scieee Open visual document viewer

Cuerpo del derecho civil romano : a doble texto, traducido al castellano del latino. T. 3

Abstract

T.I: Instituta ; Digesto. Parte 1, 2, 3 -- T.II: Digesto. Parte 4, 5 -- T.III: Digesto. Parte 6, 7 -- T.IV: Código. Libros 1, 2, 3, 4 -- T.V: Código. Libros 6 a 12 -- T.VI: Novelas ; Constituciones

Full text

CUERPO DEL DERECHO CIVIL ROMANO A DOBLE TEXTO, TRADUCIDO AL CASTELLANO DEL LATINO PUBLICADO POR LOS HERMANOS KRIEGEL, HERMANN Y OSENBRÜGGEN CON LAS VARIANTES DE LAS PRINCIPALES EDICIONES ANTIGUAS Y MODERNAS Y CON NOTAS DE REFERENCIAS POR D. ILDEFONSO L. GARCIA DEL CORRAL. Biblioteca PixeLegis. Universidad de Sevilla. Licenciado en Derecho Civil y Canónico y en Filosofía y Letras y Abogado de los ilustres Colegios de Barcelona y Madrid TERCERA PARTE Revisado el texto latino por D. EDUARDO OSENBRÜGGEN NOVELAS 13 zt.cnno 1\1" _A 1898 ES PROPIEDAD DEL TRADUCTOR, QUEDA HECHO EL DEPÓSITO QUE MARCA LA LEY Tipografía de Enrique Redondo, calle de la Universidad, tullas. 97 y 99 EXPLICACIÓN DE LAS ABREVIATURAS Cod. Flor. et Cod. Vat. . Varias lectiones ex Cod, Ms. Florentino et Vaticano enotatas Breneman- nus misit ad Hombergkium, ex huius igitur libro, cuius titulum in- fra exhibebimus, dedimus eas lectiones; cf. Biener Gesch. der . Nov. p. 422. 561. 571 sq. Mecrm. I. II. 1II, et Zuich. Variae lectiones graeci Novellar. textus ex quatuor Codd. Mss. a Meer- manno Gebauero concessae et in ed. Corp. iur. Gotting. publici iuris factae; cf. Biener. I. c. p. 424. 556 sq. 572. sq. Cod. Hamb  Codex Hamburgensis (olim Uffenbachianus); cf. Praefat. p. V. Cod. Vindob. et Mon.ac. . Ex Vindobonensi et Monacensi Cod. Ms. quae adhuc deerant in edd. Corp. iur. libri Authenticarum partes, nostris temporibus suppleverunt viri docti; cf. Praef. p. VI. et Biener 1. c. p. 574 sqq. Scrim.g.    Impp. Iustiniani, Iustini, Leonis novellae constitutiones -studio et dili- gentla Henrici Scrimgeri Scoti restit. (Genev: Excudebat Henricus Stephanus 1558. fol. Hal.   Novellarum Constitutionum Dn. Iustiniani Principis- volumen -Gre- ' gorio Haloandro interprete. Norimb. 1531. fol. (Hal.) ed. Hervag    Novellarum constitutionum Dn. Iustiniani - volumen, Gregorio Haloan- dro enarratore. Basil. in offic. Hervagiana. 1541. fol. (Hal.) cd. Par   Naapwv 'lovazcvcavoü-fic(iÁ(ov Toü r ( •gyoplov `A).ovópou áhyrroü. Parisiis ex offic. Carol. Guillard. 1542. 8. Homb   Novellae Constitutiones Dn. Iustiniani - ex graeco in latinum conver- sae et notis illustratae a Io. Frid. Hombergk zu Vach. Marburgi Cat- torum 1717. 4. ' lulian.    Imp. Iustiniani Novellae Constitutiones per Iulianum Antecessorem- de graeco translatae. Ex biblioth. Petri Pitlioei, Basil. 1576 fol. Trid   Volumen Bernardini de Tridino de Monteferrato, - Venetiis 1494. fol. Port   Volumen - Lugduni apud Hugonem a Porta et Antonium Vincen- tium. 1551. 4. Cont    Authenticae seu Novellae Constitutiones Iustiniani - cum veteri trata- tione, Graecis nunc primum apposita -recogn. Ant. Contio auctore. Lugduni apud Guil. Rouillium. 1581. 12. (Cont.) 59    Volumen legum parvum -commentariis (Ant. Contii) illustr. et. sedulo recogn. Parisiis ap. Guil. Merlin etc. 1559. fol. (Cont.) 76    Volumen legum parvum - commentariis Ant. Contii - illustr. et sedulo recogn. Parisiis apud Sebast. Nivellium 1576. fol. Bk   Corpus iuris civilis recognovit et-edidit D. Io. Lud. Guil. Bel:. `I'om, IIe Pars II. Lipsiae (Cnobloc). 1834. 8. Bk ed ster   Corpus iuris civilis. Edit. stereotypa ex offi. Caroli Tauchnitii cura D. Io. Lud. Guil. Beck. Vol. II. Lipsiae (Cnobloch). 1837. 4. edd.   Se ha empleado esta abreviatura cuando concordando las antiguas edi- ciones (Trid., Port, Cont.) disentian del Cod. Hamb. Bas.    Basilicorum libri LX. ed. C. A. Fabrotus. VII. Tomi. Paris. 1647. fol, Librorurn decena priorum usi sumus editione C. G. E. Heimbachii. Lips. 1833. 4. Athan    Athanasii Scholastici Emiseni de Novellis Constitutionibus Imperatorum Iustiniani lustinique Commentarius in; tsustavi Ernesti I-teimbach Anecdotorum Tom. I. Lips. 1838. 4. Coll. const. cccl    Collectio constitutionum ecclesiasticarum in; Voü11i et lustelli Bibliothe- cae iuris canon. vet. Tom. I1. (Ioannis) Nonaoc   (Ioannis Scholastici) Nomocanon in:  et Iustelli bihlioth. Tom. II. Photii Nomoe    Photii Nomocanon - extat ibídem, nec non Balsamonis ad Pliotii No- moc. Commentarius. Coll. 87. capital    Usi sumus iis, quae de hac collectione 87. capitulorum nondum edita docuit et exhibuit Biener 1. c. p. 584 sqq. Psell   Pselli libellus de Novellis lustiniani Graece scriptus ex literís h;d, Tan- nebergi ed. Berger. Lipsiae 1836. 8. Cr   Ita designavímus, quae ex Crameri schedis ín usum vocare visum est; cf. Praefat. p. VII sq. Relzd., Schcc., Aug. 1. 11. lII. In notis ad libros Feudorum additis retinuimus signa Codicum Mss. Rehdigeriani, Schwarziani, Augustani I. II. III. (Rehd., Schw., Aug. I. II. III.), quae sunt in edit. Corporis iur. Gotting., unde eorum Codi- cum lectiones desumsimus. N. del Tr.   Nota del traductor. • LIBER CONSTITUTIONUM NOV 1--i LLARUM SIVE AUTHENTICARUM zv STI.. ∎ T  -i LIBRO DE LAS NUEVAS (1) CONSTITUCIONES Ó AUTÉNTICAS DEL SEÑOR JUSTINIANO CONST. I (2)  CONSTITUCION I DE HEREDIBUS ET FALC'dDIA (Coll. 1. tit. I.) Lnpercttor IUS'rIxIANUS Auyustas IOAIQII, oloriosissi- mo sacrorurn per Orientent Praetoriorlent Pr•ae/'c- eto iteruni (3), Exconsuli et Patricio. Praefatio Occupatis nobis circa totius reipublicae curas, et parvum nihil eligentibus cogitare, sed quatenus Persae quidem conquiescant, Vandali vero cum Mauris obediant, et Carchedonii antiquam recipien- tes habeant libertatem, Tzani autem, nunc (4) pri- mum sub Romanorum facti republica, inter subie- ctos habeantur, quod nondum hactenus, nisi sub imperio nostro dedit Romanis deus, incurrunt etiarn propriae sollicitudines a nostris subiectis semper nuntiatae, quarum quidem singulis damus compe- tentem formam. Quaecunque y ero í'requente qui- dem potiuntur per partes auxilio, possibilia tamen sunt scripta lege, ut communeril omnibus prae- stent, in quibus opus habent, utilitatem, haec opor- tere putavimus et lege sancire, et tradere subiectis per se iuvantia, et non semper iussione Imperato- rum egentia. § 1,—Semper igitur nobis importuni sunt alii qui- dem nos pro legatis relictis, non tamen praebitis, adeuntes, alii y ero pro libertatibus, alii ob aliud quiddam, quod (5) transmittentes quidem heredita- tes dari quibusdam aut fieri constituerunt, indevote autem et res adeunt, et eas percipiunt, et quod est (1) Estas nuevas constituciones de Justiniano fueron pu- blicadas en griego, de cuyo texto hay dos ediciones princi- pales, una de Haloandro, y otra de Scrimger. De el se hizo la versión latina,'que publicamos, por un autor antiguo y desconocido, á quien Cuyacio (8. obs. tila) cree griego y eru- dito, en tanto que .Molla. (quaest. 1. de usuris, n. 6 .), lo con- sidera ignorante de la construcción latina. Hay además de la antigua otras versiones latinas. Por último, hemos respe- tado la versión Novelas dada á la palabra noe•ellae /nuevas, últimas), por hallarse consagrada por el uso, á pesar de su mpropledad d inexactitud.—N. del Tr, DE LOS HEREDEROS Y DE LA FALCIDIA (Colección I. título L) El Emperador JUSTINIANO, Auyusto, it JUAN, glorto- sisimto Pre/cuto, por seyundct vez, de los sacros Pre- torios de Oriente, ex-(.'ollsul r j Patricio. Prefacio Ocupados nosotros en todos los cuidados de la re- pública, y eligiendo para pensar en ellas cosas de no poca monta, como quiera que los Persas están paci- ficados, y reducidos á la obediencia los Vi=ndalos y los Moros, y habiéndola recobrado tienen los Car- quedonios su antigua libertad, y los Tzanos, cons- tituidos ahora por primera vez bajo la república de los Romanos, son contados entre los súbditos, cosa que hasta hoy todavía, sino bajo nuestro imperio, no les había concedido Dios á los Romanos, acú- dennos también las propias solicitudes siempre co- municadas por nuestros súbditos, á cada una de las que damos la resolución competente. Y así, todas las cosas que ciertamente con frecuencia obtienen parcialmente auxilio, pero que como posibles se hallan escritas en las leyes, de suerte que presten común utilidad á todos, en los casos en que tienen necesidad, hemos considerado que debíamos san- cionarlas en la ley, y concedérselas á los súbditos (le modo que por sí mismas les favorezcan, y no necesi- ten constantemente el mandato de los Emperadores. § 1.—Así, pues, siempre nos importunan, diri- giéndosenos unos ciertamente por legados dejados, pero no pagados, otros por libertades, y otros por alguna otra cosa que los que transmiten herencias dispusieron que se diera ó se hiciera por algunos, los cuales aden, no obstante, sin respeto los bienes, (2) La constitución griega, publicada por Ha!. !j .S'crimg., se halla casi  n integra e las L'as. XLI. 4, 1.—,Schol. a—t. Iulian. Const. 1. ' El te-clo es el de la versión de la antigua glosa. (3) Así ctemostrri y%fe se debía puntuar en esta y en otras análogas constituciones A'ic. A teman; y luego 1ti- mard o. (4) libertatern asi como nisi mune, T'rid.; guamvis r.cnic, inserta Port. (5) qui, antes de Conejo, 8 NOVELAS. — CONSTITUCIÓN I lussum non faciunt, quum utique etiam a veteribus Iegislatoribus dictum sit, competentes deficientium dispositiones, quaecumque non repugnant legibus, ornnibus modis irnpleri. Sed quoníam ita positas leges iam plerumque neglectas invenimus, repara- re eas iudicavirnus oportere, et tato viventibus prae- bere ex eis cautelam, quam morientibus hinc exhi- h,ere honorem. § 2.—I'rimurn itaque illud est cogitandum, quia r,estantibus alüs quidem necessitatem imponit lex distribuere quandam partem personis quihusdam, tanquam hoc secundurn ipsam naturam eis debea- tur, quale est filiis et nepotibus, et patribus atque matribus, interdum vero etiam fratribus, et si quam huiusmodi personara aut in iis, qui ex nobis sunt, aut ex quihus nos surnus, enumeraverunt leges, aliis autem nulla consistit necessitas partem dare quamlihet propriae substantiae sed sua potestas eis largitur ad giioscunque testator voluerit pro- ferenda. Cap. Y 1-lis igitur a nobis praeordinatis, sancimus, eos, qui ab aliquibus scripti sunt heredes, aut merue- runt fideicommissa, per universitatem forsan, aut per speciem, aut legatum, necessitatem hahere, quaecunque testator et honorans eos disposuerit, omniinodo ea cornplere, si quod praecipitur legiti- mum sit, aut si non illud aliqua lex prohibeat (1), vel, si non fiat ab eo, qui honoratus est, tamen ra- tuno esse expresse iam demonstrat. § 1.—Si quis autem non implens quod dispositum est, sed dura competat ei, qui honoratus est, quod relictum est, etiam ex decreto iudicis admonitus annum totum protraxerit, non agens hoc, quod praecepturn est, si quidem aliquis illorum fuerit, qui necessario ex lege praccipiunt, in plus autem, guata quod lex ci dari vult, scriptus est heres, tan- tullí accipiat solum, quantum lex ei dari secundum quartam ah intestato partem concedit, aliud yero toturn auferri. Et si quidem etiam alii quidam scri- pti sunt heredes, accrescere illis secundum partem institutionis, quae unicuique distributa est; si yero nullus alter sit heres, aut sint quidem scripti qui- dam, non autem adeant hereditatem, tunc quod au- fertur adiiciatur aliis rebus, et licentia praebeatur et legatariis, et fideicommissariis, et servis liberta- te lionoratis adire, et haec acquirere, ita ut omni- bus modis quod praeceptum est per testantem im- pleatur; cautione videlicet prius ab eis facta, se- cundum quod personarum vel rerum receperit modus, quia res accipientes agunt in eis, quae re- cte voluerunt testatores. Si y ero nullus horum, de quibus testamento memoria facta est, voluerit adi- re, hoc est cohaeres, aut legatarius, aut fideicom- missarius, aut servus libertate honoratus, tunc ad alios, quos lex ab intestato vocat post eum quidem, qui scriptus est, et legitima per hanc legem parte exclusus, deferri res, et similiter praebentes cau- tionem, quia complent, quae testamento continen- tur. Inordinatum y ero nihil neque confusum nec in his fieri volumus, sed primus secundurn ordinem vocatus post eum, qui iam exclusus est a lege no- stra, ita vocetur prior, deinde qui post illum est, ita de cetero, donec ultimus relictus locum faciat etiam alicui exterius venientium et adire, et quae (i) Trict., Port.; prohibeat, uncid inclusit Cont. y los perciben, y no hacen lo que se dispuso, sien- do así que también por los antiguos legisladores se dijo que de todos modos se cumplieran las compe- tentes disposiciones de los que fallecen, que no pug- nan con las leyes. Mas como hallamos ya en su ma- yor parte desatendidas las leyes sobre esto estable- cidas, hemos juzgado que era conveniente resta- blecerlas, y tanto darles con ellas seguridad á los vivos, como tributar así honor á los que fallecen. § 2.—Y así, se ha de considerar en primer lugar, que la ley impone ciertamente á algunos testadores la necesidad de distribuir alguna parte entre cier- tas personas, como si esto se les debiera conforme á la misma naturaleza, esto es, á los hijos y nietos, y á los padres y á las madres, y á veces también á los hermanos, y á alguna persona de esta clase que las leyes enumeraron ó entre los que de nosotros descienden, ó entre aquellos de quienes venimos, pero que para otros no hay necesidad alguna de dar una parte cualquiera de sus propios bienes, sino que su potestad se los concede á quienes el testa- dor hubiere querido que hayan de pasar. Capitulo 1 Habiendo sido, pues, ordenadas antes estas cosas por nosotros, mandarnos, que los que por algunos fueron instituidos herederos, ó los que merecieron fideicomisos, acaso universales, ó en especie, ó un legado, tengan la necesidad de cumplir de todos modos cualquiera cosa que el testador y el que los honró hubieren dispuesto, si fuera legal lo que se les preceptúa, ó si alguna ley no lo prohibiera, ó, aunque no se haga por el que fué honrado, de- muestra, sin embargo, expresamente que es válido. § 1.—Mas si no cumpliendo alguno lo que se dis- puso, pero competiéndole al que fué honrado lo que se le dejó, y amonestado también por decreto del juez hubiere dejado transcurrir todo un año sin ha- cer lo que se le preceptuó, si verdaderamente fue- re uno de los que por necesidad adquieren en fuer- za de la ley, pero fué instituido heredero en más de lo que la ley quiere que se le dé, reciba solamente tanto cuanto la ley concede que se le dé abintesta- to con arreglo á la cuarta parte, pero- prívesele de todo lo demás. Y si verdaderamente también fueron instituidos herederos algunos otros, acrézcales con arreglo á la parte de la institución, que á cada cual le fué distribuida; mas si no hubiera ningún otro heredero, ó si ciertamente hubiera instituidos algu- nos, pero no adieran la herencia, en este caso lo que se quita añádase á los otros bienes, y déseles licencia así á los legatarios, como á los fideicomisa- rios, y á los esclavos honrados con la libertad, para adir y adquirir estos bienes, de suerte que de todos modos se cumpla lo que se preceptuó por el testa- dor; prestándose, por supuesto, antes por ellos cau- ción, según lo que requiriere la calidad de las per- sonas ó de los bienes, de que recibiendo los bienes harán en ellos lo que rectamente quisieron los tes- tadores. Mas si ninguno de éstos, de quienes se hizo memoria en el testamento, hubiere querido hacer la adición, esto es, el coheredero, ó el lega- tario, ó el fideicomisario, ó el esclavo honrado con la libertad, en este caso sean deferidos los bienes á los que la ley llama abintestato después ciertamen- te del que fué instituido, y excluido por esta ley con su porción legítima, prestando.ellos igualmente cau- ción de que cumplirán lo que se contiene en el tes- tamento. Mas no queremos que en esto se haga NOVELAS.---dONSTITUCJIÓN I  9 relicta sunt implere; post quos etiam fiscum, si vo- luerit, ponimus. Etenim in legatariis et fideicom- rnissariis huno esse volumus ordinern, ut detur licentia aditionis priori per universitatem fideicom- missario, aut multis exsistentibus, maiorem par- tem habenti, quoniam et in similitudinem heredis consistit, et maxime apud nos qui Trebelliano soli dogmati dedimus in talibus fideicommissis locum, Pegasiani circuitiones odio habentes et expellen- tes. Si y ero aut non fuerit quispiam per universi- tatem honoratus, aut Puerit, sed noluerit agere quod iussum est, ad eos, qui maioribus propriis legatis aut fideicommissis honorati sunt, huiusmodi venire fiduciarn; sic quoque servis dari tempus, qui liber- tate honorati sunt, et adire, et liberis cautum esse, et res percipere, et complere, quae iussa sunt, curn praedicta dudum cautione. Si vero nullus fuerit le- gatariorum vel fideicommissariorum per universi- tatern aut per speciem maiori parte aut in legato aut in fideicommisso lionoratus, sed omnes aequa- lem habuerint fortunaui, tunc proponi quidein etiam sic per universitatem fideicommissarios pro- pter dictam iam dudum rationem, aut eum, qui ex eis voluerit implere quod praeceptum est; reliquos autem legatarios vel fideicommissarios, quicunque nihil alterutros in hoc, quod relictum est, antece- dunt, etiam omnes, si voluerint, vocari, aut qui ex eis voluerint. Si y ero nullus legatarius aut fidei- commissarius elegerit hoc agere, damus servis li- centiam libertate honoratis secundum ordinem de- nominationis, per guara eos dominus denomina- verit, secundurii hoc habere in alterutros prae- positionem. § 2.—Et haec quidem omnia sancimus, ubi ne- cessaria quaedain subiacet datio in aliquo, cui ex natura debetur quaedam successio a testatore et moriente. Si y ero nulla subest huiusmodi persona in institutionibus, sed spontanea largitas disposi- tiorris a testatore fiat, deinde scriptus heres non compleat quod praecipitur intra praedictum a no- bis dudum tempus, illum quidem privari omnibus relictis, nihil penitus neque per Falcidiae occasio- nem, neque per aliara causara percipere valentem. Similiter autem talia obtinere. Et si quidem sint colieredes, hos vocari volumus, alioqui ad fidei- commissarios, et legatarios, et servos, et omnes ab intestato, secundum prius a nobis traditum ordi- nenr, res venire, ubique onere cohaerento, quate- nus oporteat compleri ea, quae testator secundum legem, sicut prius diximus, imperavit. § 3.—Si y ero instando etiam substitutionem ha- buerit, certum est, quia prius ad substitutum vo- lentem venient omnes res secundum legem com- plentem quae relicta sunt, et sic illo noCenta tunc ad coheredes, et legatarios, et servos, et qui ab in- testato, et qui extra sunt, et fiscum secundum a nobis datan' observationem ea, quae auferuntur, venient, complentes ubique deficientium legitimas dispositiones; propterea namque etiam ad tantas respeximus succesiones, ut non remaneat sine adi- tione ipsius morientis hereditas. Tokio VI —S nada desordenada ni confusamente, sino que el lla- mado primero según el orden después del que ya fué excluido por nuestra ley sea llamado antes, y luego el que está después de él, y así sucesivamen- te, hasta que el último dejado dé lugar también á alguno de los que vengan de fuera para adir los bienes, y para cumplir lo que se dejó dispuesto; des- pués de los cuales ponemos también el fisco, si qui- siere. Porque queremos que entre los legatarios y los fideicomisarios haya este orden, que se dé li- cencia para la adición primeramente al fideicomi- sario universal, ó, habiendo muchos,-al que tuviere mayor parte, porque tiene semejanza de heredero, y principalmente para nosotros, que en tales fidei- comisos dimos lugar al solo precepto Trebeliano, odiando y rechazando los rodeos del Pegasiano. Pero si ó no hubiere sido honrado ninguno con la univer- salidad, ó lo hubiere sido, pero no quisiera hacer lo que se dispuso, corresponda semejante facultad á los que fueron honrados con mayores legados propios ó fideicomisos; y de este modo déseles tiempo también á los esclavos, que fueron honrados con la libertad, para hacer la adición, tener como libres seguridad, percibir los bienes, y cumplir lo que se dispuso, con la caución ya antes establecida. Mas si ningún lega- tario ó fideicomisario universal ó especial hubiere sido honrado con la mayor parte ó por legado ó por fideicomiso, sino que todos tuvieren igual fortuna, en este caso sean ciertamente antepuestos también de este modo los fideicomisarios universales por la razón ya antes dicha, ó el que de ellos quisiere cumplir lo que se preceptuó; y sean llamados los de- más legatarios ó fideicomisarios, que en nada pre- ceden á unos ó á otros en lo que se dejó, también todos, si quisieren, ó los que de ellos quisieren. Pero si ningún legatario ó fideicomisario prefiriere hacer esto, les damos facultad á los esclavos hon- rados con la libertad, según el orden de la desig- nación con que su señor los hubiere nombrado, para tener según esto prelación sobre unos ú otros. § 2.—Y sancionamos, á la verdad, todo esto para los casos en que hay cierta necesidad de dar á al- guien, á quien por naturaleza se le debe alguna sucesión por el testador y difunto. Pero si en las instituciones no hay ninguna persona de esta clase, sino que por el testador se hiciera espontánea libe- ralidad de su disposición, y luegoelherederoinstituí- do no cumpliera lo que se le preceptúa, dentro del tiempo poco antes prefijado por nosotros, sea cierta- mente privado de todos los bienes dejados, sin que pueda percibir absolutamente nada ni con ocasión de la Falcidia, ni por otra causa. Y tengan igualmen- te fuerza estas disposiciones. Y si verdaderamente hubiera coherederos, queremos que sean éstos lla- mados, y en otro caso, que los bien es pasen á losfidei- coniisarios, á los legatarios, á los esclavos, y á todos los sucesores abintestato, según el orden antes esta- blecido por nosotros, siendo en todo caso inherente la carga de que se deberá cumplir lo que el testador dispuso con arreglo á la le y , según antes dijimos. § 3.—Mas si la institución tuviere también subs- titución, es cierto que todos los bienes pasarán pri- mero al substituto que quiera, y que con arreglo a la ley cumpla lo que se dejó dispuesto, y de este modo, no queriendo él, pasarán entonces á los cohe- rederos, y a. los legatarios, y los esclavos, y á los he- rederos abintestato, y á los extraños, y al fisco, segun la observancia establecida por nosotros, tos bienes que se quitan, cumpliendo en todo caso las legitimas disposiciones de los que fallecen; porque nos liemos referido á tantas sucesiones por esto, para que no quede sin ser adida la herencia del mismo difunto. 10  NOVELAS.—CONSTITL`CIÓN I § 4.-1?xheredatos autem !iberos, si iuste a patre exusí sunt, et nihil ex patris l-,aheant voluntate, non vocamus ner l ue respieirnus, licet decies cnillies velint. Una est euirn legis intentio, ut quae dispo- sita sunt a morientil,us impleantur; eurn enim, qui at; ipso testatore propria su bstantia pulsus est, quo- modo erit iustum vocare ad res, quarurn eucn tlle per exheredatiouem factam irr eum expressim fieri participem noluit? Si vero ablatarn partem a non cornptente rnorientis voluutatern prius deduximus ad substitutos, deinde ad coheredes, et post illos ad legatarios et fideicourmis.sarios, nec non et ad servos, et ita ad eos, qui ab intestato vocantur, et ad extraneos atgne ad fiscurn veninrus, non absur- do hoc facturo est, neo inaniter, nec quasi aliquem lateat quod decet, sed ex providentia et secundum legem, ut fi nitis pricnum ornnibus .secundurn testa- menta personis, deinde abrenuntiantibus, ita ad eam, quae est ab intestato, vocationem et alios ve- niremns. In ournibus autem casibus, in quibus scriptis non complentibus vocamus aut ex testa- mento personas aut ab intestato, et ceteros (1), damrus omnihus talibus personis fieri heredes, et aditiouis aut pro herede gestionis !labore ius (hace eninr legis verba sunt), et tanquam heredes omnia gerere et conventos et convenientes. Hace quidem etiarn antiquissimae leges ex propria auctoritate pracstabant,, et heredes faciebant, eos, qui rieque scripti heredes, neque ab intestato ad hereditatem vocabaniur. His omnibus obtinentibus, hect non ab herede, sed a legatario, ant fideicommissario, aut rnortis causa percipiente dari aliquid aut fieri testator voluerit; eodem ordine in oceasione abla- tarum reruul servando, et inchoante quidem a sub- stitutis legatarüs, terminante y ero in fisco. Et nul- lus halle legem duram habeat, tanquam relictis privatus, sed considerans, quia omnibus homini- bus terruinus vitae est mors, et non solum ab aliis ipse se perc.ipere contempletur, sed cogitet, quia et ipse alüs moriens imperabit, et si non huius legis mereatur auxilium, nihil horurn, quae .cum omni studio disposuerat, ad etfectum perducet. Non enim iis, qui sub nobis, neque qui nunc sunt solum ho- minibus, sed omni etiam post hoc currenti tempori legem ponimus. Cap. II Hinc nobis ingressa est cura et quaedam consi- derado Falcidiae legis, quae etiam invitis testato- ribus, si expendantur res per legata, praebet etiam retinere heredes, quantum eis iucpleat quartam substantiae. Et hic enim repugnare quidem (2) vi- dentur voluntad delicientis, et incurnbere legi talia permittenti. Sancimus igitur, quoniarn tuenda no- bis ubique est deficientium voluntas, heredes, si voluerint hac utilitate potiri, puram servare legis potestatem, et non per ea, quae forte subripiunt aut malignantur, introducere pertentent Falci- diarn, quum utique, si nihil malignad essent, non forte competeret. (i) extraneos et fiecum, adicionan Port., ry Cont. Estas palabras, que provienen del comentarista, faltan en. Trid. (2) Trid.; quidam, Cont. § 4.—Mas no llamarnos ni nos referimos, aunque lo quieran diez mil veces, á los hijos desheredados, si justamente fueron excluidos por el padre, y no tuvieran nada por voluntad de su padre. Porque la intención de la ley es una sola, que se cumplan las cosas que se dispusieron por los que fallecen; pero al que por el mismo testador fié excluido de los pro- pios bienes, ¿de qué modo será , justo llamarlo á los- bienes, de que él no quiso expresamente que se hi- ciera partícipe, por medio de la desheredación he- cha contra el mismo? Mas si la parte quitada al que no cumple la voluntad del que fallece la llevamos primeramente á los substitutos, luego á los cohere- deros, y después de ellos á los legatarios y a los fideicomisarios, y también á los esclavos, y de este modo llegamos á los que son llamados abintestato, y á los extraños, y al fisco, esto no se hizo absurda ni baldíamente, ni como si á alguien se ocultara lo que es conveniente, sino por providencia y con arreglo á la ley, á fin de que acabadas primeramen- te todas las personas conforme á los testamentos, y renunciando después ellas, lleguemos de este modo al llamamiento que procede abintestato, y á los demás. Mas en todos los casos, en que no cumpliendo los instituidos llamamos á las personas ó según el tes- tamento, ó abintestato, y a los demás, les concede- mos á todas las tales personas que se hagan here- deros, y que tengan el derecho de adir ó de con- ducirse como heredero, (porque estas son las pala- bras de la ley), y hacerlo todo como herederos, ya siendo demandados, ya demandantes. Esto conce- dían ciertamente también antiquísimas leyes por propia autoridad, y hacían herederos á los que no eran llamados á la herencia ni como herederos instituidos, ni abintestato. Teniendo fuerza todas estas cosas, aunque el testador hubiere querido no que por el heredero, sino que por el legatario, ó por el fideicomisario, ó por el que percibe por causa de muerte se dé ó se haga alguna cosa; observándose el mismo orden con ocasión de privar de los bienes, comenzando también ciertamente por los legatarios substitutos, y terminando en el fisco. Y nadie ten- ga por dura esta ley, como si hubiera sido privado de los bienes que se le dejaron, sino que, considerando que para todos los hombres es la muerte el término de la vida, no atienda solamente á adquirir él de los demás, sino piense que también él al morir manda- rá á otros, y que, si no se tuviera el auxilio de esta ley, no llevará á efecto nada de lo que con todo cui- dado hubiera dispuesto. Porque hemos dado esta ley no solamente para los hombres que viven bajo nosotros, ni para los que existen hoy, sino también para todo tiempo que transcurra después de éste. Capitulo II Aquí nos acudió la.solicit :d y cierta considera- ción de la ley Falcidia, que, aun contra la voluntad de los testadores, sí los bienes se consumieran en legados, permite que también retengan los herede- ros cuanto les complete la cuarta parte de los bie- nes. Porque también en este caso se considera cier- tamente que se hace oposición á la voluntad del difunto, y que esto es debido á la ley que permite tales cosas. Asi, pues, mandamos, porque en todos casos ha de ser defendida por nosotros la voluntad de los que fallecen, que los herederos, si quisieren disfrutar de esta utilidad, guarden integra la auto- ridad de la ley, y no intenten introducir la Falcidia mediante las cosas que acaso substraen ó maqui- nan, porque ciertamente que, si nada hubiesen ma- quinado, quizá no competería. NOVELAS.--CONSTITUCIÓN I  11 § 1.—Fiat igitur inventarium ab herede metuen- te, ne forte non habeat post debita (1) et legata Falcidiam, secundum modum et tempora, per quae dudum sancivimus, guando homines exceprmus ex darnno rerum suarum, in aditionibus statuentes onera usque ad substantiae relictae mensuram, illo adiecto solo, ut oporteat huiusmodi heredeu', qui non creditorem solum, sed etiam legatarios et fideicommissarios veretur, et metuít non damnifi- cari solum, sed etiarn non lucrari, convocare onrnes legatarios et fideicommissarios, quanticunque in eadem civitate sunt constituti, aut quosdam pro eis agentes, si forte personarum natura, aut dignitas, aut qualitas, aut aetas, aut quaelibet necessitas fa- cultatem eis non dat ad inventarii praesentiam. Si y ero absunt aliqui, interesse testes in ipsa civitate fide dignos, et possidentes substantiam, et optir n ae opinionis exsistentes non minus tres (tabulariis enim solis, quantum ad hoc competit, non credi- mus), coram quibus convenit fieri inventarium, ita ut supervenientibus legatariis, et querentibus forsan subreptum aliquid rerum, aut non manife- statum, licentia sít non solum per servorum exa- minationem causam quaerere (nam etiam hoc prae- huimos per prolatam dudum a nobis in servilibus examinationibus observationein), sed etialn per iusiurandum heredis, et iusiurandum testium di c utium, se et adfuisse lis, quae gesta sunt, et vi- disse quae tunc agebantur, et in nullo conscios esse factae ab herede malignitatis, siegue in iis, quae relicta sunt a testatoribus, invenire verita- tem. Nisi forte praesentes legatarii olnnes aut qui- dan' contestatione (2) sibi praemissa noluerint ve- nire, nec adesse inventario; tunc enirn licentia erit heredi etiam non advenientibus legatariis conten- tum esse testium praesentia, et facere descriptio- nem, reposito etiam sic legatariis, et iureiurando heredis, et servorum examinatione, et his omni- bus observatis habere ex Falcidia pra.-sidiuln. Sic enim non videbimur neque legem ita hactenus ap- probatam minuere, neque iniustitiam facere mo- rienti. Si enim oninino quidem sibi vult aliquos fieri heredes, et habere quandam cousolationem ex sua successione, et arbitratur sufficientem se habere substantiam, non tamen hoc causae ve- ritas ostendit, certum est, quia non hace contra- rietas erit sententiae morientis, sed ignorantiae puritas illius. § 2.—Si y ero non fecerit inventarium secun- dum hanc figuran', sicut praediximus, non retine- bit Falcidiam, sed complebit legatarios et fidei- commissarios, licet purae substantiae morientis transcendat mensurain legatorum datio. hoc dicimus non nostram minuentes legetie quam po- suimus, ut nihil de proprio damnificentur heredes creditoribus, sed dabit eis poenain exactio suae malignitatis, cur transcenderit leges, es quihus caute omnia agens nihil poterat damnificad, sed ex diverso etiain quae sunt ex Falcidia lege lucra- ri. Haec autem dicimus, ubi errans testator de sua substantia hoc égit, aut forte, quum dehuisset etiam ampliorem quantitatem heredi relinquere, (1) soluta, adiciona Trid. § 1.—Hágase, pues, inventario por el heredero, que tema que acaso no tenga la Falcidia después de pagados los débitos y los legados, en el modo y en el tiempo que antes fiamos, pues eximimos á los hombres de daño en sus propios bienes, determi- nando en cuanto á los adidos los cargos hasta la cuantía de los bienes dejados, añadiéndose esto sólo, que es conveniente que tal heredero, que teme no solamente á los acreedores; sino también á los le- gatarios y á los fideicomisarios, y que temió no sola- mente ser perjudicado ; sino también no lucrar, convoque á todos los legatarios y fideicomisarios, que se hallan establecidos en la misma ciudad, ó á quienes por ellos actúen, si acaso la naturaleza de las personas, ó la dignidad, ó la calidad, ó la edad, ó cualquiera necesidad no les da posibilidad para presenciar el inventario. Pero si algunos están au- sentes, intervengan no menos de tres testigos fidedig- nos de la misma ciudad, y que posean bienes, y sean de la mejor fama, (porque en cuanto á esto atañe no les damos crédito á solos los notarios), ante los que es conveniente que se haga el inventario, de suerte que los legatarios que comparezcan, y que se querellen de que acaso se substrajo, ó no fué manifestada, alguna cosa de los bienes, tengan li- cencia no solamente para investigar la cuestión por medio del examen de los esclavos, (porque también esto lo concedimos mediante la observancia pro- mulgada antes por nosotros respecto al examen de los esclavos), sino también por medio de juramen- to del heredero, y de juramento de testigos, que di- gan que también ellos estuvieron presentes á lo que se hizo, y vieron io que entonces se hacia, y que son sabedores de que en nada se cometió fraude por el heredero, y que de este modo hallan la ver- dad respecto a las cosas que fueron dejadas por los testadores. A no ser acaso que todos los legatarios presentes, ó algunos, no hubieren querido compa- recer, habiéndoseles hecho antes la citación, ni pre- senciar el inventario; porque entonces tendré fa- cultad el heredero para contentarse, aun no compa- reciendo los legatarios, con la presencia de los tes- tigos, y hacer el inventario, quedándoles también reservados de este modo á los legatarios el jura- mento del heredero y el examen de los esclavos, y, observadas todas estas cosas, tener el amparo de la Falcidia. Porque de este modo no parecerá que me- noscabarnos la ley hasta hoy aprobada, ni que ha- cemos injusticia al que muere. Porque si cierta- mente quiere que de todos modos algunos sean he- rederos de él, y tener algún consuelo con su propia sucesión, y juzga que él tiene suficientes bienes, pero la verdad de la cosa no lo demuestra, es cierto que esta no será contrariedad de la disposición del que muere, sirvo la puridad de su ignorancia. § 2.—Mas si no hubiere hecho inventario en esta forma, según antes hemos dicho, no retendrá la Falcidia, sino que satisfará por completo á los le- gatarios y á los fideicomisarios, aunque la dación de legados exceda de la cuantía de la integridad de los bienes del que fallece. Y decirnos esto no me- noscabando nuestra ley, que promulgamos, para que en nada de lo suyo propio se perjudiquen los herederos á favor de los acreedores, pero la ejecu- ción de su maldad les producirá pena, porque habrá infringido las leyes, en virtud de las que haciéndolo todo con seguridad podía no ser perjudicad ( ) en nada, sino, por el contrario, lucrarse también con lo que proviene de la ley Falcidia. Pero decimos esto, (2) Trid.; constitutione, Cont. 12 NOVELAS.