetropolita
sit, qui proficisci
vult,
litteras sumat eiusdern droe•
ceseos patriarchae, eius praesentiam necessariarn
esse dicentes, et sic oportere Imperatorern iubere
h;:uc
praesentari, et non teure
•
e et sine conscien-
tia unetropolitarunnn aut patriarcharuni proficisci,
pro eo, quod hoc divinis interdicturu est regulis;
ut huc advenientes non praesumant per seuretrpsos
se prius pronunciare ad innperiunr, sed prnnrtus
aut ad deo aruabilern 'patriarcham proficisci, aut
ad uniuscuiusque dioeceseos, ex qua sunt, apocri-
siarios, et cunn ipsis conferant causas, propter quas
venerunt, et ingredi ad irirperiurn eius, et dein-
ceps imperiali perfrui adspectu.
111ox
quam (2)
Iiuperanti adstiterint, liceat quidern petentibus epi-
scopis aut per eos, qui vocantur refereudarii san-
ctissimae unaioris ecclesiae, aut per religiosos
apocrisiarios cuiusque dioeceseos sanctissiunoruni
patriarcharuu suggerere se imperio, et prorue-,
reri responsurn celeriter, ita ut, si aut iusta ab
imperio petierint, haec accipiant, aut si non iu-
sta quaerunt, velociter revertantur, urde profe-
cti sunt.
Cap. IV
Haec autem de deo amabilibus episcopis secun-
dmu divinas constituentes regulas, et religiosos
clericos cuin multa fieri inquisitione secundum di-
vinas regulas, et honi testimonii viros ordinari
sancimus, litteras onunino scientes,
et
eruditos
constitutos. Litteras enim ignorantes monino no-
lunrus neque unuru ordinem suscipere, clericoru
u
r
videlicet, presbyteroruni et diaconorum, taro sa-
cras orationes docentiunu, quam er_clesiaruiu et
canonum legentiurn libros, ordinationenn sine que-
rela, et incirlpabilenr, et sine aliqua contradictione
et datione pecuniarum aut rerurir suscipientes.
Neque autem eos volumus omnino officiales aut
curiales constitutos suscipere ordinationeuc, nisi
secunduur leges, quas super his posuínnus pridein,
quas et hic nunc confirmar
i
rus, ipsos auteru or-
dinatos sacra praecepta
in conspectu totius
populi
suscipere, propter has ipsas causas, propter quas
hoc
ipsuni agi etiau super deo anüabilibus episco-
pis sancivinnus.
(1)
Trid., y Port.; omitiendo
quia,
Cont.
(2)
mox autem quam,
Trid.
alguna necesidad, la hagan saber al Emperador ó
á nuestros administradores por medio 'de los que
gestionan los negocios de las sacras igiesias, á quie-
nes llaman apocrisiarios, ó de algunos clérigos aquí
enviados, ó de sus ecónomos, para, que impetren lo
que sea procedente, y esto
no
dé !los obispos, aman-
dos de Dios, ocasión para andar errantes y
estar au-
sentes, y de lesión á las santísimas iglesias, tanto por
quedar desatendidos con su
ausencia
los asuntos
eclesiásticos en la provincia, cuanto también por los
muchos gastos hechos aquí por los mismos, y por
no tener en su viaje habitación conveniente,
y
por
no producir esto en absoluto ninguna utilidad, sino
antes bien lesión, á las santísimas iglesias.
Capitulo III
Mas no de otra suerte se atreva" ninguno de los
obispos, amantes de Dios, á dirigirse á esta felicísi-
ma ciudad, sino si antes hubiere recibido, si fuera
obispo, cartas de su propio metropolitano para el
Emperador, que conforme á las divinas reglas se
llaman aprobatorias, y dan testimonio de la nece-
sidad de la presencia del mismo. Mas si fuera me-
tropolitano el que quiere partir, reciba cartas del
patriarca de la misma diócesis, que digan que es
necesaria su presencia, y así es conveniente que el
Emperador le mande que se presente, y que no par-
ta precipitadamente y sin conocimiento de los me-
tropolitanos
ó
de los patriarcas, porque esto está
prohibido por las divinas reglas; de suerte que al
llegar aquí no pretendan presentarse desde luego
por si mismos al Emperador, sino diríjanse prime-
ramente ó al patriarca, amante de Dios, ó á los apo-
crisiarios de la .diócesis de que son,
y
comuníquen-
les
las causas por que vinieron, y diríjanse con ellos
al Emperador, y disfruten después de la vista del
Emperador. Luego que estuvieren á la presencia
del Emperador, séales ciertamente lícito á los obis-
pos peticionarios hacer relación al Emperador por
medio ó de los que son llamados refrendarios de la
santísima iglesia mayor, ó de los religiosos apocri-
siarios de la respectiva diócesis de los santísimos
patriarcas, y merecer inmediatamente respuesta,
de suerte que, si le hubieren pedido al
Em
perador
cosas justas, las obtengan, y si no pretenden cosas
justas, regresen rápidamente áalli de donde vinieron.
Capitulo IV
Mas al determinar esto conforme á las divinas
reglas respecto á los obispos, amantes de Dios, man-
darnos que se hagan los religiosos clérigos mediante
prolija información según las divinas reglas, y sean
ordenados varones de buena reputación, que per-
fectamente sepan de letras,
y
sean instruidos. Por-
que de ningún modo querernos que los que no sa-
ben de letras obtengan orden alguno, á saber, de
clérigos, presbíteros y diáconos, así de los que en-
señan las sagradas oraciones,
cono
de los que leen
los libros de las iglesias
y
de los cánones, recibien-
do la ordenación sin querella, y sin culpa, y sin
contradicción alguna y sin entrega de dinero ó de
cosas. Mas de ninguna manera queremos que re-
ciban la ordenación los que se hallen siendo oficia-
les ó curiales, sino con arreglo á las leyes que so-
bre esto promulgamos antes, que también confir-
marnos aquí ahora, pero aceptando los mismos or-
denados los sagrados preceptos en presencia de
todo el pueblo, por las mismas causas por las
que
mandamos que se haga esto mismo en cuanto á los
obispos, amantes de Dios.

:3i;

NOVI:LAS.—CONSTITUUI(SN VI
Cap. V
Neque auteu, secundas habentem, aut eum qui
habuerit, nuptias urdinari in diaconuin aut pres-
byterurn, neque si rr,ulieri coniungatur seiunctae
et propriuur virurrr derelinquenti; sed riegue si
conr.ubrnaru habeat, sed (1) ipsarn uxorem, si cum
castitatc et ex virginitate sit. Nihil enim sic in
sacris ordinationibus diligirirus, quaiu cuui casti-
tate viventes, aut cum uxoribus non cohabitantes,
aut urtius uxoris virunr, qui vel fuerit, vel sit, et
ipsarn rn
,
rits+ern eligentenr, primum principium
et fundameui,um manrtesturn secunduni divinas
regulas et residuae virtutis constitutam. Si auteur
et (2) aliquis presbyter, aut diaconus, aut subdia-
corrus postea ducat uxorem aut concubinam, aut
palanr, aut occulte, sacro statinr cadat ordine, et
deinceps idiota sit. Quodsi et lector secundain du-
cat uxorem prupter quaedarn, et hoc forsan irre-
cusabili necessitate, nullatenus ad altioreru acce-
dat gradum, riegue perfruatur gradu maiore in
sacerdotiu, inaneat autern in eodem gradu perpe-
tuo; sed non ad tertias veniat nuptias; satis est
enirn, si ad secundas. Si
y
ero aliquid tale egerit,
et ad secundas veniens nuptias ad maiorem gra-
durn venire festinaverit, exinde idiota erit et lai-
cus, omnino sacro ministerio cadens; pudice et-
cuiui
nobis per omnia pertinet vivere. Si enim
tales constituti ii, qui in clero adducuntur, ordi-
nentur, facilis eis ad episcopatum ascensus erit, et
ex nrultis bonis viris facilius invenientur, qui ad-
ducantur ad primum gradum sacerdotii digni.
Cap. VI
Quanta igitur super venerabiles clericos a nobis
dicta sunt, haec etianr super deo amabilibus día-
conissis agi volumus, ut neque ipsae citra obser-
vantiain fiant, sed primum quidem eis aetatem
neque novellam esse, neque crescentem, neque ex
hac ad delinquendum salientem, sed super mediam
constitutas aetateur, et circa quinquaginta anuos
secundum divinas regulas agentes, siegue sacram
pronrereri ordinationern, et aut virgines constitu-
tos, aut unius viri quae fuerant uxores. Non enim
perrnittimus neque secundas contrahentibus nu-
ptias, neque vitam lrabentibus non dicimus repre-
hensibilem (3), sed nec suspectanr onrnino, ad
sacrurn venire ministerium, et adorandis ministra-
re baptismatibus, et aliis adesse secretis, quae in
venerabilibus ministeriis per eas rite aguntur. Si
y
ero quaedam necessitas fiat, et minorem hac ae-
tate, quarn diximus, ordinari diaconissam conti-
gerit, liceat eam in aliquo venerabiliurn asceterio-
ruur ordinari, et in illo habitare, ne quaequarn
viris adniixta constituta sit (4), neque suo arbitrio
habitans, sed vitae separatae et mediocris, et a
conveniente multitudine bonum testimonium ha-
bens. Volumus auteni et ipsas, quae ad ordinatio-
nem perducuutur, diaconissas, sive ex viduitate
sive ex virginitate, non cum aliquo cohaerentes
aut cognatorum, aut eorum, quos appellant dile-
ctos (talibus eninr nominibus uteutes maligna su-
spicione suam replent vitam), sed aut solae habi-
tent, aut cum parentibus solis, et filiis, aut vere
fratribus, aut iis cohaerere, de quibus, si quis su-
spicari aliquid praesumserit rnaltgnum, ipse insi-
(1)
sed et,
Trid.,
y
Port.
(2)
Trid,; omitiendo
et,
Port.,
y
Cont.
Capitulo V
Pero no sea ordenado de diácono ó presbítero el
que tenga, o hubiere tenido, segundas nupcias, ni
si estuviera unido á mujer separada
y
que dejó á su
propio marido; limas tampoco sí tuviera concubina,
sino mujer propia; si fuera casta y la tomó siendo
virgen. Porque nada amamos tanto para las sagra-
das ordenaciones como á los que viven con castidad,
ó no cohabitan con sus mujeres, ó al (pe habiendo
sido, o siendo, marido de una sola mujer prefiere la
misma castidad, constituida según las divinas re-
glas primer principio
y
manifiesto fundamento
tam-
bién
de las demás virtudes. Mas si algún presbíte-
ro, ó diácono, ó subdiácono tornara después mujer
ó concubina, pública ó secretamente, pierda desde
luego las sagradas órdenes, y sea en lo sucesivo
simple particular. Pero si un lector tomara segunda
mujer por alguna causa, y esto acaso por inexcu-
sable necesidad, no ascienda de ningún modo á
grado más elevado, ni disfrute de mayor categoría
en el sacerdocio, sino permanezca perpetuamente
en el mismo grado; mas no pase á terceras nup-
cias; porque es bastante si pasa á las segundas. Mas
si hubiere hecho alguna cosa de estas, y pasando á
segundas nupcias se hubiere apresurado á llegar á
un grado superior, será desde entonces simple par-
ticular y laico, perdiendo en absoluto su sagrado
ministerio; porque en todo nos corresponde vivir pú-
dicarnente. Pues si siendo tales fueran ordenados
los que son llevados á la clerecía, les será fácil su
elevación al episcopado,
y
entre muchos buenos va-
rones se encontrarán más fácilmente quienes siendo
dignos sean elevados al primer grado del sacerdocio.
Capitulo VI
Así, pues, queremos que cuanto por nosotros se
ha dicho respecto á los venerables clérigos se ob-
serve también con relación á las diaconisas, aman-
tes de Dios, de suerte que no sean creadas tales
sin examen, sino que en primer lugar tengan edad
ni corta, ni plena, ni propensa por ello parar pecar,
y se hallen en la edad media, teniendo según las
divinas reglas cerca de cincuenta
años,
y obtengan
de este modo la sagrada ordenación, ó siendo vír-
genes, ó habiendo sido mujeres de un solo marido.
Porque no les permitimos ni á las que contrajeron
segundas nupcias, ni á las que llevan una vida, no
decimos reprensible, pero ni de ningún modo sos-
pechosa, que entren en el sagrado ministerio,
y
sean auxiliares en los adorables bautismos, y estén
presentes á otros arcanos, que por ellas se ejecu-
tan según ritual en los venerables ministerios. Pero
si sobreviniera alguna necesidad, y aconteciere
que fuese ordenada diaconisa una menor de la
edad que hemos dicho, sea lícito ordenarla en al-
guna venerable casa de ascetas, y que habite en
ella, á fin de que no se halle mezclada con varones,
ni habite á su arbitrio, sino que tenga por la mu-
chedumbre allí reunida buen testimonio de vida re-
cogida y moderada. Mas queremos también que las
mismas diaconisas, que son presentadas para la or-
denación, ora viudas, ora vírgenes, no estén uni-
das á alguno
ó
de sus cognados, ó
de
los que lla-
man queridos, (porque utilizando tales nombres
abruman su vida con maligna sospecha), sino que
habiten ó solas, ó únicamente con sus padres é hi-
jos, ó hermanos verdaderos, ó en unión de aquellos
(3)
non
diximus irreprehensibilem,
Trid.;
negaos
vltam
non
habentibus (ut diximus)
ir
reprehensibilem, Port.
(4)
as
quaequam viris admixta sit et
Covstitata,
Trid.

37
NOVELAS.
—
CONSTITUCIÓN VI
piens simul et impius forsan putabitur. Et si dica-
tur tale aliquid de aliqua earum, quae in diaco-
nissaruul ordinationem ingredí vult, quod alicui
cohaeserit sub imagine quidem bonae appellatio-
nis, maligna
y
ero suspicione, non oportet huius-
modi mulierem perduci omnrno ad ordinationem
diaconiae. Nam etsi (1) ordinetur, et tale aliquid
egerit, et cohaeserit alicui cum praedicto nomine
aut schemate, cadet quidem a diaconia, et ipsa et
ille subiecti erunt huic legi et reliquis, quae corru-
ptores puniunt. Oportet enim omnes, quae ordi-
nantur, venerabiles diaconissas tempore ordinatio-
nis et moneri, et sacrorum audire.mandatorum
praecepta coram reliquis, quae dudum sunt vene-
rabiles diaconissae, ut et ipsae dei timorem ha-
beant, et adhaerentem sacris mandatis fiduciam,
timere autem et confundi sacro cadere ordine, sci-
turas, quod, si praesumserint aut erubescentes
ordinationem, aut derelinquentes sacrum ministe-
rium ad nuptias venerint, aut aliam omnino ele-
gerint vitam, ipsae quidem obligatae efficientur
morti, et substantia earum applicabitur sanctissi-
mis ecclesii's aut monasteriis, in quibus sunt. Qui
y
ero eas aut uxores accipere, aut corrumpere prae-
sumserint, obnoxii quidem et ipsi gladio erunt,
substantia autem eorum applicabitur fisco. Si enim
in antiquis legibus virginibus illis, quae in eorumn
errorem vocabantur, mortis incumbebat damnum
corruptis, quomodo non magis nos in iis, quae a
deo glorifican tur, definimus, pudicitiam, quae guara
maxime mulieres exornat, conservari volentes
quam diligentissime a venerabilibus (2) diaconis-
sis, ut quod decet naturae custodiant, et quod de-
betur sacerdotio conservent?
Cap. VII
Semel autem secundum hoc Pactos diaconos aut
presbyteros nullo modo derelinquere sacerdotium.
Quod non solum in presbytero et diacono sanci-
mus, sed etiam si subdiaconus aut forte lector fiat
aliquis, neque (3) hunc relinquere pristinum sche-
ma, et ad alteram migrare vitam, scientem, quia,
si tale aliquid egerit, secundum quod a nobis iam
sancitum est aut in curiam cum substantia, aut
sub inopia degens ad officialem deponetur for-
tunam.
Cap. VIII
Sed neque effusas competit fieri de cetero re-
verendissimorum clericorum ordinationes. Quod
enim hactenus gestum est, licet corrigi oporteret,
attamen propter tempus sinimus; de cetero autem
non propter (4) hoc fieri, neque ad damnum san-
ctissimarum ecclesiarum venire sancimus. Quae-
cunque igitur oportebat de tali modo in sanctissima
maiore ecclesia huius nostrae regiae civitatis, et
sub ea conatitutis sanctissimis ecclesiis, et aliis,
respecto de los que, si alguno se atreviere á sospe-
char alguna cosa mala, será él mismo considerado
al mismo tiempo necio y quizá impío. Y si se dijera
alguna cosa tal de alguna de ellas, que quiere ingre-
sar en el orden de las diaconisas, porque estuviere
unida á alguno con apariencia ciertamente de bue-
na denominación, pero con mala sospecha, no es
conveniente que semejante mujer sea en modo al-
guno llevada á la ordenación de diaconisa. Porque
aunque haya sido ordenada, y hubiere hecho algu-
na cosa-semejante,
y
estuviere unida á alguno con
el susodicho nombre ó apariencia, perderá cierta-
mente el diaconato, y tanto ella corno él quedarán
sujetos á esta ley y á las demás, que castigan á los
corruptores. Mas es conveniente que todas, las que
son ordenadas venerables diaconisas, sean amones-
tadas al tiempo de la ordenación, y oigan los pre-
i',eptos de los sagrados mandatos en presencia de las
demás, que ya de antes son venerables diaconisas,
á fin de que también ellas tengan el temor de Dios
y la confianza inherente en los sagrados mandatos,
pero abriguen el temor y se avergüencen de perder
el sagrado orden, sabiendo que si cubriéndose de
vergüenza hubieren pretendido la ordenación, ó si
abandonando el sagrado ministerio hubieren con-
traído nupcias, ó hubieren elegido vida de todo pun-
to diferente, quedarán ellas mismas ciertamente su-
jetas á la pena de muerte, y se aplicarán sus bienes
á las santísimas iglesias ó á los monasterios en que
están. Mas los que se hubieren atrevido ó á tomarlas
por mujeres, ó á corromperlas, quedarán también
á la verdad sujetos á la pena de muerte, pero sus
bienes serán aplicados al fisco. Porque si en las le-
yes de los antiguos les correspondía la pena de
muerte á las vírgenes que eran requeridas para el
error de ellos, habiendo sido corrompidas, ¿cómo no
la determinaremos con más razón respecto á las que
son glorificadas por Dios, nosotros que queremos
que se conserve muy escrupulosamente por las ve-
nerables diaconisas la castidad, que es muy princi-
palmente ornato de las mujeres, para que guarden lo
que es decoroso para la naturaleza, y conserven lo
que se debe al sacerdocio?
Capitulo VII
Mas no abandonen de ningún modo el sacerdo-
cio los que con arreglo á esto fueron una vez he-
chos diáconos ó presbíteros. Lo que sancionamos
no solamente respecto á los presbíteros y á los diá-
conos, sino también si alguno fuera hecho subdiá-
cono
ó
acaso lector, para que tampoco éste abando-
ne su antiguo estado, y pase á otro género de vida,
sabiendo que, si hiciere alguna cosa corno esta, será
destinado, según lo que ya por nosotros fué sancio-
nado, á la curia juntamente con sus bienes,
ó,
si
vive sin bienes, á la condición de oficial.
Capitulo VIII
Pero conviene que no se hagan en lo sucesivo
demasiadas ordenaciones de reverendísimos cléri-
gos. Porque aunque
convendría
que se corrigiera
lo que hasta ahora se hizo, lo dejarnos, sin embar-
go, por razón del tiempo; pero mandamos que en
lo sucesivo no se obre en consideración á esto, ni
se llegue
á
causarles daño á las santísimas iglesias.
Así, pues, hemos comprendido en esta ley especial
lo que respecto á tal límite convenía que se hiciera
(1)
Trid.; si, Port., y
Cont.