—CONSTITUCIÓN 1 pro minore disposuit; etenim etiam hoc errantis sententiae est, et non purae et integrae designa- tionis. Si yero expressirn designaverit, .non velle heredem retinere Falcidiam, necessarium est te- statoris valere sententiam, et aut volentem eum parere testatori, forsan etiam quaedarn iuste et pie relinquenti, lucrum non in percipiendo, sed so- lummodo pie agendo habentern, et non videri sine lucro huiusmodi esse hereditatem, aut si parere noluerit, eum quidem recedere ab huiusmodi in- stitutione, locum yero fieri, sicut dudum praedixi- mus,  t,st iutis, et coheredibus, et fideicommis- sariis, et servis, et iis, qui ah intestato sunt, et aliis, secundum prius a nobis inventara in tali bus viam. Cap. III Non autem dabimus licentiam heredi mensuram substantiae subtiliter agnoscenti solvere quidem inox ab initio quibusdam integra legata, et ad ple- num sententiam testatoris servare (quod etiam praecedentium nos dicunt constitutiones), ab ali- quibus autern retinere velle, neque ex parte qui- dem coulplere testatoris sententiam, ex parte yero can-1 mintiere, sed omnino non errantem circa sub- stantiae quantitatem, sed agnoscentem et mox se- quentem sententiam testatoris per omnia eam se- qui, et non ad peiora poenitere; neque enim hoc erit pure sequentis heredis. Sed neque concedí- mus eis ab initio scientibus quidem et incaute sol- ventibus, postea lites percipientibus inferre, et recipere velle ab eis quodcunque contigerit exsol- visse eos. Oportet enim ante actionem cogitare et agere, et non cogitantem recte deinde transferri ad indevotionem, nisi forte iusta quaedarn causa hoc introduxerit, inopinabili quodam aere alieno apparente, quod minuat substantiam, et locum re- ceptioni faciat. Cap. IV Illud quoque prospeximus, ne tempus fiat Ion- gum in talibus quaestionibus. Nullam enim talium quaestionum aut litium transcendere anni tempus sancimus, necessitatem imponentes omnino intra anillan post aditionem et legata solvi, et quae a testatore sunt relicta compleri secundum sui na- turam, et omnia agi, quaecunque prius ediximus. Initium autern anno damus, sicut prius iam dixi- mus, ab admonitione ex iudiciali decreto (1). Armo enim per culpam heredis transacto, tune ille gul- den' cadet (2) relictis, alii y ero ad haec venient, quos prius vocavimus. § 1.—Pupillis autem et minoribus aetate nihil nostra praeiudicat lex. Est enim eis, si quidem (3) secundum dictas a nobis causas laedantur (4), du- plex quoddam subsidium, et per restitutiones, et per viam contra negligentes curatores (5). Non (1) Trid.; t'acta, adicionan Port., Cont. 59. y 76.; admoui- tionen ex iudiciali decreto, Cont. (2) Trid.; cadat, Cont. cuando errando el testador sobre sus bienes obró así, ó acaso cuando, habiéndole debido dejar al he- redero una cantidad mayor, dispuso de otra menor; porque también esto es propio de la disposición del que yerra, y no de una determinación perfecta é íntegra. Mas si expresamente hubiere manifestado que no quería que el heredero retuviera la Falcidia, es necesario que tenga validez la disposición del testador, y que si quiere él obedecer al testador, que acaso le deja también justa y piadosamente al- gunas cosas, tenga el lucro no en percibir, sino so- lamente en obrar con piedad, y no considere que tal herencia es sin lucro, ó que, si no quisiere obe- decerle, se aparte él ciertamente de tal institución, y haga lugar, según antes hemos dicho, á los subs- titutos y á los coherederos, fideicomisarios, legata- rios, y esclavos, y á los que son herederos-abintes- tato, y á los demás, conforme á la manera hallada antes por nosotros para tales casos. Capítulo III Mas no le daremos licencia al heredero, que co- noce con exactitud la cuantía de los bienes, para pagar ciertamente á algunos desde luego íntegros los legados, y observar en su plenitud la disposición del testador, (cosa que también disponen las consti- tuciones de nuestros predecesores), pero para que- rer retenerles á otros alguna parte, ni tampoco para cumplir ciertamente en parte la disposición del testador, y en parte disminuirla, sino que en todos los casos el que no yerra en la cuantía de los bie- nes, sino que la conoce y desde luego se atiene á la disposición del testador, la seguirá en todo, y no se arrepentirá para hacer cosa peor; porque esto no será propio del heredero que ejecuta con puridad. Pero tampoco les permitimos á los que ciertamente desde un principio la conocen y pagan incautamen- te, que después promuevan litigios á los que cobra- ron, y quieran recobrar de ellos lo que les hubieren pagado. Porque es conveniente meditar antes la ac- ción, y ejecutarla, y no que el que piensa bien se aplique después al incumplimiento, á no ser acaso que esto lo hubiere motivado alguna justa causa, por aparecer alguna deuda inopinada, que dismi- nuya los bienes y dé lugar al recobro. Capitulo IV También hemos procurado que no se invierta lar- go tiempo en tales cuestiones. Porque mandamos, que ninguna de tales cuestiones ó litigios exceda del tiempo de un año, imponiendo la necesidad tan- to de que se paguen en todo caso dentro del año después de la adición los legados, cuanto de que se cumplan según su naturaleza las disposiciones que por el testador se dejaron, y se haga todo lo que antes hemos dicho. Pero dámosle comienzo al año, conforme ya antes dijimos, desde el aviso por decre- to judicial. Pues transcurrido el año por culpa del heredero, en este caso decaerá él ciertamente de los bienes dejados, y vendrán á éstos los que antes hemos llamado. § 1.—Mas en nada perjudica nuestra ley á los pupilos y menores de edad. Porque tienen, si verda- deramente fueran lesionados por las causas dichas por nosotros, cierto doble recurso, tanto por me- dio de las restituciones, cuanto por la acción contra (2) Trid., r i Port.; si quidem etiam, Cont. (4) ne laedantur, Trid., Port., Cont. 59. y 76. (5) Trid., Port., Cont. 59. y 76,; tutores ver curatores, Cont. • NOVELAS.--CONSTITUCI6JN II  13 autem excipimus a lege neque patronatus succes- siones; et ibi eninl legitima eis servata parte, quam nos definivimús, quidquid ultra hanc eis rehctum fuerit, et aliquid a libertis petiti fuerint, illi com- plere deinde si (1) noluerint, hunc ordinem tenere sancimus, quem inchoantes sacram nostram hanc constitutionem diximus, ita ut legalis quidem pars Inaneat apud eos pura talibus, reliqua y ero veniat secundum viam a nobis nunc apertam in talibus, maxime quoniam in ipsa de iure patronatus posita a nobis constitutione ad similitudinem paene inge- nuorum etiam libertinitates ordinavimus. § 2.—Quia y ero duplex est testarnentorum mo- dus, aut in scriptam delatus dispositionem, aut in non scriptam voluntatem, haec omnia obtinere si- militer et secundum aequam observationem et in non scriptis testamentis, et in omni ultima valun- tate sancimus, et in omni persona sive privata, sive militari, sive sacerdotali, sive imperiali, sive alte- rius cuiuslibet. Communem nanlque omnibus ho- minibus hanc legem ponimus. Epilo gus Haec nos, ut communiter omnibus prosint homi- nibus, scripsimus, quatenus et viventes relictis po- tiantur, et deficientes cum securitate moriantur, scientes, quia les eis (2) etiam sepultis ministra- bit (3), et quaecunque Illi disposuerint, ad effectum ipsa perducet. § 1.—Quamobrem, quoniam communis haec uti- litas omnibus est hominibus, fiant quidem a tua eminentia bine praecepta cunctis declarantia legis virtutem, dirigantur autem et per provincias ín omnibus gentibus, quae dudum fuerunt, et nunc a deo per nos sunt adiectae principatui Romanorum. Metropolitani y ero indices haec sumentes, sicut dudum sancitum a nobis est, unicuique dirigant civitati, nullusque manebit non audiens legem, quae neque in paupertate vivere, neque mori in anxietate permittit. Dat. Kal. Ian. Constantinop., FLAVIO BELISARIO Viro Clarissimo Consule, Indictione decima ter- tia. [535.] CONST. II (4) DE NON ELIGENDO • SECUNDO NUBENTES bIULiERES, ET ALIENA'r1ONE, ET LUCRO ANTENUPTIALIS DONATIONIS, ET DE SUCCESSIONI BUS EARUM, ET FILtIS SUIS (CoII. I. tit. 2.) Lmpercttor 1USTINLANUS Auq. HERMOGENI, yloriosis- stnlo Magistro sacroru i rt 011icioruna, 1;'xconsuli et Patricio. Praefatio Et ante nos legislatoribus romanis continuam legislationis occasionem emergentium causarum (1) Trid.: si, omítela Cont. (2) Trid., y Port.; eis, omítela Cont. (a ) Trid., y Port.; admiaietrabit, Cont. los curadores negligentes. Pero no exceptuamos de esta ley ni las sucesiones del patronato; porque también en ellas, habiéndoseles reservado la por- ción legítima, que nosotros hemos determinado, si además de esta se les hubiere dejado alguna cosa, y se les hubiere pedido algo por los libertos, y ellos no quisieren después cumplirlo, mandamos que rija el orden, que al comenzar esta nuestra sacra cons- titución expusimos, de suerte que quede ciertamen- te en poder de ellos para los tales la pura porción legal, y la restante siga por el camino abierto aho- ra por nosotros en estos casos, mayormente porque en la misma constitución, promulgada por nosotros sobre el derecho de patronato, hemos dispuesto también las cosas de los libertinos casi á semejan- za de las de los ingenuos. § 2.—Mas como hay dos modos de testamento, declarándose la voluntad en disposición ó escrita, ó no escrita, mandamos que todo esto rija del mis- mo modo y con igual observancia así en los testa- mentos no escritos, como en toda última voluntad, y respecto á toda persona, ya privada, ya militar, ya sacerdotal, ya imperial, ya de otra cualquiera clase. Porque damos esta ley común para todos los hombres. Epilogo Hemos escrito estas disposiciones para que en co- mún aprovechen á todos los hombres, á fin de que los vivos disfruten de lo que se les dejó, y los que fallecen mueran con seguridad, sabiendo que la ley les auxiliará aun estando sepultados, y que la mis- ma llevará á efecto cualquiera cosa que ellos hubie- ren dispuesto. § 1.—Por tanto, como esta utilidad es común para todos los hombres, háganse ciertamente de aquí por tu eminencia edictos que á todos declaren la virtud de esta ley, pero diríjanse también por las provin- cias á todas las gentes, que ya antes estuvieron agregadas al principado de los romanos, y á las que por Dios lo han sido ahora p or medio de nosotros. Pero al recibirlos los jueces metropolitanos, con- forme ya antes fué sancionado por nosotros, dirí- janlos á cada ciudad, y no quedará ninguno que no oiga esta ley, que no permite que alguien viva en la pobreza, ni que muera con ansiedad. Dada en Constantinopla las Calendas de Enero, bajo el consulado de FLAVIO BEL1sAR1o, varón muy esclarecido, Indicción décima tercera. [535.] CONSTITUCIÓN II DE QUE NO HAYAN DE ELEGIR LAS MUJERES QUE SE CASAN SEGUNDA VEZ, Y DE LA ENAJENACIÓN, Y DEL LUCRO DE LA DONACIÓN ANTENUPCIAL, Y DE LAS SUCESIONES DE ELLAS, Y DE SUS HIJOS (Colección 1. titulo 2.) El Emperador JUSTINIANO, Auqusto, !i IIERDI(NJEND:S, ^ ^loriosisinlo !Muestre de los Sacros g/icios, ex-t ' ^n :id y Patricio. Prefacio También antes que á nosotros, la variedad de las causas que surgían daba á los legisladores roma- (4) La constitución griega se halla en b'crimg., U falta en Ha[,—/alían. Const. 2. El te eta es el de la •:ersi ;o de la antigua glosa. 14  NOVELAS.—CONSTITUCIÓN II dal,at varietas, et nos, omnem partem legislationis orriinaritcs (1¡ reipublicae, cunctarn paene corre- (alunen] aliqnando quidern pro egentiute interpel- latiunil,us, ah/piando ver() iu iudicialibus quaestio- llebtS r:elCbr'a y llflns, et multas leges bine, SUJIeCt15 tostris cunscrii,sil,:us, quale est, quod etiam nunc erterreus ad hanc nos vocavit legein. § l .—fSregoria enirn supplicavit, dicens, habuis- se se dodu,n virunm, et dilos fecisse filios, ]uascu- luul et feminanl, et extuiisse quidem Inaritum, plu- rirnurnque (':) a filio experta favorem existimavit opurtcre, ne reüur l uer • et ruin sine remuneratione, ne»: extra cutmpetenteur huuurelrl dimitteret. Igitur autenuptialeur dotatiutem, licet non venieus ad secunda vota, tarnen restituir et dedit filio, qui ta- utee, non viveus ei perrnansit, sed abiit ex homin ī - bus, tlIllequarn ad secundas venire vellet nuptias rnater. I . :t lex tau] antigua quarn nostra vocavit amibas, ea filiaire et matrern ad minoris successio- nerrl, 1':t si i l udem In prrorlbus lrrater nuptrrS per- rm,ansisset, uulla r l uaestio I • uerat, sed illa quidem ad ciruum descendit secundunl, usumthuctum, qui fucrat, omnem Imabens autenuptialis donationis; sic enim caen etiam omiten] donavit, ut usus (pi- den] sepud cate rernarrer=et, proprietas autem tieret apud üliurn. Ouenem y ero proprietatem filia per- cipere eninabatur, non secundunr quantum heces erat nutrís, sed sccundun ī quantum patee dederat rnat] i, dicens, nullaru fiduciam l ī abere matrem ad secunda vota rnigrantem, proprietatern babero do- nationis (planifique ratione. Yerme matee nequa- rllraur l+oc anteunptialeu] esse donationem ortnrno aflirurabat, sed permixtam iam rebus filii, et tan- quan] hereelit.atis, non adhuc tanquam donationis exsistentis, conmpetere el sex unciarum et proprie- tatem et usunr habere. P:t non solurn lroc dubita- batur, sed etialn de ipsa hereditate fratris contra can) filia reiuctahatur, matee quidem,] petente eius l,errditatern pro media parte, secundum quam cara nos ad hereditatelt filii vocavimus una exsistente supure, morienti y ero filio (3), cum ea vocata, filia y ero obtinere hereditatem fratris valde fortiter ex prioribus satctiotibus in s istente, et dicente, quia matee, si quidem ad secundas nuptias non venis- set, rerste vindicaret hereditatem filii, venientem veru ad virunl alterum, omnino privari iis, quae ex paterna substantia filius acquisrvít, quia si post secundas nuptias filius nrortuus esset, undecunque acquisita. esset el substantia, ipsa esset domina, liare corrstitutionibus amhabus voleutibus, quae talia decernunt. Mater quidem valde crudeliter habere constitutiones illas, et indignas (4) ciernen- tia nostrorurn temporum affirmahat, veruntamen usa est a nobis posita constitutione, dicens, hanc non suhdi contitutionibus prioribus, atque matres quide.In uondum ad virurt secunduen venieutes cunr filüs vocari, quite vero secundis copulantur nnptiis, nequaquarn; hic autem etiarn aliquid ades- se pr.regrinuur; se enim in filium largitatem con- ferentem occasione electionis rursus douationem (5) potius recepisse videri, quarn sic simpliciter lu- crum irrationabile habere. Hace nos diu perscru- tantes, et omnem taliurn electionum et heredi- tatnm contemplationemn considerantes, oportere credidimus comnrunem super bis scribere legan, (r) Trid., y Port.; oruantes, Cont. (2) Trid., :y Port.; plurimuur y ero, corrigió Cont. (3) Trió., Port., y Cont.; pero éste pone entre paréntesis la partícula y ero, y al margen ele la edición 5.9. dice que fal- ta en los antiguos libros manuscritos. nos continua ocasión para legislar, y nosotros, or- denando toda la parte de la legislación de la repír. Mica, hemos hecho una corrección casi total, unas veces ciertamente por súplicas de los que la nece- sitaban, y otras en las cuestiones judiciales, y de aquí que hayamos escrito muchas leyes para nues- tros súbditos, y que surgiendo también ahora un caso nos haya movido á hacer esta ley. 1.—Porque Gregoria suplicó, diciendo que ella había tenido hasta hace poco marido, que dió á luz dos hjos, varón y hembra, y que perdió ciertamen- te el marido, y que, - habiendo experimentado gran- dísima consideración por parte de su hijo, había estimado que era conveniente no dejarlo sin remu- neración, ni abandonarlo sin la correspondiente dis- tinción. Así, pues, aunque no pasando á segundas nupcias, restituyó, sin embargo, y le dió al hijo la donación antenupcial, pero aquél no quedó sobre- viviéndole á ella, sino que falleció antes que su ma- dre quisiera pasar á segundas nupcias. Tanto la ley antigua corno la nuestra llamaron á ambas, á la hija y. á la madre, á la sucesión del menor. Y si verdaderamente la madre hubiese permanecido en sus primeras nupcias, no habría habido cuestión alguna, pero aquélla, á la verdad, se unió á un se- gundo marido, teniendo todo el usufructo que ha- bía habido de la donación antenupcial; porque ella la donó también toda, de modo que el uso perma- neciera ciertamente en su poder, pero que la pro- piedad se hiciera del hijo. Pero la hija amenazaba con adquirir toda la propiedad, no en cuanto era heredera de su hermano, sino por cuanto su padre se la había dado á su madre, diciendo, que la ma- dre que pasaba á segundas nupcias no tenía garan- tía alguna para tener la propiedad de la donación por cualquiera razón que fuese. Mas afirmaba en absoluto la madre que aquello no era de ningún modo la donación antenupcial, sino que esta se ha- bía mezclado ya con los bienes del hijo, y que como de la herencia, no como de la donación que existie- ra todavía, le competían seis onzas y tenía la pro- piedad y el uso. Y no solamente se dudaba esto, sino que la hija contendía contra ella también por la misma herencia de su hermano, pidiendo cierta- mente la madre la mitad de la herencia de éste, en cuya parte la llamamos á la herencia del hijo exis- tiendo una sola hermana, llamada con ella al morir el hijo, pero insistiendo la hija con mucho empeño en obtener la herencia de su hermano según las anteriores leyes, y diciendo, que la madre, si ver- daderamente no hubiese pasado á segundas nup- cias, con razón reivindicaría la herencia de su hijo, pero que al unirse á otro marido era privada en ab- soluto de lo que el hijo adquirió de los bienes de su padre, porque si el hijo hubiese muerto después de las segundas nupcias, de cualquiera parte que los bienes hubiesen sido adquiridos para él, ella misma sería la dueña, siendo esto lo que quieren ambas constituciones, que tales cosas disponen. La madre ciertamente afirmaba que tenía por muy crueles aquellas constituciones, y por indignas de la cle- mencia de nuestros tiempos, pero se valió de la constitución dada por nosotros, diciendo, que esta no estaba subordinada á las constituciones anterio- res, y que las madres que todavía no se habían uni- do á un segundo marido eran llamadas con sus lii- (4) Así, corrigió Cont. atendiendo al texto griego; di- gnas, Trid. (5) Trid.; de donatione, Cont. NOVELAS.—OONSTITUOIÓN II  15 secundum quam et praesens quaestio suscepit ter- minum. Cap. I Prospeximus itaque non confusum hoc de (1) electionibus indiscreturnque relinquere, sed huius- rnodi dare ordinem causae: mat.re seurel ad secun- das nuptias veniente lucrum rnox omnium filiorum proprietatem antenuptialis (2) fieri donationis, et uullam esse licentiam matri alios quidern filiorum eligere, alios anden' exhonorare, quoniarn omni- bus simul secundis nuptiis fecit iniuriam. Quapro- ptcr et in praesenti proprietas antenuptialis dona- tiouís tota ad filiara veniet, usu apud matrem, donec advivet, servando. lit secundum nostram constitutionem , si quidem mater praemoriatur , filiae tota antenuptialis donatio competit, si yero filia, manet quideur apud matrem lucrurn ex pacto non exsistentium filiorum, reliquum Yero erit filiae, et moriens hoc transmittet ad suos heredes, qui ex lege vocantur. Cap. II loe p artem quod fit quidem semper, expressim y ero nondum lege determinatum est, hoc ad me- lias incrementum et interpositionem daurus huic legi. Nam si no:' filio forte, sed alicui extraneo matee adhuc secundas non experta nuptias partem quandam antenuptialis donationis, aut aliquam rem ex ea, vel totani donet, aut per aliurn forte alienet modum, deinde ad,maritum veniat secun- dum, palam est, quia supervenientibus secundis nuptiis alienatio evacuatur, nec lioc ornníb;ts mo- dis, sed in suspenso et alienatio et evacuatio ma- net. Nam si manserint superstites filii, evacua- bitur omnino t l uod factum est, lege proprietatern antenuptialis donationis ad filios deducente, et non respiciente mul ī erem, si quid egerit in laesionem filioruu ' . Si y ero praemoriantur omnes matris filü, erit contractus firn ' us non in toturn, sed secun- dum pactum non exsistentium filiorum; gnod nos introduximus primi, et statuimus nuper de bou scr • ibentes legem. ISt secundum quandam quidern partem erit contractus tirtnus, secundum gnandam vero infirmus apparehit, l'oc est secundurn hoc quidem, quod perrnanet apud matrem occasione pacti filiorum non exsistentium, valebit, secundum hoc vero, quod transmittitur ad filii successores, infirmus erit, ut, si mate' . sola filio suceedens in- veniatur, omnis contractus rursus firmus erit. § 1.—Quia vero contra binubos poenae commu- oes et viri sunt et mulieris, ille quidern in dote ad secundas veniens nuptias periculum susti nebit, haec jos, mas no las que se unen en segundas nupcias; pero que aquí había además alguna cosa peregrina; porque ella, que había , hecho una liberalidad á su hijo por vía de elección, parecía haber recobrado de nuevo la donación, más bien que obtener de este modo simplemente un lucro sin razón. Exami- nando nosotros largo tiempo estas cosas, y todo el fundamento de tales elecciones y herencias, hemos creído que convenía escribir sobre esto una ley co- mún, según la que se puso término también á la presente cuestión, Capítulo I Y así, hemos determinado no dejar confuso y sin distinción esto de las elecciones, sino dar para este particular el siguiente orden: que, una vez que la 'madre pase á segundas nupcias, la propiedad de la donación autenupcial se convierta inmediatamente en lucro de todos los hijos, y no tenga facultad al- guna la madre para elegir á unos hijos y privar de su consideración á otros, porque á todos juntamen- te los injurió con las segundas nupcias. Por lo cual, también en el caso ;presente toda la propiedad de la donación autenupcial irá á la hija, conservándo- sele á la madre e! usufructo mientras viviere, Y según nuestra constitución, si verdaderamente pre- muriese la madre, le compete á la hija toda la do- nación antenupcial, pero si la hija, queda cierta- mente para la madre el lucro en virtud del pacto para el caso de que no existan fijos, mas lo restan- te será de la hija, y al morir lo transmitirá á sus herederos, que son llamados por la ley. Capitulo II Mas lo que ciertamente se hace siempre, pero no ha sido todavía determinado i cor la ley, lo agrega- mos á esta ley para su mejor desarrollo y aplica- ción. Porque si acaso no al hijo, sino á algún ex- traño, la madre, que todavía no celebró segundas nupcias, le donara cierta parte de la donación au- tenupcial, ó alguna cosa de ella, ó toda ella, ó aca- so la enajenase de otro modo, y después se uniera á segundo marido, es evidente que al sobrevenir las segundas nupcias se invalida la enajenación, y esto no de todos modos, sino que quedan en sus- penso así la enajenación como la invalidación. Pues si quedaren sobreviviendo los hijos, se invalidará en absoluto lo que se hizo, transmitiendo la ley á los hijos la propiedad de la donación antenupuiai, y no atendiendo á la mujer, si algo hubiere hecho en lesión de los hijos. Mas si premuriesen todos los hijos de la madre, será firme el contrato no en su totalidad, sino conforme al pacto para el caso de que no existan hijos, que nosotros introdujimos los primeros, y establecimos hace poco escribiendo so- bre esto una ley. Y ciertamente que r'esf ccto á algu- na parte será tirrne el cont r ato, pero que en cuanto á otra aparecerá invalidado, esto es, que será váli- do ciertamente en cuanto á lo que permanece en poder de la madre con ocasión del pacto para el caso de que no existan hijos, pero será invalidado en cuanto á lo que se transmite alos sucesores del hijo, de suerte que, si se hallara que sólo la madre.suee- de al hijo, todo el contrato será nuevamente firme. § 1.—Mas corno las penas contra los hin uhos son comunes así para el marido, como para la urujer, aquél ciertamente sufrirá la pérdida de la dote al 21 Veniente usura mox tantrnnn u ,d.. eius lilioruur propri.•. tate rnaneute autenuptialis, TrTc(., y Por), de, omitela Con). (I ) Trid., J Port. 16 NOVELAS.—CONSTITUCIÓN II :latera in antenuptiali seu propter nuptias dona- tione. h:t hace lex in utraque sit posita persona, hace et de electione, et de alienatione, et de lucro sanciens. Cap. III Cluum igilur reliquurn sit cogitare de hereditati- bus filiorum, pro quo etiam praesens est dubitatio, oportere credimus generali lege et praesentem quaestioneni dirimere et determinare (1), et in fu- turo rnovendis omniFius ciare decisionern. Et san- cimus, alias res post antenuptialem donationem ad filios venientes, si quidern filius masculus aut fe- ruina forte testetur, secundurn lebern venire ad scriptos heredes, lije matre non prohibita scribi a filio herede, sed etiam contra testamentum ei datis allegationibus, si forte filies eain praetermiserit, aut jrratiouabiliter, exheredataru feccrit. Si vero intestatus decesserit, illius partem (2), si gulden' habucrit filios proprios, ad filios venire, sin autern non liabuerit quidem filios proprios, sit fratrum vocatjo, et matris una cure fratribus (secundum quod a nobis sancituni est) ad hereditatem venien- tis, et eam firme batierais, sive ad secundas vellet venire nuptias, sive non. Nec enim maiores poe- nas adversus mulleres, quae ad secundas veniunt nnptias, facimus, neque ex hoc eas ad necessita- tatem deduci,uus amaram et nostrorum temporuin indignara, ut rnetu castarum nuptiarum, licet se- cundae sunt, ab his quidem abstineant, et descen- dant ad quasdam interdictas permixtiones, et for- san ad servorum etiam corruptiones, et quoniam non licet legaliter caste vivere, contra leges luxu- rientur. Nequaquam igitur valere volumus neque in quinto libro Codicis cognominis (3) nostrae pie- tatis positam constitutionem, decernentern de he- reditatibus filiorum, quos matres ad secundas nu- ptias veuientes viderunt praeobeuntes, neque in sexto libro eiusdem conscriptionis sub titulo Ter- tulliaiii, quae (4) de mulieribus disputat secundis quidein nuptiis iunctis, ante secundara tarnen co- pulationem finos ainittentibus, sed vocetur ad filii hereditatem rnodis omnibus mater cutn fratribus, et hauc liaheat firme, nihil ex secundis laedenda nuptiis. Quod et in subiecta quaestione, quae le- geni hanc movit, obtineat, et mater una cum filia succedat hereditati, aut etiam succedens hanc ir- refhagabilitcr i:rabeat, nihil ex spe secundarurn laedenda nuptiarum, sed domina eiusdem heredi- Latis cum filia absolute consistens. Optimuni itaque est, atque laudabile, et dignum oratione, ut niulie- res ita se honeste tractent, quatenus quae semel ad virum venerunt, servent inviolatum rnorien- tium tormo, et huiusrnodi rnulierem et miramur pariter, et laudamus, et non procul a virginitate ponimus. Sin antena non valuerit (quum forsitan et iuventus hoc non patiatur) (5) nec possit contra fervorem naturae resistere, non est torquenda pro- pter hoc, nec iuterdicendae sunt ei conimunes leges, sed ad viri alterius veniat nuptias honeste, et omni luxuria abstineat, et fruatur successione filiorum. Sic enim eos adliuc amplius diliget, et non quasi quosdam odibiles respiciet, poenis subdita sic arnaris. Sicut enim patres, si ad secundas ve- (1) Port., It Cont.; dirimere et, omítelos Trid. (2) Trid.: reservata illius parte, Port.; reservarte )11ius partem, Con t. (s) cngnovimus, Trid.; agnovimus, Port. Vvtase Cayacio r)bss. V111. 10. 11) qui, Trid., y Port. pasar á segundas nupcias, y ella la de la donación antenupcial, ó por causa de las nupcias. Y esté es- tablecida esta ley para una y para otra persona, sancionando esto así respecto á la elección, como en cuanto á la enajenación y al lucro. Capitulo III Así, pues, como restaba pensar sobre las heren- cias de los h il os, sobre lo que también versa la duda presente, hornos creído que es conveniente dirimir y determinar en una ley general también la presen- te cuestión, y dar una decisión que en lo futuro ex- cluya todas. Y mandamos, que los otros bienes que después de la donación antenupcial van á los hijos, si acaso testara un hijo varón ó hembra, pasen con arreglo á la ley á los herederos instituidos, no pro- hibiéndose aquí cine la madre sea instituida here- dera por el hijo, sino dándosele alegaciones tam- bién contra el testamento, si acaso el hijo la hubie- re preterido, ó sin razón desheredado. Mas si hu- biere fallecido intestado, la parte de él, si tuviere hijos propios, pase á los hijos, pero, si no tuviere hijos propios, tenga lugar el llamamiento de los hermanos, y de la madre, la cual vaya á la heren- cia juntamente con los hermanos, (según lo que por nosotros se dispuso), y téngala en firme, ora quie- ra, ora no, pasar á segundas nupcias. Porque no establecemos mayores penas contra las mujeres, que pasan á segundas nupcias, ni por esto las re- ducimos á la necesidad amarga é indigna de nues- tros tiempos, de que por temor á castas nupcias, aunque sean segundas, se abstengan ciertamente de ellas, y desciendan á ciertas uniones prohibidas, y acaso también á las corrupciones de esclavos, y, porque en la legalidad no les es lícito vivir casta- mente, vivan lujuriosamente contra las leyes. Y así, de ninguna manera queremos que tengan vali- dez ni la constitución inserta en el quinto libro del Código que lleva el nombre de nuestra piedad, que dispone sobre las herencias de los hijos, á quienes las madres que pasaron á segundas nupcias vieron premorir, ni la contenida en el libro sexto de la misma compilación bajo el título del Senadocon- sulto Tertuliano, que discute sobre las mujeres uni- das ciertamente en segundas nupcias, pero que an- tes de la segunda unión perdieron los hijos, sino que sea de todos modos llamada á la herencia del hijo la madre juntamente con los hermanos, y tén- gala en firme, sin que en nada haya de ser perju- dicada por las segundas nupcias. Lo que se obser- ve también en la presente cuestión, que ha dado ocasión á esta ley, y suceda la madre juntamente con la hija en la herencia, ó también al suceder en ella téngala irrevocablemente, sin que en nada haya de ser perjudicada por la esperanza de segundas nupcias, sino quedando en absoluto dueña de la mis- ma herencia juntamente con la hija. Y así, es lo me- jor, y laudable, y digno de encomio, que las muje- res se conduzcan honestamente, de tal suerte, que las que una vez se unieron á marido conserven in- violado el lecho del que murió, y á tales mujeres al mismo tiempo las admiramos, y las alabamos, y las colocamos á no grande distancia de las virgenes. Mas si no tuviere fuerzas, (porque ó veces tampoco lo consiente la juventud),. y no pudiera resistir con- (5) Trid ; iuvenis hoc non patiatnr, Port., / Cont. En otras ed, falta non, y ele ambas maneras se puede leer, esto es, non patiatur y patiatur. Spang. dice en la nota; en libros antiguos se lee, .suprimida la negación, cura foraitan et in- venia hoc patiatur, lo que concuerda con el testo griego. NOVELAS. — OONSTITUOIÓN II  17 niant nuptias, non fraudamus filiorum suorum successione, nec quaelibet est lex aliquid tale di- cens, sic neque matres privabimus filiorum suc- cessione, si matres ad virum veniant secundum, licet ante nuptias secundas aut post secundas filii moriantur. Alioqui ex absurditate legis, licet prae- moriantur filii ornnes, non relinquentes filios aut nepotes, nihilominus supplicium manet, et non succedit eis mater, nec si sine filiis moriantur, sed inhumane ab eorum expellitur successione, fru- stra quidern pariens, frustra simul et nutriens, propter legales nuptias subiecta poenis, et succe- dent quidem illis aliqui ex longa cognatione, mates autem irrationabiliter expelletur, Quapropter ee ipsa succedat filiis, et sit haec lex clemens et mi- tis, matres filiis concilians. Colligentes igitur huius legis partes sancimus, quoniam matrem (secun- dum quod iam dudum diximus) assimilamus patri in antenuptiali donatione, et ipsam sustinere qui- dern poenas, sicut sustinet pater in dote, in here- ditatem autem filiorum sine tergiversatione veniant et pater et mater secundum subiectas utrique ca- sui griaestiones. Proinde quod patres habent sive ad secundas venientes nuptias, sive non, hoc etiam matres habeant, voceturque mater ad filii heredi- tatem, sive iam ad secundas venit nuptias, sive postea veniat. § 1.—Antenuptiali y ero donatione ad secundum veniens consortium neque secundum quantum he- res cxsistet filii fruatur, sed hoc filiorum sit solum lucrum eis a lege datum, et non videatur esse pass hereditatis filii, sed adhuc antenuptialis donatio- nis non abiiciens naturam, Quae competit tenere etiam cisca eas, quae nunc iam sunt viduatae mu- lieres, et propriis successerunt filiis, et quae non- dum ad secundas veniunt nuptias, licet postea veniant. Quod igitur hic habetur, sic omni tempo- ri sanciatur. Cap. IV Aliud vero quiddam occasione secundo nuben- tium mulierum et antenuptialis donationis adiicere prioribus hene se habere credidimus (1). Priscis namque constitutionibus praebentibus electionem rnulieri, quae ad secunda vota descendit, si vellet ac,cipere ante nuptias donationem secundum quod ei permittunt pacta, et exponere filiis cautionem, quia moriens haec restitueret (2), sive quum non valeret (3) dare cautionem, aut nollet forte, mane- rent quidern res apud filios antenuptialis donatio- nis, solverent autem el etiam tertiam partem cen- tesimae usurae, nos ex quaestionum emerñentium varietate moti, quoniam invenimus minores in hoc periculum pat ī entes, antenuptiali donatione in pe- cuniis exsistente, et alios aurum quidem non ha- (1) Trid., ry`Yort.; credimue, Corzt. (2) restituet, Trid. Toxo VI-8 tra la fogosidad de la naturaleza, no ha de ser ator- mentada por esto, ni se le ha de privar de las leyes comunes, sino pase á contraer honestamente nup- cias con otro marido, y absténgase de toda lujuria, y disfrute de la sucesión de los hijos. Porque así los amará todavía más, y no los mirará en cierto modo corno odiosos, estando de tal manera sujeta á penas amargas. Porque así como á los padres, si pasan á segundas nupcias, no los privamos de la sucesión de sus hijos, ni hay ley alguna que diga cosa semejante, así tampoco privaremos á las ma- dres de la sucesión de los hijos, si las madres se unieran á segundo marido, aunque antes ó después de las segundas nupcias fallecieran los hijos. De otra suerte, por absurdo de la ley, aunque premu- riesen todos los hijos, sin dejar hijos ó nietos, sub- sistiría, sin embargo, el suplicio, , y no les sucedería la madre, aunque fallecieran sin hijos, sino que se- ria inhumanamente repelida de la sucesión de ellos, habiéndolos ciertamente parido en vano, y en vano también amamantado, estando sujeta á penas por causa de nupcias legales, y sucederían á aquellos ciertamente algunos de remoto parentesco, ysería no obstante rechazada sin razón la madre. Por tanto, suceda también ella á sus hijos, y sea esta ley cle- mente y benigna, reconciliando á la madl•e con los hijos. Resumiendo, pues, las partes de esta ley mandamos, puesto que, (según lo que ya antes lie- mos dicho), asimilamos la madre al padre en la do- nación antenupcial, que también ella soporte cierta- mente penas, como las soporta el padre en cuanto á la dote, pero que sin tergiversación vayan así el padre como la madre á la herencia de sus hijos, en conformidad á las cuestiones propuestas para uno y otro caso. Por consiguiente, lo que los padres tie- nen, ya si pasan, ya si no, á segundas nupcias, tén- ganlo también las madres, y sea llamada la madre á la herencia del hijo, ora si ya había pasado á se- gundas nupcias, ora si pasara después. § 1.—Mas la que pase á segundo matrimonio dis- frute de la donación antenupcial no como siendo heredera del hijo, sino siendo esto únicamente lu- cro de los hijos dado á ellos por la ley, y sin que se considere que es parte de la herencia del hijo, sino que no ha perdido todavía la naturaleza de dona- ción antenupcial. Lo que procede que tenga validez también respecto á aquellas mujeres que ya hoy son viudas, y les sucedieron á sus propios hijos, y no pasaron todavía á segundas nupcias, aunque pa- sen después. Así, pues, lo que aquí se contiene esté de este modo sancionado en todo tiempo. Capitulo IV Mas alguna otra cosa hemos creído que era con- veniente añadir á las anteriores con ocasión de las mujeres que se casan segunda vez y de la donación antenupcial. Porque concediendo las antiguas cons- tituciones á la mujer, que pasó á segundas nupcias, la elección entre recibir, si quisiera, la donación de antes de las nupcias, según lo que le permiten los pactos, y darles ái los hijos caución de que al morir se la restituirá, 6, sí no pudiera 6 acaso no quisie- ra dar la caución, que ciertamente queden los bie- nes de la donación antenupcial en poder de los hi- jos, pero pagándole éstos también la tercera parte de los intereses al uno por ciento mensual, movi- dos nosotros por la diversidad de cuestiones que surgen, porque hallamos que en esto los menores (3) Trid.; valet, Port., ri Cortt. 18 NOVELAS .