(9)
Trid.;
p
eque, omltenla Port.,
y
Cont.
(2)
volentes competen§ venerabilibus,
Trid., ri Port.

(4)
Acaso
se debe leer
non prornte hoc fier1,
según
Ilomb.

:31
NOVEL4.8.-CONSTITUCif
N VI
quac iiic sunt, fieri, bac speciali lege complexi su-
taus. ]n ounnibus autem, quae foris sunt, locis san-
cir„us, si quis, quum constituerit ab initio et aedi-
ficaverit ecclesiam, definivit ordinationum mensu-
ran], tanquam secundum can expensas constituens,
non prius ordinari quei :quarrr in eadem ecclesia,
[lis' ad nuuieruin a principio delínitum eius men-
sura redigatur. Si vero hoc.non fecerit, ipsa yero
civitatis ecclesia ministrat emolumenta et sibi et
aliis ecclesiis, tunc non promtum sit augere
clericos, riegue propter aliquas forte compassiones
aut beneficia ex hoc eam suintibus praegravare
(non sunt eniiii haec pia, riegue sacerdotibus di-
gna), sed ex quibus dominus dederit deus, ex iis,
quae possibilia sunt, administrare, aut antiguara
conservare consuetudinem nihil penitus innovan-
teni. linde competit deo amahiles patriarchas et
i
„el
ropolitas bullís ha bese pruvid en ti am, et eos
r
l
uidetii, gin liactenus sunt, sinere iri schemate, in
quo silla, clericos, rrretiri
y
ero uniuseuiusque ec-
clesiae virtutew, et ita ípsos quoque sancttssii,ios
patriarchas sub se constitutas ecelesias ordinare,
et iuetrupulitas lioe ipsurn a sanctissimis patriar-
chis corunionitus I'acere, illos atitem alios omnes
sub se pusitos episcopos ad mensuram imane dedu-
cei•e, et su
p
iere non ultra expensas f'acere cleri-
eurun, urdivationes. Seimus enim, quantae san-
ctissitnac ecelesiae propter hüuc ordinationem et
aluerius expeusa+7: ell'usionem iuopes factae sunt.
ISt quia aliquas carum, vix gulden], tatuen libera-
viiuus
quaedaui
y
ero adiare oneratae iacent, ex
tali relevarl angustia non valentes, ideo boc pro-
videaut saiictissiii.i patriarcliae, et nretropolitae, et
reliqui deo atnabiles episcopi, ut et nos, quae
ab
eis aguutur discentes, approbemus eos, qui no-
stram legern iri litteris positain apud sernet ipsos
osleuderunt operibus adimpleri.
Epilogue
Quae igitur a nobis sancita sunt, et sacrum or-
dinem statrimque custodiunt secundum sacrarum
regularuur observationein et virtutem, de cetero
conservent perpetuo integra et sanctissimi patriar-
chae uniuscuiusque dioccesis, et deo amabiles me-
tropolitae, et reliqui reverendissimi episcopi atque
clerici, ubique dei culturam et sacram disciplinam
custodientes inviolatam, poena it
n
minente haec
praevaricanti, quo penitus alienus sit a deo et im-
posito sibi sacerdotii ordine; nam velut indignus
hoc
excluditur. Licentiam vero universis darnus,
cúiuscunque sint officii vel conversationis, respi-
cientibus aliquid liorna] praevaricari, nuntiare no-
bis, et ad imperium, quod semper est, ut nos, qui
haec secundum sacrarum regularum explanatio-
nein apostolicamque traditionem constituimus, de-
centem etiam indignationenl praevaricantibus in-
feramus, etiam bis videlicet, quae sancita a nobis
sunt, de hereditatibus deo ainabilium episcoporum
custodiendis.
§ 1.—Sanctissimi siquidem patriarchae unius-
cuiusque dioecesis haec proponant in ecclesiis sub
se constitutis, et manifesta faciant deo amabilibus
metropolitis, quae a nobis constituta sunt. Illi quo-
que rursus etiam proponant ipsi ea in metropolita-
en la santísima iglesia mayor de nuestra real ciu-
dad, y en las santísimas iglesias constituidas bajo
la misma, y
en
las otras que aquí hay. Mas respec-
to á todas las localidades que hay fuera mandamos,
que si al principio de constituir y de edificar algu-
no una iglesia determinó la cuantía de las ordena-
ciones, corno constituyendo con arreglo á ellas los
gastos, no sea ordenado nadie en la misma iglesia
antes que aquella cuantia quede reducida al núme-
ro fijado al principio. Pero si no hubiere hecho esto,
y la misma iglesia de la ciudad suministra emolu-
rnentos tanto para ella como para las demás igle-
sias, en este caso no haya precipitación para au-
mentarle los clérigos, ni acaso por algunos moti-
vos de compasión ó por favores se la grave con
gastos, (porque esto no es piadoso, ni digno de los
sacerdotes), sino suministre lo que sea posible de
lo que hubiere dado el Señor Dios, ó conserve la
antigua costumbre sin innovarla en nada absoluta-
mente. Por lo cual es lo procedente, que cuiden de
esto los patriarcas amantes de Dios y los metropo-
litanos,
y
que dejen ciertamente en el estado en que
están á los clérigos que hoy hay, pero que midan
las fuerzas de cada iglesia,
y
que así también go-
biernen las iglesias bajo ellos constituidas los mis-
mos santísimos patriarcas, y hagan lo mismo los
metropolitanos prevenidos por los santísimos pa-
triarcas,
y
reduzcan ellos á esta mesura á todos los
demás obispos bajo ellos constituidos, y procuren
no hacer ordenaciones de clérigos excediéndose en
los gastos. Porque sabemos que muchas santísimas
iglesias se hicieron pobres á causa de estas orde-
naciones y de la exageración de los demás gastos.
Y como á algunas de ellas, aunque penosamente,
las aliviamos, sin erebargo, pero otras yacen toda-
vía abrumadas, sin poder aliviarse en tal estrechez,
procuren los santísimos patriarcas, y los metropo-
litanos, y los demás obispos, amantes de Dios, que
nosotros, conociendo lo que por ellos se hace, los
aplaudamos, porque demuestren que por ellos se
cumple con obras nuestra ley dada por escrito.
Epílogo
Por tanto, lo que por nosotros ha sido sanciona-
do, y conserva el sagrado orden y estado en con-
formidad á la observancia y eficacia de las sagra-
das reglas, manténganlo íntegro perpetuamente
en
lo sucesivo así los santísimos patriarcas- de cada
diócesis, como los metropolitanos, amantes de Dios,
y los demás reverendísimos obispos y clérigos, cus-
todiando en todas partes sin violación el culto de
Dios
y
la sagrada disciplina, amenazando al infrac-
tor esta pena, que habrá de ser en absoluto alejado
de Dios y del orden del sacerdocio que se le confi-
rió; porque como indigno será excluido de él. Más
damos licencia á todos, de cualquiera oficio ó géne-
ro de vida que sean, los que observen que se infrin-
ge alguna de estas disposiciones, para denunciár-
noslo á nosotros, y al imperio, que siempre existe,
á
fin de que nosotros que hemos establecido esto en
conformidad á la explanación de las sagradas re-
glas
y
á la tradición apostólica, impongamos también
á los transgresores la pena conveniente, debiéndose
observar, por supuesto, también lo que por
nos
otros ha sido sancionado respecto á las herencias
de los obispos, amantes de Dios.
§ 1.—Expongan, pues, estas disposiciones los
santísimos patriarcas de cada diócesis en las igle-
sias á ellos subordinadas, y háganles conocer
á los
metropolitanos, amantes de Dios, lo que por nos-
otros ha sido dispuesto. Ellos á su vez expónganlo

NOVELAS.
—
CONSTITUCIÓN VII

39
na sanctissima ecclesia, et constitutis sub se epi-
scopis haec manil'esta faciant, illorum vero singuli
in propria ecclesia haec proponant, ut nullus no-
strae reipublicae ignoret, quae a nobis ad honorem
et
ad
augmentum magni dei et salvatoris nostri
Iesu Christi disposíta sunt. Insuper sequens haec
tua sanctitas omnibus, qui sub ea sunt, metropoli-
tis sanctissimis haee faciat rnanifesta, universo
tempore contradenda.
§ 2.—Scripta exemplaria sanctissimo archiepi-
scopo Alexandriae, Epiphanio (1): sanctissimo ar-
chiespiscopo Theopolitano (2); scripta exernplaria
Petro (3), sanctissimo episcopo Hierosolymorum;
scripta exemplaria l'oanni, viro gloriosissimo prae-
fecto sacrorum praetoriorum, secundo exconsuli et
patricio [Dominico gloriosissimo praefecto praeto-
riorum Illyrici] (9). Cui etiam hoc adiectum est:
Et
tua quoque celsitudo haec sciens una cum semper
suscepturis sedeui tuam haec servare festinet, et
si denuntiatum fuerit aliquod tale delictum, prohi-
beat, et maxime quaecunque in ordinationibus cu-
rialium vel officialium interdicta sunt. Nuntiet
antena etiam nobis, ut decens super eis imponatur
correctio. Utatur quoque praeceptis ad clarissimos
provinciarum indices, ut et ipsi quae fiunt inspi-
cientes non pernlittant alíquiÚ extra hoc, quod a
nobis constitutum est, fieri; hliminebit enilu eis
poena quinque librárum ami, si quidern et ipsi
praevaricari videntes non denuntiaverint aut sedi
tuae, aut imperio, ut undique decens ornatos ordi-
nationis gradui conservetur (5).
Dat. XVII. Kal. April. Constantinop.
BELISARIo
V. C. Cons. [535.;
CONST. VII
(6)
DE NON
ALIENANDIS AUT PERDiL''I'ANDiS REBUS
ECCLESIASTICIS IBI.lIOB1LIBUS,
AUT
IN
SPECIALEM IIYPOTHE(:A
1I
DAND1 CREDITORIBUS,
SED
SUFFICERE
GENERALES ITYPO'I'nECAS
(Coll.
II. tít. L)
•
[In».
IUSTINIANUS
A.
EPIPHANIO, Sctn(
•
tiS.tiiAto
et
bea-
tis8into
Arciciepi;copo
f étic°is Icuitt, rric-ituti.^, el
uecuntenico !'tctriarc/1ac,
el
Palriarclaae Constan-
linopolitculo.
Praefatio
Unam intentionem llano semper proponimus,
omne, quidquid prius imperl'ectum aut confusum
videbatur, hoc et expurgare, et perfectum ex im-
perfecto declarare, Quod etiam in omni legislatio-
ne facientes, credimus oportere et in alienationi-
bus, quae fiunt super sacris rebus, una complecti
lege, quae priores omnes et renovet et emendet,
et quod deest adiiciat, et quod superfluum est
ab-
scindat.
A Leone
siquidem piae (7) memoriae, qui
post
Constantinurn piae memoriae christianae fidei
(1)
Cont. dice al margen que otros leen
Aephrenio, y
otro,
Eufremio.
(2)
Scripta
exemplaria Epiphanío sanctissimo archiepi-
scopo metropolitano,
Trid., y así Port., pero escribiendo
metropolitano Theopolitano.
(9) Petro,
omllenla Trirl.,
y
Port.
!31
Lo que se hada entre parentesis _falta,
según
Coral.,
en el
ros.
0411710,
y tampoco ;e lee en Trid. y Port.
también en la santísima iglesia metropolitana,
y
háganselo saber á los obispos que les están subor-
dinados,
y
expóngalo cada uno de éstos en su pro-
pia santísima iglesia, para que nadie de nuestra
república ignore lo que por nosotros ha sido dis-
puesto en honra y provecho de Jesucristo, Dios
grande
y
salvador nuestro. Además, observando
estas disposiciones tu santidad, hágalas saber á to-
dos los santísimos metropolitanos, que le están su-
bordinados, debiendo ser guardadas en todo tiempo.
§ 2.—Se han escrito copias para Epifanio, santí-
simo arzobispo de Alejandría: para el santísimo ar-
zobispo Teopolitano; copias para Pedro, santísimo
obispo de Jerusalem; copias para Juan, gloriosisimo
varón, prefecto de los sacros pretorios, ex-consul
por segunda vez
y
patricio,
[y
para Domingo, glo-
riosísimo prefecto de los sacros pretorios de Iliria]. A
quien también se le añadió esto: Y conociendo tam-
bién tu excelsitud estas disposiciones, apresúrese
á observarlas, así como los que en lodo tiempo ha-
yan de ocupar tu sede, y si se le hubiere denuncia-
do algún delito de estos, prohíbalo, y principalmen-
te respecto á las prohibiciones hechas en cuanto á
las ordenaciones de curiales ó de oficiales. Mas de-
núncielo también á nosotros, para que se les im-
ponga la corrección correspondiente. Sírvase tam-
bién de órdenes dirigidas á los muy esclarecidos
jueces de las provincias, para que inspeccionando
asimismo éstos lo que se hace no permitan que se
haga nada contra lo que por nosotros ha sido esta-
blecido; porque les amenazará la pena de cine li-
bras de oro, si viendo ellos que se prevaricaba no
lo hubieren denunciado ó á tu sede, ó al Empera-
dor, á fin de que en todas partes se conserve la con-
veniente compostura para el grado de la ordenación.
Dada en Constantinopla á 17 de las Calendas de
Abril, bajo el consulado de
BELISARro,
varón muy
esclarecido. [53:5.]
CONSTITUCION VII
DE QUE NO SE HAYAN DE ENAJENAR
(r
PERMUTAR
BIENES
INMUEBLES E('LESI:ISTICOS,
ó NO SE LES
HAYAN DE DAR A LO.S ACREEDORES EN
HIPOTECA ESPECIAL, SINO
QUE BASTEN LAS HIPOTECAS GENERALES
(Colección
II. título I.)
El Emperador
JUSTINIANO,
.1 m
l
asin, ic
E.1'1FANIO,
sctnt(,,itJlo r
l
bcutisirJto Ar,cubi.pu cle es
t
a /r-liv
ciu-
dad, Patriarca
er•untfrnirro,
y /'
utriurcu
de
!'ons-
tantinopla.
Prefacio
Siempre abrigamos la única intención de espur-
gar todo lo que antes parecía imperfecto ó confuso,
y de imperfecto declararlo perfecto. Y haciendo esto
en toda la legislación, creemos que es conveniente
comprender también lo relativo á las enajenacio-
nes, que de bienes sagrados se hacen, en una sola
ley, que renueve
y
enmiende todas las anteriores,
supla lo que falta, y suprima lo que es supérlluo.
Por Leon, ciertamente de piadosa memoria, que
después de Constantino, de pia recordación, fue
(50
Seripta coro adiectlone dominica.
arlroionan
Trid .
y
Port.
Scripta cum adiectione, Dominico P. P.
'lyrici.
r'n r
<1.
El testo griego ;e halla en .S'crimg.
y
falta en Mal.—
Hay
un
epítome de toda
la ,V—,)cela era Cnll. onat.
ecel. Ul.
2. 1. —
]alr'an. cont. 7. — texto latino es el (le la antiy"
cestón
de la Alosa.
(7, Trid.;
bonne,
Port., q Cont.