--CONSTITUCIÓ N II bentes, coactos autem omnia paterna vendere, quatenus exsolveretur antenuptialis donationis de- bitan, ad eos utique secundum legern antenuptiali donatione veniente, propterea iudicavirnus aporte- re l,une dan ordinem causae, ut, si quis contulerit res secundum antenuptialem donatiuncin, si clui- denr omites irnrnobiles sint, maneat cavan uSUs apud matrem, et i l 5sa eum colligat, el non respuat, neque exigat filios pro Irarurn aesrimatioue usuras, sed et diligentiam earurn habeat, sicut lex iubet usu gulden) exsistentibus dominis, ei. custodiat eas secundum leges antiguas lilüs superstitibus, aut, si omnes rnoriantur, secundum nostraur legem (1), in casum quidem non exsistentium tiliorum matri, reliquum yero tiliorurn lreredihus corrservairdurn. Si auteru onrnis forte consistat in pecuniis aut. aliis rrrobilibus rebus antenuptialis dorralio, tertiarn usu- rarum partem percipientem ruatrem curo cautione jan) delinita non exigere a filiis aurum, nisi forte idonea sit viri substantia, et habeat aurum, ei, ar- gentan, et vestenr, et quidc l uid conscriptrun fuerit rnatri; tuuc enim electionem matri dabimus, sive voluerit res percipere, et praebere cautionem, sive islam (2), quarn diximus, usurarir accipere et se- enrulan priores leges, et secundum nostram. Si yero perrnixtae sint res, et donatio ante nuptias aliud quidem in pecuniis, aliud y ero in imnrobili- bus habeat rebus immobilia quidem modis omni- bus remoliere apud matrem, ut alimenturn habeat linde, porro de mobilibus hace valere, quae sanci- vimus prius, si essent in rebus mobilibus omnia antenuptialis donationis consistentia. Cape V Illud quoque dudan acerbe quidem sancitum, raro autem in indicio examinatum existimamus oportere clara lege conrplecti, et tradere usui, et deducere ad iudicia, pro communi positum adiuto- rio. Si eniur coniungantur aliqui alterutris cum dotis et antenuptialis donationis documentis, dein- de vir quidem antenuptialem donationem praebcat, mulier autem scribat dotem, aut ipsa praebente eam aut dante patre aut quolibet extraneo, postea appareat matrimonii tempore dos non data marito, sed sustineat onera rnatrirnonü, et matrimonium monte viri solvatur, non est iustum omnino, mu- lleren) dotem non dantem (3) marito antenuptia- lcm accipere donationem. Sin autem etiarn non totam dedit doten), et ipsa pro tanto exigat dona- tionem (4) in quantum declerit dotem,. aequalitatis enirn et iustitiae sumus amatores, quarn quidem in omnibus aliis, et in consortiis volumus obtinere. Quapropter quae mulier nil omnino dat, nil omni- no percipiat, quae y ero minus, quam peofessa est, dedit, tantum recipiat solum, quantum obtulit, sitque etiarn hoc optimum in praesenti lege incre- mentum, plurima decernente, quae semper in du- bitatione sunt, vix autem modo ad legislationem (1) voterem, adicionan Triri., y Port. (2) Trid., y Port.; iustam, Cont. (3) Justa-mulier— dotem non daus, Trid. corren riesgo, si la donación antenupcial consistie- se en dinero, y ellos ciertamente no tuvieran dine- ro, de verse obligados á vender todos los bienes paternos para que se pagase la deuda de la dona- ción antenupcial, correspondiéndoles á ellos cien. tameute la donación antenupcial con arreglo á la ley, hemos juzgado por todo esto que era conve- niente (pie se diese para la cuestión esta disposi- ción, que, si alguno hubiese conferido bienes por donación antenupcial, permanezca el usufructo de los mismos, si verdaderamente todos fueran inmue- bles, en poder de la madre, y que ésta lo recoja y no lo rechace, y no exija conforiee á la estimación 'de aquellos intereses á los hijos, sino que tenga el cuidado de ellos como á la verdad manda la ley á los que son dueños del usufructo, y los custodie con arreglo á las antiguas leyes para los hijos sobrevi- vientes, ó, si todos murieran, para la madre, con arreglo á nuestra ley en e] caso de que ciertamen- te no existan hijos, pero debiendo conservar lo res- tante para los herederos de los hijos. Mas si toda la donación antenupcial consistiera acaso en díne ro ó en otros bienes muebles, percibiendo la madre la tercera parte de los intereses con la caución ya determinada, no exija de los hijos el dinero, á no ser acaso que fueran solventes los bienes del mari- do, y en ellos hubiera el oro, la plata, el vestido y cualquiera cosa que se le hubiere adscrito á la ma- dre; porque entonces le daremos á la madre la elec- ción para recibir, si quisiere, las cosas, y dar cau- ción, ó para percibir el interés que liemos dicho, tanto según las anteriores leyes, como coniforme á la nuestra. Pero si los bienes estuvieran mezcla- dos, y la donación antenupcial contuviera partes ciertamente en dinero, y parte en bienes inmue- bles, queden de todos modos los inmuebles en po- der de la madre, para que de ellos perciba los ali- mentos, pero rija en cuanto á los muebles lo que antes hemos sancionado para el caso de que todos los de la donación antenupcial fuesen consistentes en bienes muebles. Capitulo V Otro punto sancionado antes ciertamente con dureza, pero rara vez examinado en juicio, he- mos creído que convenía comprender también en ley clara, y ponerlo en- uso, y llevarlo á los , jui- cios, como puesto en beneficio común. Porque si algunos se unían á otras con,documentos de done y de donación antenupcial, y después el marido die- ra en efecto la donación antenupcial, y la mujer escribiera la dote, ya aportándola ella misma, ya dándola el padre ó un extraño cualquiera, y des- pués apareciera que durante el tiempo del matri- monio la dote no le había sido dada al marido, pero que éste levantaba las cargas del matrimonio, y el matrimonio se disolvía por la muerte del marido, no es de ninguna manera justo que la mujer que no le dió al marido la dote reciba la donación ante- nupcial. Mas si no dió toda la dote, exija ella la do- nación por tanto cuanto de la dote hubiere dado, porque somos amantes de la igualdad y de la justi- cia, que ciertamente queremos que prevalezca en todas las otras cosas, y en los matrimonios. Por lo cual, la mujer que absolutamente no da nada no perciba en absoluto nada, y la que dió menos de lo que prometió reciba solamente tanto cuanto entre- (4) Port.; donationem-reí in q uantum, Trid.; donatio•em • et in quantum, Cont. • NOV>;LAS.—CONSTITiICIÓN III 19 deducta. Hanc autem valere volumus legem et in casu dante ei principium, et in pendentibus litibus, et i q omnibus de cetero provenientibus. Epilogus Quae igitur placuerunt nobis tua sublimitas ope- ri effectuique contradere festinet, et manifesta uni- versis per progt • ammata propria faciat, quatenus in ouinibus civitatibus, quas riostra ditio continet, haec valeant, et cesta omnibus fiant, secundurn quod a nobis dispositum est. Dat. XVII. Kal. April. (1) Constant. BEL1sARIo V. C. Cons. [535.] CONST. III (2) UT DE'rERM1MATUS SI'I' NUMERUS CLERICORUM SANCTISSIMAE 1FIAlORIS ECCLESIAE, ET CLERICORUM SANCTARUM ECCLESIARUM (3) (CoII. I, tit, 3.) Inp. IUSTINIANUS A. rPIPHANIO, saraetissinlo et bea- tissinlo ArclLl:episcopo reyiae civitcatis, et universali Patriarchae (4).. Praefatio Dudum quidem communi et generali lege et ad tuam beatitudinern, et ad reliquos sanctissimos patriarchas scripta de ordinatione venerabilium episcoporum, et reverendissimorum clericorum, nec non mulierum diaconissarum, et ut non am- plius sint ab alltiqua mensura qui ordinantur, dis- posuimus; quod nobis videbatur bene se et com- petentes liabere, et regularum sacrarum (5) digne. Praesentem y ero legetil s t )ecialem ad tuain beati- tudinem scribilnus de numero reverendissimorum clericorum, qui in llac urbe sunt, disponentes. Quia enim paene nihil immensurn bonum est, com- petens est, neque ordinatioues, quae super reve- rendissimis clericis fiunt aut super reverendissi- mis diaconissis, fieri tantas, ut illorum expensis sanctissima ecclesia incidat in causaría mutuorum matimorum, et paulatiln ad novissimam inopiam deponatur ((3), Novimus enim propter huiusmodi occasionem hullas regiae civitatis sanctissimam maiorem ecclesiam, nostri imperii matrem, debitis inquiétari maioribus, et non antes valentem lacere singulas erogationes reverendissimis clericis, an- tequam aurum non parvuul sumat nnutuum, fa- ciens tam hypotilecas quam pignorum dationes in optirnis sois praediis (7) et suburbanis. Propter hoc igitur perspexilnus nosrnetipsos deponere ad iruiusmodi causae .inquisitionem, et agnoscere, quemadmodum prius se habuerit, quidque longitu- do temporis adinvenerit. Investigantes igitur illud undique, invenimus, quoniam singuli eorum,_ qui sanctissimas ecclesias aediticaverunt in hac feli- cissima civitate, non pro aedificio solummodo co- gó, y sea también esta muy excelente adición á la presente ley, que determina muchas cosas, que siempre están en duda, pero que apenas fueron lle- vadas hasta ahora á la legislación. Mas queremos que sea válida esta ley así en el caso que le dió ori- gen, como en los litigios pendientes, y en todos los que sobrevengan en lo sucesivo. Epilogo Por tanto, apresúrese tu sublimidad á llevar á eje- cución y efecto lo que nos ha parecido bien, y hágalo manifiesto á todos por medio de edictos especiales, á fin de que tenga validez en todas las ciudades que com- prende nuestra potestad, y se haga saber á todos en conformidad á lo que por nosotros ha sido dispuesto. Dada en Constantinopla á 17 de las Calendas de Abril, bajo el consulado de BELISARIO, varón muy • esclarecido. [535.] CONSTITUCION III DE QUE SEA DETERMINADO EL NÚMERO DE CLÉRIGOS DE LA SANTÍSIMA IGLESIA MAYOR, Y DE LOS CLÉRIGOS DE LAS SANTAS IGLESIAS [Colección I. titulo 3.] El Emperador JUSTINIANO, Augusto, 4 EPIFANIO, san- tísimo y beatisimo Arzobispo de la real ciudad, y Patriarca universal.. Prefacio Ya antes ciertamente dispusimos por la ley co- mún y general dirigida á tu beatitud y á los demás santísimos patriarcas sobre la ordenación de vene- rables obispos, y de reverendísimos clérigos, y tam- bién de mujeres diaconisas, y para que no excedan del antiguo número los que son ordenados, lo que nos parecía que cuadraba bien, conveniente y dig- namente á las sagradas reglas. Al presente dirigi- rnos á tu beatitud esta ley especial, disponiendo res- pecto al número de reverendísimos clérigos que hay en esta ciudad. Porque como casi nada desme- surado es bueno, es conveniente que las ordenacio- nes, que se hacen de reverendísimos clérigos ó de reverendísimas diaconisas, no sean tantas que por sus gastos llegue la santísima iglesia á la necesi- dad de contraer muy grandes préstamos, y sea re- ducida paulatinamente á extrema pobreza. Porque hemos sabido que con ocasión de esto es abrumada la santísima iglesia mayor de esta real ciudad, ma- dre de nuestro imperio, con mayores deudas, y que no puede hacer los gastos correspondientes á los reverendísimos clérigos de otra suerte, sino to- mando antes no pequeña cantidad á préstamo, ha- ciendo ya hipotecas, ya entrega de prendas, sobre sus mejores predios y fincas de los suburbios. Así, pues, hemos considerado por esto dedicarnos nos- otros mismos á la investigación de este particular, y conocer de qué modo se hallaba esto antes, y qué es lo que ha añadido el largo transcurso de tiempo. Haciendo, pues, investigaciones sobre esto en todas partes, hallarnos que todos los que edificaron san- tísimas iglesias en esta felicísima ciudad pensaron (1) XV. Kal. April., Scrimg. y los mms. rlTeerm. (2;, !In!. y Scrimg.—De, esto A'or. hay un epítome en Coll. const. ceo!. III. 1. 9. G'or'!ti bibl. TI. p. 1:4311, r l en Coll 87. ca- Mi. e. 20.: ¡Ioaanis) Nomoc. tit. 19.—Casi. íntegra se halla en ln.e Pns. 111.1-3.: Vense P.:e±l. ¡,. 1— Irr i i^_n. cnnat. terdo e s pi ele la rer,<idu de (a antiyu.a g lu.rr. (3, Tri.cl., g Port.; eccicei;u • uin ConStantinopolitanarum, Con t. 1 4) Trirl., y Cont.: et universi eius traotas patriarchae, Port. (fi: Tr''d.: sacrarorn. omítela Coa?, 1 t:ont. le parece ;une Jebe leer deportr;tur, c Gro m , det'et•atur. (7; T'ricl.; praediis rustieis, Port., y Cont. 20 I NOVELAS. — CONSTITUOIÓN III ;;itaverunt, sed etiam ut expensas sui'ficientes da- rent a se factis venerabilibus domibus, et determi- narent, quantos quidem competens esset presby- teros per unainquamque ecclesiam, quantosque diaconos n,asc,ulos atque feminas, et quantos sub- diaconos, et rursus cantores, atque lectores, et ostiarios constitui, et super haec etiam oratorii ex- pensas definierunt, et reditus proprios dederunt, sufflr • ientes üs, quae a se constituta sunt, si quis autern adiecerit multitudiuem, nequaquam amplius p enil,us extendi valentes, lit quidem permanse- runt (1) usque ad mulium tempus talia conservata; et doi, _.: I: ' fuit, duraverunt (2) sanctissimarum ecclesiarum dornibus quae sufficerent. Quum Yero deo arnabiles episcopi ad aliquorum preces sernper respicientes protracti sunt ad ordinationuin multi- tudinem, aucta quidem est expensarum quantitas ad irnmensitatem multam, creditores autem iam (3) undique et usurae, et novissime neque creditores inveniuntur propter (4) incredulitatem ianr cau- sae, sed alienationes cuan necessitate et contra leges, et causae indecentes et neque propria digni- tate temperatae, ut ex bac nimietate neque prae- dia, riegue suburbana sufficerent liypothecis et piguoribus, neque creditores propter hoc inveni- • rentur, sed ad inopiam descenderent novissimam, et nec ipsis ministras emolumentum dare suffice- rent, sed ad viarn omnium infelicissiinam causa descenderet, quatenus rerum omnium creditoribus cederel; quod etiam dicere piget nos, et .quemad- moduni non fiat, providemus. Nam si non aliquis ferret libenter eum, qui ultra substantiam suam expendit, quomodo non et de his nobis est cogi- tandum? Non enim oportet ad mensuram expen- sarum quaer • ere etiam possessiones (hoc enim si- mul ad avaritiam impietateinque perducit), sed ex iis, quae sunt, expensas quoque (5) metiri. Qua- propter competenter etiam de bis sancimus, et inimensitatern excludimus, certae rnedicinae cau- san) tradentes. Cap I Sancimus igitur, eos quidem, qui hactenus sunt in eadern sauctissima maiore ecclesia, et reliquis oinnibus venerabilibus domibus (6) reverendissi- mos clericos, et mulleres diaconissas, et ostiarios manero in quo sunt schemate (non enim quod est minuianus (7), sed de futuro providentes (8) haec sancimus), reliquo y ero tempore nulla fiat ordina- tio, donec ad antiquum numerum, institutum ab iis, qui sanctissimas ecclesias aedificaverunt, re- verendissimorum clericorum quantitas redigatur. Sed quoniam pridern etiam reverendissiulorum cicricorum sanctissimae maioris ecclesiae regíae nostrae civitatis determinatus est numerus, et val- de brevis erat, utpote una exsistente sanctissima ecclesia, postea y ero et venerabilis domus sanctae gloriosaeque virginis et dei genitricis Mariae, iux- ta sanctissiuiae maioris ecclesiae vicinitatein posi- La, aedificata est a piae memoriae Verina, et ve- neranda domus saneti martyris Theodori a Spo- (1) nequagnam penítus eltendenti eufficientem et per= maneeriut, 1'rid.; nequaquam penitus extendenti sufficientem irermauserunt, Port. il, ft, í)averunt, 'Trid„ y Pn, 1. (3) Trid., y Port.: iam, omítela Cont. (4) et novissima etiam /legue creditores propter !omitien- do iuveníuuturi, Trid. Novissima, refiriéndose á inopia, J no solamente en el edificio, sino también en dar rentas suficientes á las venerables casas hechas por ellos, y en determinar cuántos presbíteros, y cuántos diáconos varones y hembras, y cuántos subdiáconos, y también cantores, y lectores, y os- tiarios competía ciertamente que se nombraran para cada iglesia, y además de esto determinaron también los gastos del oratorio, y dieron rentas pro- pias, suficientes para lo que por ellos había sido es- tablecido, pero que de ninguna manera se podían extender á nada más, si alguno hubiere agregado una multitud. Y ciertamente permanecieron con- servadas mucho tiempo tales disposiciones; y mien- tras esto fué así, se conservaron los bienes que eran suficientes para las casas de las santísimas iglesias. Mas cuando los obispos, amantes de Dios, atendiendo siempre á las súplicas de algunos, se dejaron llevar á la multitud de ordenaciones, se au- mentó ciertamente la cuantía de los gastos hasta una cantidad desmesurada, y se aumentaron ya por todas partes los acreedores y los intereses, y últi- mamente no se encuentran ya acreedores por falta de crédito en el negocio, sino enajenaciones por necesidad y contra las leyes, inconvenientes para la causa y no atemperadas á la propia dignidad, de suerte que por virtud de esta exageración ni los predios, ni las fincas de los suburbios, bastarían para hipotecas y prendas, ni se hallarían por esta causa acreedores, sino que llegarían á la última miseria, y no bastarían para dar su emolumento á los mis- mos ministros, sino que la causa llegaría al estado más infeliz de todos, hasta á hacer cesión de todos los bienes á los acreedores; lo que también nos ape- na decir, y proveemos para que no suceda.-Porque si alguien no tolera de buen grado al que hace gas- tos superiores á sus bienes, ,cómo no se ha de pen- sar por nosotros también sobre éstos? Porque no es conveniente tampoco procurar posesiones para la cuantía de los gastos, (pues esto lleva también á la avaricia y á la impiedad), sino que se han de medir los gastos por las que hay. Por lo cual también sobre esto disponemos lo conveniente, y excluimos el des- mesurado número, dando cierto remedio para el caso. Capitulo I Así, pues, mandamos que permanezcan en la mis- ma plantilla en que hoy están los reverendísimos clérigos, y mujeres diaconisas, y ostiarios, que hay en la actualidad en la misma santísima iglesia ma- yor, y en todas las demás venerables casas, (porque no reducimos la que hay, sino que esto lo dispone- mos proveyendo para lo futuro), pero en lo sucesivo no se haga ninguna ordenación hasta que el núme- ro de reverendísimos clérigos quede reducido al antiguo, instituido por los que edificaron las santí- simas iglesias. Mas como antes también era deter- minado, y muy corto, el número de reverendísimos clérigos de la muy santa iglesia mayor de nuestra real ciudad, porque existía una sola santísima igle- sia, pero después fué edificada por Verina, de pia- dosa memoria, también la venerable casa de la san- ta y gloriosa virgen y madre de Díos, María, sita próxima á la santísima iglesia mayor, y fué dedica- da por Esporacio, de gloriosa memoria, la venera- supliéndose superveniens, la glosa; et novissima inopia est neque credítores inveniuntur propter, Port. (5) Trid.: quoque, omítenla Port., y Cont. (6) Trid,, y Port.; et reliquas omnes venerabiles domos, Cont, (7) minueutes, Trid., , Port. (8) sed de futuro p rovidentes, omítenlas Trid., y Port. NOVELAS.--CONSTITUCIÓN III  21 racio (1) gloriosae memoriae dedicata est, erat autem etiain venerabilis domus sanctae Helenae, quae sanctissimae maiori ecclesiae copulata est, propterea redigere numerum ad antiguan-1 figu- ram impossibile est. Non enim sufficient tantis ecclesiis pauci consistentes, quoniam (2) non pro- prios clericos neque una quidem harum trinca ha- beat basilicarum (3), sed communes sunt et san- ctissimae maioris ecclesiae, et earum, et omnes circumeuntes (4) secundum quendain ordinem et circulum ministeria in eis celebrant, deinde etíam plurima multitudine et ex antiquis haereticis ad sanctissimam maiorem ecclesiam deducta gratia quidem magni dei et salvatoris nostri Iesu Christi laboribus autem et immutationibus nostris opor- teat plures, quam a principio, ad praesens officii ministerium definiri. § 1.—Quapropter sancimus, non ultra sexaginta quidem presbyteros in sanctissima maiore ecclesia esse, diaconos autem masculos centum, et qua- draginta feminas, subdiaconos y ero nonaginta, le- ctores autem centum et decem, cantores viginti quinque, ita ut sit omnis numerus reverendissimo- rurn clericorum sanctissimae maioris ecclesiae in quadringentis viginti quinque, et insuper . cen- ium (5) exsistentibus iis, qui vocantur ostiarii. In sanctissima siquidem maiori ecclesia huius felieis- simae nostra civitatis, et per (6) tres venerabiles domos unitas ei, tanta clericorum sit multitudo nullo quidem horum, qui nunc sunt, excludendo, licet multo plurium sit numerus ab iis, qui a no- bis nunc determinati sunt, nullo autem de cete- ro aduciendo in unoquoque ordine in iis, qui nunc sunt, donec ad hunc numerum mensura redigatur. Cap. II Illud quoque adiiciendum est, ut quod hactenus indecenter fiebat, nequaquam in republica gera- tur, id est multos reverendissimorum clericorum dedignari quidem in iis, quibus ordinati sunt, san- etissimis ecclesiis aut hic, aut in provínciis deser- vire, ad sanctissimam y ero maiorem ecclesiam et venerabilem clerum eius per patrocinium quodli- bet accedere. Quod de cetero omnimodo fiel-1 pro- hibemus. Nam si super venerabilibus monasteriis prohibemus ex alio monasterio ad aliud transmi- grare, multo magis neque reverendissimis clericis hoc permittemus, lucri et negotiationis habere de- monstrationem huiusmodi horum desiderium iu- dicantes. Si vero et aliquando talem quandam mi- grationem tua heatitudo ant per teinpora imperium tieri perspexerit, non aliter lioc agi, antequam ad praeciictum a nobis numeruin causa redigatur, ut inigratio in ofticiuin deficientis fiat, et non su- pra numeruin aliquid omnino excedatur; hoc enim nulla machinatione, neque ex aliquo modo fieri sinimus. Et haec quidem de sanctissima maiore ecclesia. § 1.—In aliis autem omnibus ecclesiis, quarum expensas sanctissima maior ecclesia facit, sanci- mus, nunc quidem exsistentes manere similiter eos etiarn sub schemate, de cetero vero nullum ordinari, antequam ad statutum uniuscuiusque ec- clesiae, ut vocaut (7), quod antiquitus ordinatum il Sportatio, Trid.; Sporcatio, Port.; Porcatio, Cont. 59. y 76.; Speratin, Cont.; pero al margen añade: otros, Sporacio, delnendose leer qui_ri Asporatio, el que , !"u consta. :2) "fria.; quoniani guando, Port.; quouiamquidein, Cont. (s) neque in has tres habeaut basilicas, Trid.; llegue ma- tres liabeut basi.lícaa, Port. ble casa del santo mártir Teodoro, y había también la venerable casa de santa Elena, que fué agrega- da á la santísima iglesia mayor, y es, por lo tanto, imposible reducir el número á su antigua impor- tancia. Porque no bastarían para tantas iglesias los pocos que existen, pues ni una ciertamente de estas tres basílicas tiene clérigos propios, sino que son comunes para la santísima iglesia mayor y para aquéllas, y recorriéndolas todos según cierto orden y turno celebran en ellas sus ministerios, y ade- más también porque, habiendo sido llevada á la san- tísima iglesia mayor grande muchedumbre de an- tiguos herejes, ciertamente por obra de Jesucristo, Dios grande y Salvador nuestro, y también por nuestras exhortaciones, es conveniente que se se- ñalen más que al principio para el actual desempe- ño de su ministerio. § 1.—Por tanto, mandarnos, que no haya en la santísima iglesia mayor más de sesenta presbíte- ros, cien diáconos varones y cuarenta hembras, no- venta subdiaconos, ciento diez lectores, y veinti- cinco cantores, de suerte que el número total de reverendísimos clérigos de la muy santa iglesia ma- yor sea de cuatrocientos veinticinco, y haya además ciento de los que son llamados ostiarios. Y haya ciertamente tal número de clérigos en la santísima iglesia mayor de esta nuestra felicísima ciudad y en las tres venerables casas á ella unidas, sin que haya de ser excluido ninguno de los que ahora hay, aun- que sea mucho mayor el número que el de los que ahora han sido determinados por nosotros, pero sin que en lo sucesivo se haya de agregar ninguno en cada orden á los que hay ahora, hasta que la can- tidad quede reducida á este número. Capitulo II También se ha de añadir, que de ninguna mane- ra se haga en la república lo que hasta ahora se ha- cía inconvenientemente, esto es, que muchos reve- rendísimos clérigos se desdeñen deservir en las san- tísimas iglesias en que fueron ordenados, ó aquí ó en las provincias, y se agreguen mediante algún patro- cinio cualquiera á la santísima iglesia mayor y á su venerable clero. Lo que en absoluto prohibimos que se haga en lo sucesivo. Porque si respecto á los ve- nerables monasterios prohibirnos pasar de un mo- nasterio á otro, con mucha más razón no les permi- tiremos esto á los reverendísimos clérigos, juzgan- do que este deseo suyo constituye demostración de lucro y de negociación. Mas sí alguna vez con- siderare conveniente tu beatitud, ó el que á la sa- zón ejerza el imperio, que se haga alguna traslación semejante, no se verifique de otra suerte sino si an- tes se redujese el número al prefijado por nosotros, de suerte que la traslación se haga al lugar de uno que fallezca, y que de ningún modo se exceda en nada de aquel número; porque no dejamos que se haga esto por ninguna maquinación, ni de algún modo. Y esto ciertamente en cuanto á la santísi- ma iglesia mayor. 1.—Mas respecto á todas las demás iglesias, cuyos gastos sufraga la santísima iglesia mayor, mandarnos que de igual modo permanezcan tam- bién de plantilla ciertamente los que hoy existen, pero que en lo sucesivo no sea ordenado ninguno antes que el número de presbíteros, diáconos varo- (4) et harum omnes circumeuntea, Trid., y Port. (6, et super decern, Trid.; et supra ceutum, Port. '6; et per, omitenlas T, id., y Port. (71 ad eum qui vocatur statutus uniuscuiusque ecclesiae quod, Trid., y Port. 22  NOVELAS .—CONSTITUCIÓN III est ab aedificatoribus ecclesiarum, presbyterorum, diaconorurn rnasculorurn , atque feminarum, et sub- dia,:ouorum atque lectorum,•nec non cantorum et ostiariornm, numerus redi;;atur, et nullus in me- dio penitus adiicia,,ur. Nosque ipsi cavebirnus tale aliquid al;cre et ordinaudos abbreviamus (1), rrul- lusque uostroru;: ī iudicum tale aliquid agat, no- strarn I'orrnídaus legenr, et licentia sit beatissimo arclricpisr:opo et patri:Irchae huius regiae civitatis ordinationi contradicere, licet iussio de palatio ve- niat; flan, et g)ri praec,ipit, et cui praecipitur, sub ecclesiastica muleta erlrnt, si tale a!iquid egerint. Sed !toque in aliis e?clesiis, quaecunque emolu- meu tuur et expensas non (2) habent a sanctis.sima rnaiore coinpeteus est (3) rnultitudinem lntromittere (.1) ordirrandorurn in ipsis (5), nec.lue transcerrderó de cetero c:onstitutaln a principio etiañr super illis mensuran], ne lbrsan etiam qui in eas consecrantur (6), in rnultitudinem incidentes immensam, et accedentes síbimet a pie agentibus reditus (7) divide,ni,es, et exinde usque ad mensu- ran-1 eoivrrr non sufficere videntes (d), in maxi- marn angustian] ir;cidant. Si y ero ultra detinitam mensuran] in sau-•tissi:na r: ī aiore ecclesia (9) sive alia ecclesia ordiuel (10), qui per tenrpora fuerit sanctissirnao rnaioris ecclesiae sanctissirnus epi- S r;Opus, et y enerailllis OIr78delT1 OeCreSlae OeCOI1Gmi erogationem ex ecclesiasticis praebuerint rediti- bus (11) ipsi r l uo_ l ue de suo ex (12) propria facultate praebeant experrsam, et I -1ni hace experuiere eos perrniserit bearissilnus patriarcha. Sciant enim, quia, si quid tale egerint, licentiam dainus et san- ctissirnis patri;.:.rchis, qui post tale aliquid agentes fuerint, et posterioribus oaconomis, et ournibus reliquis reverendissimis ciericis talia perscrutari, el I'acta prolríbere et indicare imperio, ut illud co- guosccns prt:ecipiat ex substantia hace agentium oecononroruirr aut etiam permittentis archiepiscopi Iroc sareiri sanctissirnae ecclesiae. Quapropter, ne rursus forte liat talis aliqua rei confusio atque tu- rnultus, causa ad mensurarn a principio constitu- tam redacta, tunc ordinare liceat in tanturn, ut non trarrscendatur definita mensura, neque mune- rus transeatur, aut fiat quaedam circa hoc callidi- las. Non enirn illud patimur onnrino fieri, ut dic.a- tur, gnia licentia erit orciinare quidem, non tarnen erno!umenta praebere; hoc enim est rursus confu- sionern efficientium, et inmensa adiectione secun- da collegia constitueniium, deinde etiam plurimas Irabebit ea res circumventiones (13), ut alias sibi- met vias avaritiae inveniant pro alimentorum ex- pensis. F,t lroc igitur agi penitus etiarn sub muleta, quae vocatur ecclesiastica, prohibemus, maximam utrlitatenl baile esse putantes, nt sanctissima rumor ecelesia llegue debitis subiiciatur, neque angu- stietur, neque perpetuo deficiat (14), sed sernper abundet. (7) Trid., y Port.; ordinaudos mittere, corrigió Cont. atendiendo al texto griega. (z) non, ornitenlá Trid., y Port. (3) incompetens, Trid., y Port. (1) lince, Tri y ., y Part. 5) onlin;unlorniu ci , 7',i,l.: ordinandarum ojos, Port. (G) 7',irt.; e,,e e onscryunutur, Port.; eas conse.quuntar, Cont. 59. 79.: in eas entumir. Cont. (7) sibimet pie e eltilies quaestus, Trid., y Port.  - (ti) 1011 surticientes, Tricl., ,i Port. (9) mensuram dtfíiuitam sanctissimae rnaioris ecclesiae, Trid., y Port. nes y hembras, subdiáconos y lectores, y también cantores y ostiarios, esté reducido al estatuto, se- gíin lo llaman, de cada iglesia, que en lo antiguo se ordeno por los edificadores de las iglesias, y no se agregue en el intermedio absolutamente ningu- no. Y nosotros mismos cuidaremos de no hacer se- mejante cosa, y de reducir los que enviemos para ser ordenados, v y ninguno de nuestros jueces haga alguna de estas cosas, por temor a nuestra ley, y tenga licencia el beatísimo arzobispo y patriarca de esta real ciudad para oponerse á la ordenación, aun- que el mandamiento provenga del palacio; porque incurrirán en pena eclesiástica, si alguna cosa tal hicieren, así el que la manda como aquel á quien se le manda. Pero tampoco en las otras iglesias, que no tienen emolumento y expensas de la santísima iglesia mayor, es permitido introducir muchedum- bre de los que hayan de ser ordenados, ni pasar en lo sucesivo del límite establecido en un principio también respecto á ellos, á fin de que tampoco acaso los que en ellas son consagrados, llegando á una in- mensa muchedumbre, dividiéndose las rentas para ellos establecidas por los que obraron piadosamen- te, y viendo que por ello no bastan para el número de los mismos, caigan en extremada estrechez. Mas si excediéndose del límite fijado en la santí- sima iglesia mayor, ó en otra iglesia, ordenara el que á la sazón fuera santísimo obispo de la muy santa iglesia mayor, y los ecónomos de la misma venerable iglesia hubieren sufragado el gasto con rentas eclesiásticas, paguen de sus propios bienes el gasto ellos mismos y el beatísimo patriarca que les hubiere permitido gastar esto, Porque sepan, que si hubieren hecho alguna cosa como esta, les damos licencia tanto á los santísimos patriarcas, que sucedieren á los que hagan aquella cosa, como á los posteriores ecónomos, y á todos los demás re- verendísimos clérigos, para investigar tales cosas, prohibir las que se hayan hecho é indicárselas al Emperador, perador, para que, conociendo en ello mande que esto sea resarcido á la santísima iglesia con bienes de los ecónomos que tales cosas hagan ó también del arzobispo que las permita. Por tanto, á fin de que acaso no se produzca de nuevo alguna tal confusión y perturbación en esto, reducida la cosa á la medida establecida al principio ; sea entonces lícito ordenar en tanto que no se pase de la medida fijada, ni se exceda del número, ni se corneta en esto algún dolo. Porque de ningún modo consentimos que se haga esto, de suerte que se diga que habrá ciertamente licencia para ordenar, pero no para dar emolumen- tos; porque esto es propio de los que de nuevo pro- ducen la confusión y de los que con la desmesurada agregación constituyen segundas corporaciones, con lo que también después habrá en esto muchos fraudes, á fin de hallar para sí mismos otras vías de avaricia para los gastos de los alimentos. Y así, pues, prohibimos en absoluto que se haga esto, aun bajo la pena que se llama eclesiástica, consideran- do que es de muy grande utilidad que la santísima iglesia mayor ni esté sujeta á deudas, ni pase es- trecheces, ni carezca á perpetuidad, sino que viva siempre en la abundancia. (10) sive aliarum ecclesiarum ordine, Trid.; sive alterarum ecciesinrnm ordinetur, Port. 11! quaestibus, 7'rid., ,1 Port (12) Trid.; de sua ct, Port., y Cont. (13) llabebit causas c i rcumventionis, Trid., y Port. (11) angastietur riegue perpetua aediEicia, Trid,; angustie, tur perpetuo aedificio, Port. 23 NOVELAS. — CONSTITUOIÓN 1V Cap. III Sicut autem de his expensara determinavimus, ita congruet pro tempore sanctissimum patriar- cham et reverendissimos oeconomos considerare, ut aliae expensae, quae fiunt ex ecclesiasticis quae- stibus, circa pios erogentur actas et deo placen tes, et illis haec nlinistrentur, qui pro veritate egent, et non habent aliunde alimentorurll occasionem (hoc enim dominara deum placat), et non patroci- niis et studiis liominuur ecclesiasticas expensas ho- . minibus locupletibus distribuant, et ideo (1) inopes r)ecessaria non mereantur, Sciant autem deo ama- bites oeconomi, et qui nunc, et per t.empora futuri sutil, quia, si quid praeter hace egerint, et divinis suppliciis subiacebur;,t, et ex s(ra substantia inde- mnitatem sanctissirnae procurahunt ecclesiae. Epilogus Beatitudinem igitur tuam, quae ab initio et ex inl'antili paene aetate in sacro omni ordine et sobe- mate sarictissimaui ordinavit ecclesiam, ex sacro utique genere deseendentis (2), hace custodire continue sancimus, scientes (3), quia non minas nobis curae est (4) horum, quae sanctissimis eccle- süs prosunt, quarii ipsius aniniae. Dat. XVII. Kal. April. (5) DN. BELISARIO V. C. Cons. [535.j CONST. IV (6) DE FIDEIUSSORIBUS E'I' DIANUATORIBUS, ET SPONSORIBUS (7), ET SOLUTIONIBUS (Coll. I. tit. 4.) Imp. IUSTINIANUS A. IOANNI, yloriosissinio prló6feclO sacrorum praeloriorum. Praefatio Legem antiquam positam quidela olim, usu yero, nesciinus quemadutodurn, non approbatam, per causas autem seunper exquisitas atque necessarias apparentem, rursus revocare (8) et ad rempubli- carn reducere heno se 'latiere putavinius, non sinr- pliciter eam, sicut iacebat, ponentes (eral, enim quaedam eius pars omnino non discreta), sed cuui competenti et den placito distribueutes au- gmento. . Cap. I Si quis igitur crediderit, et fideiussorem, aut mandatorem, aut spousorern acc.eperit, is non pri- murn adversos mandatorem, ant fideiussorem, aut sponsorern accedat, llegue negligens debitoris in- tercessoribus molestos sit, se venial primuui ad cual, qui auruni accepit dehitumque contraxit. >Jt si (tuideui lS)) inde reccperit, ab aliis abstineat (quid euim ei in exti'aireis erit a debitore cor.ipleio?); si y ero non valuerit a debitore recipere aut in par- (1? Port..; adeo, TricL: ita ut inde, Con!. (2) Trid.: quae et ex sacrato utique genere deseendit, Cont. (3) 1'rid.: scientem, Port., y C'ont. (I) 7'ri,l.: iniur,r noLir' cura eRt. Port., 'i Con.i. (5, S:riney.; \I ^. Iial. Ajir., C'nll. consl. ecel. ? h, 11al. y .Scrimy.—La constitución griega se halla tnte- Capitulo III Mas así como sobre esto hemos determinado los gastos, así será conveniente que los que á la sazón sean santísimo patriarca y reverendisimos econó- reos procuren que los demás gastos, que se hacen de las rentas eclesiásticas, se inviertan en actos pia- dosos y gratos á Dios, y que se les suministren á los que en verdad están necesitados, y no tienen otra cosa para alimentarse (porque esto .aplaca al Señor Dios), y q • e por favor y empeños de los hom- bres no se distribuyan los fondos eclesiásticos á Hombres ricos, de suerte que los pobres no obten- gan lo necesario. Pero sepan los ecónomos amados de Dios, así los actuales como los que haya de ha- ber en lo futuro, que contra esto hubieren hecho alguna cosa, que quedarán sujetos á las penas divi- nas, y procurarán indemnización á la santísima iglesia con sus propios bienes. Epilogo Por tanto, mandamos, que tu beatitud, que desde un principio y casi desde la edad infantil dirigió la santísima iglesia en todo el sagrado orden y dispo- sición, descendiente, á la verdad, de sacro Iinaje, guarde perpetuamente estas disposiciones, sabien- do que no menos nos cuidamos de lo que es prove- choso para las santísimas .iglesias, que de lo que para el alma de la misma. Dada á 17 de las Calendas de Abril, bajo el con- sulado del señor BELISARro, varón muy esclareci- do. [535.] CONSTITUCION IV DE LOS FIADORES Y 14MANDANTES, DE LOS QUE PROMETEN, Y DE LOS PAGOS [Colección 1. titulo 4.] El Emperador JUSTINIANO, Ain: j usto, c ' l JUAN, , rgloi io- sisi»lo Prefecto de los sacros Pretorios. Prefacio Hemos considerado que era conveniente resta- blecer de nuevo y volver á la república una antigua ley dada ciertamente en otro tiempo, pero no man- tenida en uso, no sabemos cúnio, aunque relativa á causas siempre discutidas y necesarias, no resta- bleciéndola simplemente, ser;ún se fallaba, (por- que alguna parto de la niisuia no estaba por com- pleto exenta de confusión), sino distribuyéndola con aumento conveniente y grato para Dios. Capitulo I Así, pules, si alguno Hubiere dado á crédito, y hu- biere recibido fiador, ó viandante, ó prolneiedor, no se dirija él primeramente contra el mandalite, ó el fiador, ó el prometedor, ni prescindiendo del deu- dor sea molesto pala los fiadores, sino diríjase pri- mero contra el que recibió el dinero y contrajo la deuda, Y si verdaderamente lo lambiere recobrado de él, absténgase de molestar ti los demás, (porque ¿qué tendrá contra los demás Habiendo sido satrs- gra en las Ras. XXVI. 2. 