1
40

NOVELA8.—CONdTITtJC1óN
VII
inter imperatores principatum auxit, et constituit
sacraruin ecclesiarum honorem et disciplinam,
scripta lex est de alienationibus ecclesiasticis, con-
clusa iri sola huius felir_issimae cívitatis sanctissi-
nia maíore ecclesia. Et laudamus plurirna huius
legis cum omni veimrnentia et dei cultura posita,
sed co quod non generaliter posita sit in ~tribus,
egere (1) etiam earn quadam correctione credi-
mus. :1b Anastasio quoque piae memoriae scripta
quaedam de talibus lex est, riegue similis priori,
et ornnino minus habens.
Eflusa
namque et per
loca foris posita nihilominus mansa imperfecta eo
q
uod ad soluiu sacerdotium et dioecesin respiciat
constitutam sub beatissimo patríarcha huius re-
, e et felicissirnae civitatis, alias autem orines (2)
non perscrutata sedes, quum utique dignam corre-
ctione esse earn arbitrabatur, propter quam occa-
sionenr alia quidem corrigebat, alia
y
ero incompo-
sita reliuquebat. Quamobrem eam quoque vacare
de cetero sancirnus, utpote impertectam et loco
circumclusam, et non generalem inter leges ex-
sistentem, neque aliquid studiosum introducentem.
Hace ergo nos omnia emendantes unam existíma-
mus oportere legislationem imponere ornnibus san-
ctissimarum ecclesíarum, xenodochiorum, et noso-
comiorum, et monasteriorum, et brephotrophiorum,
et gorontocomiorum, et totius sacrati collegii re-
bus, et ]ranc legem Leonis piae memoriae consti-
tutioni adiicere, príus breviter eius legislationem
exponentes, siegue omne, quod reliquum est, inte-
xentes. Vult enim lila neque deo amabilem archie-
piscopum et patriarcham huius felicissimae civita-
tis seu sanctissimae maioris ecclesiae, neque oeco-
nornum vendere, aut donare, aut aliter alienare
rem irnrnobilem, domum forsan, aut agrum, .aut
colonum, aut mancipia rustica, aut civiles annonas
(nam et haec inter immobilia sunt numeranda),
quae competunt Constantinopolitanae sanctissimae
maiori ecclesiae, sed neque pro ulla compensatio-
ne aut alia qualibet circuinventione tale aliquid
agi. Et interminatur emtori quidein rei restitutio-
ne,n, ut reddat per tempora oeconomo rerum san-
ctissimae ecclesiae rern, quam ipse perceperit, cum
omni medii temporis fructu et aliis lucris, casu
irnrninente pretiorum ei, qui tale aliquid accipere
aut comparare praesumserit, quum etiam hoc qui-
dem, quod contra leges actum est, íta ponat, ac si
neque a principio gestum sit. Oeconomum vero
hace praevaricantem dare quidem de suo sanctis-
simae ecclesiae iubet omne, quidquid ex ea causa
lucratus est aut sanctissimam ecclesiam damnifi-
cavit; super hoc autem etiarn excludit eum officio
oecononri. Et dat actionem sanetissiurae ecclesiae
non contra solos deo amabiles oeconomos, sed
etiam contra successores eorum, sive ipsi hoc alie-
naverint, sive pro tempore deo amabilem episco-
pum aut aliquenr (3) aliorum clericorum videntes
alienantem taciturnitate degeneri et sine libertate
passí sunt, et multo potius si consentientes et vi-
dentes (4) tale aliquid permiserunt, et non causam
prohibuerunt. Ad hoc autern et tabellionem, qui
talia confecit instrumenta, perpetuo tradit (5) ex-
silio, nullam ei clementiam neque reversionem
participans. Ipsos quoque maximos iudices, qui ad
haec accedunt, et ininistrant talibus causis, aut
confici apud aemetipsos monumenta pro confirma-
tione talium donationum aut aliorum actuum pa-
tiuntur, et cingulo, et dignitate, et substantia in-
(1) in
omnibus tractemus retractemus?). Egere etlam,
perta Trid.
(S)
Trid.; omnes, omitenla Port., y
Cont..
entre los Emperadores el que aumentó el principa-
do de la fe cristiana,
y
constituyó el honor y la dis-
ciplina de las sagradas iglesias, se escribió una ley
sobre las enajenaciones eclesiásticas, limitada á la
sola santísima iglesia mayor de esta felicísima ciu-
dad. Y elogiamos muchas disposiciones de esta ley
dadas con toda energía
y
por culto á Dios, pero por
no haber sido promulgada en general para todas
las iglesias, creemos que también ella necesita al-
guna corrección. También por Anastasio, de pia-
dosa memoria, se escribió una ley sobre tales cues-
tiones, no semejante á la anterior, y comprendien-
do en absoluto menos. Porque, aunque extendida
á localidades sitas fuera de aquí, quedó, sin embar-
go, imperfecta, porque atiende solamente al sacer-
docio
y
á la diócesis constituida bajo el beatísimo
patriarca de esta real
y
felicísima ciudad, pero sin
haberse preocupado de todas las demás sedes, cuan-
do ciertamente isonsideró que era digna de correc-
ción, en cuya ocasión corrigió, á la verdad, algu-
nas cosas, pero dejó otras sin arreglar. Por lo cual
mandamos que también ella quede sin fuerza en lo
sucesivo, como imperfecta y circunscrita á una lo-
calidad, y por no ser una ley general, y no intro-
ducir cosa alguna meditada. Así, pues, enmendan-
do nosotros todas estas cosas hemos estimado que
convenía imponer una legislación para todos los
bienes de las santísimas iglesias, de los hospitales
de peregrinos, enfermerías de pobres, monasterios,
casas de expósitos, hospicios de ancianos y todo sa-
grado colegio, y añadir esta ley á la constitución
de Leon, de piadosa memoria, exponiendo antes
con brevedad la legislación de éste, y añadiendo
luego todo lo restante. Porque quiere aquella, que
ni el arzobispo, amante de Dios, y patriarca de esta
felicísima ciudad ó de la santísima iglesia mayor,
ni el ecónomo venda ó done, ó de otro modo enaje-
ne bienes inmuebles, por ejemplo, una casa, ó un
campo, ó un colono, ó esclavos rústicos, ó annonas
civiles, (porque también estas cosas han de ser con-
tadas entre las inmuebles), que competen á la san-
tísima iglesia mayor de Constantinopla, sino que ni
por vía de ninguna compensación ó por otro cual-
quier rodeo se haga alguna cosa semejante. Y con-
mina, á la verdad, al comprador con la restitución
de la cosa, de suerte que restitu
y
a, al que á la sa-
zón sea ecónomo de los bienes de la santísima igle-
sia, la cosa que él hubiere recibido, con los frutos y
todos los demás lucros del tiempo intermedio, ame•
nazándole con la pérdida del precio al que se hu-
biere atrevido á recibir ó comprar alguna tal cosa,
porque también considera ciertamente lo que se
hizo contra las leyes como si desde un principio no
hubiere sido hecho. Pero manda que el ecónomo
que prevarica en esto le dé de lo suyo á la santisi-
ma iglesia todo lo que por esta causa lucró ó todo
aquello en que perjudicó á la santísima iglesia; y
además de esto lo excluye también del cargo de
ecónomo. Y da á la santísima iglesia acción no so-
lamente contra los ecónomos, amantes de Dios, sino
también contra sus sucesores, ya si ellos mismos
hubieren hecho la enajenación, ya si viendo que
hacía la enajenación el que á la sazón fuera obispo,
amante de Dios, ó alguno de los otros clérigos la
toleraron con torpe
y
servil silencio,
y
con mucha
más razón si consintiéndola y viéndola permitieron
alguna cosa tal, y no prohibieron el contrato. Pero
además de esto condena á destierro perpetuo al no-
(5) amabilis episeopu
n
aut angula,
Trid, y Port.
(4)
sic consentientes videntes,
Trid.
(5)
"Trid.;
tradet, Cont.

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VII

41
terminatur excludere. Hoc igitur increpans vehe-
menter, permittit rei ecclesiasticae usum aut qui
vocatur ususfructus sub certo quodarn tempore aut
etiam usque ad vitani percipientis dare sanctissi-
marn maiorem ecclesiam, sub hac tamen definitio-
ne, ut is, qui hanc accepit rnunificentiam, eiusdem
quantitatis recornpenset rern sanctissimae rnaiori
ecclesiae sub proprietatis ratione, ex qua possit
eundem reditum sanctissima ecclesia habere, quan-
tum ille ex usu accepit; post accipientis (1) utique
mortem aut definitum tempus in usu (2) videlicet
et usufructu dato ecclesiasticae rei ad sanctissi-
marn (3) ecclesiam redeunte, et usu donatae rei
cum proprí.etate sanctissimae ecclesiae faciendo;
talem namque contractum sine periculo esse ponit
lex. Si
y
ero minus fuerit, quam quod datur a san-
ctissima ecclesia, illud, quod compensatur ei, cuius
mox quidem percipiet proprietatern, sperat autem
et usura accipere, infirmum contractum et pro non
facto ponit, datque licentiam vindicationis, utpo-
te circumventione contra ius sanctissimae eccle-
siae facta.
§ 1.—Lex itaque talia sub brevitate decernit, et
mulctam imponit, et usque ad res sanctissimae
ecclesiae stat solummodo, et omnem quidem peri-
mit circumventionem, quam praediximus, non ta-
men retinere calliditatem postea insurgentium va-
luit. Quidam enim dudum hoc, quod vocatur colo-
niarum ius [Colonarium ius est, veluti si domum
valentem centum solidos, et praestantem pensio-
nem decem solidorum, accipiat quis ab ecclesia, et
det pro ea solidos cultual seu amplius aut certe
minus, et quasi iam de propria (4) aggravet se da-
re singulis annis quasi pensionis nomine solidos
tres. Iste autem appellatur paroecus, sed ipsam
domum sub tam parva pensione in perpetuum et
ipse et heredes eius possidebant (5)] adinvenientes,
neque nostris legibus neque alii cuiquam omnium
notum, circumventionem non parvam meditati sunt
contra legem, perpetuas paene cogitantes aliena-
tiones. Quod nos de cetero agi prohibemus, et pro
eo ipso conscripsimus legem. Dudum autem et ad
emphyteusin respexerunt, et imrninuerunt pluri-
mam quantitatem veri reditus, illis, qui ernphyteu-
sin accipiunt, praestantes hi, qui rebus pridem
sanctissimae maioris ecclesiae praesidebant. Ideo-
que
nos in quadam constitutionurn nostrarum defi-
nivimus quidem usque ad personas tres emphyteu-
sin fieri, accipientis, et duorum successorum alio-
rum; hoc etiam super rebus sanctissirnae maioris
ecclesiae fieri permittentes (6), non autem ultra
sextam partem relevari emphyteusin percipienti-
bus propter fortuitos casus sancientes. Quia yero
didicimus sic effuse et impie ab aliquihus fieri do-
cumenta, ut neque sexta relinquatur sanctissimae
ecclesiae pars, reliquis omnibus emphyteusin acci-
pientibus donatis, Anastasius autern piae memo-
riae gesta monurnentorum constituens fieri super
alienationibus, sicubi (7) etiam huius rei fieret tem-
pus, et emphyteusin statuens sine gestis quidem
(1)
Trid.:
percipientis.
Cont.
(2
j

Trhl.;
in,
omitenla Port..
y
Cont.
(x

Trid.;
maiorein,
artici.onnn Port.
;
y
Cont.
'4)
Trid.,
y
Port.:
proprio,
Cont.
(a) Esta explicaciun del derecho colonial
nP
parece que
TOMO VI
—6
tario que hizo tales escrituras, no concediendo para
él clemencia alguna ni perdón. También amenaza
con privar del cíngulo, de la dignidad, y de sus bie-
nes á los mismos jueces superiores que intervienen
en esto, y prestan auxilio para tales negocios, ó que
toleran que ante ellos mismos se hagan documen-
tos para la confirmación de tales donaciones ó de
otros actos. Así, pues, condenando enérgicamente
estas cosas, permite que la santísima iglesia mayor
dé el uso, ó el que se llama usufructo, de los bie-
nes eclesiásticos por cierto tiempo, ó aun por toda
la vida-del que lo recibe, pero con la restricción de
que el que recibe esta munificencia recompense :i
la santísima iglesia mayor con cosa de la misma
cuantía á título de propiedad, de la cual pueda per-
cibir la santísima iglesia tanta renta cuanta él ob-
tuvo con el uso; volviendo en todo caso después de
la muerte del que lo recibe ó del tiempo fijado para
el uso á la santísima iglesia el usufructo concedido
de los bienes eclesiásticos,
y
haciéndose de la san-
tísima iglesia juntamente con la propiedad el uso
de la cosa donada; porque la ley declara sin riesgo
tal contrato. Pero si fuere menos que lo que se da
por la santísima iglesia aquello con que se le com-
pensa, y de lo que inmediatamente adquirirá la pro-
piedad, pero de lo que espera obtener también el uso,
declara nulo y por no hecho el contrato, y da facul-
tad para la reivindicación, como por haberse come-
tido fraude contra el derecho de la santísima iglesia.
§ 1.—Así, pues, la ley dispone en resumen tales
cosas, y señala una pena, y se circunscribe sola-
mente á los bienes de la santísima iglesia,
y
supri-
me
ciertamente todo fraude, de que antes hemos
hablado, pero no pudo reprimir la astucia de los
posteriores infractores. Porque algunos, inventan -
do hace poco el que se llama derecho colonial, [Es
derecho colonial, como si alguno recibiera de la
iglesia una casa que vale cien sueldos, y que pro-
duce la pensión de diez sueldos, y diera por ella los
cien sueldos, ó más, ó ciertamente menos,
y
como
por cosa ya propia se gravara él para dar cada ario
tres sueldos como á título de pensión. Este se lla-
ma habitante advenedizo, pero por tan pequeña
pensión poseían perpetuamente él y sus herederos
la misma casa], no conocido ni en nuestras leyes,
ni en otra alguna de los demás, meditaron no pe-
queño fraude contra la ley, imaginando enajena-
ciones casi perpetuas. Lo que nosotros prohibimos
que se haga en lo sucesivo, y por lo mismo escribi-
rnos esta ley. Pero recientemente volvieron la vis-
ta también á la enfiteusis,
y
disminuyeron mucha
cantidad de la verdadera renta, concediéndosela á
los que reciben la enfiteusis los que antes tenían á
su cargo los bienes de la santísima iglesia mayor.
Y por esto determinamos ciertamente nosotros en
una de nuestras constituciones, que la enfiteusis
se hiciera hasta para tres personas, del que la re-
cibe, y de otros dos sucesores; permitiendo que
también se hiciera esto en los bienes de la santísi-
ma iglesia mayor, pero no sancionando que á los
que reciben la enfiteusis se les relevara por razón
de casos fortuitos de más de la sexta parte. Por-
que supimos que por algunos se hacían contratos
tan inmoderada é impiamente, que ni la sexta par-
te se dejaba para la santísima iglesia, donándoseles
á los que recibían la enfiteusis todo lo demás; pero
Anastasio, de piadosa memoria, al determinar que
es del antiguo traductor latino, sino de algún gln.oisla, que
la anotó al margen, de donde, luego se ¡ferrado ro en el te+'tu
(5) Trid.:
perrnittin,ns,
Cnnr•
(7) Tr;d.;
sicut,
Port.,
y
Conr.

l2
NOVELAS.
—
CONSTITUCIÓN VII
^
usque
ad solam vitam accipientis emphyteusin,
c11r11
gestis
autenr in perpctuum eam extendens,
peque perfectam fccit, neque utilem legem, et un-
dique imperfectam, usque ad solam dioecesin pa-
triarcbicae sedis I,uius felicissimae
civitatis,
sicut
I
,raedixirnus, legislationem statuens.
Cap.
I
Nos igitur (iam enim ad legem veniendum est)
sancirn
os,

neque sanctissimam huius felicissirnae
civitatis ruaiorern ecclesiam, llegue sub ea consti-
tutas ccclesias, quarum ipsa praero;ationem susce-
pit (sima eam :luastasius piae memoriae iuterpre-
tatus est), neque alias omnes ecclesias in hac feli-
eissirna
exsistentes civitate aut circa eius confinia,
p
eque sub patriarchica sede bulos felicissimae ci-
vitatis constitutas, quarum metropolitas ipse ordi-
nat,
neque
aliuur u llu m uncfique neque (1) patriar-
cliarn, neque episcopu (dicimus autern et eos, qui
in Oriente, et qui in lllyrrco, insuper et in Aegy-
I
,to, et in L}'ca.rnia, alque in Lycia, et eos (2), qui
u
Africana provincia sunt, et conlplexive dicendo
per omnes r
l
uaecunquc nostrae sunt terrae, nec
non qui (3) in Occidente sunt, deo amabiles episco-
pos ab ipsa seniore Roma usque ad oceanum con-
sistentium sanctissimarutn orthodoxarum eccle-
siarum), neque aliquem xenodochum, aut ptocho-
Irophurn, aut nosocomum, aut orphanotrophum,
aut breplrotroplium, aut gerontocomum, aut mo-
nasterii virorum vel mulierem abbatem vel abba-
tissam, aut cíuemlibet omnino praesidentem vene-
rabilibus collegiis licentiam babero alienare rem
immobilein aut in domibus, aut in agris, aut in
l,ortis, aut omnino in huiusrnodi, neque rusticum
ruancipiunl, neque civilem annonam, nec per spe-
cialis pignoris occassionem tradere creditoribus.
Alicnationis autem nomen generalius ideo posui-
n
n rs, ut proliibeamus et venditionern, et donatio-
nern, et couiinutationem, et in perpetuum exten-
sam enlplryteusin, quae non procul ab alienatione
consistit. Sed ornnes ubique sacerdotes ab huius-
ntodi alienatione prohibemus, subditos poenis, qui-
bus I.conis piae memoriae usa est constitutio.
1119.111
mmarnque per omnia valore et ratam esse sanciurus;
propterea Imane proposuimus et protulimus, et non
paterna voce legem conscripsimus, sed hac com-
rnuni et graeca, ut omnibus sit nota propter faci-
lem interprctationeur. Quod itaque iam praeteriit
relinquimnus; nacn tanta documenta tempore longo
1"acta nunc commovere multae erit tergiversatio-
nis. Q.uapropter quae usque hue hactenus exstant
proprium habeant schema, de cetero autem omnem
alienationem interdicimus, praedictas ei poenas
imponentes.
Cap. II
Ut autem lex ad humanae naturae varietatem et
quod semper venil moderata per omnia immota
pernlaneat (quid enim erit stabile inter homines et
ita immobile, ut nullam patiatur tnutationem? quum
omnis noster status sub perpetuo motu consistat),
necessarium existimavimus quasdam exceptiones
(1)
Trid.:
!Jeque,
omítenla Port., y Cont.
(8) in Egypto et vicios atque in Italia et coa,
Trid.
en las enajenaciones se hicieran actas do los con-
tratos, si para ello hubiere también ocasión, y al li-
mitar la enfiteusis sin actas á la sola vida del que
recibe la enfiteusis, y al extenderla con actas á per-
petuidad, no hizo una ley ni perfecta, ni útil, sino
del todo imperfecta, fijando la legislación, según
antes hemos dicho, para la sola diócesis de la sede
patriarcal de esta felicísima ciudad.
Capitulo I
Así, pues, nosotros, (porque se ha de entrar ya
en la ley), mandamos, que ni en la santísima igle-
sia mayor de esta felicísima ciudad, ni en las igle-
sias á ella subordinadas, cuyo aprovisionamiento
tomó la misma á su cargo, (conforme á lo que de-
claró Anastasio, de piadosa memoria), ni ninguna
de las otras iglesias existentes en esta felicísima ciu-
dad ó en su término, ni de las constituidas bajo
la
dependencia de la sede del patriarca de esta felicí-
sima ciudad, á cuyos metropolitanos ordena este
mismo, ni otro alguno en ninguna parte, ni patriar-
ca, ni obispo, (nos referimos también á los obispos,
amantes de Dios, que hay en Oriente, y en Iliria,
y además en Egipto, y en Licaonia, y en Licia, y
en la provincia de Africa, y, para decirlo de una
vez, en todos los territorios que son nuestros, y asi-
mismo los que hay en Occidente, desde la misma
antigua Roma hasta los de las santísimas iglesias
ortodoxas establecidas junto al Océano), ni algún
encargado de hospital de peregrinos, ó de hospicio
de pobres, ó de enfermería de pobres, ó de hospicio
de huérfanos, ó de casa de expósitos, ó de hospicio
de ancianos, ó abad ó abadesa de monasterio de
hombres ó de mujeres, ó en general cualquier pre-
sidente de venerables colegios, tenga licencia para
enajenar bienes inmuebles, consistentes ó en casas,
ó en campos, ó en huertos, ó en general en cosas
de esta clase, ni para entregar á los acreedores con
ocasión de prenda especial un esclavo rústico, ni
annona civil. Y hemos empleado la palabra más
general de enajenación, para prohibir también la
venta, la donación, la permuta, y la
enfiteusis he-
cha extensiva á perpetuidad, que no difiere mucho
de la enajenación. Pero en todas partes les prohi-
bimos á todos los sacerdotes las enajenaciones de
esta clase, quedando sujetos á las penas de que se
valió la constitución de Leon, de piadosa memoria.
Porque mandamos que para todo tenga ella validez
y sea firme; pues por esto hemos dado
y
promulga-
do esta ley, y no la escribimos en la lengua pater-
na, sino en esta común griega,-para que por su fá-
cil interpretación sea conocida de todos. Y pres-
cindimos de lo que ya pasó; porque daría lugar á
muchas tergiversaciones remover ahora tantos do-
cumentos hechos de tan largo tiempo. Por lo cual
conserven su propio estado las cosas que hasta aho-
ra existen, pero prohibimos en lo sucesivo toda
enajenación, imponiendo las penas antes dichas
para ella.
Capitulo II
Mas para qué la ley permanezca del
todo inalte-
rable, acomodada á la variedad de la naturaleza
humana, y á lo que siempre acontece, (porque ¿qué
habrá estable entre los hombres y tan inmovil, que
no sufra ninguna mudanza, cuando
todo nuestro es-
tado consiste
en perpetuo movimiento?), hemos con-
(3)
Tricl.;
qui,
ornítenla
Port.,
1
Cont.

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VII
dare legi cum multis vigiliis
et subtilitate adin-
ventas, ut eas
habens in auxilio lex- nequaquain
moveatur.
§ 1.—Sinimus igitur imperio,
-
si qua communis
commoditas est,
et ad utilitatem reipublicae respi-
ciens, et
possessionem exigens t.alis alicuius immo-
bilis rei, qualem proposuimus, hoc ei a sanctissi-
mis ecclesiis et reliquis venerabilibus domibus et
collegiis percipere licere, undique sacris domibus
indemnitate servata, et recompensanda re eis ab
eo, qui percipit, aequa aut etiam maiore, quam
data
est.
Quid eninl causetur Imperator, ne melio-
ra det? cui plurima dedit deus habere, et multorum
dominum esse,
et
facile dare, et maxrrne in san-
ctissimis ecclesiis, in quibus optima mensura est
donatarunr eis rerum lunuensrtas. Unde si quid
tale
fiat, et
pragmatica praecesserit forma, praeci-
piens imperio dare aliquid talium rerurn, et recom-
pensaverit mox rem meliorem et uberiorem et uti-
liorem, sit ea permutatio firma, et ü, qui praesidcnt
domibus, quarum est quod alienatur, et qui talibus
administrant litteris sine querela unrlique sint,
nullam inetuentes poenarum, quae a Leone piae
mcmoriae interminantur, et a nobis firmatae sunt,
utique quum nec rnultum differant ab alterutro sa-
cerdotium et imperium, et res sacrae a communi-
bus et publicis, guando omnis sanctissimis eccle-
sris abundantia et status ex imperialibus munifi-
centiis perpetuo praebeatur. Alterutris itaque com-
pensantes quae decent (1), non ab aliquibus iure
culpabuntur. Aliam vero omneni sive ad irnperiurn
ipsum, sive ad aliam quamcunque personan' fa-
ctaíri sive venditionem, sive donationem, si ve per-
mutationem, sive emphyteusin perpetuam omnino
perimimus; sed llegue dationem cuiusdaur pignoris
in re immobili l'actam occasione mutuoruuz fieri
sinimus. Et haec valere volumus in omni ecciesia,
omnique monasterio, et nosocomio, et xenodochio,
et brephotrophio, et asceterio, et gerontocomio, et
omni absolute collegio, quod actio pia constituit,
nullo penitus horum aliquid accipere ah eis valen-
te. Unde neque constitutione Anastasii divae me-
moriae ulterius opus erit, neque secundum i11am
facienda decreta memoratae observationis; ipsa
enirn rei principia perinrentes, et prohibentes
quod fit, nequaquam perscrutatione deinceps in-
digebimus.
Cap.
III
Empl:y.teusin autern sive in sanctissima maiore
ecciesia, sive in ournibus reliquis adorandis domi-
bus fieri sinhnus et in accipientis persona, et in
duobus eiusdeur personae heredibus deinceps, filiis
tantum solis masculis aut feminis, aut nepotibus
utriusque naturae, aut uxore, aut viro, si hoc vide-
licet de uxore aut viro expressim nominetur, alio-
qui non transire ad aliquem alterum lreredem, sed
usque ad solaur vitam percipientium standum, nisi
filios aut nepotes habuerint. Aliter autem penitus
emphyteusin agi ecelesiasticae cuiusdarn aut pto-
chir rei immobilis, aut mancipii rustici et civilis
(1)
Trid.;
decet, Cont.
siderado necesario dará la ley algunas excepciones,
halladas con muchas vigilias y munnciosidad, para
que teniéndolas en su favor de ninguna manera
sea alterada la ley.
§ 1.—Dejamos, pues, que si hubiera alguna con-
veniencia común,
y
que afecte á la utilidad de la
república,
y
exija la posesión de alguna cosa in-
mueble tal, como liemos dicho, le sea licito al im-
perio recibirla de las santísimas iglesias
y
de las de-
más venerables casas y colegios, conservándoseles
siempre la indemnidad á las sagradas casas,
y
de-
biéndoseles compensar la cosa por el que la recibe
con otra igual ó aun mayor, que la que se dió. Por-
que ¿cómo se excusará para no dar otra mejor el
Emperador, á quien Dios le concedió tener muchas,
ser señor de muchos,
y
dar con facilidad,
y
princi-
palmente á las santísimas iglesias, para quienes la
mejor medida es la inmensidad de las cosas á ellas
donadas? Por lo cual, si se hiciera alguna cosa se-
mejante, y hubiere precedido una pragmática dis-
posición, que mande darle al imperio alguna de ta-
les cosas, y él hubiere dado inmediatamente en re-
compensa una cosa mejor, y mes productiva y más
útil, sea válida esta permuta, y estén por completo
exentos de querella los que se hallan al frente de
las casas de quienes es la cosa que se enajena,
y
los
que intervienen en tales documentos, sin temer nin-
guna de las penas con que se amenaza por Leon,
de piadosa memoria, y que han sido confirmadas
por nosotros, porque ciertamente no difieren in
nr-
cho uno de otro el sacerdocio
y
el imperio, ni los
bienes sagrados de los comunes y póblicos, pues
perpetuamente se les da á las santísimas iglesias
por la munificencia imperial toda abundancia y
posición. Y así, compensando unos para otros la,
cosas que convienen, no serán inculpados en dere-
cho por nadie. Mas prohibimos en absoluto toda
otra venta, ó donación, ó permuta, ó enfiteusis per-
petua, hecha á favor del mismo imperio, ó de otra
cualquiera persona; y no dejamos que con ocasión
de un mutuo se haga la dación de cualquierapron-
da, verificada sobre cosa inmueble. Y queremos
que estas disposiciones tengan validez en toda igle-
sia
y
en todo monasterio, hospital, hospital de pe-
regrinos, casa de expósitos, asceterio, hospicio de
ancianos, y absolutamente en todo colegio que cons-
tituyó una acción piadosa, sin que absolutamente
ninguno de ellos pueda recibir cosa alguna de és-
tos. Por lo cual, no habrá en lo sucesivo necesidad
de la constitución de Anastasio, de divina memoria,
ni habrá que hacer con arreglo á ella decretos so-
bre dicha observancia; porque suprimiendo nos-
otros los mismos principios de la cosa,
y
prohibien-
do lo que se hace, no necesitaremos de ninguna
manera en lo sucesivo hacer investigaciones.
Capítulo III
Mas, tratándose de la santísima iglesia mayor,
ó
de todas las demás adorables casas, dejamos que se
haga enfiteusis tanto para la persona del que la re-
cibe, como después para dos herederos de la mis-
ma persona, solamente hijos, varones ó hembras,
ó nietos de ambos sexos,
ó
la mujer, ó el marido,
si esto, á la verdad, se mencionara expresamente
respecto á la mujer ó al marido, sin que de otra
suerte pase á otro cualquier heredero, sirvo que se
haya de estar á la sola vida de los que la reciben,
si no hubieren tenido hijos ó nietos. Pero en nin-
gún otro caso permitimos de ningún modo que se

44 NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VII
annonae nullo permittimus modo, neque quod fit
habere aliquod penitus robur sinimus.
§ 1.—Quia
y
ero Leonis quidem piae memoriae
c,onstitutio sub nulla penitus deminutione dari rem
ecr;lesiasticain sancivit, nos autern in alia constitu-
tione a nobis scripta sextam excipi solum super
empltyteusin sancivimus, huiusmodi quendam de-
minutionis rei damus ordinem, ut quaeratur currr
ornni veritate et subtilitate pensio eorum, quae
dantur, tanta, quanta (1) ab initio 1'uit, guando ad
sanctiss:rr;arn venid ecclesiam, et detur emphyteu-
sis talibus personis, quales dudum diximus; tunc
enim sextain (2) partem cum scrupulositate impu-
tandain concedimus. Si
y
ero minui contigerit per
quandaur dadora pensionen], aut in toto tune con-
stantcm pensionern accipiat, qui emphyteusin sub-
ire vult, aut nec accipiat penrtus, quum liceat con-
ducere potius, guau] tales deminutiones in emphy-
teusin celebrare. Si
y
ero alicuius ecclesiastici
praedii sutiurhani emphyteusis detur, qualia pluri-
ma maxime
in
hac novrmus felicissirna consistere
civitate, multo quide»i digna pretio, parvas yero
reddentia pensiones, aut nihil pensionum omnino,
non ex reditibus metiri etnphyteusin, sed aestinrari
suhurbanum subtiliter, et reputari ex pretio colle-
cto reditus possibiles in viginti annis computari, et
in reditibus ex hoc computatis agi r~mphyteusin,
non perpetuo, sed in eum, qui percipit, et duas ex
eo successiones, et viro et uxori, sicut praedixi-
mus, faciendam.
§ 2.—Scire autem emphyteutas convenit, quia,
si biennio continuo non exsolverint emphyteuti-
curn canonem (hoc enim tempus pro triennio alio-
rum hominum sufficere ad casum ecclesiasticarum
aut ptochicarum emphyteusium pro non soluto ca-
none ponimus), fient omnino extranei emphyteu-
rnatis, et volentibus praepositis sacrarum domuum
licebit praedia aut domos defendere, nullam tne-
tuentibus meliorationum redditionem. Sed si qui-
dem deterius fecerit praedium, aut suburbanum,
aut domum qui emphyteusin percepit, cogi eum de
suo diligentiam ac restitutionem prisci status face-
re, et obligatum esse ad hoc ipsum, et heredes
eius, et successores, eiusque res, insuper et debi-
tos omnes reditus sine dilatione exigi. Quod autem
dicturn est a nohis, ut nullius immobilis rei eccle-
siastic.ae aut ptoclticae alienatio sit permissa, ad
nullam nostrae reipublicae personam sancimus va-
lere, non solum super cunstantibus doniibus, et
suburbanis, et hortis, et agris, sed etiam super
ruinis, sive ex igne, sive ex terrae motu, sive ex
qualibet alia causa ruina sit, sed etiam in iis, quae
omnino destructa sunt et in pavimento iacent, sive
etiam in puris ruinis nullum aedificiurn habentibus
neque materiam iacentem. Non enim in illis alie-
nationem fieri permittimus, nisi in sola emphyteusi
temporali, secundum quod dudum a nobis dictum
est, in tribus (3) personis talibus, quales praedixi-
mus. Ut neque ulla circumscriptio in rem eccle-
siasticam in talibus fiat, duobus pro tetnpore pri-
matibus mechanicis aut architectis, sive in hac
regia et maxima civitate una cum deo amabilibus
oeconomis, et quinque reverendissimis presbyte-
ris, et duobus diacortis, praesente quoque deo ama-
(1)
dantur an tanta sit, quanta,
Trid.
(2)
T'rici.;
sextam el partem, Cont.
haga enfiteusis de ningunos bienes inmuebles ecle-
siásticos ó de hospicio de pobres, ni de un esclavo
rústico ó de annona civil, ni dejamos que en abso-
luto tenga fuerza alguna lo que se hizo.
§ 1. - Pero como ciertamente la constitución de
Leon, de piadosa memoria, dispuso que los bienes
eclesiásticos se dieran absolutamente sin ninguna
disminución, mas nosotros en otra constitución es-
crita por nosotros dispusimos que en la enfiteusis
se rebajara solamente la sexta parte, damos esta
norma para tal disminución, que se averigüe con
toda verdad y escrupulosidad la renta de los bienes
que se dan, tal como fué desde el principio, cuan-
do pasó á la santísima iglesia, y se dé la enfiteusis
á aquellas personas, que antes hemos dicho; por-
que entonces concedemos la sexta parte, que se ha
de computar con escrupulosidad. Pero si acontecie-
re que se disminuye por alguna calamidad la pen-
sión, ó acepte en su totalidad la pensión entonces
existente el que quiere recibir la enfiteusis, ó no la
acepte de ningún modo, siendo más bien lícito arren-
dar, que verificar tales disminuciones para la enfi-
teusis. Mas si se diera enfiteusis de algún predio
eclesiástico de los suburbios, como hemos sabido
que hay muchos principalmente en esta felicísima
ciudad, merecedores ciertamente de mucho precio,
pero que dan pequeñas rentas, ó absolutamente
ningún producto, no se regule la enfiteusis por las
rentas, sino estímese escrupulosamente el predio
de los suburbios, y compútense por el precio obteni-
do las rentas que se calculen posibles en veinte
años, ycomputadasdeesta manera las rentas hágase
la enfiteusis, no debiendo hacerse á perpetuidad, si-
no para el que la recibe, y para dos sucesiones de él,
y
para el
marido
y la mujer, según antes liemos dicho.
§ 2.—Mas conviene que sepan los enfiteutas, que
si durante dos años continuos no hubieren pagado
el cánon enfitéutico, (porque establecemos que en
lugar de los tres años de los demás individuos bas-
te este tiempo para la pérdida de las enfiteusis de
bienes eclesiásticos
ó
de hospicios de pobres no ha-
biéndose pagado el cánon), se harán de todo punto
extraños á la enfiteusis,
y
les será lícito á los en-
cargados de las sagradas casas, que lo quieran, re-
cuperar los predios ó las casas, sin t

guna
devolución de m . Mas si verdaderamente hu-
bre eteriorado el preeri iThurbano, ó la casa, el
que recibió la enfiteusis, sea él obligado á respon-
der con lo suyo de su diligencia y de la restitución
al primitivo estado,
y
estén obligados á esto mismo
también sus herederos y sucesores, y sus bienes,
y
exíjanse además sin dilación todas las rentas debi-
das. Mas lo que por nosotros se dijo, que no sea
permitida la enajenación de ningunos bienes in-
muebles de la iglesia ó de hospicio de pobres, man-
damos que sea válido para toda persona de nuestra
república, no solamente respecto á las casas exis-
tentes, y á los predios suburbanos, y á los huertos,
y á los campos, sino también en cuanto á los que
están en ruinas, ya la ruina provenga de incendio,
ya de terremoto, ya de otra causa cualquiera, y tam-
bién en cuanto á los que están completamente des-
truidos y yacen por el suelo, ya si también en las
puras ruinas no tienen edificio alguno ni material
que yazga. Porque no permitimos que de ellos
se haga enajenación, sino solamente por enfiteu-
sis temporal, según lo que antes se ha dicho por
nosotros, para las tres personas, que arriba diji-
mos. Y para que en tales cosas no se corneta frau-
(3)
Trid.;
et
in tribus personis,
Cont.