1.—lidian. const, .t,—El texto es el de la rersiún de la antigua glosa. (7i Trid.. y Pnr,`.: cl,, omitela (,'ont. poniendo sponeori- Lus entre par.vetrsis. '3; Trul., y Cont.: rursus arivocare, Port. (9) quid, Trió„ y Port. 24 NOVELÁS.--CONSTITUCIÓN I ♦ fecho por el deudor?); mas si no hubiere podido co- brar del deudor ó parte ó la totalidad, diríjase, por tanto cuanto no hubiere podido cobrar de él, contra el fiador, ó el prometedor, ó el mandante, y cobre de éste lo que resta. Y obsérvese de todos modos esto, si verdaderamente estuvieran presentes am- bos, así. el deudor principal como el fiador, ó el man- dante y el prometedor; mas si estuviera presente el fiador, ó el mandante, ó el que se sujetó á prome- sa, pero aconteciere que estaba ausente el deudor principal, es duro remitir á otra parte al acreedor, pudiendo cobrar inmediatamente del fiador, ó del mandante,-ó del prometedor. Pero esto ha de ser ciertamente procurado por nosotros de la manera posible; porque no se había dado en este caso por la ley antigua algún remedio-para la salvación, ha- biendo sido ciertamente él muy grande Papiniano el que primeramente lo introdujo. Así, pues, desig- ne al fiador, ó al prometedor, ó al mandante, y el j uez que presida en la causa déle tiempo al fiador (y lo mismo es decir al prometedor y al mandante), que quiera presentar el deudor principal, á fin de que él conteste primeramente la demanda, y de éste modo quede él reservado para último subsidio, y préstele también en esto el juez amparo al fiador, al prometedor, y al maudante; porque se dispuso que les favoreciera á los fiadores y á tales personas, de suerte que, presentado aquél, queden entretanto libres de la demanda los que por él sufrieron mo- lestia. Mas si hubiere transcurrido el tiempo con- cedido para esto, (porque es conveniente que tam- bién el juez fije tiempo), en este caso conteste la demanda el fiador, ó el mandante, ó el prometedor, y exíjase la deuda, cediéndosele á él las acciones contra aquel por quien salió fiador, ó por el que es- cribió el mandato, ó tomó á su cargo la promesa. Capitulo II Mas no se dirija contra los bienes de los deudo- res, que son retenidos por otros, antes de pasar por las acciones personales contra los mandantes, los fiadores, y los prometedores, y dirigiéndose de este modo contra los bienes del deudor principal, aun- que sean retenidos por otro, y demandando á Ios que los retienen, si tampoco así hubiere obtenido el co- bro, diríjase en este caso contra los bienes de los fiadores, de los mandantes, y de los prometedores; y lo mismo se ha de decir, también si tuvieren á al- gunos individuos obligados á ellos mismos, y los cua- les puedan estarles obligados por acciones hipote- carias. Mas contra los deudores principales y contra los bienes existentes en poder de ellos, (ya si quisie- re utilizar las acciones personales, ya si después las hipotecarias, ya si ambas), le damos toda la li- cencia, que antes fué concedida por nosotros, y el camino y el orden establecidos respecto á las demás personas y casos. Y no decimos esto solamente en cuanto á los acreedores, sino que también si alguien hubiere comprado de otro alguna cosa, y después hubiere recibido el que llaman confirmador, y so- bre algún punto de la venta se promoviera cuestión habiéndose formulado demanda contra el vende- dor, no se dirija el comprador inmediatamente con- tra el confirmador, ni contra el que retiene alguno de los bienes del vendedor, sino primeramente con- tem, aut in totum, secundum quod ab eo non po- tuerit recipere, secundum hoc ad fideiussorern, aut sponsorem, ant mandatorem veniat, et ab dio quod reliquum est sumat. Et si quidem praesentes ei consistant ambo, et principalis, et intercessor, et aut rnandator, et sponsor, hoc omni servetur modo; si y ero intercessor, aut rnandator, aut qui sponsioni se subiecerit adsít, princípalem yero abesse contigerit, acerbum est creditorem mittere alicuhi (1), quum possit mox intercessorem aut mandatorem aut sponsorem exigere. Sed et hoc quideni curandum est a nobis possrbili modo; non enim erat quoddam hic antiquae legi datum pro sanatione remedium, cum Litigue (2) Papinianus maximus fuerit, qui hace (3) primitus introduxit. Probet igitur intercessorem aut sponsorern aut mandatorem, et causae praesidens iudex det tem- pns intercessori (idem est dicere sponsori et man- datori) volenti principalem deducere, quatenus ille prius sustineat conventionem, et sic ipse in ul- timum subsidium reservetur (4), sitque solatio in- tercessori et (5) sponsori et mandatori in hoc quoque iudex; fideiussoribus enim et tabulis pro- desse sancitum ( 6 ) est, ut illo deducto interim conventione liberentur, qui pro eo in molestia fue- runt. Si vero tempus in hoc indultum excesserit (convenit namque etiam tempus definire iudican- tem), tuno fideiussor aut mandator aut sponsor exsequatur litem, et debitum exigatur contra eum, pro quo tideiussit, aut pro quo mandatum scripsit, aut sponsionem suscepít, a creditore (7) actioni- bus sibi cessis. Cap. II Sed neque ad res debitorum, quae ab aliis deti- nentur, veniat prius, antequam transeat viam su- per personalibus contra mandatores, et fideiusso- res, et sponsores, siegue ad res veniens principalis dehitoris, sive ab alio detineantur, et detinentes eas conveniens, si neque inde habuerit satisfactio- nem, tunc veniat adversus res lideiussorum, et inandatorum, et sponsorum; idem est dicere, vel si quosdam habuerint homines ipsis (8) sibimet obligatos, et qui hypothecariis actionibus sibi te- neri possint. Contra principales tamen et exsisten- tes apud eos res (sive personalibus, sive hypothe- cariis mox, sive ambabus uti voluerit) omnem ei damus licentiam, quae dudum a nobis dicta (9) est, et viam et ordinem in aliis personis casibusque sancitam. Et non solum hoc in creditorihus dici- mus, sed etiam si quis emerit aliquid ab aliquo, deinde acceperit eum, quem vocant confirmato- rem, et moveatur in aliquo venditionis conventio contra venditorem t'acta, non adversos confirma- torem mox emtor accedat, neque tenentem aliquid rerum venditoris, sed adversus venditorem prius, et sic adversus (10) confirmatorem, et tertio loco contra detentorem. Eadem etiam hic exsistente divisione super praesentibus et absentibus, quam dudum in fideiussoribus et mandatoribus et spon- soribus ac creditoribus causa debitorum sancivi- (1) Trid., y Port.; alto, Cont. (2) Trid., y Port.; quamvis, Cont. (7) Trid.; hoe, Cont. (4) Trid., ry Port.; servetur, Cont. (6) Trid., y Port.; aut, Cont. (6) Trid., Port., y Cont.: este al márgen, sanctum est, (7) Trid.; creditoribus, Port., , Cont. (8) habuerit Nomines lpsi, Trid., y Port. (9) Trid.; data, Port., y Cont. (10) Trid.; ad, Port., y Cont. NOVELAS.—CONSTITUCIÓN IV  25 mus; similiter obtinente etiam in aliis contracti- bus, in quibus fideiussores aliqui, aut mandatores, aut sponsores accipiuntur, et in ipsis principalibus ex utroque (1), et in heredibus eorum et successo- ribus. Antigua sitluidem lex haec valeat rursus, et cum huiusmodi iustitia atque divisione nostros sub- iectos foveat. Cap. III Quod autem de cetero lrumanis auxiliatur curis, licet quibusdam creditoribus non forte sit gratum, a nobis Lamen propter clementiam sancitur. Si quis enim mutuaverit aurum, debitoris substan- tiae credens, at ille ad restitutionem auri non sit idoneus, substar).tiam autem immobilem habeat, verum creditor ardeat aurum omnimodo quaarens, illi y ero non sit facile, neque ulla mobilis substan- tia: damus (2) creditori licentiarn volenti immo- biles res accipere pro auro. Sed si nec quispiarn emtor immobilium eius rerum adsit, creditore fre- quenter etiam divulgante, quoniam subiacent de- bitoris res, et ob hoc terrente adire volentes em tionem, tunc in hac quidem felicissima civitate gloriosissimae nostrae reipublicae indices secun- dum unicuique concessam a lege et a nobis iuris- dictionem, in provinciis autem geutium praesides praeparent, subtili aestimatione t'acta rerum debi- toris, dari secundum quantitatem debiti possessio- nem immobilem creditoribus cum tali cautela, cum qua debitor dare possit. Renta' vero datio sit huiusmodi: quaecunque quidem meliora sunt, den- tur creditori, quae Yero deteriora, apud debitorem post debiti solutionem manere sinantur. Eteniin non erit iustum, dantem quidem aurum, recipere autem aurum non valentein, sed coactum suscipe- re possessionem immobilem, non saltem mello- ra (3) rerum debitoris percipere, et per hoc habere consolationem, quia si aurum non recipit, aut alia rerum, quae portari possunt, tornen licet ei pos- sessionem non inutilem habere. Sed hoc quidem sit clementia quaedain (4) clara legis. Agnoscant autem creditores, quia, etsi liarle non sripsisse- mus legem, necessitatis ratio ad hanc causam (5) perduceret. Si enim non sit idoneus pecuniarum debitor, nec ullus emtor sit, nihil aliud facturus erat. quam propriis bonis ceder • e, et rursus res ad creditorem merito venirent aurum percipere non valeutem. Quamobrem quod curtí iniuria et effectu acerbo perduceret creditorem et debitorem, hoc nos cleinenter síinul et legaliter decidentes et in- felicibus debitoribus auxiliamur, et acerbís (6) cre- ditoribus non apparebimus duri (7), causarn eis deputantes, ad quam, si perrnanerent inobedien- tes, tamen modis omnibus advenirent. Si itaque creditor paratus est praeparare quendam ernto- rem, necessitatem habere debitorem lioc agere, praebentem huiusrnodi cautionem arbitrio iudi- cantis, qualem omnimodo est dare possibile. liudi- (1) Trid., y Port.; latere, adiciona Cont. (2) Trid., y Port.; damus cuico, Cont., poniendo esta cláu- sula entre paréntesis. (S) vel non metiera, Trid., y Por/. Tomo VI-4 tra el vendedor, y después contra el confirmador, y en tercer lugar contra el que retiene. Existiendo también aquí la misma división entre presentes y ausentes, que antes sancionamos por causa de los deudores respecto á los fiadores, y á los mandan- tes, y á los prometedores y á los acreedores; ob- servándose de igual modo también en los demás contratos en que se admiten algunos fiadores, ó mandantes, ó prometedores, tanto respecto á los mismos principales de una y otra parte, cuanto res- pecto á sus herederos y sucesores. Tenga, pues, nuevamente validez esta antigua ley, y favorezca á nuestros súbditos con su justicia y distinción. Capitulo III Mas aquello con que por lo demás se auxilia á los cuidados humanos, aunque acaso no sea grato para algunos acreedores, es, no obstante, sancionado por nosotros por razón de clemencia. Porque si al- guno hubiere dado en metilo dinero, confiando en los bienes del deudor, mas éste no fuera solvente para la restitución del dinero, pero tuviera bienes inmuebles, y el acreedor apremiara reclamando de todos modos dinero, pero á aquel no le fuera fá- cil tenerlo, ni tuviera ningunos bienes muebles, le damos licencia al acreedor, que quiera, para recibir bienes inmuebles en lugar de dinero. Mas si no se presentara ningún comprador de los bienes inmue- bles de aquél, divulgando también con frecuencia el acreedor, que están obligados los bienes del deu- dor, y atemorizando con esto á los que quieren acu- dir á la compra, en este caso procuren en esta feli- císima ciudad los jueces de nuestra gloriosísima república conforme á la , ju r isdicción á cada cual concedida por la ley y por nosotros, y en las pro- vincias los presidentes de las gentes, que, hecha escrupulosa estimación de los bienes del deudor, se les dé á los acreedores posesión de inmuebles con arreglo á la cuantía de la deuda con la misma can- cion con que pueda dar el deudor. lías llágase de este modo la entrega de los bienes: dónsele al acree- dor los que ciertamente son mejores, y déjese que queden después del pago de la deuda en poder del deudor los que son peores. Porque no será justo que el que ciertamente da dinero, pero no puede recobrar dinero, sino que se ve obligado a acep- tar posesiones inmuebles, no reciba á lo menos los mejores bienes del deudor, y tenga de este modo el consuelo de que, si no recibe dinero, ú otras cosas que se pueden llevar consigo, le es, sin embargo, lícito tener una posesión no inútil. Pero sea esto verdaderamente una evidente clemencia de la ley. Mas reconozcan los acreedores que, aunque no hu- biésemos escrito esta ley, la razón de la necesidad conduciría á este resultado. Porque si el deudor no estuviera provisto de dinero, ni hubiera ningún comprador, no habría de hacer ninguna otra cosa más que ceder bienes propios, y con razón irían otra vez los bienes al acreedor, que no pudiera co- brar- en dinero. Por tanto, decidiendo nosotros con clemencia y al mismo tiempo legalmente lo que con injuria y amargo efecto determinaría al acreedor y al deudor, auxiliamos á los infelices deudores, y no les pareceremos duros á los acreedores rigurosos, (4) Trid.: ft—gnadarn, Port., ' 3 Con/. (5) Trid.; arl hoe causani, Cont. (6) acerbi, 7'rid., y Port. (7) dari, Trid., ry Port. 26  NOVELAS. —CONSTITUCIÓN V que enim ita creditoribus providendum est, ut non debitores graventur. § 1.—Et absolute creditorem ponimus, antiguas seguí tes leges, ornn(+m, qui actronem habere con- tra aliquem potest, Hect non sit mutuurn gestum, sed alter quidaro contractos cunsisiat, argentario- ruui quippe spunsioni bus propter utilitateul con- tralreritíum in urdirle moderno durantibus. Epilogue (»tac igitur a nobis pro cautela subiectorum sancita sunt cognoscens tua eminentia solemnibus programniatibus et hic et in oroni ditione fieri ma- nifesta procur • et, ut etiani inter gentes agnoscant subiecti, quanta fuerit nobis pro Illorum utilitate providentia. Dat. XVII. Kalend. April. (1) Indict. XIII. FU- VIO 13ELISARIO V. C. Cons. [535.] CONST. V (2) DE MONACHIS ( Coll. I. tit. 5.) Imp. IusTINIANUS A. EPIPx.LNIO, sctnctissitno et bea- ttssimo lacias regiae urbis /elicissintae Archiepisco- po el unicersali^ patriarchae. Praefatio Conversationis monachalis vita sic est honesta, sic commendare novit deo ad hoc venientem ho- rninem, ut omnem quidein humanam eius macu- larn detergat, purum autem declaret, ac rationabili naturae decentem, et plurima secundum menten' operantem, et humanis cogitationibus celsiorem. Si quis igitur futurus est monachus perfectos, in- diget et divinorurn eloquiorum eruditione, et con- versationis integritate, ut tanta dignus factus sit mutatione. Crediinus igitur et nos explanare, quod agendum est ab eis, et decertatores eos veros ad sacram viam constituere, et ita nobis intentio prae- sentis est legis, ut post illa, quae de sanctissimis episcopis sancivimus, et quae de reverendissimis clericis disposuimus, neque quod monachicum est, extra quod competit relinquamus. Cap. I Illud igitur ante alia dicendum est, ut omni tem- poro et in onini terra, si quis aedificare venerabile monasterium voluerit, non prius licentiam esse lioc agendi, quam deo amabilem locorum episco- punl advocet, at ille manus extendat ad caelum, (1) Dat. XII. Kal. iul., Trid., y Port.; Dat. ante diem XVII. Kal. April., Cont. (2) El texto griego se halla en Serimg., q falta en Hal., que solamente tiene la rúbrica r¡ la inscripción. En la Coa. Const. eccl. III. 1. 13. hay un epítome de esta Novela, de la quedan el argumento los Paratiilos al libro I. título 3, de señalándoles un medio, al que, si persistieran en no ser obedientes, llegarían, sin embargo, de todos modos. Así, pues, si el acreedor está dispuesto á procurar cierto comprador, tenga el deudor nece- sidad de hacer lo mismo, dando á arbitrio del ,juez tal caución, cual en todo caso es posible dar. Pues siempre se ha de mirar por los acreeedores, de suerte que no sean gravados los deudores. § 1. -- Y en absoluto consideramos acreedor, si- guiendo las antiguas leyes, á todo el que puede te- ner acción contra alguien, aunque no se haya ce- lebrado mútuo, sino que haya algún otro contrato, subsistiendo ciertamente en el actual régimen las promesas de los cambistas por razón de la utilidad de los contratantes. Epilogo Por tanto, conociendo tu eminencia lo que por nosotros ha sido sancionado para seguridad de los súbditos, procure que se haga manifiesto aquí y en todo el imperio por solemnes edictos, para que tam- bién entre las gentes reconozcan los súbditos cuán- ta solicitud hemos tenido por la conveniencia de los mismos. Dada á 17 de las Calendas de Abril, Indicción XIII, bajo el consulado de FLAVIO BELISARlo, varón muy esclarecido. [535.} CONSTITUCIÓN V DE LOS MONJES (Colección 1. titulo 5.) El Emperador JUSTINIANO, Augusto, á L` PIFANIO, san- tisimo y beatisimo arzobispo de esta real felicísima ciudad, y patriarca universal. Prefacio La vida del régimen monacal es de tal manera honesta, se conoce que de tal manera encomienda á Dios al hombre que ingresa en ella, que le borra ciertamente toda mancha humana, y lo declara puro, y acomodado á la naturaleza racional, y ejecutor de muchas cosas con juicio, y superior á los pen- samientos de los hombres. Si, pues, alguno ha de ser monje perfecto, necesita erudición en las divi- nas letras, é integridad de su modo de ser, para ha- cerse digno de tan grande mudanza. Creemos, por lo tanto, que también nosotros debemos explanar lo que por ellos se ha de hacer, y constituirlos verda- deros combatientes para su sagrado camino, y por ello es nuestra intención en la presente ley, después de lo que hemos sancionado respecto á los santísi- mos obispos, y de lo que hemos dispuesto en cuanto á los reverendísimos clérigos, no dejar fuera del or- den competente tampoco lo relativo á los monjes. Capitulo I Y ante todo se ha de decir, que en todo tiempo y en toda tierra, si alguien quisiere edificar un vene- rable monasterio, no tenga licencia para hacerlo antes que llame al obispo de la localidad, amante de Dios, y que éste extienda las manos al cielo, y esta colección.—No todos los capítulos se hallan entre los varios de la colección de 87 capítulos.—Iulian. const. S.—El texto latino es el de la antigua versión de la glosa.— Pithoe- us, cód. p. 693., publicó el principio de otra antigua versión, y la dió íntegra Savigny, tomándola de la Coll: Anselm, Lucen. NOVELAS. — CONSTITUCIÓN v 27 et per orationem locum eonsecret deo, figens in eo salutis nostrae sígnum (dicimus antena adorandam et honorandam vere crucem), siegue inchoet aedi- ficiurn, bonum utique quoddam hoc et decens. fun- damentum ponens. Roe itaque principium piae ve- nerabilium monasteriorum fabricae fiat. Cap. II Hinc autem nobis etiam de singulis monachis cogitandurn est, quo conveniat fieri modo, et utrum liberos solum , an etiam forte servos, eo quod omnes similiter divina susceperit gratia, praedi- cans palam, quia, quantum ad dei cultum, non est masculus neque femina, neque liber neque servus; omnes enim in Christo unam mercedem perci- pere. Sancimus ergo sacras sequentes regulas, eos, qui singularem conversationein profitentur, non promte mox a reverendissimis praesulibus venerabilium monasteriorum habitum percipere monachalem, sed per triennium totum (sive liberi forte sint, sive servi) tolerare, nondum monachi- cum habitum promerentes, sed tonsura et veste eorum, qui laici vocantur, uti, et manere divina addiscentes eioquia, et reverendissimos eorurn ab- bates requirere eos, sive liberí sint sive servi, et nade eis desiderium vitae singularis accesserit, et discentes ab eis, quia nulla maligna occasio ad hoc eos adduxit (1), habere eos inter eos, qui adhuc do- centur atque monentur, et experimento percipere eorum tolerantiam et honestatem; non enim fa- cílis est vitae (2) mutatio, sed curn animae fit labore. § 1.—Et dum triennio toto ita permanserint (3), optimos semetipsos et tolerabiles aliis nronachis et praesuli demonstrantes, hos monachicam pro- mereri vestem atque tonsuram, et sive liberi sint, sine calumnia permanere, sive servi, penitus non irrquietari, migrantes ad communem omnium (di- cimus autem caelestem) dominum, et arripiantur in libertatem. Nam si in multis casibus etianr ex lege hoc fit, et taus quaedam libertas datur, quo- modo non praevalebit divina gratia talihus eos ab- solvere vinculis2 Si y ero intra trienniurn venera quispiam, et aliquem horunr, qui conversationein professi sunt, trahere tanquam servum voluerit (hoc, quod nobis nuper ex Lycia nunciavit Zosi- mus deo amabilis, vir famosissimus in conversa- tione, et prope vicesimum et centesimum aetatis agens annum, pollens autem et anirni virtutibus et corporis operatiouibus; tanta quaedam in eo gratia dei Iloret), si quis igitur, sicut praediximus, intra triennium veniat aliquem in servitutem trahens volentium et perdurantium, nl fierent monachi, et dicat, quoniam abripuit quasdam res, et propterea recurrit ad monasterium, sancimus, eun, non promte agere, sed primo probare pro veritate, quia servus est, et pro furto forsan, aut pro (4) vita maligna, aut pro (5) vitiis pessimis fug erit qui- dem propter suum vitium, ad monasteriunr autem venerit. Et si quidem verax ostendatur, et appa- ruerit propter eiusmodi causam monachicam si- mulans conversatione.m, aut propter turpitudinem vitae forte dillugiens, et non pro verirate sancti- moniae habitum concupiscens, hunc reddi domino (i) indaxit et, Trid., y Port. (2) hominum, adicionan. Trirt.. / Port. (9) triennio toca ea vita perinauserint, 2rid. mediante oración consagre á Dios el lugar, fijando en él el signo de nuestra salud, (nos referimos á la cruz que en verdad ha de ser adorada y honrada), y de esta manera comience el edificio, poniéndole ciertamente este buen y conveniente fundamento. Y hágase asi el principio de la piadosa construc- ción de los venerables monasterios. Capitulo II Mas de una parte se ha de considerar también por nosotros respecto á cada monje, de qué modo es conveniente que se hagan, y si solamente los libres, ó si quizá también los esclavos, porque á todos igualmente los ha acogido la divina gracia, que pa- ladinamente declara que en cuanto al culto de Dios no hay ni varón ni hembra, ni libre ni esclavo; por- que todos reciben en Cristo una sola merced. Man- damos, pues, siguiendo las sagradas reglas, que los que hacen profesión de vida singular no reciban inmediatamente de los reverendísimos superiores de los venerables monasterios el hábito monacal, sino que esperen con paciencia durante todo un trienio, (ya si acaso fueran libres, ya si esclavos), sin merecer todavía el hábito monacal, pero usen la tonsura y el vestido de los que son llamados lai- cos, y permanezcan aprendiendo las divinas letras, y pregúntenles sus reverendísimos abades, tanto si son libres como si esclavos, de dónde les haya ve- nido el deseo de la vida singular, y sabiendo nor ellos que ninguna maligna ocasión los llevó á esto, ténganlos entre los que todavía son enseriados y amonestados, y descubran con experimentos la to- lerancia y la honestidad de los mismos; porque no es fácil el cambio de vida, sino que se hace con la labor del alma. § 1.—Y si durante todo el trienio hubieren per- manecido así mostrándose muy buenos y tolerables para los otros monjes y para el superior, merezcan ellos el hábito monacal y la tonsura, y si fueran li- bres permanezcan exentos de calumnia, y si escla- vos, no sean de ningún modo molestados, al pasar al dueño común de todos, (queremos decir, al ce- lestial), y sean arrancados para la libertad. Porque si en muchos casos se hace esto también por virtud de la ley, y se da esta cierta libertad, ¿cómo no pre- valdrá la divina gracia para desligarlos de tales vínculos? Mas si dentro del trienio viniere alguien y quisiera llevarse como á esclavo á alguno de los que hicieron profesión de esta vida, (lo que hace poco nos comunicó de Licia Zosimo, amante de Dios, varón famosísimo en el género de vida, y que tenía cerca de ciento veinte años de edad, pero que era vigoroso así por las virtudes del afina, como por los ejercicios del cuerpo, pues tanto florece en él la gracia de Dios), si pues, corro antes hemos dicho, viniera alguien dentro del trienio para llevarse á la esclavitud á alguno de los que quieren y perseveran en ser hechos monjes, y dijera, que porque robó algunas cosas recurre al monasterio, maridarnos que él no ejercite inmediatamente la acción, sino que primeramente pruebe la verdad de que es es- clavo, y de que quizá por un hurto, ó por su mala vida, ó por reuy malos vicios ha huido á causa ciertamente de su vicio y se ha dirigido al mo- nasterio. Y si en realidad se mostrara veraz, y apa- reciere que simuló su vida monacal por semejante causa, ó que huyó acaso por razón de lo torpe de su pro, onaitel t Corzt. 5 r Tri1.: pro, om r tela Coat. NOVELAS. — CONSTITUCIi)N V ruin T ribus lorsan abripuit, si tomen hace (1) etiam in monasterio fuerint; erlrn yero, qui donri- nus approbatur, dare ei iusiurandum, quia nihil rnali ci faciet, et suscipere atque eurn reducere domum. § 2.—Si y ero is quidem, qui dicit se esse domi- nan, nihil tale probaverit, et appareat is qui in talibus accusatur, ex irisa couversatione honestos ac r„itis, et forsan testrrnonium habeat aliorunr, qirod etiarn apud dominan consistens disciplina- tus 1'n "' + Ironestatis amatOr, etsi nondum forte completan est triennii tempus, attamen etiam sic rnaneat in venerabili monasterio, trahentium aspe- ritate liberatus. '1'riennii vero semel expido tern- pore, iudicatus, quia r„onastica dignos est lrone- state, maneat in monasterio. Nequaquarn enim darr,us licentiam ulli periitus perscr•utari quae eius sunt, sed sive liber sive servus sit, manere cum in couversatione volumus. Narn etsi vitiurn in priori ab eo forte gestunr est vita (humana enim natura r l uodammodo labitur ad delicta), attan,en surf-len ad nrediocrem purgationem peccatorum et ad virtutis augmenLurn triennalis temporis testi- rnoniuru; ea y ero, quae rapta sunt, etrunsi apud r l uoscunque inveniantur, n,odis omnibus reddan- tur prisco domino. § 3.—Si y ero servitii necessitatern effugiens ten- taverit monasterium quidem derelinquere, aliam arden] vitae sectari figuram, licentiarn damos do- mino et trahere euur, et probanti fortunam inter servos habere. Non enim injurian] patietur tan- tatn ad verum servitiurn tractus, quantum jpse in- iuriatus est dei culturam refugiens. Et hace qui- dei,a de fortuna liorum, qui inter mol-lachos profi- teri volunt, sancjmus. Cap. III Cogitandum y ero est, quomodo ipsos habitantes et degentes monasticae philosophiae certatores di- gnos esse ostendanrus. Volumus enim nulluur mo- nasterium sub ditione nostra constitutum, sive plurimorum hominum est sive paucoruin, mona- chos, qui ibi sunt, divisos ab alterutris esse et pro- priis habitationibus uti, sed communiter quidem eos cornedere sancimus, dormire y ero omues in communi, unoquoque quidem in propria quadam stratura iacente, in domo y ero una collocatos, aut si forte non sufticit ad rnultitudinem monachorum domos una, in duas forsan aut plures, non Lamen seorsum et apud semetipsos, sed in cornil-mili te- stes alterutris sint honestatis et castitatis, et neque ipsum somrrum desidiosum habeant, sed meditan- tem (2 ) bonum ornatum propter increpationem respicientium; nisi tarnen quidarn eorum in con- templatione et perl'ectione degentes vitaui reino- tam habeant in hospitio, quos vocare anachoretas, id est discedentes, et hesycliastas, jd est quiescen- tes, consueverunt, tanquam a communione ad me- hora exceptos; alioqui alios, . quibuscunque inter multitudínem conversado est, in iis, quae vocan- tur coenobia (id est communi vita) (3), esse volu- mus, Sic enim zelus eis ad virtutem crescit., et (1) Trid.; hae res, Cont. (2) meditautes, Trid., y Port. (9) iu communi vita, Port.; in communYa vita, 7'rid. (jaca- vida, y que no desea en verdad el hábito de la vida religiosa, sea él restituido á su señor con las cosas que acaso robó, si éstas se hallaren también en el monasterio; mas el que fuere reconocido como due- ño préstele juramento de quilkyio le hará ningún mal, y recíbalo y lléveselo a su casa. 2.—Mas si el que dice que él es su dueño no hubiere probado nada de esto, y el que es acusado de tales cosas apareciera honesto y apacible por su misma manera de vivir, y tuviera quizá testimonio de otros, de que también mientras estuvo en poder de su señor fue disciplinado y amante de la hones- tidad, aunque acaso no se haya cumplido todavía el trienio, permanezca, sin embargo, también de este modo en el venerable monasterio, libre de la dure- za de los que de él lo sacaban. Mas una vez cum- plido el tiempo del trienio, juzgado digno de la ho- nestidad monástica, permanezca en el monasterio. Porque de ninguna manera damos licencia á nadie absolutamente para investigar sobre lo que á él se refiere, sino que querernos que, ya sea libre, ya es- clavo, permanezca él en aquel género de vida. Pues aunque én su vida anterior se haya cometido acaso por él algún delito, (porque la riatu raleza humana pro- pende en cierto modo á los delitos), basta, sin embar- go, para urca moderada purgación de los pecados y para aumento de la virtud el testimonio del tiempo de tres años; mas las cosas que fueron robadas, aun- que sean encontradas en poder de cualesquiera, sean de todos modos devueltas á su primitivo dueño. § 3.—Mas si el que huye de la necesidad de la es- clavitud hubiere intentado dejar ciertamente el mo- nasterio, y seguir otra manera de vida, le darnos li- cencia á su señor para llevárselo, y, probando su condición, para tenerlo entre los esclavos. Porque reducido á verdadera esclavitud no sufrirá tanta injuria corno la que él mismo infirió huyendo del culto de Dios. Y esto ciertamente disponemos res- pecto á la condición de los que quieren profesar entre los monjes. Capítulo III Pero se ha de ver de qué manera demostramos que los mismos moradores y habitantes son dignos defensores de la filosofia monástica. Porque quere- mos que ningún monasterio constituido en el terri- torio de nuestro imperio, ya si es de muchos hom- bres, ya si de pocos, tenga á los monjes que en él hay separados de los demás y usando de propias habitaciones, sino que mandarnos ciertamente que ellos coman en común, y que todos duerman en co- munidad, yaciendo á la verdad cada uno en cier- to lecho propio, pero colocados en una sola casa, ó, si acaso no basta una sola casa para la muchedum- bre de monjes, en dos ó más, mas no separadamen- te y solos, sino que en comunidad sean unos para otros testigos de su honestidad y castidad, y no ten- gan una manera de dormir desidiosa, sino cuida- dosa del buen ornato por causa de las increpacio- nes de los que los miren; á no ser, sin embargo, que algunos de ellos viviendo en la contemplación y en la perfección tengan una vida retirada en un alber- gue, á los cuales fué costumbre llamar anacoretas, esto es, solitarios, y hesicastas, es decir, vivientes en paz, como separados de la comunión para cosas mejores; pero los demás, que tienen su manera de vivir entre la muchedumbre, queremos que estén so communia vitae?) Se ha vacilado en rechazar esta ínter• prelación de la palabra griega, que acaso proviene del mis- mo antiguo traductor. NOVELAS.—CONSTITUCIÓN V  29 maxime iuvenibus, si cum senioribus constituan- tur; fiet enim seniorum conversatio iuventutis edu- catio perfecta, et sic sint in coenobiis suo proprio abbati obedientes, et traditam sibi conversationem inculpabiliter observantes. Cap. IV Sitluis autem forte semel dedicatus schemate- que potitus deinde a monasterio discedere volue- rit, et privatarn fortassis eligere vi taro, ipse quidem sciat, quarn pro hac dabit deo satisfactionem, res autem, quascunque habúerit, dum in monasterium intrabat, eas dominü esse monasterii, et nihil pe- nitus eiiciat. Cap. V Illud quoque decernimus, qui in monasterium introire voluerit, antequam monasterium ingre- diatur, licentiam habere suis uti quo voluerit modo. Ingredientem namque simul sequuntur omnino res, licet non expressim qui introduxerit eas dixe- rit, et non erit duminus earum ulterius ullo modo. Si y ero filios habuerit, si quidem contigerit iam eum res aliquas donasse eis, aut per antenu- ptialem donat ī onem, aut per dotis occasioneni con- tulisse, et faciunt haec quartam ab intestato eius substantiae, nullum in reliquis rebus habeant par- ticipium filii; sin autern nihil eís donaverit, aut minus quarta, et (1) postquam abrenuntians con- versatus fuerit irrter monachos, nihilominus quar- ta debeatur filiis aut supplementum, si contigit eos iam aliquid aecepisse, aut etiam quatenus to- tum eis detur. Si autem uxorem habens, deinde eam relinquens in monasterium ingrediatur, et dos mulieri servetur, et ex morte pactum, quod in alia nostra sancivimus constitutione, omnibus, quae super monachis de hís dicta sunt, et in mu- lieribus in monasterium ingredientibus valituris. Cap. VI Si y ero relinquens monasterium ad quandarn veniat militiam aut ad aliam vitae figuram, sub- stantia eius etiam sic in monasterio secundum quod a nobis prius dictum est remanente, ipse in- ter officiales clarissimi provinciae iudicis slatue- tur, et hunc habebit mutationis fructum, et (2) qui sacrurn ministerium despexerit, tribunalis terreni observet servitium. Cap. VII Si vero relinquens monasterium, in quo conver- sationem habuerit, ad aliud transeat monasterium, etiam sic quidem eius substantia maneat, et vin- dicetur a priore monasterio, ubi abrenuntians hanc reliquit. Competens autem est, reverendissimos abbates non suscipere eum, qui hoc egit. Erronea namque talis est vita monachica, nullatenus tole- rantiae proxima, p eque constantis et persistentis animae, sed indicium habentis circumlatae, et abunde alia requirentis. Eapropter etiam hoc pro- (1) Trirl.; et, omítela Cont. en los que se llaman conventos, (esto es, en vida común). Porque de este modo crece su celo para la virtud, y principalmente entre los jóvenes, si se es- tablecieran con otros más ancianos; pues el trato de los ancianos hará perfecta la educación de la ju- ventud; y vivan de este modo en los conventos obe- deciendo á su propio abad, y observando sin infrac- ción el régimen que se les dió. Capitulo IV Mas si acaso alguno una vez consagrado y reves- tido del hábito quisiere después marcharse del mo- nasterio, y quizá elegir la vida privada, sepa cier- tamente que por ello dará satisfacción á Dios, pero que cualesquiera bienes que hubiere tenido al en- trar en el monasterio son del dominio del monaste- rio, y que no sacará de él nada absolutamente. Capitulo V También mandamos, que el que quisiere entrar en un monasterio tenga, antes que ingrese en el monasterio, licencia para disponer de sus bienes del modo que quisiere. Porque los bienes siguen en todo caso juntamente al que ingresa, aunque ex- presamente no lo hubiere dicho el que los introdu- jo, y de ningún modo será en lo sucesivo dueño de ellos. Mas si tuviere hijos, y aconteciere que él les donó ya algunos bienes, ó que se los confirió por donación antenupcial, ó con ocasión de dote, y ellos constituyen la cuarta parte de su fortuna abintesta- to, no tengan los hijos ninguna participación en los restantes bienes; pero si no les hubiere donado nada, ó menos de la cuarta parte, aun después que ha- ciendo la renuncia hubiere entrado á vivir entre los monjes, se les debe, no obstante, á los hijos la cuar- ta, ó su suplemento, si acontece que ellos recibie- ron ya alguna cosa, ó aun para que se les dé toda ella. Mas si teniendo mujer, y dejándola después ingresara en un monasterio, resérvesele á la mujer la dote, y el pacto para el caso de tenerte, que san- cionamos en otra constitución nuestra, debiendo tener validez todo lo que sobre esto se ha dicho res- pecto á los monjes, también en cuanto á las muje- res que ingresan en un monasterio. Capitulo VI Mas si abandonando el monasterio entrara en al- guna milicia ó en otro género de vida, permane- ciendo tare en este caso sus bienes en el mo- nasterio, según lo que ya antes se dijo por nosotros, será él colocado entre los oficiales del muy escla- recido juez de la provincia, y tendrá de su cambio este fruto, y el que hubiere despreciado el sagrado ministerio prestará servicio al tribunal terrenal. Capitulo VII Pero si dejando el monasterio, en que tuviere su modo de vivir, pasara á otro monasterio, también en este caso quedarán ciertamente sus bienes, y se- rán reivindicados por el primer monasterio, en el que al hacer la renuncia los dejó. Mas es lo proce- dente que los reverendísimos abades no acojan al que hizo esto. Porque es vagabunda tal vida monás- tica, de ninguna manera acomodada al sufrimiento, ni propia de un alma constante y persistente, sino de la que da indicio de ser vagabunda y de buscar (2) Tricl.; ut, Cont. :30 NOVELAS. — CONSTITUCIÓN V hil,cant deo amahiles episcopi et archimandritae nuneuf,ati, rnor,achicanl honestatem secundum re- gulas sacras conservantes. Cap. VIII Si quis autenr monacliicarn profitentium con- versatiouern rneruit clerici ordinationem, maneat etiam sic puraiu servans conversationem. Quodsi tacti clerici alartatur tidrrcia, et ad nuptias venire praesuriiat. (1), i l uippe in tali gradu constitutus in- ter ctcrieos, qui ci uxorem ducere peruittat (dici- mus auteni (-21 r•uutoruin aut lectorum; aliis enim omnibus iiuptias secuuduiií sacras regulas penitus interdicinrus, aut concubinas habere, aut luxuriis traderc vitani), excludatur modis oninibus a clero, tanquai„ pri ,reui conversationem et solitariain cor,tuiirJeiis  et privatus sit de cetero, ad uri- , i uidea„ aut ad aliud otficiurn venire non pr • aesouieus, uisi vuluerit duduiii a nobis interuri- n,rtis subiar•ei e poenis, ipse auteiu apud semeti- psum degeüs, et agnoscens, qualeni pro hoc dato- rus sit ina,-;rio den satisfactionenn. Cap. IX Ordinnliunern y ero ahbatum, si guando contige- rit egern n,onasterium abbate, non per ordinem ruvcrens'issiuioruin aerr nionachorum, nec ontni- no cunr. ,.,i post prirnum est, iiiox abbatem fieri, neo qui ;;ust illuui secundus est, riegue tertium aut reliquos (lioc, quod etiani alía lex nostra dicit), sed deo -!