NOVELAS•--COÑSTITUCMN VII

45
bili episcopo, sive etiam in provincia duobus insi-
gnibus mechanicis aut architectis, aut etiam uno,
si unum solum vivitas habeat, intervenientibus in
illis locis sacrosanctis evangeliis positis definiatur
ab architectis, quantum competat pro hoc solvi
sanctissimae ecclesiae secundum modurn emphy-
teusis, et in lis emphyteuticam conscriptionem in
eo celebrari secundum figuram prius dictan). Illum
y
ero et aedificare, et uti materiebus, si materias
habeat, et transmittere emphyteusin usque ad dilas
successiones, sicut dictuln est, et sic reverti post
trium personarum mortem ad sanctissimam eccle-
siam aut venerabilem dorman, ex qua facta est
einphyteusis, et etiam valere talem contracturn,
utpote praesenti non repugnantem legi.
§ 3.—Neque illud, quod hactenus contra tales
contractus agebatur, valere permittendum est de
adiectione, ut, si vel duorum heredum compleatur
teinpus, licentia sit eis, qui post illum sunt, in em-
phyteusin dare id, unde agitur, et semper eos prae-
poni aliis. lu hoc enim nihil aliud est, quam per
revolutionem et machinationem perpetuas eis em-
phyteuses, magis autem privationes ecclesiastica-
rum agi renio
'
. Sed et si quid factual est tale, nul-
lam necessitatem esse reverendissimis oeconomis
duobus heredibus cessantibus ceteris tradere.
Cap. IV
Si quís autem voluerít accipere secundum ratio-
nem usus aut qui vocatur ususfructus rem eccle-
siasticam aut sanctissimae maioris ecclesiae, aut
alterius cuiuslibet, quae in omni nostra ditione
sunt positae, aut ptochiorum, omnino percipiat Iioc
et secundum praedictam observationem, et secun-
dum formam constitutionis Leonis piae memoriae,
ut iste locuples exsistens et substantiae immobilis
dominus aliam mox rem secundum proprietatis ius
compenset sanctissimae ecclesiae aut venerabili
domui, ex qua hoc (1) percepit, tantos et tales fe-
rentem (2) reditus, quantos aut quales habet quod
datur, ita ut post eius obitum ecclesiastica aut pto-
chica res revertatur ad venerabilem domum cum
uso, qui datus est, non transcendente tempus vitae
percipientis. Accipiat autem similiter etiam rei in
compensationem datae et usum, quatenus sit post
percipientis obitum aut tempus, in quo donatio
usus convenit, non transcendens videlicet perci-
pientis vitam, utruinque ex toto et secundum pro-
prietatem, et secundum usum apud sanctissimam
ecclesiam remansurum.
Cap. V
Quia
y
ero Leonis piae memoriae constitutio poe-
nas paene solummodo in venditione decrevit, nos
autem interdiximus (3) non venditiones solum, sed
etiam donationes, et permutationes, et perpetuas
(1)
Trid.;
hic, Cont.
(2)
A
8 Ele.;
ferentee,
Trid.;
frequentes,
Port.,
y Cont.
de alguno contra los bienes eclesiásticos, presen-
tándose en aquellos lugares dos de los que á la sa-
zón sean principales mecánicos ó arquitectos, en
esta real y máxima ciudad en unión de los ecóno-
mos, amantes de Dios, y de cinco reverendísimos
presbiteros, y de dos diáconos, con asistencia tam-
bién del obispo, amante de Dios, ó también en pro-
vincias dos principales mecánicos ó arquitectos, ó au n
uno sólo, si la ciudad tuviera solamente uno, deter-
mínese por los arquitectos, expuestos los sacrosan-
tos evangelios, cuanto compete que por aquello se
pague á la santísima iglesia por razón de enfiteu-
sis,
y
hágase sobre ello la escritura de enfiteusis
en la forma antes dicha. Y edifique el enfiteuta,
y
utilice los materiales, si materiales tuviera, y trans-
mita la enfiteusis hasta dos sucesiones, según se ha
dicho, y vuelva ella así después del fallecimiento de
tres personas á la santísima iglesia ó á la venera-
ble casa, de la que se hizo la enfiteusis,
y
sea váli-
do también tal contrato, como no siendo contrario
á la presente ley.
§ 3.—Y no se ha de permitir que sea válido lo
que contra tales contratos se hacía hasta ahora res-
pecto á la adición, para que, si se hubiere cumplido
ya el tiempo de dos herederos, haya facultad para
dar en enfiteusis aquello de que se trata á los que
se hallan después de aquél, y para que ellos sean
antepuestos siempre á otros. Porque esto no es otra
cosa sino hacer perpetuas para ellos por medio de ro-
deos y de ardides las enfiteusis, y aun más, privar
de los bienes eclesiásticos. Pero aunque se haya he-
cho alguna cosa semejante, no tengan necesidad
alguna los reverendísimos ecónomos, al faltar los
dos herederos, de transmitir la enfiteusis á los otros.
Capitulo IV
Mas si alguno hubiere querido adquirir á título
de uso, ó del que se llama usufructo, una finca ecle-
siástica, ó de la santísima iglesia mayor, ó de otra
cualquiera, que se halle sita en todo nuestro impe-
rio, ó de hospicios de pobres, adquiérala en todo
caso también con arreglo á la susodicha observan-
cia,
y
á la disposición de la constitución de Leon,
de piadosa memoria, de suerte que siendo él rico
y
dueño de bienes inmuebles dé desde luego en com-
pensación otra cosa á título de propiedad á la san-
tísima iglesia ó á la venerable casa, de la que re-
cibió aquella, que produzca tantas y tales rentas
cuantas ó cuales produce lo que se da, de suerte
que después de la muerte de él la cosa de la iglesia
ó del hospicio de pobres vuelva á la venerable casa
con el uso que se dió, sin que exceda del tiempo de
la vida del que la recibe. Pero obtenga del mismo
modo también el uso de la cosa dada en compensa-
ción, de suerte que después del fallecimiento del
que la recibió ó del tiempo por el que se convino la
donación del uso, que á la verdad no exceda de la
vida del que lo recibió, hayan de quedar
una
y otra
cosa integramente, tanto por lo que respecta á la
propiedad, como en cuanto al uso, en poder de la
santísima iglesia.
Capitulo V
Mas como la constitución de Leon, de piadosa
memoria, decretó penas casi exclusivamente para el
caso de venta, pero nosotros prohibirnos no sola-
mente las ventas, sino también las donaciones,
y
(3)
Trid.;
intertlietmue,
Cont.

4
t;

NOVELI.S.
—
CONSTITUOIÓN
VII
ernp hvtcuses, et pignorum dationes in rebus im-
urobilibus, videmus autem quosdam sic arnatores
perieuli constitutos , ut praesumant ad ea, quae
iuterdirta sunt, accedere, et circuulventionem l'a-
cere legibus ex voluntate et praesumtione, quam
habent, et quae omnibus modis interdicta sunt, et
forsitan deducunt homines ad rnortem, qui hoc
agunt, .propterea necessariunr existimavirnus in
unoquoque contractu etiaur certam statuere poe-
narn, his quippe poenis, quae positae sunt adversus
oeconornos ex constitutrone praedicta piae memo-
riae Leouis, similiter et nunc imminentrbus oeco-
uorno, aut xenodocho, aut
IlDsocomo, aut
brepho-
tropho, aut abbati aut abbatissae monasterii aut
asceterii, secundum quod prius dispositum est. Si
quis igitur ernere praesumserit rem ecclesiasticam
ant ptochicarn, cadat quidem rnox pretio, exigatur
autern res, quam accepit, cual ornnr medii tempo-
ris incremento; et contra sanctissirnam quidem
ecclesiarn aut venerabilem domurn, nullaur omni-
no habeat actionem, contra venerabiles
y
ero oeco-
nomos, aut qui omnino vendiderunt, in propriis
cOrum
substautiis ex contractu habeat actionem, ut
uretu suac substautiae, etsi non propter deí timo-
rern, tainen seguiores circa venditionem fiant.
§ 1.— Si quis autem per donationem accipere
praesumserit rem ecclesiasticam aut ptochicam,
et ipso, quod datum est, (minino cadat, et aliud
tantundeur ex sua su bstantia repenset sanctissi-
rnae ceclesiae aut venerabili domui, ex qua hoc
susccpit, ut, quam nisus est agere contra eam no-
vitatem, Imane, sibimet in propriis exhibens, suam
sentist malignitatern.
§ 2.—Si auteu, permutatio quibusdarn perso-
uis fiat, praeter solum imperium, sicut praedixi-
mus, et qui permutationem accepit subiaceat poe-
nae, et clatam sibi rem amittat, et recurrat rursus
hacC ad venerabilein doruurn, unde progressa est,
et quod pro compensatione dedit, maneat apud ve-
nr.ra.bilem domum, et qui accesserit ad causam
legi contraria,n, cadat utroque iuste, et secundum
lroe poenae subdatur, secundum quod et propriis
cadet, el quod speravit non acquisivit; etiam hic
actione ei servata in propria substantia eorum, qui
contractum cum co celebraverunt.
Cap. VI
Si autem creditor in pignore corporali elegerit
accipere rem immobilem ecclesiasticam aut pto-
chicam, in domibus forsaw, aut suburbanis, aut
agris, aut hortis, aut civilibus panibus, aut rusticis
rnancipiis, et dederit aurum, ab hoc cadat creditor,
et habeat lucrum, quae mutuum accepit sanctissi-
ma ecclesia aut venerabilis domus, quod mutua-
tum est aurum; etiam hic contra celebrantem mu-
tuum oeconomum, aut xenodochum, aut brepho-
trophum, aut praesuleur monasterii, aut asceterii,
aut aliorum venerabilium collegiorum creditori
actione manente; his omnibus etiam in abbatis-
sis muliebrium asceteriorum aut monasteriorum
valentibus.
§ 1.—Si enim omnino sanctissimis ecclesüs aut
aliis venerabilibus domibus crediti opus fiat, aut in
solain necessariam videlicet et inevitabilem occa-
las permutas, y las enfiteusis perpetuas, y la da-
ción de prendas en bienes inmuebles, y vemos que
algunos son tan amantes del peligro que se atreven
á intentar lo que está prohibido,
y
á hacer por la
voluntad y la pretensión que tienen fraude contra
las leyes, y lo que de todos modos está prohibido, y
lo que acaso lleva á la muerte á los hombres que
lo hacen, hemos considerado por lo mismo necesa-
rio establecer también cierta pena para uno y otro
contrato, amenazando ciertamente las penas, que
se establecieron contra los ecónomos por la susodi-
cha constitución de Leon, de piadosa memoria, tam-
bién del mismo modo ahora al ecónomo, ó al encar-
gado del hospital de peregrinos, ó de la enfermería
de pobres, ó de la casa de expósitos, ó al abad ó á
la abadesa del monasterio ó del asceterio, según lo
que antes hemos dicho. Si, pues, alguno se hubie-
re atrevido á cómprar alguna posesión de la iglesia
ó de un hospicio de pobres, pierda ciertamente des-
de luego el precio, y exíjasele la cosa que recibió,
con todos los aumentos del tiempo intermedio; y no
tenga absolutamente ninguna acción contra la san-
tísima iglesia ó la venerable casa, sino que tenga
contra los venerables ecónomos, ó contra los que
de algún modo la vendieron, sobre los propios bie-
nes de los mismos, la acción que nace del contra-
to, á fin de que por miedo respecto á sus propios
bienes, aunque no por el temor de Dios, se hagan
más remisos para las ventas.
§ 1.—Mas si alguno se hubiere atrevido á recibir
por donación una posesión de la iglesia ó de un
hospicio de pobres, pierda en absoluto la misma
cosa que se diú,
y
dé de sus propios bienes otra de
igual valor á la santísima iglesia ó á la venerable
casa, de que recibió aquella, á fin de que, ejecutan-
do para sí propio en sus bienes la novedad que se
empeñó hacer contra aquella, experimente su pro-
pia maldad.
§ 2.—Pero si se hiciera permuta entre algunas
personas, exceptuándose solamente el imperio, se-
gún antes hemos dicho, quede sujeto á pena él que
recibió la permuta, y pierda la cosa que se le dió,
y vuelva ésta de nuevo á la venerable casa de don-
de salió, y permanezca en poder de la venerable
casa lo que él dió en compensación, y el que se hu-
biere atrevido á cosa contraria á la ley pierda con
justicia una y otra, de suerte que quede sujeto á
esta pena, que pierda sus propias cosas, y no ad-
quiera la que esperó; reservándosele también en
este caso acción contra los propios bienes de los que
con él celebraron el contrato.
Capitulo VI
Mas si un acreedor hubiere preferido recibir en
prenda especial algún inmueble de la iglesia ó de un
hospicio de pobres, acaso consistente en casas, ó en
predios suburbanos, ó en campos, ó en huertos, ó
en rentas civiles, ó en esclavos rústicos, y hubiere
dado dinero, piérdalo el acreedor, y tenga como lu-
cro el dinero que se dió en mútuo la santísima
iglesia ó la venerable casa que recibió el mútuo;
quedándole también en este caso al acreedor la ac-
ción contra el ecónomo, ó el encargado del hospi-
tal de peregrinos, ó el de la casa de expósitos, ó el
prior del monasterio, ó del asceterio, ó de otras ve-
nerables congregaciones, que contrató el mútuo;
teniendo validez todo esto también respecto
á
las
abadesas de los asceterios ó monasterios de mujeres.
§ 1.—Porque si absolutamente se les creara ne-
cesidad de un préstamo á las santísimas iglesias, ó
6. otras venerables casas, ó ciertamente solo en oca-

NOVELAS.
—
CONSTITUCIÓN VII

47
sionem, et praeter quam non poterit, quod immi-
net, adimpleri, aut in aliarn causam utilissimam
sanctissimae ecclesiae consistentem, licebit prae-
positis earum usque ad generalem hypothecaur
stare, et nullum speciale pignus creditoribus
praebere,
Cap. VII
Si
y
ero et perpetuam quispiam emphyteusin
ac-
cipere praesumserit, quod non licet, aut tempora-
lem quidem, non tamen secundum huius nostrae
legis observationem, etiarn sic cadat quidem ab
emphyteusi, et quod datum est maneat apud vene-
rabilem domum, det autem continuo et post casuut
emphyteumatis, quantum futuros erat solvere, si
secundum legem subiisset eruphyteusin, nihil apud
eurn remanente ex rebus pauperum, quae frustra
per emphyteusin datae sunt.
§ 1.—Haec igitur ornnia custodiantur praedictis
subiecta poenis; neque tabellionibus praesuitienti-
bus instrumentis talibus ministrare, sed metuerrti-
bus usque
ad
exsilium, et ut nunquam
revertantur,
nec si sacra hoc praebeat forma, neque iudicibus
vel dictare talia instrumenta praesuiuentibus, vel
facta suscipere, et gestis monumentorum ea fir-
mare, ne etiam ipsi et cinguli, et dignitatis, et sub-
stantiae casum secundum Leonis constitutionem
sustineant.
Cap. VIII
Iisdem poenis servandis etiarn adversus eos, qui
sacrata vasa contra nostram legem aut pignori
dant, aut vendunt, aut confiant propter alienatio-
nem. Nam et illos aequa aut nraiore poena dignos
esse sancimus, quanto etiarn circa sacras res et
deo dicatas praesunrserunt inrpie agere; nisi tamen
aliquid tale fiat, quod diximus, circa redemtionem
captivorurn, ubi animae horuinum liberantur a
mortibus et vinculis inanimatorum venditione va-
sorum. Simili quippe observatione et super aliena-
tione civilium panum custodienda, sicut saepe di-
ximus, eo quod tales panes non soluut in hac
cissima civitate, sed etiani in magna Alexandria et
in Theopoli esse didicimus, forsitan autein tale
quid et in aliis provinciis quibusdarn est; si enim
etiarn alibi huiusu odi quaedam sit possessio, et in
illa lex servetur, et sume observationenr extendat.
Cap.
IX
Quia vero verisimile est quempiam etiam in cir-
cumventionem huius legis tentare pragmaticas
no-
stras formas accipere, tale aliquíd ei agere perrnit-
tentes, et Iroc prohibemus in omni persona ruaiore
vel minore, sive in cingulo constituta, sive horunr,
qui circa nos sunt, sive aliorum quispiam inter po-
pulos habitantium. Et sancimus, nulli penitus li-
centiam esse talem queinpiain pragmaticuin pro-
ferre typum, neque ex
hoc accipere aliquod
de
sanctissimis ecclesiis compendium, aut nronaste-
rüs, aut ptochiis, aut aliis venerabilibus collegiis
immobiliuni rerum;
sed
et gloriosissimo quaestori
poenam imminere centum librarum auri,
si quid
tale
dietaverit, sirnul et suspicicntibus insinuatio-
sión necesaria é inevitable, y sín la que no se pu-
diere cumplir cosa que apremia, ó por otra causa
que sea utilísima para la santísima iglesia, les sera,
lícito á los prepósitos de éstas llegar hasta la hipo-
teca general, y no darles á los acreedores ninguna
prenda especial.
Capitulo VII
Mas
si alguno se hubiere atrevido á obtener una
enfiteusis perpetua, cosa que no es lícita, ó cierta-
mente temporal, pero no conforme á la observan-
cia de esta nuestra ley, pierda también en este caso
la enfiteusis,
y permanezca en poder de la venera-
ble casa
lo que se dió, pero dé en lo sucesivo aun
después de la pérdida de la enfiteusis cuanto ha-
bría de pagar, si con arreglo á la ley hubiese acep-
tado la enfiteusis, no quedando en poder de él nada
de los bienes de los pobres, que inútilmente fueron
dados por medio de la enfiteusis.
1.—Obsérvese, pues, todo esto con sujeción á
las susodichas penas; sin que se atrevan los nota-
rios á prestar sus servicios en tales instrumentos,
temiendo, por el contrario, basta el destierro, y no
volver nunca, aunque se lo conceda una sacra dis-
posición, y no atreviéndose tampoco los jueces a
disponer la otorgación de tales instrumentos, ó á
aceptar los otorgados,
y
á confirmarlos con la prác-
tica de actuaciones, á tin de que no soporten tam-
bién ellos con arreglo á la constitución de Leon la
pérdida del cíngulo y de la dignidad
y
de sus bienes.
Capitulo VIII
Las mismas penas se habrán de observar tam-
bién contra los que en contravención á nuestra ley
dan en prenda, ó venden, ó funden por causa de
enajenación vasos sagrados. Porque mandamos que
también éstos sean dignos de igual ó de mayor
pena, por cuanto se atrevieron á obrar con impie-
dad también respecto á cosas sagradas y dedicadas
á Dios; á no ser, sin embargo, que alguna de estas
cosas se haga, según dijimos, para la redención de
cautivos, en la que con la venta de vasos inanima-
dos son libradas de la muerte y de las prisiones al-
mas de hombres. Debiéndose guardar ciertamente
la misma observancia también en la enajenación
de panes civiles, según muchas veces hemos dicho,
porque hemos sabido que tales panes existen no so-
lamente en esta felicísima ciudad, sirvo también en
la grande Alejandría y en Teópolis, habiendo quizá
alguna cosa semejante también en
algunas otras
provincias; porque si también en otra parte
hubiera
alguna posesión de esta naturaleza, también en ella
se observará la ley, y extenderá ésta su observancia.
Capítulo IX
Mas como es
verosímil que
también alguien in-
tente obtener en contravención de esta ley prag-
máticas resoluciones nuestras, que le permitan ha-
cer alguna cosa semejante, prohibirnos también
esto respecto á toda persona de mayor
ó
menor ca-
tegoría, ya esté resvestida de cíngulo, ya sea al-
guno de los que están cerca de nosotros, ya
de los
otros que viven entre el pueblo.
Y
mandamos, que
nadie absolutamente tenga licencia para presentar
un ejemplar cualquiera de tal pragmática, ni paro,
obtener por virtud de él provecho alguno de bienes
inmuebles de las santisirnas iglesias, ó de monast'-
rios, ó de hospicios de pobres, ó
de
otras venera-
bles corporaciones; sino que le amenace al glorio-