•inabilern locoruiu episcopurn percurrere (miden, eensequenter per manes (non enirn exho- noraudnii; est menino ternpus et ex eo ordo), et euni, r i ui apparuerit prius optimus inter monachos constitutus et dignos praesulatu eorum, hunc eli- gere, eo quod humana natura talis est, quod neque Munes per ordinem inter summos, neque rursus °lunes iirter novissirnos constituti quidenr sint, sed ' ,ros ^í;^^t guidem secundum gradum praecedentis inspec',áo, qui y ero prior rnox inter numeratos opti- mas alrparuerit, is abl>as sit, et ordinein simul, et virtutcni suf'fr • aganlenr habens. Oportet enim eos, qui discernunt quod inelius est a peiore, aliud qui- deur ad regendum diniittere., aliud y ero inclinari iulici • e, et paulatim per eruditionem hoc etiam ad nrelius accedere. § 1. --Quaecunque tatuen a nobis in omnibus, quise prius, et quae uunc prolatae sunt, sacris n o - stris constitutiouibus sunt sancita de clericis, aut inonacliis, aat monasteriis, linee communia poni- iuus et in rnasculis et in fenrirris, et monasteriis et asceteriis, non discernentes quantum ad istos ma- sculuiu aut ferninam, eo quod, sicut praediximus, ununi onrnia in t;ln`isto consistant. Epilogus Haec igitur omnia sanctissimi patriarclrae sub se constitutis deo amabilibus metropolitis mani- 1'esta at illi subiectis sibi deo amabilibus episcopis declarent, et illi monasteriis dei sub sua ordinatiorre constitutis cognita faciant, quatenus (1) Bk.; aLutuntur—pruesumant, Trid., y Cont. otras cosas en otra parte. Por tanto, prohiban tam- bién esto los obispos, amantes de Dios, y los llama- dos arquimandritas, conservando la honestidad monacal conforme á las sagradas reglas. Capitulo VIII Mas si alguno de los que hacen profesión de vida monástica mereció la ordenación de clérigo, per- manezca también conservando en este caso pura la Manera de vivir. Mas si abusara de la confianza de haber sido hecho clérigo, y presumiera contraer nupcias, hallándose ciertamente constituido entre los clérigos en grado tal que le permita casarse, (nos referimos á los cantores ó á los lectores, porque á todos los demás les prohibimos en absoluto las nup- cias conforme á las sagradas reglas, ó tener concu- binas, ó pasar lujuriosamente la vida), sea de todos modos excluido del clero, como el que confunde su primera manera de ser y la vida solitaria, y sea simple particular en lo sucesivo, sin que aspire á ingresar ciertamente en la milicia ó en otro oficio, á no ser que quisiere quedar sujeto á las penas an- tes seiialadas por nosotros, pero viviendo él reduci- do á sí mismo, y reconociendo cuan grande satis- facción habrá de dar por esto á Dios grande. Capitulo IX Mas la creación de los abades no se haga, cuan- de aconteciere que un monasterio necesita abad, según el orden de los reverendísimos monjes, ni en modo alguno sea hecho inmediatamente abad el que está después del primero, ni el que después de este es el segundo ni el tercero ó los demás, (lo que también dispone otra ley nuestra), sino que el obis- po de la localidad, amante de Dios, pase ciertamen- te revista á todos por su orden, (porque no se ha de despreciar en absoluto el tiempo ni el orden que de él nace), y elija al que primeramente aparecie- re que es el mejor entre los monjes y digno de la presidencia de éstos, porque la naturaleza humana es tal, que ni todos se hallan colocados ciertamente por orden entre los más altos, ni tampoco todos en- tre los últimos, y proceda á la verdad según el agra- do la inspección del presidente, y sea abad el pri- mero que desde luego apareciere ser el mejor entre los contados, teniendo á su favor al mismo tiempo tan- to el orden como la virtud. Porque es conveniente que los que disciernen lo que es mejor de lo peor, dejen ciertamente ordenar alguna cosa, y manden que otra se subordine, y que paulatinamente vaya esto por la instrucción también á su mejoramiento. § 1.—Mas todo lo que por nosotros ha sido sancio- nado en todás nuestras sacras constituciones, que antes, y que ahora han sido promulgadas respecto á los clérigos, ó « los monjes, ó á los monasterios, lo declaramos común así para los varones como para las hembras, y tanto para los monasterios como para las casas de ascetas, no distinguiendo en cuanto á ellos varón ó hembra, porque, según dijimos antes, todas las cosas consisten en una sola, en Cristo. Epilogo Por tanto, hagan saber todas estas cosas los san- tísimos patriarcas á los metropolitanos, amantes de Dios, dependientes de ellos, y manifiéstenlas és- tos á los obispos, amantes de Dios, á ellos subordi- nados, y háganselas conocer éstos á los monaste- (2) Trid.; salteas gradum, Cont. NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VI  31 per omnia domini cultura maneat undique incor- rupta. Imminebunt enim nlaxilnae poenae ista transgredientibus (dicimus antera de caelo), quas necesse est rectorum dogrnatum contemtoribos imminere. Et nostrae siquidem reipublicae iudi- ces, si haec eis nuncientur, omnibus studeant mo- dis ea, quae sacris regulis continentur, quas nostra sequitur lex, ad effecturn perduci procurare. Nam nec illos deserit poena haec negligentes. Quapro- pter sequentem l:aec tuam sanct ī tatem decet omni- bus sub se positis sanctissimis metropolitanis haec facere manifesta. Dat. XVI. Kal. April. Constantinop. BELISARro V. C. Cons. [535.] CONST. VI (1) QUOMODO OPORTEAT EP1SCOPOS E'r RELIQUOS CLERICOS AD ORDINATIONEM ADDUCI, E'r DE EXPENS1S ECCLESIARUM (Coll. I. tit. 6.) Intp. IuST1NIANUS A. EPIPxANro, Archiepiseopo et Patriarehae Constantinopolitano. _ Praéfatio Maxima quideln in homillibus (2) sunt dona dei a superna collata clementia, sacerdotium et impe- rium,'illud quidem divinis ministrans, hoc antera humanis praesidens ac diligentiam exhibens; ex uno eodemque principio utraque procedentia hu- manam exornant vitam. Ideoque nihil sic erit stu- diosum Ilnperatoribus, sicut sacerdotuut honestas, quum utique et pro illis ipsi semper deo suppli- cent. Nam si ll g c quidem inculpabile sit undi- que et apud deum fiducia plenum, imperium au- tem recte et competenter exornet traditam sihi reuipublicam, erit consonantia quaedam bona, omne, quidquid utile'est, humano conferens gene- si. Nos igitur maxilnanl habemus sollicitudinern circa vera dei doginata et cisca sacerdoturn hone- statem, guau-) íilis obtir,entibus credimus, quia per ealu ulaxima nobis bona dabuntur a deo, et ea, quae sunt, firma habebitnus, et quae nondum ha- ctenus venerunt, acquirerTlus. Bene antera uni- versa geruntur et competenter, si rei principiuin fiat decens et ainabile deo. Hoc autem f'uturum esse credimus, si sacrarum regularum observatio custodiatur, quarn iusti et laudandi (3) et arlo- randi inspectores et ministri dei verbi tradide- runt apostoli, et sancti patres custodierunt et ex- planaverunt. Cap. I Sancimus igítur, sacras per omnia sequentes re- gulas, dum quispiaun sequente omni tennpore ad ordinationem episcopatus adducicur, considerari prius eius vitam secundum sanctum apostolum, si (I) El testo griego se halla en Scrimg. t1 falta en Hat.- Un. epitome de toda la Novela se encuentra en Coli. cona. ecel• M. 1. 1. "1'1..8 capiulos en los cinco primeros de la cale,, pitalos.—filian. caos!. ti. — El testo latino es el ,le la antigua versión de la glosa. ríos de Dios constituidos bajo su autoridad, á fin de que por completo se mantenga en todas partes sin corrupción el culto del señor. Porque amenazarán muy grandes penas á los transgresores de esto, (nos referimos á las del cielo), las cuales es necesa- rio que amenacen á los que menosprecian las rec- tas disposiciones. Y si éstas se les notiticaran, aplí- quense de todos modos los jueces de nuestra repú- blica á procurar que sean llevadas á efecto las dis- posiciones que se contienen en las sagradas reglas, que sigue nuestra ley. Porque tampoco faltará pena para los que las desatiendan. Por lo cual, siguién- dolas tu santidad, es conveniente que se las haga conocer á todos los santísimos metropolitanos á ella subordinados. Dada en Constantinopla á lti de las Calendas de Abril, bajo el consulado de BELISARIO, varón muy esclarecido. [535.] CONSTITUCIÓN VI DE CÓMO ES CONVENIENTE QUE SEAN PRESENTADOS PACA LA ORDENACIÓN LOS OBISPOS Y LOS DEMÁS CLÉRIGOS, Y DE LOS GASTOS DE LAS IGLESIAS (Colección f. titulo 6.) El Emperador JUSTINIANO, Augusto, a. E.P1rANIO, Ar- zobispo y Patriarca de Constantinopla. Prefacio Son ciertamente muy grandes dones conferidos á los hombres por la superior clemencia de Dios el sacerdocio y el imperio, sirviendo aquél cierta- mente á las cosas divinas, y presidiendo éste y po- niendo su diligencia en las humanas; y procedien- do ambos de un mismo principio decoran la vida hu- mana. Y por esto nada será de tanto estudio para los emperadores como !a honestidad de los sacer- dotes, porque ciertamente que también por ellos suplican siempre éstos á Dios. Porque si el sacer- docio estuviera ciertamente en todo exento de col- pa y lleno de confianza en Dios, y e! imperio rigie- ra recta y competentemente la república á el enco- mendada, habrá una buena concordancia, que pro- ducirá para el género humano todo lo que es útil. Asi, pues, nosotros tenemos g randísima solicitud por los verdaderos dogmas de Dios y por la hones- tidad de los sacerdotes, y creemos que guardando- la estos se nos darán por !medio de ella los mayo- res bienes por Dios, y tendremos en firme los que existen, y adquiriremos los que todavia hasta hoy no llegaron. Mas todas las cosas se lucen bien y convenientemente, si á las cosas se les da principio conveniente y grato para Dios. Y creeos que esto habrá de suceder, si se guarda la observancia de las sagradas reglas, que nos enseñaron los apósto- les justos }' dignos de alabanza y de adoraciún, ins- pectores y ministros de la palabra de Dios, V que guardaron y explanaron los santos padres. Capítulo I Mandarnos, pues, siguiendo en todo las sagra- das reglas, que cuando en todo tiempo futuro sea al- guien presentado para la ordenación del episcopa- do, se considere antes su vida conforme al santo l2, r,rnuibus. 7'rld., t Port. t; iusti laudandi, Tr/d.. atlttltetaoión. ū in .tu?' 1.rtre••e. %!e ittete latadnntü. 32 NOVP)LAS. — CONSTITÜCI(SN VI honesta, et inculpabilis, et undique irreprehensi- bilis sit, et in bonis testirnonium habeat, et sacer- dore,n deoens. § 1 . - L:t p eque ex officiali aut ex curiali veniat fortuna, nisi tanren ex novella aetate, secundum quod iaur dispositur p est, in monasterio constitutus fortuna liberetur, quartatu tamen prius substantiae reddeus curiae. § 2. —Neque enim ex idiota et his, qui (1) yo- cantur laici, exsistens et ita (2) mox ad episcopa- turn ascendens (3), neo, imaginariarn suscipiat or- dinationenn, tanquarn modo quidem idiota, mox antele clericus, deinde parvum aliquod tempus praeteriens episcopus appareat. § 3. —Et neque uxori alrl copulatus, sed aut in virgirritate degens a principio, aut uxorem quideui Irabens, ex virgrnitate auteru ad euur venrentenr, et non viduam, riegue seiunctaur a viro, neque concubinarn. § 4.—Neque rilios aut nepotes habens neque co- guitos legi, neque illi odibiles; alioqui qui praeter lioc aliquid agit et ipse cadet sacerdotio, et qui (mil/ ordinat foris episcopatum sectabitur, hanc le- gern offcndens. § 5.—Sed neque pccuniis oportere emere sacer- dotiurn cí permittimus; solum y ero eurn respicere doinini rei culturam volumus, et non plurimis hu- nranis cogitationibus distrahi. § 6.—Sed neque ineruditus exsistens sacrorum dogniatum ad episcopatum accedat. § 7,—Pijos autearr aut monachicam vitam pro- fessus, aut iu clero constitutus noii nrinus mensi- bus sex, uxori lamen non cohaerens, aut fijos aut nepotes habens. Hoc enirn omrrirnodo super deo anrabilibus episcopis quaerimus, sicut etiam prius duabus nostris sacris constitutionibus hoc sanci- tum est, per . l uas dudunr cohaerentes uxoribus non perscrutarnur, omne praeteriturn relinquen- tes, de cetero autem nulli permittentes a positione legis uxorem haberiti talem imponi ordinationem. (,)uanr legem etiarn nono renovaurus, ne forte, si praeter lioc aliquid fiat, et ipse cadat sacerdotio, et ordinantem similiter excludi procuret. Igitur orrliriandus episeopus aut ex monachis, aut ex cle- ricis sit, ctiam in Iiuiusniodi vita testirnonii boni, vira bonus et honestus, et gloria fruens bona, et bou fhndamenturn pontificatus deponens suae aninrae. § 8.—Sed etiaur sic eunr constituturn et ad epi- scopatum praeparatum competens est venerabiles et undique probatas legere regulas ante ordinatio- nem, quas recta et inviolata nostra suscipit fides, et catholica dei apostolicaque disposuit et tradi- dit ecclesia, et dura ex frequente earurn lectione transierit, qui ad ordinationem deducitur, tunc is, qui ordinationem impositurus est, interroget eum, si sufficiens est custodire et agere, quae sacrae re- gulae sancierunt. Et si quidem ille declaraverit et dixerit, praecepta sacraruur regularum non se va- lere servare, nullo modo ei ordinationern imponi; si y ero susceperit, et dixerit, quia, quantum ho- mini est possibile, complebit haec, quae his conti- nentur, tuno monere eum et dicere, quia, nisi haec observaverit, et a deo alienus erit, et cadet a iain dato honore, et neque civiles leges deliclum apóstol si es honesta y sin culpa, y en todo irre- prensible, y si tiene testimonio de actos buenos, y cual conviene á un sacerdote. § 1.—Y no proceda de condición de oficial ó de curial, á no ser, sin embargo, que desde su tierna edad se haya librado, según lo que ya antes se dis- puso, de su condición habiéndose constituido en un monasterio, pero entregando antes á la curia la cuarta parte de sus bienes. § 2.—Porque tampoco un ignorante ni uno que sea de los que se llaman laicos reciba, ascendiendo así desde luego al episcopado, ima g inaria ordena- ción, como si siendo ciertamente ahora ignorante, é inmediatamente clérigo, apareciera después obis- po transcurriendo algún breve tiempo. § 3.—Y tampoco el unido á otra mujer, sino el que vive en virginidad desde un principio, ó el que ciertamente tiene mujer, pero que se unió á él sien- do virgen, y no viuda, ni separada de su marido, ni concubina. § 4.—Tampoco el que tenga hijos ó nietos ni re- conocidos por la ley, ni odiosos para ella; de otra suerte, el que contra esto hace alguna cosa perde- rá el sacerdocio, y el que lo ordena saldrá fuera del episcopado, faltando á esta ley. § 5.—Pero tampoco le permitimos que pueda comprar el sacerdocio con dinero; sino que quere- mos que él solamente atienda al culto del Señor Dios, y que no se distraiga con muchos pensamien- tos humanos. § 6.—Pero tampoco llegue al episcopado el que sea ignorante de los sagrados dogmas. § 7.—Mas ó profese antes la vida monástica, ó forme parte del clero no menos de seis meses, pero • no esté unido á mujer, ni tenga hijos ó nietos. Por- que de todos modos requerimos esto en cuanto á los obispos, amantes de Dios, según también se dispuso antes en dos sacras constituciones nuestras, con las que no hacernos investigaciones respecto á los a unidos antes á mujeres, prescindiendo de todo lo pasado, pero no permitiendo en lo sucesivo des- de la publicación de la ley que á nadie que tenga mujer se le confiera esta ordenación. Cuya ley re- novamos también ahora, no sea que si acasó contra esto se hiciera alguna cosa él pierda el sacerdocio, y haga que de igual manera sea excluido el que lo ordenó. Así, pues, el que haya de ser ordenado obispo sea, ó monje ó clérigo, de buena reputación también en este género de vida, bueno y honesto en su vida, y disfrute de buena farra, siendo ade- más esto lo que ponga en su alma el fundamento de su pontificado. § 8.—Mas es lo procedente, que el así dispuesto y preparado para el episcopado lea antes de la or- denación las reglas venerables y en todas sus par- tes aprobadas, que admitió nuestra recta é inviola- da fe, y que dispuso y enseñó la católica y apostóli- ca iglesia de Dios, y cuando el que es presentado para la ordenación hubiere pasado por una frecuen- te lectura de aquellas, pregúntele entonces el que le ha de conferir la ordenación si es capaz de guar- dar y de hacer lo que dispusieron las sagradas re- glas. Y si verdaderamente él declarare y dijere, que él no podía guardar los preceptos de las sagra- das reglas, no se le confiera de ningún modo la or- denación; pero si las aceptare, y dijere que, en cuanto le es posible al hombre, cumplirá lo que en ellas se contiene, entonces amonéstele y dígale que, si no lo observare, será ajeno para Dios, y decaerá (1) Trrd.; neque enirn idiota neque ex lis qui, Port.; ne- que enirn idiota ex lis qui, Cont, (2) Trid.; et, omttenlá Port., y Cofa. (3) Trid.; aseendat, Port., y Cont, NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VI  33 inultum relinquent, eo quod a praecedentibus nos Imperatoribus et a nobis ipsis recte dictum est, oportere sacras regulas pro legibus valere; et si etiam sic permanserit causam amplectens, tuno super his professionibus unumquemque sacram suscipere episcopatus ordinationern. § 9.—Et hanc non pecuniis emere, neque per reruru aliquaruln dationeni suscipere, sed puram percipere et sine mercede, tanquam (1) a deo da- tam. Nam si etiam alia omnia habeat utilia, quae prius a nobis dicta sunt, pecuniis auteul vel rebus videatur episcopatum etiarn emisse, sciat, se et ab episcopatu casurunl, et hoc munus retributurum ordinanti, ut et ille episcopatum amittat, et a clero cadat, et utrique causa talem praestet retributio- nem, ut et hic quidem non adipiscatur, quae spe- rabat, ille autem etiarn quae habebat amittat. Ve- runtamen pecuniis ac rebus datis occasione ordi- nationis sanctissimae assignandis ecclesiae, sive episcopus sit accipiens, et propterea a sacerdotio cadens, sive etiam quilibet (2) in clero constituto- rum. Nam et illi aequarn imponimus poenanl, ut ab ordine, quem inter sacerdotes habuerit, cadat, et reddat aurum, aut res, quae ordinationis occa- sione datae sunt, iniuriam passae quantum ad ipsum ecclesiae. Si quis autem extraneorum sit, et non in clero constituíos, qui aurum aut rem (3) propter patrociniuni ordinationis accepit, et nraxi- nte si adrninistrationem aiiquam gerat, lrabebit quidem ipse a deo poenam, et succedent ei de cae- lo supplicia, verum tatuen etialu illud, quod datunr est, totora ablatum ab eo sanctissimae ecclesiae omnibus reddatur inodis in duplum. Insuper etiarn si quarn administrationem habet, ea cadat, et per- petuo exsilio condernnetur. Illud quoque sciat apes- te, qui pecuniis aut rebus (4) emerit praesulatuui, quia, si prius diaconus aut presbyter sit, deinde per suffragium ad sacerdotium veniat, non soluin cadat episcopatu, sed nec prior ei relinquetur or- do, presbyterii forsitan aut diaconatos. Aurittet etenim etiain illud, utpote decentia indigne concu- piscens, et omni sacerdotali excludetur ordine. Oportet autenr in ipso ordinationis tempore euru, qui iniponit eani illi, curan, oiuni fideli populo sanctissimae ecclesiae hace onrnia praedicere, ut agnoscens euul outnia, quae prius dicta sunt a nobis habere, ad sacrar+r euui deducat ordinatio- nem, ut etiani ille coram onlnibus hace audiens non soluin habeat dei tiurorern, sed etiarn coram oinnibus denuntiationetu et professioneui eru- bescat. § 10.—Si quis aiitenr talis quidem esse pufNtur, et ad episcopatus ordinationetn transeat, contradi- cat autern aliquis, atque dicat, conscium se esse alicuius illicitorum eius, non prius niereatnr epi- scopatus ordinationem, quarn examinatio querí- ntoniarutn fiat, et appareat undique innoxius. Quodsi etiarn post huiusmodi contradictionem non passus is, qui ordinationem facit, legitiman] exa- uiinationem itnponi causae, currat ad ordinatio- nem, sciat, quod ab eo fit pro nihilo essc. Sed et is, qui contra legein facit, cadet sacerdotio, et qui sine probatione imponit ordinationeul, et ipse qui- deui siniiliter cadet sede sacerdotali, reus autem (1) Trid.; et tanquam, Port., y Cont. (2) Trid.; golllbet aliue, Port., y Cont. Toro VI -6 del honor que ya se le confirió, y tampoco las leyes civiles dejarán sin castigo el delito, porque tanto por los Emperadores que nos precedieron corno por nosotros mismos se dijo con razón, que era conve- niente que las sagradas reglas tuvieran validez como leyes; y si aun así permaneciere abrazando la cau- sa, entonces, con estas confesiones, reciba el que sea la sagrada ordenación del episcopado. § 9.—Y no compre ésta con dinero, ni la reciba mediante la dación de algunas cosas, sino obténga- la pura y sin retribución, como dada por Dios. Por- que aunque tenga todas las otras útiles condiciones, que antes se dijeron por nosotros, si no obstante pareciera que también compró con dinero ó con cosas el episcopado, sepa que él saldrá del episco- pado, y que al que lo ordenó lo retribuirá con este beneficio, que también él perderá el episcopado, y saldrá de la clerecía, y el caso dará á ambos esta retribución, que uno no alcance ciertamente lo que esperaba, y que el otro pierda también lo que te- nía. Mas el dinero y las cosas que se dieron con ocasión de la ordenación habrán de ser adjudica- dos á la santísima iglesia, ya sea obispo el que los reciba, y el que por ello haya salido del sacerdocio, ya también otro cualquiera de los constituidos en clerecía. Porque también le imponemos igual pena, que pierda el orden que entre los sacerdotes hubie- re tenido, y entregue el dinero ó las cosas, que con ocasión de la ordenación se dieron, á la iglesia que por causa de él sufrió la injuria. Mas si fuera al- gún extraño, y no estuviese en la clerecía, el que recibió dinero ó cosas por su patrocinio para la or- denación, y principalmente si desempeñara alguna administración, él tendrá ciertamente la pena im- puesta por Dios, y del cielo caerán sobre él supli- cios, pero habiéndosele quitado también todo lo que se le dió se le entregará de todos modos en el du- plo á la santísima iglesia. Y además, si tiene algún cargo, lo perderá, y será condenado á destierro per- petuo. Sepa también de cierto el que con dinero ó con cosa hubiere comprado el , episcopado, que, si antes fuera diácono ó presbítero, y después llegara por favor al sacerdocio, no solamente perderá el episcopado, sino que tampoco se le dejará el orden anterior, acaso del presbiteriado ó del diaconato. Porque lo perderá también por haber anhelado cosas que indignamente le corresponden, y sera excluido de todo orden sacerdotal. Mas es conveniente que al mismo tiempo de la ordenación manifieste el que se la confiere todo esto ante el pueblo fiel á la san- tísiuraiglesia, para que sabiendo que aquel tiene todo lo que por nosotros ha sido antes dicho, lo presente para la sagrada ordenación, y para que también él, oyendo esto en presencia de todos, no solamente ten- ga el temor de Dios, sino que también se avergüen- ce de la denuncia y de la declarado, ante todos. § 10.—Mas si se considerara que alguno es cier- tamente así, y pasara á la ordenación del episcopa- do, pero alguien se opusiera, y dijese que él es sa- bedor de alguna cosa ilícita del mismo, no obtenga la ordenación del episcopado antes que se haga el examen de la querella, y aparezca de todo punto inocente. Pero si aun después de tal oposición, no habiendo consentido el que confiere la ordenación que se haga legal examen de la causa, se apresu- rara para la ordenación, sepa que es nulo lo que se hace por él. Mas también perderá el sacerdocio el que obró contra la ley, y el que le confiere sin prue- ba la ordenación perderá ciertamente del mismo B) Trld.; aliquam rem, Port., y Cont. (4; Trid.: rebus a1üs, Port., y Con,. :3-1 tiOCELAB_--CONSTITLCI(SN V1 erit deo, qui praecipue omnium quaerit suorum sacerdoturn puritatern. Si tamen is, qui ordinationi contradicit, aut. examinatiune facta probetur ca- lumniator, aut in ipso principio neque irr, exarni- uatione persistere confidat, segreget istum in per- acelera a sacra cornnrunione is, qui ordinationem f'ar,ere vult, ut non ipsa falsitas impunita sit. Sicut eran) bonam gloriam in eo, qui ordinandus est, quaerimus, ita etiam calumniara in eo, qui frustra accusavit, punimus. Si y ero nemo accusaverit o ,rnino, aut in totum denuncians examinationem non faciat, aut facta examinatione demonstrare, sicut praediximus, non valuerit accusationem ve- rain, tunc oportet eum, qui per tot vias inculpabi- lis apparuerit, accedere ad venturain ordinatio- riern. Qui eninr ita ordinatur, ex fioc multa et, me- llora cognoscit praeceptorurn, et non incurrit ad vitarn iinpunitam, liuiusmodi eruditus verbo et opere corporis sapientia (1). Cap. II Et iilud etiam definimus, ut nerno deo amabiliurn episcuporum foris a sua ecclesia plus, quam per totum annuin deesse audeat, nisi lroc per imperia- leur fiat iussiouem (tuno enim solum erit inculpa- bife); sacratissimis patriarchis uniuscuiusque dioe- ceseos compellentibus deo amahiles episcopos suis inliaerere sanctissimis ecclesiis, et non longo iti- ocre separar', neque in peregrinis demorari vel- le, llegue sanctissiinas ecelesias negligere, neque annuirr excedere, quern etipsumproptermisericor- diani constituimus. Si y ero ultra annum erraverit, et dereliquerit, et non ad episcopatum remeaverit proprium, riegue imperialis aliqua eum, sicut prae- diximus, detineat iussio, tunc, si quidem sit me- tropolita, circa ecclesiasticam dispositionem segre- gatum regionis illius patriarcha rovocet quidern culo inclarnationibus, servans ubique sa- crarum regularum observantiam (2). Si veto ma- neat per ornnia inobediens, expellatur a sacro episcoporurn choro, et alium introducat huiusmodi et reverentia et verecundia et honestate diánum. Si veto non metropolita, sed aliorum episcoporum aliquis sit, qui erraverit, haec omnia a uietropolita fiara. N o nio euim eoruin talem suscipiat occasio- nem, si dixerint, propterea proprias dereliuquere ecclesias, propterea quod litium causas, aut alia- rum reruui propriarum, aut ad sacras ecclesias respicientium circumlustrant, et hic constituti ad- haerent, aut in aliis veniunt locis. Hoc enim non habet decentem rationem, ut cum multitudine, quam necesse est episcopum habere, ministeria lustrent peregre, et expendant, et neque ullum sanctissinris ecclesiis lucrum, neque ullum prae- bere iuvamen, neque secundum quod decet sacer- dotem proprium habere habitum, praesertirn quum liceat (3), si quaedam sint lites forte sanctissimis ecclesiis, propter quas has occasiones asserunt (4), hoc per eos, qui sub ipso sunt religiosos clericos, aut apocrisiarios, aut oeconomos movere, et peti- tiones (5) ad imperium dirigere, impetrare autem sperata. Propterea sancimus, si guando propter ecclesiasticarn occasionem inciderit neeessitas, hanc aut per eos, qui res agunt sacrarum eccle- siarum, quos apocrisiarios vocant, aut per aliquos (1) Asi Trid., pero antes de sapientia, como otras mu• chas veces en esta edición, se pone et, como si esta conjun- ción fuera e:rpletiva; eruditus animo, verbo et opere corporis et bapieutia, Port., y Cont. modo la sede sacerdotal, y será reo para Dios, que sobre todas las cosas requiere la pureza de sus sa- cerdotes. Mas si ó hecho el examen se probara que es calumniador el que se opone á la ordenación, ó en el mismo principio no confiare en persistir en el examen, sepárelo para siempre de la sagrada comu- nión el que quiere hacer la ordenación, de suerte que no quede impune su misma falsedad. Porque asi como requerimos buena reputación en el que ha de ser ordenado, así también castigamos la calum- nia en el que acusó baldíamente. Pero si absoluta- mente nadie hubiere acusado, ó el denunciante no llevare á término el examen de la acusación, ó he- cho el examen no hubiere podido demostrar, según antes dijimos, que era verdadera la acusación, en este caso es conveniente que el que de tantos mo- dos hubiere aparecido inculpable llegue á la ordena- ción hacedera. Porque el que así es ordenado conoce por ello muchos y los mejores preceptos, y noincu- rrirá en una vida sin freno, instruido de este modo de palabra y por trabajos corporales en la sabiduría. Capitulo II Y también mandamos, que ninguno de los obis- pos, amantes de Dios, se atreva á estar fuera de su iglesia más de un año completo, á no ser que esto se haga por mandato imperial, (porque solamente entonces estará éste exento de culpa); compeliendo los sacratisimos patriarcas de cada diócesis á los obispos, amantes de Dios, á estar en sus santísimas iglesias, y á no separarse á larga distancia, y á no querer demorarse como peregrino, y á no desaten- der las santísimas iglesias, ni á excederse del año que por conmiseración hemos determinado. Pero si anduviere errante más de un año, y lo abando- nare, y no volviere á su propio episcopado, sin que lo retenga, según antes hemos dicho, algún man- dato imperial, en este caso, si fuera metropolitano, llame al que se ausentó, ciertamente con las cita- ciones legales, con arreglo á las disposiciones ecle- siásticas, el patriarca de aquella región, guardando en todo la observancia de las sagradas reglas. Mas si permaneciera desobediente en todo, sea expulsa- do del sagrado coro de los obispos, y ponga otro en su lugar, digno de tal veneración y respeto y ho- nor. Pero si no fuera metropolitano, sino alguno de los otros obispos, el que anduviere errante, hágan- se todas estas cosas por el metropolitano. Y ningu- no de ellos tome pretexto para esto, diciendo que abandonaba sus propias iglesias porque por causa de litigios, ó de otros negocios propios, ó que respectan á las sagradas iglesias, recorrían lugares, y perma- necían en ellos, ó se dirigían á otras localidades. Porque no hay razón conveniente para que anden de viaje con la muchedumbre de servidores que necesita tener un obispo, y gasten, y no proporcio- nen á las santísimas iglesias ningún lucro ni ven- taja alguna, ni tengan los propios hábitos, conforme á lo que es conveniente á un sacerdote, principal- mente siendo lícito, si acaso tuvieran algunos liti- gios las santísimas iglesias, por razón de los quo toman ellos estos pretextos, promoverlos por medio de los religiosos clérigos, ó apocrisiarios, ó ecóno- mos, que les están subordinados, y dirigir sus peti- ciones al Emperador, é impetrar las resoluciones esperadas. Por lo tanto, maridamos, que si alguna vez sobreviniere con motivo referente á la iglesia (2) observationem, Trid. (3) quurn lieeat, omitenlas Trid., y Port, (4) afferunt, Trid. (5) uou, adicionan Trid., Port, NOVELAS.~CONSTITUCIÓN VI  35 clericos I1uc destinatos, aut oeconomos suos notam imperio facere, aut nostris administratoribus, ut impetrent quod cornpetens est, et non hoc deo amabilibus episcopis erroris et absentiae, et san- ctissimis ecclesiis laesionis occasionem fieri, tam in provincia ecclesiasticis rebus per absentiam eo- ruin neglectis, quam etiam hic expensis multis ab ipsis factis, nec non peregre habitatione non habili constituta, et undique causa nullum iuva- men, magis autem laesionem ecclesiis sanetissimis inferente. Cap. III Non autem aliter aliquem deo • amabilium epi- scoporum praesuurere dirigere se ad hanc felicis- siunam civitatem, priusqualn, si quideur quis (1) episcopus sit, litteras acceperit proprii nretropolr- tae ad iiuperiurn, et quae secunduui divinas regu- las probabilia vocantur, testimoniurrr perhibentia necessitatis eius praesentiae. Si y ero unetropolita sit, qui proficisci vult, litteras sumat eiusdern droe• ceseos patriarchae, eius praesentiam necessariarn esse dicentes, et sic oportere Imperatorern iubere h;:uc praesentari, et non teure • e et sine conscien- tia unetropolitarunnn aut patriarcharuni proficisci, pro eo, quod hoc divinis interdicturu est regulis; ut huc advenientes non praesumant per seuretrpsos se prius pronunciare ad innperiunr, sed prnnrtus aut ad deo aruabilern 'patriarcham proficisci, aut ad uniuscuiusque dioeceseos, ex qua sunt, apocri- siarios, et cunn ipsis conferant causas, propter quas venerunt, et ingredi ad irirperiurn eius, et dein- ceps imperiali perfrui adspectu. 