48
NOVELAS. -CONSTITUCIÓN VII
nem talis cuiuspiam sacrae formae gloriosissimis
iudicibus, aut aliis quibusdam eandern inrminere
poenam; et tabelliones succumbere Leonis piae
nmiiioriae constitutioni, si egerint tale aliquod in-
stru nentum, et deo amabiles r_piscopos aut vene-
rabiles oer,onomos sine periculo refutare huius-
iuodi sacras pragrnaticas formas, magis autem cuin
periculo suscipere et agnoscere, quia circa ipsum
sacerdotiurn periculwu sustinebunt, si negligen-
tes has leges, quae ita fiunt, pragmaticas sequan-
tur formas.
§ 1.—Oportet enim ea, quae communiter et ge-
neraliler i u onrnium utilitatenr san ciuntur, potius
valerc, quanr
ea,
quae circa aliquos studentur agi
ad corruptiouein corni,iuuium legum. His solis vi-
delicet conducendis et emphyteusi dandis rebus,
quascwrque putaut tali aliquo egere.
Cap. X
Si tan en voluerint quaedani sub propria guber-
natione }labore deo anrabiles oeconomi aut aliorwn
praesules collegiorunr, nulli eorum, qui in poten-
tatu sunf, llegue secunduni sacram pragmaticam
forman) licentiam esse, cogere eos aut per condu-
ctionen,, aut per emphyteusin haec tradere ei, qui
hoc a,git, et sacrilegii subiacere poenae, et omui-
bus ruulctis, quae hac nostra lege sacra continen-
tur, et suppliciis.
Cap. XI
Quis
y
ero cognovi nus aliquod pessimum deli-
ctum factual et apud Alexandrinos, et apud Aegy-
ptios, ianr autem et in aliis quibusdarn iinperii locis
quosdaui praesuinere ipsa venerabilia rnonasteria
vendere, aut permutare, aut donare (in quibus et
altare collocatuiu est, et sacruin exhibituin mini-
sterium, quale nioris est in sanctissimis ecclesiis
celebrari, sacris quippe lectis scripturis, et sacro-
sancta et inelfabili cominunione tradita, et mona-
stica illic lacta habitatioue), ita ut haec mutaren-
tur ex sacro et deo amabili schernate ad privatam
mansionem et statum, haec omnino de cetero fieri
prohibemus, nulli hominum perinittentes hoc de-
linquere, sec etiam factuur infirmuui omnibus de-
claramus niodis, et pretioruin casum imponimus
accipientibus, venditorein quoque damnificarnus et
rei casu, et pretii amissione, sanctissimae ecclesiae
cius loci et venerabilibus nrouasteriis hoc tribuen-
tes, quatenus ipsi provideant, ut, quod male alie-
natum est, rursus ad monasticam revocent figu-
ram; neque hypothecha super his valente, sed
etiam ipsa infirmanda, et rursus sacro monasterio
assignanda.
Cap. XII
Sicut autem damnosas alienationes prohibemus,
sic et damnosas possessiones interdicimus. Multae
enim apud nos motae sunt quaestiones, ubi qui-
dam minus idonea praedia donaverunt sanctissi-
mis ecclesiis aut venerabilibus domibus, aut etiam
sísimo cuestor la pena de cien libras de oro, si hu-
biere dispuesto alguna cosa semejante, y les ame_
nace al mismo tiempo la misma pena también á los
gloriosísimos jueces, que acepten la manifestación
de una tal sacra disposición, ó á otros cualesquie-
ra; y que los notarios queden sujetos á la constitu-
ción de Leon, de piadosa memoria, si hubieren he.
cho algún instrumento semejante, y rechacen sin
riesgo los obispos, amantes de Dios, ó los venera-
ecónomos tales sagradas pragmáticas disposicio-
nes, y aun más, acéptenlas, y reconózcanlas bajo
su responsabilidad, porque correrán riesgo respec-
to al mismo sacerdocio, si, desatendiendo estas le-
yes, se atuvieran á las pragmáticas disposiciones,
que de este modo se dan.
§ 1.—Porque es conveniente que lo que en co-
mún y en general se sanciona para utilidad de to-
dos tenga más fuerza que lo que por algunos se in-
tenta hacer para infracción de las leyes comunes.
Debiéndose tomar en arrendamiento y dar en en-
fiteusis solamente las cosas que aquellos juzgan
que lo requieren.
Capítulo X
Mas si los ecónomos, amantes de Dios, ó los pre-
sidentes de otras corporaciones quisieren tener
bajo su propia administración algunas cosas, no
tenga licencia ninguno de los que ejercen autori-
dad, ni aun obedeciendo á sacra pragmática dispo-
sición, para obligarlos á entregarlas por arrenda-
miento ó por enfiteusis al que hizo esto, y quede
sujeto á la pena de sacrilegio, y á todas las penas,
que se contienen en esta nuestra sagrada ley, y á
los suplicios.
Capitulo XI
Mas por cuanto liemos sabido que entre los Ale-
jandrinos y entre los Egipcios se comete algún gra-
vísimo delito, atreviéndose algunos también en al-
gunas otras localidades del imperio á vender, ó
permutar ó donar los mismos venerables monaste-
rios (en los que hay colocado altar, y se ha Pelebra-
do el sagrado ministerio, que es de costumbre que se
celebre en las santísimas iglesias, habiéndose leído
ciertamente las sagradas escrituras, y dado la sa-
crosanta é inefable comunión, y habiéndose cons-
tituido allí habitación monástica), de suerte que de
su forma sagrada y amada de Dios sean cambiados
en mansión privada y en cosa de otra condición,
prohibimos en absoiuto que en lo sucesivo se haga
esto, no permitiendo á ningún hombre delinquir en
esto, sino que además declaramos nulo de todos
modos lo que se hizo, é imponemos la pérdida del
precio á los adquirentes, y condenamos también al
vendedor á la pérdida así de la cosa como del pre-
cio, adjudicándole éste á la santísima iglesia y a,
los venerables monasterios de aquella localidad, á
fin de que ellos mismos procuren volver de nuevo
á la forma de monasterio lo que malamente fué
enajenado; no siendo válida sobre estas cosas hipo-
teca, sino debiendo ser esta invalidada y adjudica-
da otra vez al sagrado monasterio.
Capitulo XII
Mas así como prohibimos las enajenaciones perju-
diciales, así también prohibimos las posesiones gra-
vosas. Porque muchas cuestiones se promovieron
ante nosotros, en las que algunos donaron á las
santísimas iglesias, ó á las venerables
casas, pre-

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VII

49
vendiderunt tanquam idonea, quum utique sterilia
a principio essent, et ex hoc venerabilibus domibus
nocuerunt. Interdicimus igitur rectoribus venera-
bilium domorum tale aliquid agere, aut certe cogno-
scere, quia, si non cum omni subtilitate fecerint con-
tractus, sed foena quáedam possessio aut damnosa
detur ecclesiis, aut monasteriis, aut xenodochiis,
aut nosocomiis,aut aliis venerabilibus collegiis, con-
tractus quidem pro non facto erit, et recipiet omni-
no qui dat, quod per circumventionem et fallaciam
datum est; oeconomus autem, qui tale aliquid ege-
rit, aut abbas, aut xenodochus, aut nosocomus, aut
ptochotrophus, aut orphanotrophus, aut geronto-
comus de suo ei, qui dedit, salvabit ex hoc da-
mnum. Si
y
ero sic causa figuretur, ut etiam ali-
quod aurum pro hoc detur, et hoc lucrabitur qui-
dem venerabilis domus, quae foeneurn aliquod
acceperit; qui
y
ero aurum dedit, habebit contra
eum, qui contractum celebravit, ex hoc actionem,
sicut praedixirnus.
Epilogtas
Haec omnino a nobis super ecclesiasticarum aut
omnino ptochicarum rerum alienatione posita sit
lex, Leonis quidem piae memoriae sequens consti-
tutionern, et non aliud quidem curans, aliud autenr
iucuratum relinquens, sed in omni terra, quain
Romanorum continet lex et catholicae ecclesiae
sanctio, haec extendatur, et determinet, quae sua
sunt, et valeat perpetua et custodita et a sanctissi-
mis patriarchis uniuscuiusque dioecesis, et a deo
amabilibus metropolitis, et ab aliis episcopis, et
clericis, et oeconomis, et abbatibus, et xenodochis,
et nosocomis, et brephotrophis, et gerontocomis,
et orphanotrophis, et omnibus similiter rectoribus
aliquorurn sanctorum collegiorum, omnibus impo-
nens proprium robur, et licentiam praebens vo-
lenti denuntiare quae delinquuntur. Laudabilis
enim huiusmodi est, et calumniatoris effugiet no-
men, qui causam contra leges factam redarguit,
auctor pietatis et utilitatis sacris domibus factus.
.Servabunt autem eam nihilominus et nostrae rei-
publicae iudices ruaiores et minores, civiles et mi-
litares, et praecipue per omnes dioeceses constituti
gloriosissirnr praefecti sacrorum praeteriorum, et
medias habentes administrationes, quos spectabi-
les vocant, dicimus autem augustalem, et procon-
sulares, et spectabiles convites, et alios Orientis, et
qui post illos sunt magistratus, hoc est provincia-
rum consulares sive praesides constituti, atque
defensores civitatuiu. Et similiter omne civile et
militare et publicum auxilium hace nostrarn legem
tanquarn in communi utilitate et pro totius terrae
pietate positam servet, et praevaricatores subdat
poenis, quas primitus diximus. Si quid autem de
conductionibus ecclesiasticarum rerum aut in aliis
capitulis sancivimus, aut a prioribus nostris san-
citum est, maneat hoc in propria
firmitate, riegue
ex praesente sacra nostra constitutione novandum.
Alia enim omnia manere in propriis terminis sini-
mus, nisi tamen aliquid de iis habeat. quae hic
constituimos, quin]] sutticiat pro
omnibus
hace !ex
super id, rluod a Leone píae memoriae factum est,
orunerrr adversos ptochicas res auferre alienatio-
nis occasiouenr. Tua igitur beatitudo, et qui post
Toeeo
VI-7
dios que no eran productivos, ó en las que también
los vendieron como productivos, siendo ciertamen-
te estériles desde un principio, y con ello perjudi•
caron á las venerables casas. Prohibimos, pues, á
los rectores de las venerables casas hacer alguna
cosa de estas, ó tener ciertamente de ella conoci-
miento, porque, si con toda escrupulosidad no hu-
bieren hecho los contratos, sino que á las iglesias,
ó á los
monasterios,
ó á los hospitales de peregri-
nos, ó á las enfermerías de pobres, ó á otras vene-
rables corporaciones se les hubiere dado alguna
posesión improductiva ó perjudicial, ciertamente
que se tendrá por no hecho el contrato, y que de to-
dos modos recobrará el que lo da lo que por fraude
y falacia fué dado; mas el ecónomo que hubiere he-
cho alguna tal cosa, ó el abad, ó el encargado de
hospital de peregrinos, ó de enfermería de pobres,
ó de hospicio de pobres, ó de hospicio de huér-
fanos, ó de hospital de ancianos, resarcirá de lo
suyo el daño por ello causado al que dió la cosa.
Mas si se figurase el contrato de modo que también
por la cosa se diese algún dinero, ciertamente lu-
crará con él la venerable casa, que hubiere recibi-
do alguna cosa improductiva; pero el que dió el di-
nero tendrá contra el que celebró el contrato la ac-
ción nacida de éste, según antes dijimos.
Epilogo
Quede en absoluto establecida por nosotros sobre
la enajenación de bienes eclesiásticos ó en general
de hospicios de pobres esta le
y
, que se atiene
cier-
tamente
á la constitución de Leon, de piadosa me
moría, y que á la verdad no se cuida de una cosa,
y
deja desatendida otra, mas extiéndase á toda la
tierra que comprenden la ley de los romanos y la
sanción de la iglesia católica, y determine las cosas
que son suyas propias, y tenga validez perpetua-
mente, y guardada por los santísimos patriarcas de
cada diócesis,
y
por los metropolitanos, amantes
de Dios, y por los demás obispos, y clérigos, y ecó-
nomos,
y
abades, y encargados de hospitales de
pe-
regrinos,
enfermerías de pobres, casas de expósi-
tos, hospicios de ancianos, hospicios de huérfanos,
é igualmente por todos los directores de otras san-
tas congregaciones, imponiendo á todos su propio
vigor, y dándole licencia al que la quiera para de-
nunciar los casos en que se delinque. Porque de
este modo es digno de alabanza, y evitará la deno-
minación de calumniador el que denuncia cosa eje-
cutada contra las leyes, habiéndose hecho para las
sagradas casas autor de un acto de piedad
y
de
utilidad. Pero no menos la guardarán también los
jueces mayores y menores de nuestra república,
civiles y militares, y principalmente los gloriosísi-
mes prefectos de
los
sacros pretorios, constituidos
en todas las diócesis, y los que desempeñan cargos
intermedios, á quienes llaman espeetables,
quere-
mos decir, el augustal, los proconsulares,
y
los es-
pectables condes, y otros del Oriente, y los rnagis-
trados que van después de ellos, esto es, los que
son consulares
ó
presidentes de las provincias,
y
los defensores de las ciudades. Y del mismo modo
observe esta ley nuestra corno promulgada para la
común
utilidad, y en pro de la piedad de toda
la tierra, todo auxiliar civil y militar
y
público, y
someta á los prevaricadores
á
las penas, que al
principio liemos dicho. Mas si alguna disposición
liemos sancionado respecto á los arrendamientos
de
bienes eclesiásticos en otros capilu!os, ó si por
nuestros antecesores fue, sancionada, subsista en
su propio vigor, sin que se haya de hacer innova.

NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VIII
illanr
in
pontiRcalibus sedibus fuerint, quae
a no-
bis
dispus)ia suut operi elfectuique tradere festinet.
Uiviuitas te servet per multes annos, saricte
ac re-
li^iusissüiie
pater.
I)at.
XVII.
Kal. Maii Constantinop.,
BELISARIo
y
.

C.

[535.1
CONST. VIII
(1)
ICDICliS SINE QUOQUO SUFFRAGIO FIANT
(Cali. II.
tit. 2. 3.)
ItisrINIANUS
Aug.
IOANNI,
Praefect. Pracl. itc-
rum, exconsuli et
patricio,
Praefatio
Onrnes nobis dies ac noctes contingit cum omni
Iricubratione et col;itatione degere; semper volen-
tibus, ut aliquid ui ie et placens deo a nobis colla-
toribus praebeatur; et
non in vano vigilias
duci-
mus,
sed in
huiusmodi eas expendimus consilia,
perrioctantes et noctibus
sub
aequalitate dierum,
Mentes,
ut nostri subiecti
sub
omni quiete
con-
sistant
sollicitudine liberati, nobis
in
nosmet ipsos
pro
ornnibus cogitationem suscip
ī
entibus.
Per
ole
ucm uamque curiositatem et inquisitionem
sub-
filmo discurrimos,
illa agere quaerentes, quae utilí.-
tatern uoslris subiectis introducendo, omni eos one-
re liberent et onuii damuo extrinsecus illato, citra
publicum
censuin et iustani legitimamque collatio-
nern. Invenimus enim plurimam ingressam causis
iniustitiaui, et hanc
non
olim,
sed ex
quibusdam
teniporibus violenter accessisse, et omnes nostros
subiectos
ad
inopiarn compulisse, ut
ad
novissi-
urani ipsi penuriam devenire fluctuarentur, et ne-
r
l
ue
consueta
et
legitima tributa
et
pro
veritate
pias functiones secundum
publicum
censum pos-
siut
sine
maxima necessitate persolvere. Quomodo
enim valerent collatores,
quurn ex
aliquo tempore
Iuiperatores semper aliquid
lucran ex
proventú
iudicum cogitarent, et merito
bus
sequerentur
etiam gloriosissimi praefecti,
ex
hac iniustitia et
damnis extrinsecus illatis et
(2)
solennibus püs col-
lationibus sufficere?
§ 1.
—Cogitatio igitur nobis facta est, quod
agen-
tes
oninia, quaecungne
in riostris
provinciis sunt,
uno
actu communi
ad
meliora migraremus. Hoc
enim omnino eventurum credimus,
si
praesides
gentium, quicunque
civiles
administrationes pro-
vinciarum habent, puris
procuremos
uti manibus,
et
ab
omni abstinere acceptione
pro
illis, solis
con-
tentos
eis, quae
a fisco
dantur. Quod
non
aliter
fiet, nisi et ipsi cingula
sine
mercede percipiant,
nihil
omnino dantes nec occasione suffragiorum,
(1) El testo griego se halla en Ilal. y en Serimg., pero
con la fórmula del juramento, que le sigue, comienza Hal.
¿a
Novela novena.—La mayor parte de esta Novela se halla
ción en virtud de
nuestra
presente sacra constitu-
ción. Porque dejamos que subsistan todas las de-
más en sus propios términos, á no ser que alguna
contenga algo de lo que aquí constituimos, porque
basta por todas esta ley sobre lo que se hizo por
Leon, de piadosa memoria, para quitar toda oca-
sión de enajenación de bienes de hospicios
de
po_
bres. Por tanto, apresúrense
tu
beatitud, y los que
después de ella sucedieren en las sedes pontifica..
les, á llevar á ejecución y efecto lo que por nosotros
ha sido dispuesto. La divinidad te conserve, santo
y
religiosísimo padre, muchos años.
Dada en Constantinopla á 17 de las Calendas de
Mayo, bajo el consulado de
BELisARio,
varón muy
esclarecido. [535.]
CONSTITUCION VIII
DE QUE SIN SUFRAGIO ALGUNO
SEAN NOMBRADOS LOS
_
JUECES
(Colección II. títulos 2.3.)
El Emperador
JUSTINIANO,
Augusto,
á JUAN,
segunda
vez, Prefecto del Pretorio, exconsul y patricio.
Prefacio
Nos acontece que pasamos en grandes lucubra-
ciones y reflexiones todos los dias y las noches,
queriendo siempre hacerles nosotros á los contri-
buyentes alguna concesión útil y grata para Dios;
y
no en vano pasamos las vigilias, sino que las em-
pleamos en tales designios, pasando con ellos las
noches y utilizando las noches al igual que los días,
á fin de que nuestros súbditos descansen con todo
sosiego libres de cuidados, echando nosotros sobre
nosotros mismos el pensar por todos.
Porque
dis-
currimos con toda diligencia y con minuciosa in-
vestigación, deseando hacer lo que produciéndoles
utilidad á nuestros súbditos los libre de toda carga
y
de todo daño impuestos sin justificación, excep-
tuados el censo público
y
la justa y legitima con-
tribución. Pues hemos hallado que en los negocios
ha penetrado grandísima injusticia,
y
que esta se
ha introducido con violencia no de antiguo sino
desde cierto tiempo,
y
ha reducido á la inopia áto-
dos nuestros súbditos, de suerte que corren ellos
riesgo de llegar á extrema penuria,
y
de no poder
pagar sin grandísimo apuro los acostumbrados
y
le-
gítimos tributos y las cargas verdaderamente pia-
dosas con arreglo al censo público. Porque, como
desde hace algún tiempo pensaron siempre los Em-
peradores lucrar alguna cosa con la promoción de
jueces, y á ellos les seguían con razón también los
gloriosisimos prefectos,de qué manera podrían en
virtud de esta injusticia los contribuyentes tener lo
bastante para los quebrantos causados
sin justifica-
ción
y para las solemnes piadosas contribuciones?
§ 1.—Formamos por lo tanto el propósito, tratan-
do de todo lo que en nuestras provincias sucede, de
mejorarlo con un solo acto común.
Porque creemos
que indefectiblemente acontecerá esto,
si procura-
mos que los presidentes de las
regiones, que des-
empeñan las administraciones civiles de las pro-
vincias, tengan manos limpias, y se abstengan de
recibir cosa alguna, contentándose solamente con
las que se les dan
por el
fisco. Lo que no sucederá de
otra suerte, sino
si
también
ellos recibieran
sin
re-
ea los Bas. VI. 3.—Julian. Colme. 15.—El texto
ea de la
anti-
gua versión ríe la glosa.
(2)
Trid.; et, omitenla .Port., y Cont,