111ox quam (2) Iiuperanti adstiterint, liceat quidern petentibus epi- scopis aut per eos, qui vocantur refereudarii san- ctissimae unaioris ecclesiae, aut per religiosos apocrisiarios cuiusque dioeceseos sanctissiunoruni patriarcharuu suggerere se imperio, et prorue-, reri responsurn celeriter, ita ut, si aut iusta ab imperio petierint, haec accipiant, aut si non iu- sta quaerunt, velociter revertantur, urde profe- cti sunt. Cap. IV Haec autem de deo amabilibus episcopis secun- dmu divinas constituentes regulas, et religiosos clericos cuin multa fieri inquisitione secundum di- vinas regulas, et honi testimonii viros ordinari sancimus, litteras onunino scientes, et eruditos constitutos. Litteras enim ignorantes monino no- lunrus neque unuru ordinem suscipere, clericoru u r videlicet, presbyteroruni et diaconorum, taro sa- cras orationes docentiunu, quam er_clesiaruiu et canonum legentiurn libros, ordinationenn sine que- rela, et incirlpabilenr, et sine aliqua contradictione et datione pecuniarum aut rerurir suscipientes. Neque autem eos volumus omnino officiales aut curiales constitutos suscipere ordinationeuc, nisi secunduur leges, quas super his posuínnus pridein, quas et hic nunc confirmar i rus, ipsos auteru or- dinatos sacra praecepta in conspectu totius populi suscipere, propter has ipsas causas, propter quas hoc ipsuni agi etiau super deo anüabilibus episco- pis sancivinnus. (1) Trid., y Port.; omitiendo quia, Cont. (2) mox autem quam, Trid. alguna necesidad, la hagan saber al Emperador ó á nuestros administradores por medio 'de los que gestionan los negocios de las sacras igiesias, á quie- nes llaman apocrisiarios, ó de algunos clérigos aquí enviados, ó de sus ecónomos, para, que impetren lo que sea procedente, y esto no dé !los obispos, aman- dos de Dios, ocasión para andar errantes y estar au- sentes, y de lesión á las santísimas iglesias, tanto por quedar desatendidos con su ausencia los asuntos eclesiásticos en la provincia, cuanto también por los muchos gastos hechos aquí por los mismos, y por no tener en su viaje habitación conveniente, y por no producir esto en absoluto ninguna utilidad, sino antes bien lesión, á las santísimas iglesias. Capitulo III Mas no de otra suerte se atreva" ninguno de los obispos, amantes de Dios, á dirigirse á esta felicísi- ma ciudad, sino si antes hubiere recibido, si fuera obispo, cartas de su propio metropolitano para el Emperador, que conforme á las divinas reglas se llaman aprobatorias, y dan testimonio de la nece- sidad de la presencia del mismo. Mas si fuera me- tropolitano el que quiere partir, reciba cartas del patriarca de la misma diócesis, que digan que es necesaria su presencia, y así es conveniente que el Emperador le mande que se presente, y que no par- ta precipitadamente y sin conocimiento de los me- tropolitanos ó de los patriarcas, porque esto está prohibido por las divinas reglas; de suerte que al llegar aquí no pretendan presentarse desde luego por si mismos al Emperador, sino diríjanse prime- ramente ó al patriarca, amante de Dios, ó á los apo- crisiarios de la .diócesis de que son, y comuníquen- les las causas por que vinieron, y diríjanse con ellos al Emperador, y disfruten después de la vista del Emperador. Luego que estuvieren á la presencia del Emperador, séales ciertamente lícito á los obis- pos peticionarios hacer relación al Emperador por medio ó de los que son llamados refrendarios de la santísima iglesia mayor, ó de los religiosos apocri- siarios de la respectiva diócesis de los santísimos patriarcas, y merecer inmediatamente respuesta, de suerte que, si le hubieren pedido al Em perador cosas justas, las obtengan, y si no pretenden cosas justas, regresen rápidamente áalli de donde vinieron. Capitulo IV Mas al determinar esto conforme á las divinas reglas respecto á los obispos, amantes de Dios, man- darnos que se hagan los religiosos clérigos mediante prolija información según las divinas reglas, y sean ordenados varones de buena reputación, que per- fectamente sepan de letras, y sean instruidos. Por- que de ningún modo querernos que los que no sa- ben de letras obtengan orden alguno, á saber, de clérigos, presbíteros y diáconos, así de los que en- señan las sagradas oraciones, cono de los que leen los libros de las iglesias y de los cánones, recibien- do la ordenación sin querella, y sin culpa, y sin contradicción alguna y sin entrega de dinero ó de cosas. Mas de ninguna manera queremos que re- ciban la ordenación los que se hallen siendo oficia- les ó curiales, sino con arreglo á las leyes que so- bre esto promulgamos antes, que también confir- marnos aquí ahora, pero aceptando los mismos or- denados los sagrados preceptos en presencia de todo el pueblo, por las mismas causas por las que mandamos que se haga esto mismo en cuanto á los obispos, amantes de Dios. :3i;  NOVI:LAS.—CONSTITUUI(SN VI Cap. V Neque auteu, secundas habentem, aut eum qui habuerit, nuptias urdinari in diaconuin aut pres- byterurn, neque si rr,ulieri coniungatur seiunctae et propriuur virurrr derelinquenti; sed riegue si conr.ubrnaru habeat, sed (1) ipsarn uxorem, si cum castitatc et ex virginitate sit. Nihil enim sic in sacris ordinationibus diligirirus, quaiu cuui casti- tate viventes, aut cum uxoribus non cohabitantes, aut urtius uxoris virunr, qui vel fuerit, vel sit, et ipsarn rn , rits+ern eligentenr, primum principium et fundameui,um manrtesturn secunduni divinas regulas et residuae virtutis constitutam. Si auteur et (2) aliquis presbyter, aut diaconus, aut subdia- corrus postea ducat uxorem aut concubinam, aut palanr, aut occulte, sacro statinr cadat ordine, et deinceps idiota sit. Quodsi et lector secundain du- cat uxorem prupter quaedarn, et hoc forsan irre- cusabili necessitate, nullatenus ad altioreru acce- dat gradum, riegue perfruatur gradu maiore in sacerdotiu, inaneat autern in eodem gradu perpe- tuo; sed non ad tertias veniat nuptias; satis est enirn, si ad secundas. Si y ero aliquid tale egerit, et ad secundas veniens nuptias ad maiorem gra- durn venire festinaverit, exinde idiota erit et lai- cus, omnino sacro ministerio cadens; pudice et- cuiui nobis per omnia pertinet vivere. Si enim tales constituti ii, qui in clero adducuntur, ordi- nentur, facilis eis ad episcopatum ascensus erit, et ex nrultis bonis viris facilius invenientur, qui ad- ducantur ad primum gradum sacerdotii digni. Cap. VI Quanta igitur super venerabiles clericos a nobis dicta sunt, haec etianr super deo amabilibus día- conissis agi volumus, ut neque ipsae citra obser- vantiain fiant, sed primum quidem eis aetatem neque novellam esse, neque crescentem, neque ex hac ad delinquendum salientem, sed super mediam constitutas aetateur, et circa quinquaginta anuos secundum divinas regulas agentes, siegue sacram pronrereri ordinationern, et aut virgines constitu- tos, aut unius viri quae fuerant uxores. Non enim perrnittimus neque secundas contrahentibus nu- ptias, neque vitam lrabentibus non dicimus repre- hensibilem (3), sed nec suspectanr onrnino, ad sacrurn venire ministerium, et adorandis ministra- re baptismatibus, et aliis adesse secretis, quae in venerabilibus ministeriis per eas rite aguntur. Si y ero quaedam necessitas fiat, et minorem hac ae- tate, quarn diximus, ordinari diaconissam conti- gerit, liceat eam in aliquo venerabiliurn asceterio- ruur ordinari, et in illo habitare, ne quaequarn viris adniixta constituta sit (4), neque suo arbitrio habitans, sed vitae separatae et mediocris, et a conveniente multitudine bonum testimonium ha- bens. Volumus auteni et ipsas, quae ad ordinatio- nem perducuutur, diaconissas, sive ex viduitate sive ex virginitate, non cum aliquo cohaerentes aut cognatorum, aut eorum, quos appellant dile- ctos (talibus eninr nominibus uteutes maligna su- spicione suam replent vitam), sed aut solae habi- tent, aut cum parentibus solis, et filiis, aut vere fratribus, aut iis cohaerere, de quibus, si quis su- spicari aliquid praesumserit rnaltgnum, ipse insi- (1) sed et, Trid., y Port. (2) Trid,; omitiendo et, Port., y Cont. Capitulo V Pero no sea ordenado de diácono ó presbítero el que tenga, o hubiere tenido, segundas nupcias, ni si estuviera unido á mujer separada y que dejó á su propio marido; limas tampoco sí tuviera concubina, sino mujer propia; si fuera casta y la tomó siendo virgen. Porque nada amamos tanto para las sagra- das ordenaciones como á los que viven con castidad, ó no cohabitan con sus mujeres, ó al (pe habiendo sido, o siendo, marido de una sola mujer prefiere la misma castidad, constituida según las divinas re- glas primer principio y manifiesto fundamento tam- bién de las demás virtudes. Mas si algún presbíte- ro, ó diácono, ó subdiácono tornara después mujer ó concubina, pública ó secretamente, pierda desde luego las sagradas órdenes, y sea en lo sucesivo simple particular. Pero si un lector tomara segunda mujer por alguna causa, y esto acaso por inexcu- sable necesidad, no ascienda de ningún modo á grado más elevado, ni disfrute de mayor categoría en el sacerdocio, sino permanezca perpetuamente en el mismo grado; mas no pase á terceras nup- cias; porque es bastante si pasa á las segundas. Mas si hubiere hecho alguna cosa de estas, y pasando á segundas nupcias se hubiere apresurado á llegar á un grado superior, será desde entonces simple par- ticular y laico, perdiendo en absoluto su sagrado ministerio; porque en todo nos corresponde vivir pú- dicarnente. Pues si siendo tales fueran ordenados los que son llevados á la clerecía, les será fácil su elevación al episcopado, y entre muchos buenos va- rones se encontrarán más fácilmente quienes siendo dignos sean elevados al primer grado del sacerdocio. Capitulo VI Así, pues, queremos que cuanto por nosotros se ha dicho respecto á los venerables clérigos se ob- serve también con relación á las diaconisas, aman- tes de Dios, de suerte que no sean creadas tales sin examen, sino que en primer lugar tengan edad ni corta, ni plena, ni propensa por ello parar pecar, y se hallen en la edad media, teniendo según las divinas reglas cerca de cincuenta años, y obtengan de este modo la sagrada ordenación, ó siendo vír- genes, ó habiendo sido mujeres de un solo marido. Porque no les permitimos ni á las que contrajeron segundas nupcias, ni á las que llevan una vida, no decimos reprensible, pero ni de ningún modo sos- pechosa, que entren en el sagrado ministerio, y sean auxiliares en los adorables bautismos, y estén presentes á otros arcanos, que por ellas se ejecu- tan según ritual en los venerables ministerios. Pero si sobreviniera alguna necesidad, y aconteciere que fuese ordenada diaconisa una menor de la edad que hemos dicho, sea lícito ordenarla en al- guna venerable casa de ascetas, y que habite en ella, á fin de que no se halle mezclada con varones, ni habite á su arbitrio, sino que tenga por la mu- chedumbre allí reunida buen testimonio de vida re- cogida y moderada. Mas queremos también que las mismas diaconisas, que son presentadas para la or- denación, ora viudas, ora vírgenes, no estén uni- das á alguno ó de sus cognados, ó de los que lla- man queridos, (porque utilizando tales nombres abruman su vida con maligna sospecha), sino que habiten ó solas, ó únicamente con sus padres é hi- jos, ó hermanos verdaderos, ó en unión de aquellos (3) non diximus irreprehensibilem, Trid.; negaos vltam non habentibus (ut diximus) ir reprehensibilem, Port. (4) as quaequam viris admixta sit et Covstitata, Trid. 37 NOVELAS. — CONSTITUCIÓN VI piens simul et impius forsan putabitur. Et si dica- tur tale aliquid de aliqua earum, quae in diaco- nissaruul ordinationem ingredí vult, quod alicui cohaeserit sub imagine quidem bonae appellatio- nis, maligna y ero suspicione, non oportet huius- modi mulierem perduci omnrno ad ordinationem diaconiae. Nam etsi (1) ordinetur, et tale aliquid egerit, et cohaeserit alicui cum praedicto nomine aut schemate, cadet quidem a diaconia, et ipsa et ille subiecti erunt huic legi et reliquis, quae corru- ptores puniunt. Oportet enim omnes, quae ordi- nantur, venerabiles diaconissas tempore ordinatio- nis et moneri, et sacrorum audire.mandatorum praecepta coram reliquis, quae dudum sunt vene- rabiles diaconissae, ut et ipsae dei timorem ha- beant, et adhaerentem sacris mandatis fiduciam, timere autem et confundi sacro cadere ordine, sci- turas, quod, si praesumserint aut erubescentes ordinationem, aut derelinquentes sacrum ministe- rium ad nuptias venerint, aut aliam omnino ele- gerint vitam, ipsae quidem obligatae efficientur morti, et substantia earum applicabitur sanctissi- mis ecclesii's aut monasteriis, in quibus sunt. Qui y ero eas aut uxores accipere, aut corrumpere prae- sumserint, obnoxii quidem et ipsi gladio erunt, substantia autem eorum applicabitur fisco. Si enim in antiquis legibus virginibus illis, quae in eorumn errorem vocabantur, mortis incumbebat damnum corruptis, quomodo non magis nos in iis, quae a deo glorifican tur, definimus, pudicitiam, quae guara maxime mulieres exornat, conservari volentes quam diligentissime a venerabilibus (2) diaconis- sis, ut quod decet naturae custodiant, et quod de- betur sacerdotio conservent? Cap. VII Semel autem secundum hoc Pactos diaconos aut presbyteros nullo modo derelinquere sacerdotium. Quod non solum in presbytero et diacono sanci- mus, sed etiam si subdiaconus aut forte lector fiat aliquis, neque (3) hunc relinquere pristinum sche- ma, et ad alteram migrare vitam, scientem, quia, si tale aliquid egerit, secundum quod a nobis iam sancitum est aut in curiam cum substantia, aut sub inopia degens ad officialem deponetur for- tunam. Cap. VIII Sed neque effusas competit fieri de cetero re- verendissimorum clericorum ordinationes. Quod enim hactenus gestum est, licet corrigi oporteret, attamen propter tempus sinimus; de cetero autem non propter (4) hoc fieri, neque ad damnum san- ctissimarum ecclesiarum venire sancimus. Quae- cunque igitur oportebat de tali modo in sanctissima maiore ecclesia huius nostrae regiae civitatis, et sub ea conatitutis sanctissimis ecclesiis, et aliis, respecto de los que, si alguno se atreviere á sospe- char alguna cosa mala, será él mismo considerado al mismo tiempo necio y quizá impío. Y si se dijera alguna cosa tal de alguna de ellas, que quiere ingre- sar en el orden de las diaconisas, porque estuviere unida á alguno con apariencia ciertamente de bue- na denominación, pero con mala sospecha, no es conveniente que semejante mujer sea en modo al- guno llevada á la ordenación de diaconisa. Porque aunque haya sido ordenada, y hubiere hecho algu- na cosa-semejante, y estuviere unida á alguno con el susodicho nombre ó apariencia, perderá cierta- mente el diaconato, y tanto ella corno él quedarán sujetos á esta ley y á las demás, que castigan á los corruptores. Mas es conveniente que todas, las que son ordenadas venerables diaconisas, sean amones- tadas al tiempo de la ordenación, y oigan los pre- i',eptos de los sagrados mandatos en presencia de las demás, que ya de antes son venerables diaconisas, á fin de que también ellas tengan el temor de Dios y la confianza inherente en los sagrados mandatos, pero abriguen el temor y se avergüencen de perder el sagrado orden, sabiendo que si cubriéndose de vergüenza hubieren pretendido la ordenación, ó si abandonando el sagrado ministerio hubieren con- traído nupcias, ó hubieren elegido vida de todo pun- to diferente, quedarán ellas mismas ciertamente su- jetas á la pena de muerte, y se aplicarán sus bienes á las santísimas iglesias ó á los monasterios en que están. Mas los que se hubieren atrevido ó á tomarlas por mujeres, ó á corromperlas, quedarán también á la verdad sujetos á la pena de muerte, pero sus bienes serán aplicados al fisco. Porque si en las le- yes de los antiguos les correspondía la pena de muerte á las vírgenes que eran requeridas para el error de ellos, habiendo sido corrompidas, ¿cómo no la determinaremos con más razón respecto á las que son glorificadas por Dios, nosotros que queremos que se conserve muy escrupulosamente por las ve- nerables diaconisas la castidad, que es muy princi- palmente ornato de las mujeres, para que guarden lo que es decoroso para la naturaleza, y conserven lo que se debe al sacerdocio? Capitulo VII Mas no abandonen de ningún modo el sacerdo- cio los que con arreglo á esto fueron una vez he- chos diáconos ó presbíteros. Lo que sancionamos no solamente respecto á los presbíteros y á los diá- conos, sino también si alguno fuera hecho subdiá- cono ó acaso lector, para que tampoco éste abando- ne su antiguo estado, y pase á otro género de vida, sabiendo que, si hiciere alguna cosa corno esta, será destinado, según lo que ya por nosotros fué sancio- nado, á la curia juntamente con sus bienes, ó, si vive sin bienes, á la condición de oficial. Capitulo VIII Pero conviene que no se hagan en lo sucesivo demasiadas ordenaciones de reverendísimos cléri- gos. Porque aunque convendría que se corrigiera lo que hasta ahora se hizo, lo dejarnos, sin embar- go, por razón del tiempo; pero mandamos que en lo sucesivo no se obre en consideración á esto, ni se llegue á causarles daño á las santísimas iglesias. Así, pues, hemos comprendido en esta ley especial lo que respecto á tal límite convenía que se hiciera (1) Trid.; si, Port., y Cont.  (9) Trid.; p eque, omltenla Port., y Cont. (2) volentes competen§ venerabilibus, Trid., ri Port.  (4) Acaso se debe leer non prornte hoc fier1, según Ilomb. :31 NOVEL4.8.-CONSTITUCif N VI quac iiic sunt, fieri, bac speciali lege complexi su- taus. ]n ounnibus autem, quae foris sunt, locis san- cir„us, si quis, quum constituerit ab initio et aedi- ficaverit ecclesiam, definivit ordinationum mensu- ran], tanquam secundum can expensas constituens, non prius ordinari quei :quarrr in eadem ecclesia, [lis' ad nuuieruin a principio delínitum eius men- sura redigatur. Si vero hoc.non fecerit, ipsa yero civitatis ecclesia ministrat emolumenta et sibi et aliis ecclesiis, tunc non promtum sit augere clericos, riegue propter aliquas forte compassiones aut beneficia ex hoc eam suintibus praegravare (non sunt eniiii haec pia, riegue sacerdotibus di- gna), sed ex quibus dominus dederit deus, ex iis, quae possibilia sunt, administrare, aut antiguara conservare consuetudinem nihil penitus innovan- teni. linde competit deo amahiles patriarchas et i „el ropolitas bullís ha bese pruvid en ti am, et eos r l uidetii, gin liactenus sunt, sinere iri schemate, in quo silla, clericos, rrretiri y ero uniuseuiusque ec- clesiae virtutew, et ita ípsos quoque sancttssii,ios patriarchas sub se constitutas ecelesias ordinare, et iuetrupulitas lioe ipsurn a sanctissimis patriar- chis corunionitus I'acere, illos atitem alios omnes sub se pusitos episcopos ad mensuram imane dedu- cei•e, et su p iere non ultra expensas f'acere cleri- eurun, urdivationes. Seimus enim, quantae san- ctissitnac ecelesiae propter hüuc ordinationem et aluerius expeusa+7: ell'usionem iuopes factae sunt. ISt quia aliquas carum, vix gulden], tatuen libera- viiuus quaedaui y ero adiare oneratae iacent, ex tali relevarl angustia non valentes, ideo boc pro- videaut saiictissiii.i patriarcliae, et nretropolitae, et reliqui deo atnabiles episcopi, ut et nos, quae ab eis aguutur discentes, approbemus eos, qui no- stram legern iri litteris positain apud sernet ipsos osleuderunt operibus adimpleri. Epilogue Quae igitur a nobis sancita sunt, et sacrum or- dinem statrimque custodiunt secundum sacrarum regularuur observationein et virtutem, de cetero conservent perpetuo integra et sanctissimi patriar- chae uniuscuiusque dioccesis, et deo amabiles me- tropolitae, et reliqui reverendissimi episcopi atque clerici, ubique dei culturam et sacram disciplinam custodientes inviolatam, poena it n minente haec praevaricanti, quo penitus alienus sit a deo et im- posito sibi sacerdotii ordine; nam velut indignus hoc excluditur. Licentiam vero universis darnus, cúiuscunque sint officii vel conversationis, respi- cientibus aliquid liorna] praevaricari, nuntiare no- bis, et ad imperium, quod semper est, ut nos, qui haec secundum sacrarum regularum explanatio- nein apostolicamque traditionem constituimus, de- centem etiam indignationenl praevaricantibus in- feramus, etiam bis videlicet, quae sancita a nobis sunt, de hereditatibus deo ainabilium episcoporum custodiendis. § 1.—Sanctissimi siquidem patriarchae unius- cuiusque dioecesis haec proponant in ecclesiis sub se constitutis, et manifesta faciant deo amabilibus metropolitis, quae a nobis constituta sunt. Illi quo- que rursus etiam proponant ipsi ea in metropolita- en la santísima iglesia mayor de nuestra real ciu- dad, y en las santísimas iglesias constituidas bajo la misma, y en las otras que aquí hay. Mas respec- to á todas las localidades que hay fuera mandamos, que si al principio de constituir y de edificar algu- no una iglesia determinó la cuantía de las ordena- ciones, corno constituyendo con arreglo á ellas los gastos, no sea ordenado nadie en la misma iglesia antes que aquella cuantia quede reducida al núme- ro fijado al principio. Pero si no hubiere hecho esto, y la misma iglesia de la ciudad suministra emolu- rnentos tanto para ella como para las demás igle- sias, en este caso no haya precipitación para au- mentarle los clérigos, ni acaso por algunos moti- vos de compasión ó por favores se la grave con gastos, (porque esto no es piadoso, ni digno de los sacerdotes), sino suministre lo que sea posible de lo que hubiere dado el Señor Dios, ó conserve la antigua costumbre sin innovarla en nada absoluta- mente. Por lo cual es lo procedente, que cuiden de esto los patriarcas amantes de Dios y los metropo- litanos, y que dejen ciertamente en el estado en que están á los clérigos que hoy hay, pero que midan las fuerzas de cada iglesia, y que así también go- biernen las iglesias bajo ellos constituidas los mis- mos santísimos patriarcas, y hagan lo mismo los metropolitanos prevenidos por los santísimos pa- triarcas, y reduzcan ellos á esta mesura á todos los demás obispos bajo ellos constituidos, y procuren no hacer ordenaciones de clérigos excediéndose en los gastos. Porque sabemos que muchas santísimas iglesias se hicieron pobres á causa de estas orde- naciones y de la exageración de los demás gastos. Y como á algunas de ellas, aunque penosamente, las aliviamos, sin erebargo, pero otras yacen toda- vía abrumadas, sin poder aliviarse en tal estrechez, procuren los santísimos patriarcas, y los metropo- litanos, y los demás obispos, amantes de Dios, que nosotros, conociendo lo que por ellos se hace, los aplaudamos, porque demuestren que por ellos se cumple con obras nuestra ley dada por escrito. Epílogo Por tanto, lo que por nosotros ha sido sanciona- do, y conserva el sagrado orden y estado en con- formidad á la observancia y eficacia de las sagra- das reglas, manténganlo íntegro perpetuamente en lo sucesivo así los santísimos patriarcas- de cada diócesis, como los metropolitanos, amantes de Dios, y los demás reverendísimos obispos y clérigos, cus- todiando en todas partes sin violación el culto de Dios y la sagrada disciplina, amenazando al infrac- tor esta pena, que habrá de ser en absoluto alejado de Dios y del orden del sacerdocio que se le confi- rió; porque como indigno será excluido de él. Más damos licencia á todos, de cualquiera oficio ó géne- ro de vida que sean, los que observen que se infrin- ge alguna de estas disposiciones, para denunciár- noslo á nosotros, y al imperio, que siempre existe, á fin de que nosotros que hemos establecido esto en conformidad á la explanación de las sagradas re- glas y á la tradición apostólica, impongamos también á los transgresores la pena conveniente, debiéndose observar, por supuesto, también lo que por nos otros ha sido sancionado respecto á las herencias de los obispos, amantes de Dios. § 1.—Expongan, pues, estas disposiciones los santísimos patriarcas de cada diócesis en las igle- sias á ellos subordinadas, y háganles conocer á los metropolitanos, amantes de Dios, lo que por nos- otros ha sido dispuesto. Ellos á su vez expónganlo NOVELAS. — CONSTITUCIÓN VII  39 na sanctissima ecclesia, et constitutis sub se epi- scopis haec manil'esta faciant, illorum vero singuli in propria ecclesia haec proponant, ut nullus no- strae reipublicae ignoret, quae a nobis ad honorem et ad augmentum magni dei et salvatoris nostri Iesu Christi disposíta sunt. Insuper sequens haec tua sanctitas omnibus, qui sub ea sunt, metropoli- tis sanctissimis haee faciat rnanifesta, universo tempore contradenda. § 2.—Scripta exemplaria sanctissimo archiepi- scopo Alexandriae, Epiphanio (1): sanctissimo ar- chiespiscopo Theopolitano (2); scripta exernplaria Petro (3), sanctissimo episcopo Hierosolymorum; scripta exemplaria l'oanni, viro gloriosissimo prae- fecto sacrorum praetoriorum, secundo exconsuli et patricio [Dominico gloriosissimo praefecto praeto- riorum Illyrici] (9). Cui etiam hoc adiectum est: Et tua quoque celsitudo haec sciens una cum semper suscepturis sedeui tuam haec servare festinet, et si denuntiatum fuerit aliquod tale delictum, prohi- beat, et maxime quaecunque in ordinationibus cu- rialium vel officialium interdicta sunt. Nuntiet antena etiam nobis, ut decens super eis imponatur correctio. Utatur quoque praeceptis ad clarissimos provinciarum indices, ut et ipsi quae fiunt inspi- cientes non pernlittant alíquiÚ extra hoc, quod a nobis constitutum est, fieri; hliminebit enilu eis poena quinque librárum ami, si quidern et ipsi praevaricari videntes non denuntiaverint aut sedi tuae, aut imperio, ut undique decens ornatos ordi- nationis gradui conservetur (5). Dat. XVII. Kal. April. Constantinop. BELISARIo V. C. Cons. [535.; CONST. VII (6) DE NON ALIENANDIS AUT PERDiL''I'ANDiS REBUS ECCLESIASTICIS IBI.lIOB1LIBUS, AUT IN SPECIALEM IIYPOTHE(:A 1I DAND1 CREDITORIBUS, SED SUFFICERE GENERALES ITYPO'I'nECAS (Coll. II. tít. L) • [In». IUSTINIANUS A. EPIPHANIO, Sctn( • tiS.tiiAto et bea- tis8into Arciciepi;copo f étic°is Icuitt, rric-ituti.^, el uecuntenico !'tctriarc/1ac, el Palriarclaae Constan- linopolitculo. Praefatio Unam intentionem llano semper proponimus, omne, quidquid prius imperl'ectum aut confusum videbatur, hoc et expurgare, et perfectum ex im- perfecto declarare, Quod etiam in omni legislatio- ne facientes, credimus oportere et in alienationi- bus, quae fiunt super sacris rebus, una complecti lege, quae priores omnes et renovet et emendet, et quod deest adiiciat, et quod superfluum est ab- scindat. A Leone siquidem piae (7) memoriae, qui post Constantinurn piae memoriae christianae fidei (1) Cont. dice al margen que otros leen Aephrenio, y otro, Eufremio. (2) Scripta exemplaria Epiphanío sanctissimo archiepi- scopo metropolitano, Trid., y así Port., pero escribiendo metropolitano Theopolitano. (9) Petro, omllenla Trirl., y Port. !31 Lo que se hada entre parentesis _falta, según Coral., en el ros. 0411710, y tampoco ;e lee en Trid. y Port. también en la santísima iglesia metropolitana, y háganselo saber á los obispos que les están subor- dinados, y expóngalo cada uno de éstos en su pro- pia santísima iglesia, para que nadie de nuestra república ignore lo que por nosotros ha sido dis- puesto en honra y provecho de Jesucristo, Dios grande y salvador nuestro. Además, observando estas disposiciones tu santidad, hágalas saber á to- dos los santísimos metropolitanos, que le están su- bordinados, debiendo ser guardadas en todo tiempo. § 2.—Se han escrito copias para Epifanio, santí- simo arzobispo de Alejandría: para el santísimo ar- zobispo Teopolitano; copias para Pedro, santísimo obispo de Jerusalem; copias para Juan, gloriosisimo varón, prefecto de los sacros pretorios, ex-consul por segunda vez y patricio, [y para Domingo, glo- riosísimo prefecto de los sacros pretorios de Iliria]. A quien también se le añadió esto: Y conociendo tam- bién tu excelsitud estas disposiciones, apresúrese á observarlas, así como los que en lodo tiempo ha- yan de ocupar tu sede, y si se le hubiere denuncia- do algún delito de estos, prohíbalo, y principalmen- te respecto á las prohibiciones hechas en cuanto á las ordenaciones de curiales ó de oficiales. Mas de- núncielo también á nosotros, para que se les im- ponga la corrección correspondiente. Sírvase tam- bién de órdenes dirigidas á los muy esclarecidos jueces de las provincias, para que inspeccionando asimismo éstos lo que se hace no permitan que se haga nada contra lo que por nosotros ha sido esta- blecido; porque les amenazará la pena de cine li- bras de oro, si viendo ellos que se prevaricaba no lo hubieren denunciado ó á tu sede, ó al Empera- dor, á fin de que en todas partes se conserve la con- veniente compostura para el grado de la ordenación. Dada en Constantinopla á 17 de las Calendas de Abril, bajo el consulado de BELISARro, varón muy esclarecido. [53:5.] CONSTITUCION VII DE QUE NO SE HAYAN DE ENAJENAR (r PERMUTAR BIENES INMUEBLES E('LESI:ISTICOS, ó NO SE LES HAYAN DE DAR A LO.S ACREEDORES EN HIPOTECA ESPECIAL, SINO QUE BASTEN LAS HIPOTECAS GENERALES (Colección II. título I.) El Emperador JUSTINIANO, .1 m l asin, ic E.1'1FANIO, sctnt(,,itJlo r l bcutisirJto Ar,cubi.pu cle es t a /r-liv ciu- dad, Patriarca er•untfrnirro, y /' utriurcu de !'ons- tantinopla. Prefacio Siempre abrigamos la única intención de espur- gar todo lo que antes parecía imperfecto ó confuso, y de imperfecto declararlo perfecto. Y haciendo esto en toda la legislación, creemos que es conveniente comprender también lo relativo á las enajenacio- nes, que de bienes sagrados se hacen, en una sola ley, que renueve y enmiende todas las anteriores, supla lo que falta, y suprima lo que es supérlluo. Por Leon, ciertamente de piadosa memoria, que después de Constantino, de pia recordación, fue (50 Seripta coro adiectlone dominica. arlroionan Trid . y Port. Scripta cum adiectione, Dominico P. P. 'lyrici. r'n r <1. El testo griego ;e halla en .S'crimg. y falta en Mal.— Hay un epítome de toda la ,V—,)cela era Cnll. onat. ecel. Ul. 2. 1. — ]alr'an. cont. 7. — texto latino es el (le la antiy" cestón de la Alosa. (7, Trid.; bonne, Port., q Cont. 1 40  NOVELA8.—CONdTITtJC1óN VII inter imperatores principatum auxit, et constituit sacraruin ecclesiarum honorem et disciplinam, scripta lex est de alienationibus ecclesiasticis, con- clusa iri sola huius felir_issimae cívitatis sanctissi- nia maíore ecclesia. Et laudamus plurirna huius legis cum omni veimrnentia et dei cultura posita, sed co quod non generaliter posita sit in ~tribus, egere (1) etiam earn quadam correctione credi- mus. :1b Anastasio quoque piae memoriae scripta quaedam de talibus lex est, riegue similis priori, et ornnino minus habens. Eflusa namque et per loca foris posita nihilominus mansa imperfecta eo q uod ad soluiu sacerdotium et dioecesin respiciat constitutam sub beatissimo patríarcha huius re- , e et felicissirnae civitatis, alias autem orines (2) non perscrutata sedes, quum utique dignam corre- ctione esse earn arbitrabatur, propter quam occa- sionenr alia quidem corrigebat, alia y ero incompo- sita reliuquebat. Quamobrem eam quoque vacare de cetero sancirnus, utpote impertectam et loco circumclusam, et non generalem inter leges ex- sistentem, neque aliquid studiosum introducentem. Hace ergo nos omnia emendantes unam existíma- mus oportere legislationem imponere ornnibus san- ctissimarum ecclesíarum, xenodochiorum, et noso- comiorum, et monasteriorum, et brephotrophiorum, et gorontocomiorum, et totius sacrati collegii re- bus, et ]ranc legem Leonis piae memoriae consti- tutioni adiicere, príus breviter eius legislationem exponentes, siegue omne, quod reliquum est, inte- xentes. Vult enim lila neque deo amabilem archie- piscopum et patriarcham huius felicissimae civita- tis seu sanctissimae maioris ecclesiae, neque oeco- nornum vendere, aut donare, aut aliter alienare rem irnrnobilem, domum forsan, aut agrum, .aut colonum, aut mancipia rustica, aut civiles annonas (nam et haec inter immobilia sunt numeranda), quae competunt Constantinopolitanae sanctissimae maiori ecclesiae, sed neque pro ulla compensatio- ne aut alia qualibet circuinventione tale aliquid agi. Et interminatur emtori quidein rei restitutio- ne,n, ut reddat per tempora oeconomo rerum san- ctissimae ecclesiae rern, quam ipse perceperit, cum omni medii temporis fructu et aliis lucris, casu irnrninente pretiorum ei, qui tale aliquid accipere aut comparare praesumserit, quum etiam hoc qui- dem, quod contra leges actum est, íta ponat, ac si neque a principio gestum sit. Oeconomum vero hace praevaricantem dare quidem de suo sanctis- simae ecclesiae iubet omne, quidquid ex ea causa lucratus est aut sanctissimam ecclesiam damnifi- cavit; super hoc autem etiarn excludit eum officio oecononri. Et dat actionem sanetissiurae ecclesiae non contra solos deo amabiles oeconomos, sed etiam contra successores eorum, sive ipsi hoc alie- naverint, sive pro tempore deo amabilem episco- pum aut aliquenr (3) aliorum clericorum videntes alienantem taciturnitate degeneri et sine libertate passí sunt, et multo potius si consentientes et vi- dentes (4) tale aliquid permiserunt, et non causam prohibuerunt. Ad hoc autern et tabellionem, qui talia confecit instrumenta, perpetuo tradit (5) ex- silio, nullam ei clementiam neque reversionem participans. Ipsos quoque maximos iudices, qui ad haec accedunt, et ininistrant talibus causis, aut confici apud aemetipsos monumenta pro confirma- tione talium donationum aut aliorum actuum pa- tiuntur, et cingulo, et dignitate, et substantia in- (1) in omnibus tractemus retractemus?). Egere etlam, perta Trid. (S) Trid.; omnes, omitenla Port., y Cont.. entre los Emperadores el que aumentó el principa- do de la fe cristiana, y constituyó el honor y la dis- ciplina de las sagradas iglesias, se escribió una ley sobre las enajenaciones eclesiásticas, limitada á la sola santísima iglesia mayor de esta felicísima ciu- dad. Y elogiamos muchas disposiciones de esta ley dadas con toda energía y por culto á Dios, pero por no haber sido promulgada en general para todas las iglesias, creemos que también ella necesita al- guna corrección. También por Anastasio, de pia- dosa memoria, se escribió una ley sobre tales cues- tiones, no semejante á la anterior, y comprendien- do en absoluto menos. Porque, aunque extendida á localidades sitas fuera de aquí, quedó, sin embar- go, imperfecta, porque atiende solamente al sacer- docio y á la diócesis constituida bajo el beatísimo patriarca de esta real y felicísima ciudad, pero sin haberse preocupado de todas las demás sedes, cuan- do ciertamente isonsideró que era digna de correc- ción, en cuya ocasión corrigió, á la verdad, algu- nas cosas, pero dejó otras sin arreglar. Por lo cual mandamos que también ella quede sin fuerza en lo sucesivo, como imperfecta y circunscrita á una lo- calidad, y por no ser una ley general, y no intro- ducir cosa alguna meditada. Así, pues, enmendan- do nosotros todas estas cosas hemos estimado que convenía imponer una legislación para todos los bienes de las santísimas iglesias, de los hospitales de peregrinos, enfermerías de pobres, monasterios, casas de expósitos, hospicios de ancianos y todo sa- grado colegio, y añadir esta ley á la constitución de Leon, de piadosa memoria, exponiendo antes con brevedad la legislación de éste, y añadiendo luego todo lo restante. Porque quiere aquella, que ni el arzobispo, amante de Dios, y patriarca de esta felicísima ciudad ó de la santísima iglesia mayor, ni el ecónomo venda ó done, ó de otro modo enaje- ne bienes inmuebles, por ejemplo, una casa, ó un campo, ó un colono, ó esclavos rústicos, ó annonas civiles, (porque también estas cosas han de ser con- tadas entre las inmuebles), que competen á la san- tísima iglesia mayor de Constantinopla, sino que ni por vía de ninguna compensación ó por otro cual- quier rodeo se haga alguna cosa semejante. Y con- mina, á la verdad, al comprador con la restitución de la cosa, de suerte que restitu y a, al que á la sa- zón sea ecónomo de los bienes de la santísima igle- sia, la cosa que él hubiere recibido, con los frutos y todos los demás lucros del tiempo intermedio, ame• nazándole con la pérdida del precio al que se hu- biere atrevido á recibir ó comprar alguna tal cosa, porque también considera ciertamente lo que se hizo contra las leyes como si desde un principio no hubiere sido hecho. Pero manda que el ecónomo que prevarica en esto le dé de lo suyo á la santisi- ma iglesia todo lo que por esta causa lucró ó todo aquello en que perjudicó á la santísima iglesia; y además de esto lo excluye también del cargo de ecónomo. Y da á la santísima iglesia acción no so- lamente contra los ecónomos, amantes de Dios, sino también contra sus sucesores, ya si ellos mismos hubieren hecho la enajenación, ya si viendo que hacía la enajenación el que á la sazón fuera obispo, amante de Dios, ó alguno de los otros clérigos la toleraron con torpe y servil silencio, y con mucha más razón si consintiéndola y viéndola permitieron alguna cosa tal, y no prohibieron el contrato. Pero además de esto condena á destierro perpetuo al no- (5) amabilis episeopu n aut angula, Trid, y Port. (4) sic consentientes videntes, Trid. (5) "Trid.; tradet, Cont. NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VII  41 terminatur excludere. Hoc igitur increpans vehe- menter, permittit rei ecclesiasticae usum aut qui vocatur ususfructus sub certo quodarn tempore aut etiam usque ad vitani percipientis dare sanctissi- marn maiorem ecclesiam, sub hac tamen definitio- ne, ut is, qui hanc accepit rnunificentiam, eiusdem quantitatis recornpenset rern sanctissimae rnaiori ecclesiae sub proprietatis ratione, ex qua possit eundem reditum sanctissima ecclesia habere, quan- tum ille ex usu accepit; post accipientis (1) utique mortem aut definitum tempus in usu (2) videlicet et usufructu dato ecclesiasticae rei ad sanctissi- marn (3) ecclesiam redeunte, et usu donatae rei cum proprí.etate sanctissimae ecclesiae faciendo; talem namque contractum sine periculo esse ponit lex. Si y ero minus fuerit, quam quod datur a san- ctissima ecclesia, illud, quod compensatur ei, cuius mox quidem percipiet proprietatern, sperat autem et usura accipere, infirmum contractum et pro non facto ponit, datque licentiam vindicationis, utpo- te circumventione contra ius sanctissimae eccle- siae facta. § 1.—Lex itaque talia sub brevitate decernit, et mulctam imponit, et usque ad res sanctissimae ecclesiae stat solummodo, et omnem quidem peri- mit circumventionem, quam praediximus, non ta- men retinere calliditatem postea insurgentium va- luit. Quidam enim dudum hoc, quod vocatur colo- niarum ius [Colonarium ius est, veluti si domum valentem centum solidos, et praestantem pensio- nem decem solidorum, accipiat quis ab ecclesia, et det pro ea solidos cultual seu amplius aut certe minus, et quasi iam de propria (4) aggravet se da- re singulis annis quasi pensionis nomine solidos tres. Iste autem appellatur paroecus, sed ipsam domum sub tam parva pensione in perpetuum et ipse et heredes eius possidebant (5)] adinvenientes, neque nostris legibus neque alii cuiquam omnium notum, circumventionem non parvam meditati sunt contra legem, perpetuas paene cogitantes aliena- tiones. Quod nos de cetero agi prohibemus, et pro eo ipso conscripsimus legem. Dudum autem et ad emphyteusin respexerunt, et imrninuerunt pluri- mam quantitatem veri reditus, illis, qui ernphyteu- sin accipiunt, praestantes hi, qui rebus pridem sanctissimae maioris ecclesiae praesidebant. Ideo- que nos in quadam constitutionurn nostrarum defi- nivimus quidem usque ad personas tres emphyteu- sin fieri, accipientis, et duorum successorum alio- rum; hoc etiam super rebus sanctissirnae maioris ecclesiae fieri permittentes (6), non autem ultra sextam partem relevari emphyteusin percipienti- bus propter fortuitos casus sancientes. Quia yero didicimus sic effuse et impie ab aliquihus fieri do- cumenta, ut neque sexta relinquatur sanctissimae ecclesiae pars, reliquis omnibus emphyteusin acci- pientibus donatis, Anastasius autern piae memo- riae gesta monurnentorum constituens fieri super alienationibus, sicubi (7) etiam huius rei fieret tem- pus, et emphyteusin statuens sine gestis quidem (1) Trid.: percipientis. Cont. (2 j Trhl.; in, omitenla Port.. y Cont. (x  Trid.; maiorein, artici.onnn Port. ; y Cont. '4) Trid., y Port.: proprio, Cont. (a) Esta explicaciun del derecho colonial nP parece que TOMO VI —6 tario que hizo tales escrituras, no concediendo para él clemencia alguna ni perdón. También amenaza con privar del cíngulo, de la dignidad, y de sus bie- nes á los mismos jueces superiores que intervienen en esto, y prestan auxilio para tales negocios, ó que toleran que ante ellos mismos se hagan documen- tos para la confirmación de tales donaciones ó de otros actos. Así, pues, condenando enérgicamente estas cosas, permite que la santísima iglesia mayor dé el uso, ó el que se llama usufructo, de los bie- nes eclesiásticos por cierto tiempo, ó aun por toda la vida-del que lo recibe, pero con la restricción de que el que recibe esta munificencia recompense :i la santísima iglesia mayor con cosa de la misma cuantía á título de propiedad, de la cual pueda per- cibir la santísima iglesia tanta renta cuanta él ob- tuvo con el uso; volviendo en todo caso después de la muerte del que lo recibe ó del tiempo fijado para el uso á la santísima iglesia el usufructo concedido de los bienes eclesiásticos, y haciéndose de la san- tísima iglesia juntamente con la propiedad el uso de la cosa donada; porque la ley declara sin riesgo tal contrato. Pero si fuere menos que lo que se da por la santísima iglesia aquello con que se le com- pensa, y de lo que inmediatamente adquirirá la pro- piedad, pero de lo que espera obtener también el uso, declara nulo y por no hecho el contrato, y da facul- tad para la reivindicación, como por haberse come- tido fraude contra el derecho de la santísima iglesia. § 1.—Así, pues, la ley dispone en resumen tales cosas, y señala una pena, y se circunscribe sola- mente á los bienes de la santísima iglesia, y supri- me ciertamente todo fraude, de que antes hemos hablado, pero no pudo reprimir la astucia de los posteriores infractores. Porque algunos, inventan - do hace poco el que se llama derecho colonial, [Es derecho colonial, como si alguno recibiera de la iglesia una casa que vale cien sueldos, y que pro- duce la pensión de diez sueldos, y diera por ella los cien sueldos, ó más, ó ciertamente menos, y como por cosa ya propia se gravara él para dar cada ario tres sueldos como á título de pensión. Este se lla- ma habitante advenedizo, pero por tan pequeña pensión poseían perpetuamente él y sus herederos la misma casa], no conocido ni en nuestras leyes, ni en otra alguna de los demás, meditaron no pe- queño fraude contra la ley, imaginando enajena- ciones casi perpetuas. Lo que nosotros prohibimos que se haga en lo sucesivo, y por lo mismo escribi- rnos esta ley. Pero recientemente volvieron la vis- ta también á la enfiteusis, y disminuyeron mucha cantidad de la verdadera renta, concediéndosela á los que reciben la enfiteusis los que antes tenían á su cargo los bienes de la santísima iglesia mayor. Y por esto determinamos ciertamente nosotros en una de nuestras constituciones, que la enfiteusis se hiciera hasta para tres personas, del que la re- cibe, y de otros dos sucesores; permitiendo que también se hiciera esto en los bienes de la santísi- ma iglesia mayor, pero no sancionando que á los que reciben la enfiteusis se les relevara por razón de casos fortuitos de más de la sexta parte. Por- que supimos que por algunos se hacían contratos tan inmoderada é impiamente, que ni la sexta par- te se dejaba para la santísima iglesia, donándoseles á los que recibían la enfiteusis todo lo demás; pero Anastasio, de piadosa memoria, al determinar que es del antiguo traductor latino, sino de algún gln.oisla, que la anotó al margen, de donde, luego se ¡ferrado ro en el te+'tu (5) Trid.: perrnittin,ns, Cnnr• (7) Tr;d.; sicut, Port., y Conr. l2 NOVELAS. — CONSTITUCIÓN VII ^ usque ad solam vitam accipientis emphyteusin, c11r11 gestis autenr in perpctuum eam extendens, peque perfectam fccit, neque utilem legem, et un- dique imperfectam, usque ad solam dioecesin pa- triarcbicae sedis I,uius felicissimae civitatis, sicut I ,raedixirnus, legislationem statuens. Cap. I Nos igitur (iam enim ad legem veniendum est) sancirn os, neque sanctissimam huius felicissirnae civitatis ruaiorern ecclesiam, llegue sub ea consti- tutas ccclesias, quarum ipsa praero;ationem susce- pit (sima eam :luastasius piae memoriae iuterpre- tatus est), neque alias omnes ecclesias in hac feli- eissirna exsistentes civitate aut circa eius confinia, p eque sub patriarchica sede bulos felicissimae ci- vitatis constitutas, quarum metropolitas ipse ordi- nat, neque aliuur u llu m uncfique neque (1) patriar- cliarn, neque episcopu (dicimus autern et eos, qui in Oriente, et qui in lllyrrco, insuper et in Aegy- I ,to, et in L}'ca.rnia, alque in Lycia, et eos (2), qui u Africana provincia sunt, et conlplexive dicendo per omnes r l uaecunquc nostrae sunt terrae, nec non qui (3) in Occidente sunt, deo amabiles episco- pos ab ipsa seniore Roma usque ad oceanum con- sistentium sanctissimarutn orthodoxarum eccle- siarum), neque aliquem xenodochum, aut ptocho- Irophurn, aut nosocomum, aut orphanotrophum, aut breplrotroplium, aut gerontocomum, aut mo- nasterii virorum vel mulierem abbatem vel abba- tissam, aut cíuemlibet omnino praesidentem vene- rabilibus collegiis licentiam babero alienare rem immobilein aut in domibus, aut in agris, aut in l,ortis, aut omnino in huiusrnodi, neque rusticum ruancipiunl, neque civilem annonam, nec per spe- cialis pignoris occassionem tradere creditoribus. Alicnationis autem nomen generalius ideo posui- n n rs, ut proliibeamus et venditionern, et donatio- nern, et couiinutationem, et in perpetuum exten- sam enlplryteusin, quae non procul ab alienatione consistit. Sed ornnes ubique sacerdotes ab huius- ntodi alienatione prohibemus, subditos poenis, qui- bus I.conis piae memoriae usa est constitutio. 1119.111 mmarnque per omnia valore et ratam esse sanciurus; propterea Imane proposuimus et protulimus, et non paterna voce legem conscripsimus, sed hac com- rnuni et graeca, ut omnibus sit nota propter faci- lem interprctationeur. Quod itaque iam praeteriit relinquimnus; nacn tanta documenta tempore longo 1"acta nunc commovere multae erit tergiversatio- nis. Q.uapropter quae usque hue hactenus exstant proprium habeant schema, de cetero autem omnem alienationem interdicimus, praedictas ei poenas imponentes. Cap. II Ut autem lex ad humanae naturae varietatem et quod semper venil moderata per omnia immota pernlaneat (quid enim erit stabile inter homines et ita immobile, ut nullam patiatur tnutationem? quum omnis noster status sub perpetuo motu consistat), necessarium existimavimus quasdam exceptiones (1) Trid.: !Jeque, omítenla Port., y Cont. (8) in Egypto et vicios atque in Italia et coa, Trid. en las enajenaciones se hicieran actas do los con- tratos, si para ello hubiere también ocasión, y al li- mitar la enfiteusis sin actas á la sola vida del que recibe la enfiteusis, y al extenderla con actas á per- petuidad, no hizo una ley ni perfecta, ni útil, sino del todo imperfecta, fijando la legislación, según antes hemos dicho, para la sola diócesis de la sede patriarcal de esta felicísima ciudad. Capitulo I Así, pues, nosotros, (porque se ha de entrar ya en la ley), mandamos, que ni en la santísima igle- sia mayor de esta felicísima ciudad, ni en las igle- sias á ella subordinadas, cuyo aprovisionamiento tomó la misma á su cargo, (conforme á lo que de- claró Anastasio, de piadosa memoria), ni ninguna de las otras iglesias existentes en esta felicísima ciu- dad ó en su término, ni de las constituidas bajo la dependencia de la sede del patriarca de esta felicí- sima ciudad, á cuyos metropolitanos ordena este mismo, ni otro alguno en ninguna parte, ni patriar- ca, ni obispo, (nos referimos también á los obispos, amantes de Dios, que hay en Oriente, y en Iliria, y además en Egipto, y en Licaonia, y en Licia, y en la provincia de Africa, y, para decirlo de una vez, en todos los territorios que son nuestros, y asi- mismo los que hay en Occidente, desde la misma antigua Roma hasta los de las santísimas iglesias ortodoxas establecidas junto al Océano), ni algún encargado de hospital de peregrinos, ó de hospicio de pobres, ó de enfermería de pobres, ó de hospicio de huérfanos, ó de casa de expósitos, ó de hospicio de ancianos, ó abad ó abadesa de monasterio de hombres ó de mujeres, ó en general cualquier pre- sidente de venerables colegios, tenga licencia para enajenar bienes inmuebles, consistentes ó en casas, ó en campos, ó en huertos, ó en general en cosas de esta clase, ni para entregar á los acreedores con ocasión de prenda especial un esclavo rústico, ni annona civil. Y hemos empleado la palabra más general de enajenación, para prohibir también la venta, la donación, la permuta, y la enfiteusis he- cha extensiva á perpetuidad, que no difiere mucho de la enajenación. Pero en todas partes les prohi- bimos á todos los sacerdotes las enajenaciones de esta clase, quedando sujetos á las penas de que se valió la constitución de Leon, de piadosa memoria. Porque mandamos que para todo tenga ella validez y sea firme; pues por esto hemos dado y promulga- do esta ley, y no la escribimos en la lengua pater- na, sino en esta común griega,-para que por su fá- cil interpretación sea conocida de todos. Y pres- cindimos de lo que ya pasó; porque daría lugar á muchas tergiversaciones remover ahora tantos do- cumentos hechos de tan largo tiempo. Por lo cual conserven su propio estado las cosas que hasta aho- ra existen, pero prohibimos en lo sucesivo toda enajenación, imponiendo las penas antes dichas para ella. Capitulo II Mas para qué la ley permanezca del todo inalte- rable, acomodada á la variedad de la naturaleza humana, y á lo que siempre acontece, (porque ¿qué habrá estable entre los hombres y tan inmovil, que no sufra ninguna mudanza, cuando todo nuestro es- tado consiste en perpetuo movimiento?), hemos con- (3) Tricl.; qui, ornítenla Port., 1 Cont. NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VII dare legi cum multis vigiliis et subtilitate adin- ventas, ut eas habens in auxilio lex- nequaquain moveatur. § 1.—Sinimus igitur imperio, - si qua communis commoditas est, et ad utilitatem reipublicae respi- ciens, et possessionem exigens t.alis alicuius immo- bilis rei, qualem proposuimus, hoc ei a sanctissi- mis ecclesiis et reliquis venerabilibus domibus et collegiis percipere licere, undique sacris domibus indemnitate servata, et recompensanda re eis ab eo, qui percipit, aequa aut etiam maiore, quam data est. Quid eninl causetur Imperator, ne melio- ra det? cui plurima dedit deus habere, et multorum dominum esse, et facile dare, et maxrrne in san- ctissimis ecclesiis, in quibus optima mensura est donatarunr eis rerum lunuensrtas. Unde si quid tale fiat, et pragmatica praecesserit forma, praeci- piens imperio dare aliquid talium rerurn, et recom- pensaverit mox rem meliorem et uberiorem et uti- liorem, sit ea permutatio firma, et ü, qui praesidcnt domibus, quarum est quod alienatur, et qui talibus administrant litteris sine querela unrlique sint, nullam inetuentes poenarum, quae a Leone piae mcmoriae interminantur, et a nobis firmatae sunt, utique quum nec rnultum differant ab alterutro sa- cerdotium et imperium, et res sacrae a communi- bus et publicis, guando omnis sanctissimis eccle- sris abundantia et status ex imperialibus munifi- centiis perpetuo praebeatur. Alterutris itaque com- pensantes quae decent (1), non ab aliquibus iure culpabuntur. Aliam vero omneni sive ad irnperiurn ipsum, sive ad aliam quamcunque personan' fa- ctaíri sive venditionem, sive donationem, si ve per- mutationem, sive emphyteusin perpetuam omnino perimimus; sed llegue dationem cuiusdaur pignoris in re immobili l'actam occasione mutuoruuz fieri sinimus. Et haec valere volumus in omni ecciesia, omnique monasterio, et nosocomio, et xenodochio, et brephotrophio, et asceterio, et gerontocomio, et omni absolute collegio, quod actio pia constituit, nullo penitus horum aliquid accipere ah eis valen- te. Unde neque constitutione Anastasii divae me- moriae ulterius opus erit, neque secundum i11am facienda decreta memoratae observationis; ipsa enirn rei principia perinrentes, et prohibentes quod fit, nequaquam perscrutatione deinceps in- digebimus. Cap. III Empl:y.teusin autern sive in sanctissima maiore ecciesia, sive in ournibus reliquis adorandis domi- bus fieri sinhnus et in accipientis persona, et in duobus eiusdeur personae heredibus deinceps, filiis tantum solis masculis aut feminis, aut nepotibus utriusque naturae, aut uxore, aut viro, si hoc vide- licet de uxore aut viro expressim nominetur, alio- qui non transire ad aliquem alterum lreredem, sed usque ad solaur vitam percipientium standum, nisi filios aut nepotes habuerint. Aliter autem penitus emphyteusin agi ecelesiasticae cuiusdarn aut pto- chir rei immobilis, aut mancipii rustici et civilis (1) Trid.; decet, Cont. siderado necesario dará la ley algunas excepciones, halladas con muchas vigilias y munnciosidad, para que teniéndolas en su favor de ninguna manera sea alterada la ley. § 1.—Dejamos, pues, que si hubiera alguna con- veniencia común, y que afecte á la utilidad de la república, y exija la posesión de alguna cosa in- mueble tal, como liemos dicho, le sea licito al im- perio recibirla de las santísimas iglesias y de las de- más venerables casas y colegios, conservándoseles siempre la indemnidad á las sagradas casas, y de- biéndoseles compensar la cosa por el que la recibe con otra igual ó aun mayor, que la que se dió. Por- que ¿cómo se excusará para no dar otra mejor el Emperador, á quien Dios le concedió tener muchas, ser señor de muchos, y dar con facilidad, y princi- palmente á las santísimas iglesias, para quienes la mejor medida es la inmensidad de las cosas á ellas donadas? Por lo cual, si se hiciera alguna cosa se- mejante, y hubiere precedido una pragmática dis- posición, que mande darle al imperio alguna de ta- les cosas, y él hubiere dado inmediatamente en re- compensa una cosa mejor, y mes productiva y más útil, sea válida esta permuta, y estén por completo exentos de querella los que se hallan al frente de las casas de quienes es la cosa que se enajena, y los que intervienen en tales documentos, sin temer nin- guna de las penas con que se amenaza por Leon, de piadosa memoria, y que han sido confirmadas por nosotros, porque ciertamente no difieren in nr- cho uno de otro el sacerdocio y el imperio, ni los bienes sagrados de los comunes y póblicos, pues perpetuamente se les da á las santísimas iglesias por la munificencia imperial toda abundancia y posición. Y así, compensando unos para otros la, cosas que convienen, no serán inculpados en dere- cho por nadie. Mas prohibimos en absoluto toda otra venta, ó donación, ó permuta, ó enfiteusis per- petua, hecha á favor del mismo imperio, ó de otra cualquiera persona; y no dejamos que con ocasión de un mutuo se haga la dación de cualquierapron- da, verificada sobre cosa inmueble. Y queremos que estas disposiciones tengan validez en toda igle- sia y en todo monasterio, hospital, hospital de pe- regrinos, casa de expósitos, asceterio, hospicio de ancianos, y absolutamente en todo colegio que cons- tituyó una acción piadosa, sin que absolutamente ninguno de ellos pueda recibir cosa alguna de és- tos. Por lo cual, no habrá en lo sucesivo necesidad de la constitución de Anastasio, de divina memoria, ni habrá que hacer con arreglo á ella decretos so- bre dicha observancia; porque suprimiendo nos- otros los mismos principios de la cosa, y prohibien- do lo que se hace, no necesitaremos de ninguna manera en lo sucesivo hacer investigaciones. Capítulo III Mas, tratándose de la santísima iglesia mayor, ó de todas las demás adorables casas, dejamos que se haga enfiteusis tanto para la persona del que la re- cibe, como después para dos herederos de la mis- ma persona, solamente hijos, varones ó hembras, ó nietos de ambos sexos, ó la mujer, ó el marido, si esto, á la verdad, se mencionara expresamente respecto á la mujer ó al marido, sin que de otra suerte pase á otro cualquier heredero, sirvo que se haya de estar á la sola vida de los que la reciben, si no hubieren tenido hijos ó nietos. Pero en nin- gún otro caso permitimos de ningún modo que se 44 NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VII annonae nullo permittimus modo, neque quod fit habere aliquod penitus robur sinimus. § 1.—Quia y ero Leonis quidem piae memoriae c,onstitutio sub nulla penitus deminutione dari rem ecr;lesiasticain sancivit, nos autern in alia constitu- tione a nobis scripta sextam excipi solum super empltyteusin sancivimus, huiusmodi quendam de- minutionis rei damus ordinem, ut quaeratur currr ornni veritate et subtilitate pensio eorum, quae dantur, tanta, quanta (1) ab initio 1'uit, guando ad sanctiss:rr;arn venid ecclesiam, et detur emphyteu- sis talibus personis, quales dudum diximus; tunc enim sextain (2) partem cum scrupulositate impu- tandain concedimus. Si y ero minui contigerit per quandaur dadora pensionen], aut in toto tune con- stantcm pensionern accipiat, qui emphyteusin sub- ire vult, aut nec accipiat penrtus, quum liceat con- ducere potius, guau] tales deminutiones in emphy- teusin celebrare. Si y ero alicuius ecclesiastici praedii sutiurhani emphyteusis detur, qualia pluri- ma maxime in hac novrmus felicissirna consistere civitate, multo quide»i digna pretio, parvas yero reddentia pensiones, aut nihil pensionum omnino, non ex reditibus metiri etnphyteusin, sed aestinrari suhurbanum subtiliter, et reputari ex pretio colle- cto reditus possibiles in viginti annis computari, et in reditibus ex hoc computatis agi r~mphyteusin, non perpetuo, sed in eum, qui percipit, et duas ex eo successiones, et viro et uxori, sicut praedixi- mus, faciendam. § 2.—Scire autem emphyteutas convenit, quia, si biennio continuo non exsolverint emphyteuti- curn canonem (hoc enim tempus pro triennio alio- rum hominum sufficere ad casum ecclesiasticarum aut ptochicarum emphyteusium pro non soluto ca- none ponimus), fient omnino extranei emphyteu- rnatis, et volentibus praepositis sacrarum domuum licebit praedia aut domos defendere, nullam tne- tuentibus meliorationum redditionem. Sed si qui- dem deterius fecerit praedium, aut suburbanum, aut domum qui emphyteusin percepit, cogi eum de suo diligentiam ac restitutionem prisci status face- re, et obligatum esse ad hoc ipsum, et heredes eius, et successores, eiusque res, insuper et debi- tos omnes reditus sine dilatione exigi. Quod autem dicturn est a nohis, ut nullius immobilis rei eccle- siastic.ae aut ptoclticae alienatio sit permissa, ad nullam nostrae reipublicae personam sancimus va- lere, non solum super cunstantibus doniibus, et suburbanis, et hortis, et agris, sed etiam super ruinis, sive ex igne, sive ex terrae motu, sive ex qualibet alia causa ruina sit, sed etiam in iis, quae omnino destructa sunt et in pavimento iacent, sive etiam in puris ruinis nullum aedificiurn habentibus neque materiam iacentem. Non enim in illis alie- nationem fieri permittimus, nisi in sola emphyteusi temporali, secundum quod dudum a nobis dictum est, in tribus (3) personis talibus, quales praedixi- mus. Ut neque ulla circumscriptio in rem eccle- siasticam in talibus fiat, duobus pro tetnpore pri- matibus mechanicis aut architectis, sive in hac regia et maxima civitate una cum deo amabilibus oeconomis, et quinque reverendissimis presbyte- ris, et duobus diacortis, praesente quoque deo ama- (1) dantur an tanta sit, quanta, Trid. (2) T'rici.; sextam el partem, Cont. haga enfiteusis de ningunos bienes inmuebles ecle- siásticos ó de hospicio de pobres, ni de un esclavo rústico ó de annona civil, ni dejamos que en abso- luto tenga fuerza alguna lo que se hizo. § 1. - Pero como ciertamente la constitución de Leon, de piadosa memoria, dispuso que los bienes eclesiásticos se dieran absolutamente sin ninguna disminución, mas nosotros en otra constitución es- crita por nosotros dispusimos que en la enfiteusis se rebajara solamente la sexta parte, damos esta norma para tal disminución, que se averigüe con toda verdad y escrupulosidad la renta de los bienes que se dan, tal como fué desde el principio, cuan- do pasó á la santísima iglesia, y se dé la enfiteusis á aquellas personas, que antes hemos dicho; por- que entonces concedemos la sexta parte, que se ha de computar con escrupulosidad. Pero si acontecie- re que se disminuye por alguna calamidad la pen- sión, ó acepte en su totalidad la pensión entonces existente el que quiere recibir la enfiteusis, ó no la acepte de ningún modo, siendo más bien lícito arren- dar, que verificar tales disminuciones para la enfi- teusis. Mas si se diera enfiteusis de algún predio eclesiástico de los suburbios, como hemos sabido que hay muchos principalmente en esta felicísima ciudad, merecedores ciertamente de mucho precio, pero que dan pequeñas rentas, ó absolutamente ningún producto, no se regule la enfiteusis por las rentas, sino estímese escrupulosamente el predio de los suburbios, y compútense por el precio obteni- do las rentas que se calculen posibles en veinte años, ycomputadasdeesta manera las rentas hágase la enfiteusis, no debiendo hacerse á perpetuidad, si- no para el que la recibe, y para dos sucesiones de él, y para el marido y la mujer, según antes liemos dicho. § 2.—Mas conviene que sepan los enfiteutas, que si durante dos años continuos no hubieren pagado el cánon enfitéutico, (porque establecemos que en lugar de los tres años de los demás individuos bas- te este tiempo para la pérdida de las enfiteusis de bienes eclesiásticos ó de hospicios de pobres no ha- biéndose pagado el cánon), se harán de todo punto extraños á la enfiteusis, y les será lícito á los en- cargados de las sagradas casas, que lo quieran, re- cuperar los predios ó las casas, sin t  guna devolución de m . Mas si verdaderamente hu- bre eteriorado el preeri iThurbano, ó la casa, el que recibió la enfiteusis, sea él obligado á respon- der con lo suyo de su diligencia y de la restitución al primitivo estado, y estén obligados á esto mismo también sus herederos y sucesores, y sus bienes, y exíjanse además sin dilación todas las rentas debi- das. Mas lo que por nosotros se dijo, que no sea permitida la enajenación de ningunos bienes in- muebles de la iglesia ó de hospicio de pobres, man- damos que sea válido para toda persona de nuestra república, no solamente respecto á las casas exis- tentes, y á los predios suburbanos, y á los huertos, y á los campos, sino también en cuanto á los que están en ruinas, ya la ruina provenga de incendio, ya de terremoto, ya de otra causa cualquiera, y tam- bién en cuanto á los que están completamente des- truidos y yacen por el suelo, ya si también en las puras ruinas no tienen edificio alguno ni material que yazga. Porque no permitimos que de ellos se haga enajenación, sino solamente por enfiteu- sis temporal, según lo que antes se ha dicho por nosotros, para las tres personas, que arriba diji- mos. Y para que en tales cosas no se corneta frau- (3) Trid.; et in tribus personis, Cont. NOVELAS•--COÑSTITUCMN VII  45 bili episcopo, sive etiam in provincia duobus insi- gnibus mechanicis aut architectis, aut etiam uno, si unum solum vivitas habeat, intervenientibus in illis locis sacrosanctis evangeliis positis definiatur ab architectis, quantum competat pro hoc solvi sanctissimae ecclesiae secundum modurn emphy- teusis, et in lis emphyteuticam conscriptionem in eo celebrari secundum figuram prius dictan). Illum y ero et aedificare, et uti materiebus, si materias habeat, et transmittere emphyteusin usque ad dilas successiones, sicut dictuln est, et sic reverti post trium personarum mortem ad sanctissimam eccle- siam aut venerabilem dorman, ex qua facta est einphyteusis, et etiam valere talem contracturn, utpote praesenti non repugnantem legi. § 3.—Neque illud, quod hactenus contra tales contractus agebatur, valere permittendum est de adiectione, ut, si vel duorum heredum compleatur teinpus, licentia sit eis, qui post illum sunt, in em- phyteusin dare id, unde agitur, et semper eos prae- poni aliis. lu hoc enim nihil aliud est, quam per revolutionem et machinationem perpetuas eis em- phyteuses, magis autem privationes ecclesiastica- rum agi renio ' . Sed et si quid factual est tale, nul- lam necessitatem esse reverendissimis oeconomis duobus heredibus cessantibus ceteris tradere. Cap. IV Si quís autem voluerít accipere secundum ratio- nem usus aut qui vocatur ususfructus rem eccle- siasticam aut sanctissimae maioris ecclesiae, aut alterius cuiuslibet, quae in omni nostra ditione sunt positae, aut ptochiorum, omnino percipiat Iioc et secundum praedictam observationem, et secun- dum formam constitutionis Leonis piae memoriae, ut iste locuples exsistens et substantiae immobilis dominus aliam mox rem secundum proprietatis ius compenset sanctissimae ecclesiae aut venerabili domui, ex qua hoc (1) percepit, tantos et tales fe- rentem (2) reditus, quantos aut quales habet quod datur, ita ut post eius obitum ecclesiastica aut pto- chica res revertatur ad venerabilem domum cum uso, qui datus est, non transcendente tempus vitae percipientis. Accipiat autem similiter etiam rei in compensationem datae et usum, quatenus sit post percipientis obitum aut tempus, in quo donatio usus convenit, non transcendens videlicet perci- pientis vitam, utruinque ex toto et secundum pro- prietatem, et secundum usum apud sanctissimam ecclesiam remansurum. Cap. V Quia y ero Leonis piae memoriae constitutio poe- nas paene solummodo in venditione decrevit, nos autem interdiximus (3) non venditiones solum, sed etiam donationes, et permutationes, et perpetuas (1) Trid.; hic, Cont. (2) A 8 Ele.; ferentee, Trid.; frequentes, Port., y Cont. de alguno contra los bienes eclesiásticos, presen- tándose en aquellos lugares dos de los que á la sa- zón sean principales mecánicos ó arquitectos, en esta real y máxima ciudad en unión de los ecóno- mos, amantes de Dios, y de cinco reverendísimos presbiteros, y de dos diáconos, con asistencia tam- bién del obispo, amante de Dios, ó también en pro- vincias dos principales mecánicos ó arquitectos, ó au n uno sólo, si la ciudad tuviera solamente uno, deter- mínese por los arquitectos, expuestos los sacrosan- tos evangelios, cuanto compete que por aquello se pague á la santísima iglesia por razón de enfiteu- sis, y hágase sobre ello la escritura de enfiteusis en la forma antes dicha. Y edifique el enfiteuta, y utilice los materiales, si materiales tuviera, y trans- mita la enfiteusis hasta dos sucesiones, según se ha dicho, y vuelva ella así después del fallecimiento de tres personas á la santísima iglesia ó á la venera- ble casa, de la que se hizo la enfiteusis, y sea váli- do también tal contrato, como no siendo contrario á la presente ley. § 3.—Y no se ha de permitir que sea válido lo que contra tales contratos se hacía hasta ahora res- pecto á la adición, para que, si se hubiere cumplido ya el tiempo de dos herederos, haya facultad para dar en enfiteusis aquello de que se trata á los que se hallan después de aquél, y para que ellos sean antepuestos siempre á otros. Porque esto no es otra cosa sino hacer perpetuas para ellos por medio de ro- deos y de ardides las enfiteusis, y aun más, privar de los bienes eclesiásticos. Pero aunque se haya he- cho alguna cosa semejante, no tengan necesidad alguna los reverendísimos ecónomos, al faltar los dos herederos, de transmitir la enfiteusis á los otros. Capitulo IV Mas si alguno hubiere querido adquirir á título de uso, ó del que se llama usufructo, una finca ecle- siástica, ó de la santísima iglesia mayor, ó de otra cualquiera, que se halle sita en todo nuestro impe- rio, ó de hospicios de pobres, adquiérala en todo caso también con arreglo á la susodicha observan- cia, y á la disposición de la constitución de Leon, de piadosa memoria, de suerte que siendo él rico y dueño de bienes inmuebles dé desde luego en com- pensación otra cosa á título de propiedad á la san- tísima iglesia ó á la venerable casa, de la que re- cibió aquella, que produzca tantas y tales rentas cuantas ó cuales produce lo que se da, de suerte que después de la muerte de él la cosa de la iglesia ó del hospicio de pobres vuelva á la venerable casa con el uso que se dió, sin que exceda del tiempo de la vida del que la recibe. Pero obtenga del mismo modo también el uso de la cosa dada en compensa- ción, de suerte que después del fallecimiento del que la recibió ó del tiempo por el que se convino la donación del uso, que á la verdad no exceda de la vida del que lo recibió, hayan de quedar una y otra cosa integramente, tanto por lo que respecta á la propiedad, como en cuanto al uso, en poder de la santísima iglesia. Capitulo V Mas como la constitución de Leon, de piadosa memoria, decretó penas casi exclusivamente para el caso de venta, pero nosotros prohibirnos no sola- mente las ventas, sino también las donaciones, y (3) Trid.; intertlietmue, Cont. 4 t;  NOVELI.S. — CONSTITUOIÓN VII ernp hvtcuses, et pignorum dationes in rebus im- urobilibus, videmus autem quosdam sic arnatores perieuli constitutos , ut praesumant ad ea, quae iuterdirta sunt, accedere, et circuulventionem l'a- cere legibus ex voluntate et praesumtione, quam habent, et quae omnibus modis interdicta sunt, et forsitan deducunt homines ad rnortem, qui hoc agunt, .propterea necessariunr existimavirnus in unoquoque contractu etiaur certam statuere poe- narn, his quippe poenis, quae positae sunt adversus oeconornos ex constitutrone praedicta piae memo- riae Leouis, similiter et nunc imminentrbus oeco- uorno, aut xenodocho, aut IlDsocomo, aut brepho- tropho, aut abbati aut abbatissae monasterii aut asceterii, secundum quod prius dispositum est. Si quis igitur ernere praesumserit rem ecclesiasticam ant ptochicarn, cadat quidem rnox pretio, exigatur autern res, quam accepit, cual ornnr medii tempo- ris incremento; et contra sanctissirnam quidem ecclesiarn aut venerabilem domurn, nullaur omni- no habeat actionem, contra venerabiles y ero oeco- nomos, aut qui omnino vendiderunt, in propriis cOrum substautiis ex contractu habeat actionem, ut uretu suac substautiae, etsi non propter deí timo- rern, tainen seguiores circa venditionem fiant. § 1.— Si quis autem per donationem accipere praesumserit rem ecclesiasticam aut ptochicam, et ipso, quod datum est, (minino cadat, et aliud tantundeur ex sua su bstantia repenset sanctissi- rnae ceclesiae aut venerabili domui, ex qua hoc susccpit, ut, quam nisus est agere contra eam no- vitatem, Imane, sibimet in propriis exhibens, suam sentist malignitatern. § 2.—Si auteu, permutatio quibusdarn perso- uis fiat, praeter solum imperium, sicut praedixi- mus, et qui permutationem accepit subiaceat poe- nae, et clatam sibi rem amittat, et recurrat rursus hacC ad venerabilein doruurn, unde progressa est, et quod pro compensatione dedit, maneat apud ve- nr.ra.bilem domum, et qui accesserit ad causam legi contraria,n, cadat utroque iuste, et secundum lroe poenae subdatur, secundum quod et propriis cadet, el quod speravit non acquisivit; etiam hic actione ei servata in propria substantia eorum, qui contractum cum co celebraverunt. Cap. VI Si autem creditor in pignore corporali elegerit accipere rem immobilem ecclesiasticam aut pto- chicam, in domibus forsaw, aut suburbanis, aut agris, aut hortis, aut civilibus panibus, aut rusticis rnancipiis, et dederit aurum, ab hoc cadat creditor, et habeat lucrum, quae mutuum accepit sanctissi- ma ecclesia aut venerabilis domus, quod mutua- tum est aurum; etiam hic contra celebrantem mu- tuum oeconomum, aut xenodochum, aut brepho- trophum, aut praesuleur monasterii, aut asceterii, aut aliorum venerabilium collegiorum creditori actione manente; his omnibus etiam in abbatis- sis muliebrium asceteriorum aut monasteriorum valentibus. § 1.—Si enim omnino sanctissimis ecclesüs aut aliis venerabilibus domibus crediti opus fiat, aut in solain necessariam videlicet et inevitabilem occa- las permutas, y las enfiteusis perpetuas, y la da- ción de prendas en bienes inmuebles, y vemos que algunos son tan amantes del peligro que se atreven á intentar lo que está prohibido, y á hacer por la voluntad y la pretensión que tienen fraude contra las leyes, y lo que de todos modos está prohibido, y lo que acaso lleva á la muerte á los hombres que lo hacen, hemos considerado por lo mismo necesa- rio establecer también cierta pena para uno y otro contrato, amenazando ciertamente las penas, que se establecieron contra los ecónomos por la susodi- cha constitución de Leon, de piadosa memoria, tam- bién del mismo modo ahora al ecónomo, ó al encar- gado del hospital de peregrinos, ó de la enfermería de pobres, ó de la casa de expósitos, ó al abad ó á la abadesa del monasterio ó del asceterio, según lo que antes hemos dicho. Si, pues, alguno se hubie- re atrevido á cómprar alguna posesión de la iglesia ó de un hospicio de pobres, pierda ciertamente des- de luego el precio, y exíjasele la cosa que recibió, con todos los aumentos del tiempo intermedio; y no tenga absolutamente ninguna acción contra la san- tísima iglesia ó la venerable casa, sino que tenga contra los venerables ecónomos, ó contra los que de algún modo la vendieron, sobre los propios bie- nes de los mismos, la acción que nace del contra- to, á fin de que por miedo respecto á sus propios bienes, aunque no por el temor de Dios, se hagan más remisos para las ventas. § 1.—Mas si alguno se hubiere atrevido á recibir por donación una posesión de la iglesia ó de un hospicio de pobres, pierda en absoluto la misma cosa que se diú, y dé de sus propios bienes otra de igual valor á la santísima iglesia ó á la venerable casa, de que recibió aquella, á fin de que, ejecutan- do para sí propio en sus bienes la novedad que se empeñó hacer contra aquella, experimente su pro- pia maldad. § 2.—Pero si se hiciera permuta entre algunas personas, exceptuándose solamente el imperio, se- gún antes hemos dicho, quede sujeto á pena él que recibió la permuta, y pierda la cosa que se le dió, y vuelva ésta de nuevo á la venerable casa de don- de salió, y permanezca en poder de la venerable casa lo que él dió en compensación, y el que se hu- biere atrevido á cosa contraria á la ley pierda con justicia una y otra, de suerte que quede sujeto á esta pena, que pierda sus propias cosas, y no ad- quiera la que esperó; reservándosele también en este caso acción contra los propios bienes de los que con él celebraron el contrato. Capitulo VI Mas si un acreedor hubiere preferido recibir en prenda especial algún inmueble de la iglesia ó de un hospicio de pobres, acaso consistente en casas, ó en predios suburbanos, ó en campos, ó en huertos, ó en rentas civiles, ó en esclavos rústicos, y hubiere dado dinero, piérdalo el acreedor, y tenga como lu- cro el dinero que se dió en mútuo la santísima iglesia ó la venerable casa que recibió el mútuo; quedándole también en este caso al acreedor la ac- ción contra el ecónomo, ó el encargado del hospi- tal de peregrinos, ó el de la casa de expósitos, ó el prior del monasterio, ó del asceterio, ó de otras ve- nerables congregaciones, que contrató el mútuo; teniendo validez todo esto también respecto á las abadesas de los asceterios ó monasterios de mujeres. § 1.