NOVELAS.
—
CONSTITUCIÓN VIII

51
neque iis, qui cingula habent, nec alii omnium (1)
ulli. Consideravimus enim, quia, licet quaestus
non modicus (2) imminuitur imperio, attamen no-
stris subiectis incrementum maximuin percipienti-
bus (3), si indemnes a iudicibu's conserventur, et
imperiurn et fiscus abundabit utens subiectis locu-
pletibus, et uno
hoc introducto ordine plurima re-
rum et innumera erit ubertas. An certe non omni-
bus manifestum est, quoniam qui aurum dat, et
ita administrationem emit, non dat hoc solum,
quantum occasione adinventum est suffragiorum,
sed et aliud extrinsecus addit amplius occasione
commodi administrationem aut dantibus aut spon-
dentibus? et sic uno principio illicito dato plurimas
necesse est manus circumire eum, qui donationem
facit, et hoc non de suo forte praebere, sed mutua-
tum, et ut mutuare possit, damnificatum,
et com-
putare apud se, quia convenit eum tantum ex pro-
vincia percipere, quantum liberet quidem ei debita,
•sortes et usuras, et damna pro ipso mutuo; compu-
tabit autem et in medio expensas largiores, iam et
iudicem, et qui circa ipsum sunt decentes (9), et
quendam etiam sibimet recondet quaestum in tern-
pore sequenti, in quo forte non administrabit. Qua-
propter eius, quod ab
eo
datum est, triplum, magis
autem, si oportet verius dici, decuplum erii, quod
a subiectis nostris exigitur, et ex hoc etiam fiscus
imminuitur. Nam ea, quae oportebat in fiscum in-
lerri, eo, qui administrationem habet, puris uten-
te (5) Lnanibus, hoc ad propriam utilitatem redi-
gens, qui administrationem habet, et inopem fa-
ciens nobis collatorem, inopiam illius (6), quae per
ípsum agitur, nobis reputat. Et quanta impie talla
fiunt, ad horum furtorum merito relata occasio-
nernl Administrationes namque habentes provin-
ciales ad hanc acceptionem respicientes multos
quidem reorum dimittunt,-vendentes eis delictum,
plurimos autem innoxiorum condemnant, ut no-
xiis praestent, et
hoc
non solum in pecuniariis
causis agitur, sed et in criminalibus, ubi de anima
est periculum; fugaeque fiunt (7) ex provinciis, et
confluunt huc omnes ingemiscentes sacerdotes, et
curiales, et officiales, et possessores,
et
populi, et
agricolae, iudicum furta merito et iniustitias accu-
santes, et haec non fiunt sola, sed etiam civitatum
seditiones et publicae turhae pleruinque pecuniae
causa fiunt atque sedantnr. Et omnino una quae-
dam est
haec omnium occassio malorum, et acci-
pere suffragium a iudicibus totius nequitiae est
principium et terminus. Est quoque hoc sacro-
rum eloquiorum mirabile et verum, quod avaritia
omnium sit water malorurn, maxime guando non
privatorum, sed iudicum inhaeret animabus. Quis
enim sine periculo non furetur, quis non latroci-
nabitur sine reatu ad administratorem respiciens?
Illum namque videns
,
omnia antro vendentem, et
praesumens, quia, quidquid egerit illicitum, hoc
pecunias dando redimet, hinc hornicidium, et adul-
terium, et invasiones, et vulnera, et raptus virgi-
num, et commerciorum corifus'
io, et contemtus le-
gum et iudicum, omnibus haec venalia proposita
esse putantibus, tanquam aliquod vilium (8) man•
cipioruiu. Sed neque sufficiiuus considerare et ex-
ponere, quanta ex furto provincialium iudicum
fiunt pesssima, nullo eos praesumente cum fiducia
tribución el cíngulo, no dando absolutamente nada
con ocasión de sufragios ni á los que tienen cíngu-
lo,
ni
á otro alguno de los demás. Porque hemos
considerado, que, aunque se le disminuye no pe-
queña renta
al
imperio, esto no obstante, percibien-
do muy grande
aumento nuestros súbditos,
si
por
los jueces fueran conservados indemnes, el impe-
rio y el fisco tendrán abundancia contando con
súbditos ricos,
y, con
haberse puesto orden en esto
solo, habrá grande é inmenso acrecentamiento de
bienes. ¿No es ciertamente manifiesto para todos,
que el que da dinero,
y
de este modo compra un
cargo administrativo, no da solamente lo que se in-
ventó con acasión de sufragios, sino que indepen-
dientemente de esto añade también otra cosa más
por vía de provecho para los que le dan
ú
prometen
el cargo administrativo? Y sentado así un solo prin-
cipio ilícito, necesita el que hizo la dádiva recorrer
muchas manos, dar aquello acaso no de lo su
y
o, sino
tomado á préstamo, gravándose también para poder-
lo tomar prestado,
y
echar consigo rnisino
cuentas
de que es conveniente que él perciba de la provincia
tanto cuanto ciertamente le libre de deudas, de ca-
pitales é intereses, y de los perjuicios sufridos por el
mismo préstamo; pero calculará también para el tiene -
po intermedio mayores gastos que los convenientes,
tanto para el juez corno para los que están cerca de
él, y guardará también para sí alguna ganancia
para el siguiente tiempo, en que acaso no desem-
peñará el cargo administrativo. Por lo cual, lo que
se les exige á nuestros súbditos será el triplo, i
r
is
aun, el décuplo, si se ha de decir la verdad, de lo
que se dió por él,
y
con esto es perjudicado también
el fisco. Porque aplicando á su propia utilidad el que
desempeña el cargo administrativo lo que se le de-
bía pagar al fiscó, si tuviera manos limpias el que
ejerce aquel cargo, y reduciendo para nosotros á
la inopia al contribuyente, nos imputa á nosotros la
inopia de aquel, que por él mismo se causa. •Y
cuántas cosas semejantes se hacen implai;ente,
que con razón se refieren á la ocasión de estos
hurtos! Porque los que desempeñan la
administra-
ción
de las provincias, atentos á estos cobros, ab-
suelven ciertamente á muchos reos, vendiéndoles
su delito, y condenan á muchos inocentes, para
que paguen por los delincuentes, haciéndose esto
no solamente en los negocios pecuniarios, sino en
los criminales, en que hay peligro de la vida;
y
se
huye de las provincias, y acuden aquí todos lamen-
tándose, sacerdotes, curiales, oficiales, poseedores,
gente del pueblo, y agricultores, acusando con
ra-
zón
los hurtos y las injusticias de los jueces;
y
no
sucede esto solo, sino que también por causa de di-
nero se promueven y se aplacan las más de las ve-
ces las sediciones de las ciudades y los tumultos
públicos. Y en absoluto esta sola es la ocasión de
todos los males,
y
el
recibir
sufragios de los jueces
es el principio y el término de toda iniquidad. Hay
también este concepto admirable
y
verdadero de
las sagradas escrituras, que la avaricia es la madre
de todos los males, principalmente cuando tiene
asiento en las almas no de los particulares, sirio de
los jueces. Porque ¿quién no robará sin peligro,
quién no cometerá latrocinios sin culpa mirando al
que ejerce la administración? Porque viendo
cine
(1)
hominum,
Trid., y Port.
(2)
Trid.;
immodicas, Cont.
(s) Trid.;
uastri
sublecti — percipient,
Port., y Cont.
(4)
Trid.;
iam et ludici --
convenientes,
Cont.
(5)
Trid.,
eo, quod—ntente,
Port.. y
C.ont.
(6)
Trid.:
Ipsius, Cont.
(7)
fugiunt
aeque,
Trirl., y Port.
(8)
optitnorum,
Trid.,
y Port.

NOVELAS.—CONSTITC(.''IÓN VIII
redarguere, quum illi repente se eniisse cingula
prunu
utient.
Cap.
I
Ilacc omnia apud nos cogitantes, et hic quoque
participem consilii surne
p
tes eam, quae a deo data
est pubis, reverendissiciiam coniugein, et tuae cel-
situdini causarn communicantes, et quaedam etiam
a tuo suutentes consilio, ad lianc sacrain venimus
legeui, per quam sancimus, r
i
egue proconsulariam
ullain,
p
eque har,tenus vocatain vicariam, neque
coiuitein Orientis, neque aliare quamlibet admini-
stratioucni, neque proconsularem, neque praesi-
dalern, quas cousularitias et correctivas vocant,
quarmn expressim meuiinit subiecta huic sacrae
legi nostrue descriptio, quasque solas sub hac lege
duciiuus, dore aliquod suffragium, neque pro ad-
miuistratione quauilibet donationem, neque iudici
ulli,
'
legue horum, qui circa administrationem
suiit, alicui, neque alteri per oceassioneui patroci-
nii, sed gratis quidem sumere administrationes,
panca
y
ero praebere occasione eoruin, quae pro
cingulis dantur (1) et chartis. Nain subiecimus
etiarp descriptionein huic sacrae nostrae legi de-
clarautem, quid coinpetat unamquamque admini-
strationem nostram praebere in sacro nostro later-
culo aut in foro tuae celsitudinis occasione codicil-
loruui aut praeceptorum, uude et illud abbreviatum
est, nc praestet illi maximurn damnum.
Cap. II
Illud tauien decernimus, oportere vicarium Asia-
nae, qui est quoque iudex Pacatianae Phrygiae,
non ulterius quidem íta nuncupari, sed de cetero
couiitem Plirygiae Pacatianae noiuinari, et perci-
pere de fisco, quae etiaui nunc occasione annona-
ruin et capitoruni (2) pro utraque administratione
percipiebat, nihil lioruiii iliirninuto, non autem
duobus officiis uti, sed permixtum et iudicis et vi-
carii unwu esse, cornitianum exsistens et nomina-
tuui (3); periculo I'unctionum publicarum et ei, et
omnibus similiter iniminente, utpote uno officio
constituto, non dividendo penitus, sed per unain
continuationeni inililantibus universis, quod acci-
piet
quidem
propter duplex periculuin annonas et
capita, quae utrumque (4) pridem percipiebat offi-
cium, non tatuen in altera quadain administratio-
ne prideui quidem vicarium, nunc autem specta-
bilem comiteul in Pacatiana Phrygia, non haben-
teiu penitus ulluin participium in aliis Asianae
dioeceseos provinciis (5), sed habentem quidem
spectabilis comitis Pacatianae Phrygiae cognomi-
(i) pro singulis dautur cingulis, codlciilis,
Trid,
(2)
capitum, 'I'rid., ry
Port.
(3)
nominando,
Trid.,
y
Port.
(4)
Trid., ±i Port.;
utraque,
Cont.
éste todo lo vende por dinero, y confiando en que
cualquiera cosa ilícita que hubiere hecho la redi-
mirá dando dinero, nacerán de aquí los homicidios
los adulterios, las invasiones, las heridas, los rap-
tos de vírgenes, la confusión de los actos de co-
mercio, y el menosprecio de las leyes
y
de
los jue-
ces, juzgando todos que estas cosas están expues-
tas á la venta, como si fueran algún vil esclavo.
Mas no somos capaces de considerar
y
de
exponer
cuantas cosas malísimas resultan de los hurtos de
los jueces provinciales, sin que nadie se atreva á
acusar á éstos con seguridad, puesto que ellós de-
claran desde luego que compraron el cíngulo.
-
Capitulo I
Meditando nosotros sobre todo esto, y tornando
también en este caso como consejera á la reveren-
disiiva cónyuge que por Dios nos fué dada, y co-
municando el asunto á tu excelsitud, y aceptando
también por tu consejo algunas cosas, hemos llegado
á dar esta sacra ley, por la cual mandamos que nin-
gún cargo de proconsul, ni de los llamados hasta
ahora de vicario, ni de conde de Oriente, ni otro
cualquiera, ni proconsular, ni presidencial, que lla-
man consulares y de corregidores, de los que ex-
presamente hace mención la relación continuada
al pie de esta sacra ley nuestra, y solos los que po-
nernos á continuación de ella, dé sufragio alguno,
ni donación alguna por un cargo administrativo, ni
á juez alguno, ni á nadie de los que están cerca de
los que desempeñan el cargo, ni á otro alguno con
ocasión de patrocinio, sino que á la verdad reciba
gratuitamente.los cargos administrativos, y dén mó-
dica cantidad con ocasión de lo que se satisface por
los cíngulos y las credenciales. Porque agregamos
también á esta nuestra sacra ley una relación que
declara qué es lo que compete que cada cargo ad-
ministrativo nuestro satisfaga en nuestro sacro re-
gistro ó en el foro de tu excelsitud con ocasión de
las credenciales ó mandamientos, á cuyo efecto ha
sido también reducido, á fin de que no le cause .á
aquel muy grande quebranto.
Capitulo II
Mas también decretamos que es conveniente que
el vicario de Asia, que también es juez de
la Fri-
gia Pacaciana, no sea llamado
así
en lo sucesivo,
sino que en adelante sea denominado conde de la
Frigia
Pacaciana, y perciba del fisco lo que tam-
bién ahora percibía á título
de annonas y de capi-
tación por ambos cargos, sin ninguna disminución
en esto, pero no desempeñe dos oficios, sino que
haya uno solo, mezclados el de juez y el de vicario,
existiendo y dominándosele el de conde; incum-
biendo así á
él, como igualmente á todos, la res-
ponsabilidad de las contribuciones públicas, como
constituyendo un solo' oficio, no debiéndose divi-
dir en modo alguno, sino desempeñando todos su
cargo conjuntamente, porque recibirá ciertamente
por razón de su doble responsabilidad las annonas
y las capitaciones, que antes percibían uno
y
otro
oficio, pero sin que el que antes era ciertamente
vicario en uno de los cargos administrativos, y el
que es ahora espectable conde en la Frigia Paca-
ciana, tenga absolutamente ninguna intervención
(5)
A
si dice al margen que se ha de leer
Cont.,
quien en el
texto escribe Como Trid.
y Port.;
Asianae proviueiae dloe-
eesibus.

NOVELAS.— CONSTITUCIÓN VIII

5:,
nationem, contentum vero in sola Pacatiana, sicut
praediximus, Phrygia.
Cap. III
Hoc autem ipsum et in alterutro pridem vicario
definivimus (dicimus autem
.
-eum, qui est in Ponti-
ca dioecesi), ut non duo consistant de cetero, sed
unos comes quidem Galatiae primae nominandus,
et habiturus etiam super milites potestatein, sicut
habet et nunc, et utriusque cinguli percepturus
annonas, non tatuen foris primara Galatiarn. Nul-
lam etenim el aliam penitus damus habere potesta-
tem in olla Pontica regione, sed in sola Galatia
prima, officio quidem miscendo, et secundum
unam, sicut dictum est, intelligendo et numerando
coniunctionem, comitiano exsistente et nominan-
do, nulloque penitus eorurn ad alios habente ali-
quam dilY'erentiam, sed unum
esse
officium sub
uno indice unius provinciae praesule, omni simili-
ter (1) officío una cura suo indice circa fiscalia
periculum sustinente.
Cap. I V
Nulli quoque iudici penitus concedimus, neque
civili neque militari, mittere per civitates provin-
ciae, quibus praesidet, eos, qui vocantur loci ser-
vatores, scientibus, quia, si quid tale fecerint, ipsi
cadent administratione, praesumentes alios in sutil!,
officium elevare.
Cap. V
Hoc antera ipsum dicirnus et in clarissinno comi-
te Orientis, et clarissimo iudice. Et íllic eniut unam
adnninistrationem utramque facimus, habentem
quidem et spectabilis comitis Orientis nomen, offi-
cio
y
ero uno praesidente, comitiano exsistente et
nominando, et prinrae solius Syríae, et Cyrrhesti-
cae (2) praesidente, et utriusque administrationis
annonas habente. Aequalem nanrque vicariis illum
ponimus, ut et ipse culo subiecto sibi officio peri-
culum habeat et pro fiscalium exactione, et pro
civili et publica disciplina.
Cap.
VI
Volumus autem omnibus iudicibus nostrarum
provinciarum munes subdi, privatos gulden' se-
cundum quod cinguli propriurn praemium est, in
omnibus causis, et universis pecuniariis et crimi-
nalibus occassionibus; qui
y
ero in nnilitüs consti-
tuti sunt, (et propriis iudicibus deputati) (3),
chale
istos nihilominus occasione fiscaliunn et
crinnrina-
lium
subdi onunibus eis
modis.
Sed chalo eos, qui
hinc descendunt, ex (4) quolibet foro, qui quascun-
r ue exsequuntur sententias, licet provnnciaruul iu-
dicibus non sinere auiplius aliqurd, quairn sacra
(!)
TrOL, simill, (.`out.
(2i
.1.
3
/ sepan
el le
celo griego:
Cyrenwisis,
I'ort :
Syristen -
rild,
Coral.
en las otras provincias de la diócesis de Asia, sino
teniendo ciertamente la denominación de especia-
ble conde de la Frigia Pacaciana, y contentándose
solamente con la Frigia Pacaciana, según antes
hemos dicho.
Capitulo III
Mas esto mismo determinamos antes también
respecto á otro vicario, (nos referirnos al que hay
en la diócesis del Ponto), á fin de que no haya en
lo sucesivo dos, sino un solo conde, que ciertamen-
te ha de ser denominado de la Galacia primera,
y
el cual habrá de tener también potestad sobre los
militares, como asimismo la tiene ahora, y habrá
de percibir las annonas de uno y de otro cíngulo,
pero no fuera de la primera Galacia. Porque
,
no le
concedemos que tenga absolutamente ninguna otra
potestad en alguna región del Ponto, sino solamen-
te en la Galacia primera, mezclándose ciertamente
los oficios, conociéndose y contándose, según se ha
dicho, por su sola unión, existiendo uno
y
denomi-
nándose de conde, sin que absolutamente ninguno
de ellos tenga diferencia alguna respecto á los otros,
sino que sea uno solo el oficio subordinado á un solo
juez presidente de una sola provincia, soportando
igualmente todo el oficio juntamente con su juez la
responsabilidad en cuanto á los impuestos fiscales.
Capitulo
IV
Tampoco le concedemos absolutamente á ningún
juez, ni civil ni militar, enviar á las ciudades de la
provincia, de que es presidente, los que se llaman
lugartenientes, teniendo entendido que, si hicieren
alguna tal cosa, perderán su cargo administrativo
los mismos que se hubieren atrevido á elevar á
otros á su propio oficio.
Capitulo V
Mas esto mismo decimos también respecto al
muy esclarecido conde de Oriente,
y
al muy escla-
recido juez. Porque también allí hacernos de uno
y
de otro un solo cargo administrativo, que ten•
drá ciertamente el nombre de espectable conde de
Oriente, pero que presidirá un solo oficio, que será
y se denominará de conde, y presidirá solamen-
te en la primera Siria
y
en la Cirrestica, teniendo
las annonas de ambos cargos. Porque lo hacemos
igual á los vicarios, de suerte que también él ten-
ga juntamente con el oficio que le esta subordina-
do la responsabilidad tanto por el cobro de los dere-
chos fiscales, como por la disciplina civil
y
pública.
Capitulo VI
Pero queremos que todos estén sometidos á todos
los
jueces
de nuestras provincias, los particulares
ciertamente según lo que es atribución propia del
cíngulo, en todas las causas,
y
en todas las ocasiones
pecuniarias y criminales; mas los que se hallan
constituidos
en milicias,
(y
sujetos á sus propios
jueces), estén,
ello
no obstante, también de todos
modos sometidos á aquellos con ocasión de cuestio-
nes fiscales y criminales. Mas también les es
licito
á los
jueces de las provincias no dC1ar que los que
de aquí parlen, de cualquier foro,
y
ejecutan ella-
(3)
Lo que se
kalld
entre ;my ntesis lo
l
.use Cur,t.
dolo del te., to (friego; ()milenioTri!l.,
g/'ort.
(d;

i'ricl.;
et ex,
Cont.

5.1

NOVELAS.--CONSTITUCIÓN VIII
nostra constitutione dispositum est, percipere spor-
tnlarurn, screrrtlbus,
quia, si
hoc neglexerint, ornne
damnnm
ex lilao
nostris collatoribus illatum ipsi
persolvent. llainus autem licentiarn eis et referre
(le
eo
non sol oro ad
iudices,
a
quibus sunt rnissi,
sed
etiam
ad
nosmet ipsos, ut
nos hace (1)
agrro-
scent.es cau,ar r cornpetenter exsequaulur.
Si
au-
tem ipsi aliquos invenerint propter dignitatis et
ciuguli su
h
erciliurn nostris collatoribus violentias
irrogantes, licentiaui eis
damos
etiam
examinare
violentias, et
reos inventos privare
cingulo, et no-
strunr orlinenr
in
provincüs adiulplere, hoc quod
etiam veteribus dictum est legibus. Sicut enim eos
onin
ī
iniusto
lucro
prohibemus, ita etianr pure cin-
gulis utcntes oi, ni
honore
et
reverenda
et honesta-
te frui sanciruus.
Cap. VII
Sic
igitur
a
nohis cingulis discretis, convenit
euro,
qui
sic
acceperit aduiinistrationeru, cum
dei
memoria,
coraru nohis, aut,
si non
vacat, coram
tua celsitudine, et qui tuam rexerint sedem, et qui
sernrlr
F
;r fuerit, glor
ī
osissimo
confite
sacrarurn
no-
S4'111'11111
largition
u
ur
,
et gloriosissiuro quaestore
sa^;ri
nostri palatii, et gloriosissimo cornite
ubique
sacrarurn nostraruin privatarum reruui, praesente
quoque et
per
tempora magnificentissimo chartu-
I
a
rio sacroruiu nostrorunr cubiculorum, qui
codi-
cillis
Iris
apud
nos
ministrat, iusiurandum dare,
r,ilril
penitus nec r
l
uodlibet
se
praebere neque oc-
m
asione sufl'ragii, neque patrocinii, et neque pro-
nittere, et neque
de provincia
profiteri dirigere
Hoque
gloriosissimis praefectis,
llegue
aliis cingula
Irabentibus,
riegue lis,
qui circa eos constituti sunt,
nec alteri cuilibet
per
occasionern patrocinii,
sed
sicut
sine
sullhagio accepit administrationem,
a
publico
perc.epturus annouas
(has
eniur
solas
acci-
pere eum sinimus),
sic
eam puris custodire mani-
bus,
deo et nobis
pro ea
redditurus rationem. Sciat
ellilrl tua ceisitudo et qui
post te
easdern conscen-
dcrinl.
sedes, quia,
sive ipsi praesumserint accipere
quidquam a
b
iis, qui
ad
praedictas administratio-
nes accedunt, sive proceres ipsi, sive etiam offi-
ciuni tuurn
ultra ea,
quae occasione consuetudi-
nunr
a
uobis eis definita sunt (quae scilicet suffice-
re
sola
putantes dari decrevimus),
non in
parvis
poena fiet (2),
sed
nraximi quidem iudices accipere
aliquid praesumentes ab
lis,
qui
ad
administratio-
nes accedunt, aut etiam perrnittentes suum offi-
ciuur
tale
aliquid agere, et nuntiatum
non
emen-
dantes,
non
solum quadruplum reddent totius,
quantum
perceperunt,
sed
etiam magnam indigna-
tionem sustinebunt, et cinguli periculurn formida-
bunt, et qui circa eos sunt, et obediens eis offrcium,
si amplios
aliquid,
guano a
nobis concessum est,
tentaverint accipere, ipsi quoquc subiicientur da-
ulnis quadruplae redditionis, et cadent etiam sub-
stantia et cingulo, insuper et suppliciis suhiace-
bunt, quae congruunt delictis eorum.
(1)
Trid.;
liase.
Cont.
lesquiera sentencias, perciban por espórtulas algo
más de lo que se halla dispuesto en nuestra sacra
constitución, sabiendo, que, si hubieren desaten-
dido esto, resarcirán ellos mismos todo el daño
causado con esto á nuestros tributarios. Y les da-
mos licencia para dar de ello cuenta no solamente
á los jueces por quienes fueron enviados, sino tam-
bién a nosotros mismos, para que teniendo nosotros
conocimiento de ello pongamos al caso el corres-
pondiente correctivo. Mas si ellos mismos hallaren
a algunos que por arrogancia de su dignidad y
de
su cíngulo causan violencia á nuestros tributarios,
les darnos facultad también para examinar tales
violencias,
y
para privar del cíngulo á los que fue-
ren hallados reos, y desempeñar en las provincias
nuestra autoridad, según lo que también se dispu-
so en las antiguas leyes. Porque así como les pro-
hibimos todo lucro injusto, así también mandamos
que los que con pureza se sirvan del cíngulo disfru-
ten de todo honor, reverencia, y consideración.
Capitulo VII
Conferidos, pues,
de este
modo por nosotros los
cíngulos, es conveniente que el que así hubiere re-
cibido un cargo administrativo preste, haciendo
mención de Dios ante nosotros, ó, si no pudiera ser,
ante tu excelsitud,
y
los que rigieren tu sede, y ante
el que á la sazón fuere gloriosisimo conde de nues-
tras sacras liberalidades,
y
el
gloriosisimo cuestor
de nuestra sacro palacio, y
el
muy glorioso con-
de de nuestros bienes privados en cualquiera parte
sitos,
y
estando también presente el que á la sazón
sea muy magnífico secretario de nuestras sacras
cámaras, que ante nosotros ejerce su ministerio en
estos nombramientos, juramento de que él no da ab-
solutamente ninguna cosa ni con ocasión de sufra-
gio, ni de patrocinio, y de que no promete, ni ofre-
ce enviarla de la provincia ni para los gloriosísimos
prefectos, ni para otros que tengan cíngulos, ni
para los que se hallan cerca de ellos, ni para otro
cualquiera con ocasión de patrocinio, sino que, como
recibió sin sufragio su cargo administrativo, para
percibir de los fondos públicos las annonas, (por-
que solamente le dejamos que reciba estas), lo con-
servará con manos limpias, habiendo de dar cuen-
ta de él á Dios y á nosotros. Porque sepan tu ex-
celsitud
y
los que después de tí subieren á la misma
sede, que, ya si ellos mismos, ya si los mismos pró-
ceres, ya si también tus oficiales, se hubieren atre-
vido á recibir de los que llegan á los susodichos
cargos administrativos alguna cosa
más sobre lo
que con ocasión de costumbres fué determinado por
nosotros, (que es lo único que juzgando que es bas-
tante mandarnos que se dé), no se impondrá una
pena leve, sino que ciertamente los jueces'superio-
res que se atreviesen á recibir alguna cosa de los
que llegan á los cargos de la administración, ó aun
los que permitieren que sus oficiales hagan alguna
tal cosa, y no corrigieren la que se les denunció,
no solamente restituirán el cuádruplo de todo cuan-
to percibieron, sino que también sufrirán grande
castigo, y temerán la pérdida del cíngulo, y los que
están cerca de ellos, y los oficiales á ellos subórdi-
nados, si hubieren intentado
recibir alguna cosa
más de lo que ha sido concedido por nosotros,
es-
tarán también sujetos al quebranto de la restitu-
ción del duplo, y perderán
asimismo los bienes
y
el cíngulo, y
quedarán además sometidos á
los
cas-
tigos, que corresponden á sus delitos.
(2)
Tricl.;
paulara
8eri, Cont.

NOVELAS.---CONSTITUCIÓN VIII

55
Cap. VIII
Eos autem, qui ita sine mercede sumunt admi-
nistrationes, prae omnibus
studium habere decet
fiscalia vigilanter inspicere, et indevotos quidem
et egentes necessitate cum otnni exigere fortitudi-
ne, in nullo
flexos,
neque pro hoc ipso lucrum ali-
quod omnino considerantes, devotis autem paterne
se exhibere, deinde nostros subiectos reservare
undique sine violentia, nihil ab ullo eorum perci-
pientes; sed aequi sint in iudiciis, aequi Yero in
publicis disciplinis, exsequentes quoque delicta,
innoxios quidem undique custodientes eos, qui
puri sunt, reis autem poenam imponentes secun-
dutn legem, et ita praesidentes collatoribus, tan-
quam patres filiis, diligentes quidem eos, qui sunt
innocentes, qui
y
ero rei monstrantur castigantes
ac punientes, omnemque iustitiam in publicis et
privatis documentis eis servantes, et non ipsi soli
hoc agentes, sed etiam semper consiliariurn talem
sumentes, et qui circa eos sunt omnes, ut non vi-
deantur illi quidem velut innoxii esse, per alios
antena delinquant atque furentur, hoc quod rnagis
turpe est, ut et participes iniustitiarum sumant.
Ideoque licebit tuae celsitudini honestiorum quos-
dam ad administrationes dirigere et scientium tri-
buta fiscalia, curialium quippe et aliarum persona-
rum experimentum sui dantium bonum et ad ma-
gistratus opportunorum. Quis enim non diligat
eum, et
honestate compleri magna putet, si nostro
decreto iudicioque tui culminis ad cingulum ve-
niat, testimoniurr quidem habens, quia sít optirnus,
gratis
y
ero eum suscipiens, non vacans omnino
per provincias ulli pravitati (1) neo quemadmodúm
quod dedit congreget, nec unde colligat aurum,
sed ut hoc solum habeat studium, deo nobisque se-
metipsurn commendare, et gloria frui optima, et
recompensationem sperare praecipuarn2
§ 1.—Si quis autem praeter hoc aliquid egerit,
et donee in administratione, in qua (2) est iudex,
furti reus appareat, et si (3) probetur aut aurum
dans, ut accipiat administrationem, aut accipiens
ex administratione (utrumque enim similiter no-
xiurn est), sciat, quia et confiscationem et exsilium
sustinebit, et in corpus verbera atque supplicium.
Ipsum quoque, qui acceperit ab eo, sicut praedixi-
mus, malis subiiciemus maximis; puras enim exi-
gimus esse provincialibus iudicibus manus, ut col-
latores custodiamos. Et istae quidem tam ex le-
gibus, quam ex administrationibus imminebunt
poenae iis, qui in praedictis administrationibus
sunt, si tale aliquid egerint. Damos autern et (4)
provincialibus licentiarn, si quid apud provinciaoi
iniustum qui administrationem habet egerit, vel si
damnis aliquibus aut.calumniis subdat nostros col-
latores, ut deo amabiles episcopi et provinciae pri-
mates preces ad nos dirigant, exponentes cingulum
habentis delicia. Nos enim haec agnoscentes diri-
gemus in provinciam hoc examinaturum, quatenus
ipse, ubi iniustitiam fecit, illic quoque poenas sub-
(1) populi pravitate,
Trid,;
populi privad,
Port.
(y)
Trici.;
in
qua,
omlteias Cont.
Capitulo VIII
Mas es conveniente que los que así, sin merced,
reciben el cargo de administradores cuiden ante
todo de inspeccionar vigilantemente los impuestos
fiscales, y de exigirlos con toda enegía á los que
ciertamente no son cumplidores y requieren apre-
mio, no siendo flexibles para ninguno, ni teniendo
por esto en consideración absolutamente ningún
lucro, pero que
se
conduzcan paternalmente con
los cumplidores, conserven además á nuestros súb-
ditos en todas partes sin violencia,
no
percibiendo
nada de ninguno de ellos; y que sean
,
justos en los
juicios, y justos en las disposiciones públicas, cas-
tigando también los delitos, conservando cierta-
mente en todas partes sin castigo á los que son pu-
ros, pero imponiendo á los culpables la pena con
arreglo á la ley,
y
presidiendo de este modo á los
contribuyentes corno los padres á los hijos, aman-
do ciertamente á los que son inocentes, pero casti-
gando é imponiendo pena á los que se muestran
reos, y guardándoles entera justicia en los docu-
mentos públicos
y
privados, y haciendo esto no
ellos solos, sino también, al tomar tal consejero,
todos los que están cerca de ellos, para que no pa-
rezca que ellos ciertamente son en algún modo ino-
centes, pero que delinquen y hurtan por medio de
otros, y, lo que es más vergonzoso, que hasta to-
man partícipes para sus injusticias.
Y
por tanto,
será lícito á tu excelsitud destinar para los cargos
de la administración á individuos de los más hon-
rados, conocedores de los tributos fiscales, que cier-
tamente entre los curiales y otras clases de perso-
nas hayan dado buena prueba de sí mismos, y que
sean idóneos para las magistraturas. Porque ¿quién
no lo amará, y no considerará que está dotado de
grande honradez, si por decreto nuestro y á juicio
de tu alteza llegara á obtener el cíngulo, teniendo
ciertamente testimonio de que él es muy bueno, y
de que recibe aquel gratuitamente, no dedicándose
de ningún modo en las provincias á ninguna mal-
dad, ni á cómo reunir lo que dió, ni á recoger de
parte alguna dinero, sino teniendo este solo empe-
ño, el de recomendarse él mismo á Dios y á nos-
otros, y disfrutar de la mejor gloria, y esperar es-
pecial recompensa?
§ 1.—Pero si prescindiendo de esto hubiere al-
guien hecho alguna cosa, y apareciera siendo
reo
de hurto mientras está en el cargo de la
adminis-
tración,
en que es juez, y se probara ó que da
di-
nero
para obtener aquel destino en la administra-
ción, ó que lo recibe por virtud del cargo en la ad-
ministración, (porque ambas cosas son igualmente
punibles), sepa que sufrirá la confiscación y el des-
tierro, y azotes y suplicios corporales.
Y también
sujetaremos á las
más grandes penas al mismo que
de él lo hubiere recibido, según antes dijimos; por-
que exigimos que los jueces provinciales
tengan
manos limpias, para cuidar
nosotros de los contri-
buyentes. Y ciertamente estas penas les amenaza-
rán tanto por virtud de las le
y
es, como por la de los
cargos administrativos, á los que se hallan en los
susodichos cargos de la administración, si hubie-
ren hecho alguna
cosa semejante. Pero les
damos
también á los provincianos licencia, para que, si
en la provincia hubiere hecho alguna
cosa
injusta
el
que tiene la administración, ó si á nuestros tri-
butarios les infiriera algunos perjuicios
ú caluin
(J)
Trid.;
9i,
omílela
Cont.
(4)
Trid.;
et,
omítela
Cont.

[Document text truncated for crawler view.]