—Porque si absolutamente se les creara ne- cesidad de un préstamo á las santísimas iglesias, ó 6. otras venerables casas, ó ciertamente solo en oca- NOVELAS. — CONSTITUCIÓN VII  47 sionem, et praeter quam non poterit, quod immi- net, adimpleri, aut in aliarn causam utilissimam sanctissimae ecclesiae consistentem, licebit prae- positis earum usque ad generalem hypothecaur stare, et nullum speciale pignus creditoribus praebere, Cap. VII Si y ero et perpetuam quispiam emphyteusin ac- cipere praesumserit, quod non licet, aut tempora- lem quidem, non tamen secundum huius nostrae legis observationem, etiarn sic cadat quidem ab emphyteusi, et quod datum est maneat apud vene- rabilem domum, det autem continuo et post casuut emphyteumatis, quantum futuros erat solvere, si secundum legem subiisset eruphyteusin, nihil apud eurn remanente ex rebus pauperum, quae frustra per emphyteusin datae sunt. § 1.—Haec igitur ornnia custodiantur praedictis subiecta poenis; neque tabellionibus praesuitienti- bus instrumentis talibus ministrare, sed metuerrti- bus usque ad exsilium, et ut nunquam revertantur, nec si sacra hoc praebeat forma, neque iudicibus vel dictare talia instrumenta praesuiuentibus, vel facta suscipere, et gestis monumentorum ea fir- mare, ne etiam ipsi et cinguli, et dignitatis, et sub- stantiae casum secundum Leonis constitutionem sustineant. Cap. VIII Iisdem poenis servandis etiarn adversus eos, qui sacrata vasa contra nostram legem aut pignori dant, aut vendunt, aut confiant propter alienatio- nem. Nam et illos aequa aut nraiore poena dignos esse sancimus, quanto etiarn circa sacras res et deo dicatas praesunrserunt inrpie agere; nisi tamen aliquid tale fiat, quod diximus, circa redemtionem captivorurn, ubi animae horuinum liberantur a mortibus et vinculis inanimatorum venditione va- sorum. Simili quippe observatione et super aliena- tione civilium panum custodienda, sicut saepe di- ximus, eo quod tales panes non soluut in hac cissima civitate, sed etiani in magna Alexandria et in Theopoli esse didicimus, forsitan autein tale quid et in aliis provinciis quibusdarn est; si enim etiarn alibi huiusu odi quaedam sit possessio, et in illa lex servetur, et sume observationenr extendat. Cap. IX Quia vero verisimile est quempiam etiam in cir- cumventionem huius legis tentare pragmaticas no- stras formas accipere, tale aliquíd ei agere perrnit- tentes, et Iroc prohibemus in omni persona ruaiore vel minore, sive in cingulo constituta, sive horunr, qui circa nos sunt, sive aliorum quispiam inter po- pulos habitantium. Et sancimus, nulli penitus li- centiam esse talem queinpiain pragmaticuin pro- ferre typum, neque ex hoc accipere aliquod de sanctissimis ecclesiis compendium, aut nronaste- rüs, aut ptochiis, aut aliis venerabilibus collegiis immobiliuni rerum; sed et gloriosissimo quaestori poenam imminere centum librarum auri, si quid tale dietaverit, sirnul et suspicicntibus insinuatio- sión necesaria é inevitable, y sín la que no se pu- diere cumplir cosa que apremia, ó por otra causa que sea utilísima para la santísima iglesia, les sera, lícito á los prepósitos de éstas llegar hasta la hipo- teca general, y no darles á los acreedores ninguna prenda especial. Capitulo VII Mas si alguno se hubiere atrevido á obtener una enfiteusis perpetua, cosa que no es lícita, ó cierta- mente temporal, pero no conforme á la observan- cia de esta nuestra ley, pierda también en este caso la enfiteusis, y permanezca en poder de la venera- ble casa lo que se dió, pero dé en lo sucesivo aun después de la pérdida de la enfiteusis cuanto ha- bría de pagar, si con arreglo á la ley hubiese acep- tado la enfiteusis, no quedando en poder de él nada de los bienes de los pobres, que inútilmente fueron dados por medio de la enfiteusis. 1.—Obsérvese, pues, todo esto con sujeción á las susodichas penas; sin que se atrevan los nota- rios á prestar sus servicios en tales instrumentos, temiendo, por el contrario, basta el destierro, y no volver nunca, aunque se lo conceda una sacra dis- posición, y no atreviéndose tampoco los jueces a disponer la otorgación de tales instrumentos, ó á aceptar los otorgados, y á confirmarlos con la prác- tica de actuaciones, á tin de que no soporten tam- bién ellos con arreglo á la constitución de Leon la pérdida del cíngulo y de la dignidad y de sus bienes. Capitulo VIII Las mismas penas se habrán de observar tam- bién contra los que en contravención á nuestra ley dan en prenda, ó venden, ó funden por causa de enajenación vasos sagrados. Porque mandamos que también éstos sean dignos de igual ó de mayor pena, por cuanto se atrevieron á obrar con impie- dad también respecto á cosas sagradas y dedicadas á Dios; á no ser, sin embargo, que alguna de estas cosas se haga, según dijimos, para la redención de cautivos, en la que con la venta de vasos inanima- dos son libradas de la muerte y de las prisiones al- mas de hombres. Debiéndose guardar ciertamente la misma observancia también en la enajenación de panes civiles, según muchas veces hemos dicho, porque hemos sabido que tales panes existen no so- lamente en esta felicísima ciudad, sirvo también en la grande Alejandría y en Teópolis, habiendo quizá alguna cosa semejante también en algunas otras provincias; porque si también en otra parte hubiera alguna posesión de esta naturaleza, también en ella se observará la ley, y extenderá ésta su observancia. Capítulo IX Mas como es verosímil que también alguien in- tente obtener en contravención de esta ley prag- máticas resoluciones nuestras, que le permitan ha- cer alguna cosa semejante, prohibirnos también esto respecto á toda persona de mayor ó menor ca- tegoría, ya esté resvestida de cíngulo, ya sea al- guno de los que están cerca de nosotros, ya de los otros que viven entre el pueblo. Y mandamos, que nadie absolutamente tenga licencia para presentar un ejemplar cualquiera de tal pragmática, ni paro, obtener por virtud de él provecho alguno de bienes inmuebles de las santisirnas iglesias, ó de monast'- rios, ó de hospicios de pobres, ó de otras venera- bles corporaciones; sino que le amenace al glorio- 48 NOVELAS. -CONSTITUCIÓN VII nem talis cuiuspiam sacrae formae gloriosissimis iudicibus, aut aliis quibusdam eandern inrminere poenam; et tabelliones succumbere Leonis piae nmiiioriae constitutioni, si egerint tale aliquod in- stru nentum, et deo amabiles r_piscopos aut vene- rabiles oer,onomos sine periculo refutare huius- iuodi sacras pragrnaticas formas, magis autem cuin periculo suscipere et agnoscere, quia circa ipsum sacerdotiurn periculwu sustinebunt, si negligen- tes has leges, quae ita fiunt, pragmaticas sequan- tur formas. § 1.—Oportet enim ea, quae communiter et ge- neraliler i u onrnium utilitatenr san ciuntur, potius valerc, quanr ea, quae circa aliquos studentur agi ad corruptiouein corni,iuuium legum. His solis vi- delicet conducendis et emphyteusi dandis rebus, quascwrque putaut tali aliquo egere. Cap. X Si tan en voluerint quaedani sub propria guber- natione }labore deo anrabiles oeconomi aut aliorwn praesules collegiorunr, nulli eorum, qui in poten- tatu sunf, llegue secunduni sacram pragmaticam forman) licentiam esse, cogere eos aut per condu- ctionen,, aut per emphyteusin haec tradere ei, qui hoc a,git, et sacrilegii subiacere poenae, et omui- bus ruulctis, quae hac nostra lege sacra continen- tur, et suppliciis. Cap. XI Quis y ero cognovi nus aliquod pessimum deli- ctum factual et apud Alexandrinos, et apud Aegy- ptios, ianr autem et in aliis quibusdarn iinperii locis quosdaui praesuinere ipsa venerabilia rnonasteria vendere, aut permutare, aut donare (in quibus et altare collocatuiu est, et sacruin exhibituin mini- sterium, quale nioris est in sanctissimis ecclesiis celebrari, sacris quippe lectis scripturis, et sacro- sancta et inelfabili cominunione tradita, et mona- stica illic lacta habitatioue), ita ut haec mutaren- tur ex sacro et deo amabili schernate ad privatam mansionem et statum, haec omnino de cetero fieri prohibemus, nulli hominum perinittentes hoc de- linquere, sec etiam factuur infirmuui omnibus de- claramus niodis, et pretioruin casum imponimus accipientibus, venditorein quoque damnificarnus et rei casu, et pretii amissione, sanctissimae ecclesiae cius loci et venerabilibus nrouasteriis hoc tribuen- tes, quatenus ipsi provideant, ut, quod male alie- natum est, rursus ad monasticam revocent figu- ram; neque hypothecha super his valente, sed etiam ipsa infirmanda, et rursus sacro monasterio assignanda. Cap. XII Sicut autem damnosas alienationes prohibemus, sic et damnosas possessiones interdicimus. Multae enim apud nos motae sunt quaestiones, ubi qui- dam minus idonea praedia donaverunt sanctissi- mis ecclesiis aut venerabilibus domibus, aut etiam sísimo cuestor la pena de cien libras de oro, si hu- biere dispuesto alguna cosa semejante, y les ame_ nace al mismo tiempo la misma pena también á los gloriosísimos jueces, que acepten la manifestación de una tal sacra disposición, ó á otros cualesquie- ra; y que los notarios queden sujetos á la constitu- ción de Leon, de piadosa memoria, si hubieren he. cho algún instrumento semejante, y rechacen sin riesgo los obispos, amantes de Dios, ó los venera- ecónomos tales sagradas pragmáticas disposicio- nes, y aun más, acéptenlas, y reconózcanlas bajo su responsabilidad, porque correrán riesgo respec- to al mismo sacerdocio, si, desatendiendo estas le- yes, se atuvieran á las pragmáticas disposiciones, que de este modo se dan. § 1.—Porque es conveniente que lo que en co- mún y en general se sanciona para utilidad de to- dos tenga más fuerza que lo que por algunos se in- tenta hacer para infracción de las leyes comunes. Debiéndose tomar en arrendamiento y dar en en- fiteusis solamente las cosas que aquellos juzgan que lo requieren. Capítulo X Mas si los ecónomos, amantes de Dios, ó los pre- sidentes de otras corporaciones quisieren tener bajo su propia administración algunas cosas, no tenga licencia ninguno de los que ejercen autori- dad, ni aun obedeciendo á sacra pragmática dispo- sición, para obligarlos á entregarlas por arrenda- miento ó por enfiteusis al que hizo esto, y quede sujeto á la pena de sacrilegio, y á todas las penas, que se contienen en esta nuestra sagrada ley, y á los suplicios. Capitulo XI Mas por cuanto liemos sabido que entre los Ale- jandrinos y entre los Egipcios se comete algún gra- vísimo delito, atreviéndose algunos también en al- gunas otras localidades del imperio á vender, ó permutar ó donar los mismos venerables monaste- rios (en los que hay colocado altar, y se ha Pelebra- do el sagrado ministerio, que es de costumbre que se celebre en las santísimas iglesias, habiéndose leído ciertamente las sagradas escrituras, y dado la sa- crosanta é inefable comunión, y habiéndose cons- tituido allí habitación monástica), de suerte que de su forma sagrada y amada de Dios sean cambiados en mansión privada y en cosa de otra condición, prohibimos en absoiuto que en lo sucesivo se haga esto, no permitiendo á ningún hombre delinquir en esto, sino que además declaramos nulo de todos modos lo que se hizo, é imponemos la pérdida del precio á los adquirentes, y condenamos también al vendedor á la pérdida así de la cosa como del pre- cio, adjudicándole éste á la santísima iglesia y a, los venerables monasterios de aquella localidad, á fin de que ellos mismos procuren volver de nuevo á la forma de monasterio lo que malamente fué enajenado; no siendo válida sobre estas cosas hipo- teca, sino debiendo ser esta invalidada y adjudica- da otra vez al sagrado monasterio. Capitulo XII Mas así como prohibimos las enajenaciones perju- diciales, así también prohibimos las posesiones gra- vosas. Porque muchas cuestiones se promovieron ante nosotros, en las que algunos donaron á las santísimas iglesias, ó á las venerables casas, pre- NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VII  49 vendiderunt tanquam idonea, quum utique sterilia a principio essent, et ex hoc venerabilibus domibus nocuerunt. Interdicimus igitur rectoribus venera- bilium domorum tale aliquid agere, aut certe cogno- scere, quia, si non cum omni subtilitate fecerint con- tractus, sed foena quáedam possessio aut damnosa detur ecclesiis, aut monasteriis, aut xenodochiis, aut nosocomiis,aut aliis venerabilibus collegiis, con- tractus quidem pro non facto erit, et recipiet omni- no qui dat, quod per circumventionem et fallaciam datum est; oeconomus autem, qui tale aliquid ege- rit, aut abbas, aut xenodochus, aut nosocomus, aut ptochotrophus, aut orphanotrophus, aut geronto- comus de suo ei, qui dedit, salvabit ex hoc da- mnum. Si y ero sic causa figuretur, ut etiam ali- quod aurum pro hoc detur, et hoc lucrabitur qui- dem venerabilis domus, quae foeneurn aliquod acceperit; qui y ero aurum dedit, habebit contra eum, qui contractum celebravit, ex hoc actionem, sicut praedixirnus. Epilogtas Haec omnino a nobis super ecclesiasticarum aut omnino ptochicarum rerum alienatione posita sit lex, Leonis quidem piae memoriae sequens consti- tutionern, et non aliud quidem curans, aliud autenr iucuratum relinquens, sed in omni terra, quain Romanorum continet lex et catholicae ecclesiae sanctio, haec extendatur, et determinet, quae sua sunt, et valeat perpetua et custodita et a sanctissi- mis patriarchis uniuscuiusque dioecesis, et a deo amabilibus metropolitis, et ab aliis episcopis, et clericis, et oeconomis, et abbatibus, et xenodochis, et nosocomis, et brephotrophis, et gerontocomis, et orphanotrophis, et omnibus similiter rectoribus aliquorurn sanctorum collegiorum, omnibus impo- nens proprium robur, et licentiam praebens vo- lenti denuntiare quae delinquuntur. Laudabilis enim huiusmodi est, et calumniatoris effugiet no- men, qui causam contra leges factam redarguit, auctor pietatis et utilitatis sacris domibus factus. .Servabunt autem eam nihilominus et nostrae rei- publicae iudices ruaiores et minores, civiles et mi- litares, et praecipue per omnes dioeceses constituti gloriosissirnr praefecti sacrorum praeteriorum, et medias habentes administrationes, quos spectabi- les vocant, dicimus autem augustalem, et procon- sulares, et spectabiles convites, et alios Orientis, et qui post illos sunt magistratus, hoc est provincia- rum consulares sive praesides constituti, atque defensores civitatuiu. Et similiter omne civile et militare et publicum auxilium hace nostrarn legem tanquarn in communi utilitate et pro totius terrae pietate positam servet, et praevaricatores subdat poenis, quas primitus diximus. Si quid autem de conductionibus ecclesiasticarum rerum aut in aliis capitulis sancivimus, aut a prioribus nostris san- citum est, maneat hoc in propria firmitate, riegue ex praesente sacra nostra constitutione novandum. Alia enim omnia manere in propriis terminis sini- mus, nisi tamen aliquid de iis habeat. quae hic constituimos, quin]] sutticiat pro omnibus hace !ex super id, rluod a Leone píae memoriae factum est, orunerrr adversos ptochicas res auferre alienatio- nis occasiouenr. Tua igitur beatitudo, et qui post Toeeo VI-7 dios que no eran productivos, ó en las que también los vendieron como productivos, siendo ciertamen- te estériles desde un principio, y con ello perjudi• caron á las venerables casas. Prohibimos, pues, á los rectores de las venerables casas hacer alguna cosa de estas, ó tener ciertamente de ella conoci- miento, porque, si con toda escrupulosidad no hu- bieren hecho los contratos, sino que á las iglesias, ó á los monasterios, ó á los hospitales de peregri- nos, ó á las enfermerías de pobres, ó á otras vene- rables corporaciones se les hubiere dado alguna posesión improductiva ó perjudicial, ciertamente que se tendrá por no hecho el contrato, y que de to- dos modos recobrará el que lo da lo que por fraude y falacia fué dado; mas el ecónomo que hubiere he- cho alguna tal cosa, ó el abad, ó el encargado de hospital de peregrinos, ó de enfermería de pobres, ó de hospicio de pobres, ó de hospicio de huér- fanos, ó de hospital de ancianos, resarcirá de lo suyo el daño por ello causado al que dió la cosa. Mas si se figurase el contrato de modo que también por la cosa se diese algún dinero, ciertamente lu- crará con él la venerable casa, que hubiere recibi- do alguna cosa improductiva; pero el que dió el di- nero tendrá contra el que celebró el contrato la ac- ción nacida de éste, según antes dijimos. Epilogo Quede en absoluto establecida por nosotros sobre la enajenación de bienes eclesiásticos ó en general de hospicios de pobres esta le y , que se atiene cier- tamente á la constitución de Leon, de piadosa me moría, y que á la verdad no se cuida de una cosa, y deja desatendida otra, mas extiéndase á toda la tierra que comprenden la ley de los romanos y la sanción de la iglesia católica, y determine las cosas que son suyas propias, y tenga validez perpetua- mente, y guardada por los santísimos patriarcas de cada diócesis, y por los metropolitanos, amantes de Dios, y por los demás obispos, y clérigos, y ecó- nomos, y abades, y encargados de hospitales de pe- regrinos, enfermerías de pobres, casas de expósi- tos, hospicios de ancianos, hospicios de huérfanos, é igualmente por todos los directores de otras san- tas congregaciones, imponiendo á todos su propio vigor, y dándole licencia al que la quiera para de- nunciar los casos en que se delinque. Porque de este modo es digno de alabanza, y evitará la deno- minación de calumniador el que denuncia cosa eje- cutada contra las leyes, habiéndose hecho para las sagradas casas autor de un acto de piedad y de utilidad. Pero no menos la guardarán también los jueces mayores y menores de nuestra república, civiles y militares, y principalmente los gloriosísi- mes prefectos de los sacros pretorios, constituidos en todas las diócesis, y los que desempeñan cargos intermedios, á quienes llaman espeetables, quere- mos decir, el augustal, los proconsulares, y los es- pectables condes, y otros del Oriente, y los rnagis- trados que van después de ellos, esto es, los que son consulares ó presidentes de las provincias, y los defensores de las ciudades. Y del mismo modo observe esta ley nuestra corno promulgada para la común utilidad, y en pro de la piedad de toda la tierra, todo auxiliar civil y militar y público, y someta á los prevaricadores á las penas, que al principio liemos dicho. Mas si alguna disposición liemos sancionado respecto á los arrendamientos de bienes eclesiásticos en otros capilu!os, ó si por nuestros antecesores fue, sancionada, subsista en su propio vigor, sin que se haya de hacer innova. NOVELAS.—CONSTITUCIÓN VIII illanr in pontiRcalibus sedibus fuerint, quae a no- bis dispus)ia suut operi elfectuique tradere festinet. Uiviuitas te servet per multes annos, saricte ac re- li^iusissüiie pater. I)at. XVII. Kal. Maii Constantinop., BELISARIo y . C.  [535.1 CONST. VIII (1) ICDICliS SINE QUOQUO SUFFRAGIO FIANT (Cali. II. tit. 2. 3.) ItisrINIANUS Aug. IOANNI, Praefect. Pracl. itc- rum, exconsuli et patricio, Praefatio Onrnes nobis dies ac noctes contingit cum omni Iricubratione et col;itatione degere; semper volen- tibus, ut aliquid ui ie et placens deo a nobis colla- toribus praebeatur; et non in vano vigilias duci- mus, sed in huiusmodi eas expendimus consilia, perrioctantes et noctibus sub aequalitate dierum, Mentes, ut nostri subiecti sub omni quiete con- sistant sollicitudine liberati, nobis in nosmet ipsos pro ornnibus cogitationem suscip ī entibus. Per ole ucm uamque curiositatem et inquisitionem sub- filmo discurrimos, illa agere quaerentes, quae utilí.- tatern uoslris subiectis introducendo, omni eos one- re liberent et onuii damuo extrinsecus illato, citra publicum censuin et iustani legitimamque collatio- nern. Invenimus enim plurimam ingressam causis iniustitiaui, et hanc non olim, sed ex quibusdam teniporibus violenter accessisse, et omnes nostros subiectos ad inopiarn compulisse, ut ad novissi- urani ipsi penuriam devenire fluctuarentur, et ne- r l ue consueta et legitima tributa et pro veritate pias functiones secundum publicum censum pos- siut sine maxima necessitate persolvere. Quomodo enim valerent collatores, quurn ex aliquo tempore Iuiperatores semper aliquid lucran ex proventú iudicum cogitarent, et merito bus sequerentur etiam gloriosissimi praefecti, ex hac iniustitia et damnis extrinsecus illatis et (2) solennibus püs col- lationibus sufficere? § 1. —Cogitatio igitur nobis facta est, quod agen- tes oninia, quaecungne in riostris provinciis sunt, uno actu communi ad meliora migraremus. Hoc enim omnino eventurum credimus, si praesides gentium, quicunque civiles administrationes pro- vinciarum habent, puris procuremos uti manibus, et ab omni abstinere acceptione pro illis, solis con- tentos eis, quae a fisco dantur. Quod non aliter fiet, nisi et ipsi cingula sine mercede percipiant, nihil omnino dantes nec occasione suffragiorum, (1) El testo griego se halla en Ilal. y en Serimg., pero con la fórmula del juramento, que le sigue, comienza Hal. ¿a Novela novena.—La mayor parte de esta Novela se halla ción en virtud de nuestra presente sacra constitu- ción. Porque dejamos que subsistan todas las de- más en sus propios términos, á no ser que alguna contenga algo de lo que aquí constituimos, porque basta por todas esta ley sobre lo que se hizo por Leon, de piadosa memoria, para quitar toda oca- sión de enajenación de bienes de hospicios de po_ bres. Por tanto, apresúrense tu beatitud, y los que después de ella sucedieren en las sedes pontifica.. les, á llevar á ejecución y efecto lo que por nosotros ha sido dispuesto. La divinidad te conserve, santo y religiosísimo padre, muchos años. Dada en Constantinopla á 17 de las Calendas de Mayo, bajo el consulado de BELisARio, varón muy esclarecido. [535.] CONSTITUCION VIII DE QUE SIN SUFRAGIO ALGUNO SEAN NOMBRADOS LOS _ JUECES (Colección II. títulos 2.3.) El Emperador JUSTINIANO, Augusto, á JUAN, segunda vez, Prefecto del Pretorio, exconsul y patricio. Prefacio Nos acontece que pasamos en grandes lucubra- ciones y reflexiones todos los dias y las noches, queriendo siempre hacerles nosotros á los contri- buyentes alguna concesión útil y grata para Dios; y no en vano pasamos las vigilias, sino que las em- pleamos en tales designios, pasando con ellos las noches y utilizando las noches al igual que los días, á fin de que nuestros súbditos descansen con todo sosiego libres de cuidados, echando nosotros sobre nosotros mismos el pensar por todos. Porque dis- currimos con toda diligencia y con minuciosa in- vestigación, deseando hacer lo que produciéndoles utilidad á nuestros súbditos los libre de toda carga y de todo daño impuestos sin justificación, excep- tuados el censo público y la justa y legitima con- tribución. Pues hemos hallado que en los negocios ha penetrado grandísima injusticia, y que esta se ha introducido con violencia no de antiguo sino desde cierto tiempo, y ha reducido á la inopia áto- dos nuestros súbditos, de suerte que corren ellos riesgo de llegar á extrema penuria, y de no poder pagar sin grandísimo apuro los acostumbrados y le- gítimos tributos y las cargas verdaderamente pia- dosas con arreglo al censo público. Porque, como desde hace algún tiempo pensaron siempre los Em- peradores lucrar alguna cosa con la promoción de jueces, y á ellos les seguían con razón también los gloriosisimos prefectos,de qué manera podrían en virtud de esta injusticia los contribuyentes tener lo bastante para los quebrantos causados sin justifica- ción y para las solemnes piadosas contribuciones? § 1.—Formamos por lo tanto el propósito, tratan- do de todo lo que en nuestras provincias sucede, de mejorarlo con un solo acto común. Porque creemos que indefectiblemente acontecerá esto, si procura- mos que los presidentes de las regiones, que des- empeñan las administraciones civiles de las pro- vincias, tengan manos limpias, y se abstengan de recibir cosa alguna, contentándose solamente con las que se les dan por el fisco. Lo que no sucederá de otra suerte, sino si también ellos recibieran sin re- ea los Bas. VI. 3.—Julian. Colme. 15.—El texto ea de la anti- gua versión ríe la glosa. (2) Trid.; et, omitenla .Port., y Cont, NOVELAS. — CONSTITUCIÓN VIII  51 neque iis, qui cingula habent, nec alii omnium (1) ulli. Consideravimus enim, quia, licet quaestus non modicus (2) imminuitur imperio, attamen no- stris subiectis incrementum maximuin percipienti- bus (3), si indemnes a iudicibu's conserventur, et imperiurn et fiscus abundabit utens subiectis locu- pletibus, et uno hoc introducto ordine plurima re- rum et innumera erit ubertas. An certe non omni- bus manifestum est, quoniam qui aurum dat, et ita administrationem emit, non dat hoc solum, quantum occasione adinventum est suffragiorum, sed et aliud extrinsecus addit amplius occasione commodi administrationem aut dantibus aut spon- dentibus? et sic uno principio illicito dato plurimas necesse est manus circumire eum, qui donationem facit, et hoc non de suo forte praebere, sed mutua- tum, et ut mutuare possit, damnificatum, et com- putare apud se, quia convenit eum tantum ex pro- vincia percipere, quantum liberet quidem ei debita, •sortes et usuras, et damna pro ipso mutuo; compu- tabit autem et in medio expensas largiores, iam et iudicem, et qui circa ipsum sunt decentes (9), et quendam etiam sibimet recondet quaestum in tern- pore sequenti, in quo forte non administrabit. Qua- propter eius, quod ab eo datum est, triplum, magis autem, si oportet verius dici, decuplum erii, quod a subiectis nostris exigitur, et ex hoc etiam fiscus imminuitur. Nam ea, quae oportebat in fiscum in- lerri, eo, qui administrationem habet, puris uten- te (5) Lnanibus, hoc ad propriam utilitatem redi- gens, qui administrationem habet, et inopem fa- ciens nobis collatorem, inopiam illius (6), quae per ípsum agitur, nobis reputat. Et quanta impie talla fiunt, ad horum furtorum merito relata occasio- nernl Administrationes namque habentes provin- ciales ad hanc acceptionem respicientes multos quidem reorum dimittunt,-vendentes eis delictum, plurimos autem innoxiorum condemnant, ut no- xiis praestent, et hoc non solum in pecuniariis causis agitur, sed et in criminalibus, ubi de anima est periculum; fugaeque fiunt (7) ex provinciis, et confluunt huc omnes ingemiscentes sacerdotes, et curiales, et officiales, et possessores, et populi, et agricolae, iudicum furta merito et iniustitias accu- santes, et haec non fiunt sola, sed etiam civitatum seditiones et publicae turhae pleruinque pecuniae causa fiunt atque sedantnr. Et omnino una quae- dam est haec omnium occassio malorum, et acci- pere suffragium a iudicibus totius nequitiae est principium et terminus. Est quoque hoc sacro- rum eloquiorum mirabile et verum, quod avaritia omnium sit water malorurn, maxime guando non privatorum, sed iudicum inhaeret animabus. Quis enim sine periculo non furetur, quis non latroci- nabitur sine reatu ad administratorem respiciens? Illum namque videns , omnia antro vendentem, et praesumens, quia, quidquid egerit illicitum, hoc pecunias dando redimet, hinc hornicidium, et adul- terium, et invasiones, et vulnera, et raptus virgi- num, et commerciorum corifus' io, et contemtus le- gum et iudicum, omnibus haec venalia proposita esse putantibus, tanquam aliquod vilium (8) man• cipioruiu. Sed neque sufficiiuus considerare et ex- ponere, quanta ex furto provincialium iudicum fiunt pesssima, nullo eos praesumente cum fiducia tribución el cíngulo, no dando absolutamente nada con ocasión de sufragios ni á los que tienen cíngu- lo, ni á otro alguno de los demás. Porque hemos considerado, que, aunque se le disminuye no pe- queña renta al imperio, esto no obstante, percibien- do muy grande aumento nuestros súbditos, si por los jueces fueran conservados indemnes, el impe- rio y el fisco tendrán abundancia contando con súbditos ricos, y, con haberse puesto orden en esto solo, habrá grande é inmenso acrecentamiento de bienes. ¿No es ciertamente manifiesto para todos, que el que da dinero, y de este modo compra un cargo administrativo, no da solamente lo que se in- ventó con acasión de sufragios, sino que indepen- dientemente de esto añade también otra cosa más por vía de provecho para los que le dan ú prometen el cargo administrativo? Y sentado así un solo prin- cipio ilícito, necesita el que hizo la dádiva recorrer muchas manos, dar aquello acaso no de lo su y o, sino tomado á préstamo, gravándose también para poder- lo tomar prestado, y echar consigo rnisino cuentas de que es conveniente que él perciba de la provincia tanto cuanto ciertamente le libre de deudas, de ca- pitales é intereses, y de los perjuicios sufridos por el mismo préstamo; pero calculará también para el tiene - po intermedio mayores gastos que los convenientes, tanto para el juez corno para los que están cerca de él, y guardará también para sí alguna ganancia para el siguiente tiempo, en que acaso no desem- peñará el cargo administrativo. Por lo cual, lo que se les exige á nuestros súbditos será el triplo, i r is aun, el décuplo, si se ha de decir la verdad, de lo que se dió por él, y con esto es perjudicado también el fisco. Porque aplicando á su propia utilidad el que desempeña el cargo administrativo lo que se le de- bía pagar al fiscó, si tuviera manos limpias el que ejerce aquel cargo, y reduciendo para nosotros á la inopia al contribuyente, nos imputa á nosotros la inopia de aquel, que por él mismo se causa. •Y cuántas cosas semejantes se hacen implai;ente, que con razón se refieren á la ocasión de estos hurtos! Porque los que desempeñan la administra- ción de las provincias, atentos á estos cobros, ab- suelven ciertamente á muchos reos, vendiéndoles su delito, y condenan á muchos inocentes, para que paguen por los delincuentes, haciéndose esto no solamente en los negocios pecuniarios, sino en los criminales, en que hay peligro de la vida; y se huye de las provincias, y acuden aquí todos lamen- tándose, sacerdotes, curiales, oficiales, poseedores, gente del pueblo, y agricultores, acusando con ra- zón los hurtos y las injusticias de los jueces; y no sucede esto solo, sino que también por causa de di- nero se promueven y se aplacan las más de las ve- ces las sediciones de las ciudades y los tumultos públicos. Y en absoluto esta sola es la ocasión de todos los males, y el recibir sufragios de los jueces es el principio y el término de toda iniquidad. Hay también este concepto admirable y verdadero de las sagradas escrituras, que la avaricia es la madre de todos los males, principalmente cuando tiene asiento en las almas no de los particulares, sirio de los jueces. Porque ¿quién no robará sin peligro, quién no cometerá latrocinios sin culpa mirando al que ejerce la administración? Porque viendo cine (1) hominum, Trid., y Port. (2) Trid.; immodicas, Cont. (s) Trid.; uastri sublecti — percipient, Port., y Cont. (4) Trid.; iam et ludici -- convenientes, Cont. (5) Trid., eo, quod—ntente, Port.. y C.ont. (6) Trid.: Ipsius, Cont. (7) fugiunt aeque, Trirl., y Port. (8) optitnorum, Trid., y Port. NOVELAS.—CONSTITC(.''IÓN VIII redarguere, quum illi repente se eniisse cingula prunu utient. Cap. I Ilacc omnia apud nos cogitantes, et hic quoque participem consilii surne p tes eam, quae a deo data est pubis, reverendissiciiam coniugein, et tuae cel- situdini causarn communicantes, et quaedam etiam a tuo suutentes consilio, ad lianc sacrain venimus legeui, per quam sancimus, r i egue proconsulariam ullain, p eque har,tenus vocatain vicariam, neque coiuitein Orientis, neque aliare quamlibet admini- stratioucni, neque proconsularem, neque praesi- dalern, quas cousularitias et correctivas vocant, quarmn expressim meuiinit subiecta huic sacrae legi nostrue descriptio, quasque solas sub hac lege duciiuus, dore aliquod suffragium, neque pro ad- miuistratione quauilibet donationem, neque iudici ulli, ' legue horum, qui circa administrationem suiit, alicui, neque alteri per oceassioneui patroci- nii, sed gratis quidem sumere administrationes, panca y ero praebere occasione eoruin, quae pro cingulis dantur (1) et chartis. Nain subiecimus etiarp descriptionein huic sacrae nostrae legi de- clarautem, quid coinpetat unamquamque admini- strationem nostram praebere in sacro nostro later- culo aut in foro tuae celsitudinis occasione codicil- loruui aut praeceptorum, uude et illud abbreviatum est, nc praestet illi maximurn damnum. Cap. II Illud tauien decernimus, oportere vicarium Asia- nae, qui est quoque iudex Pacatianae Phrygiae, non ulterius quidem íta nuncupari, sed de cetero couiitem Plirygiae Pacatianae noiuinari, et perci- pere de fisco, quae etiaui nunc occasione annona- ruin et capitoruni (2) pro utraque administratione percipiebat, nihil lioruiii iliirninuto, non autem duobus officiis uti, sed permixtum et iudicis et vi- carii unwu esse, cornitianum exsistens et nomina- tuui (3); periculo I'unctionum publicarum et ei, et omnibus similiter iniminente, utpote uno officio constituto, non dividendo penitus, sed per unain continuationeni inililantibus universis, quod acci- piet quidem propter duplex periculuin annonas et capita, quae utrumque (4) pridem percipiebat offi- cium, non tatuen in altera quadain administratio- ne prideui quidem vicarium, nunc autem specta- bilem comiteul in Pacatiana Phrygia, non haben- teiu penitus ulluin participium in aliis Asianae dioeceseos provinciis (5), sed habentem quidem spectabilis comitis Pacatianae Phrygiae cognomi- (i) pro singulis dautur cingulis, codlciilis, Trid, (2) capitum, 'I'rid., ry Port. (3) nominando, Trid., y Port. (4) Trid., ±i Port.; utraque, Cont. éste todo lo vende por dinero, y confiando en que cualquiera cosa ilícita que hubiere hecho la redi- mirá dando dinero, nacerán de aquí los homicidios los adulterios, las invasiones, las heridas, los rap- tos de vírgenes, la confusión de los actos de co- mercio, y el menosprecio de las leyes y de los jue- ces, juzgando todos que estas cosas están expues- tas á la venta, como si fueran algún vil esclavo. Mas no somos capaces de considerar y de exponer cuantas cosas malísimas resultan de los hurtos de los jueces provinciales, sin que nadie se atreva á acusar á éstos con seguridad, puesto que ellós de- claran desde luego que compraron el cíngulo. - Capitulo I Meditando nosotros sobre todo esto, y tornando también en este caso como consejera á la reveren- disiiva cónyuge que por Dios nos fué dada, y co- municando el asunto á tu excelsitud, y aceptando también por tu consejo algunas cosas, hemos llegado á dar esta sacra ley, por la cual mandamos que nin- gún cargo de proconsul, ni de los llamados hasta ahora de vicario, ni de conde de Oriente, ni otro cualquiera, ni proconsular, ni presidencial, que lla- man consulares y de corregidores, de los que ex- presamente hace mención la relación continuada al pie de esta sacra ley nuestra, y solos los que po- nernos á continuación de ella, dé sufragio alguno, ni donación alguna por un cargo administrativo, ni á juez alguno, ni á nadie de los que están cerca de los que desempeñan el cargo, ni á otro alguno con ocasión de patrocinio, sino que á la verdad reciba gratuitamente.los cargos administrativos, y dén mó- dica cantidad con ocasión de lo que se satisface por los cíngulos y las credenciales. Porque agregamos también á esta nuestra sacra ley una relación que declara qué es lo que compete que cada cargo ad- ministrativo nuestro satisfaga en nuestro sacro re- gistro ó en el foro de tu excelsitud con ocasión de las credenciales ó mandamientos, á cuyo efecto ha sido también reducido, á fin de que no le cause .á aquel muy grande quebranto. Capitulo II Mas también decretamos que es conveniente que el vicario de Asia, que también es juez de la Fri- gia Pacaciana, no sea llamado así en lo sucesivo, sino que en adelante sea denominado conde de la Frigia Pacaciana, y perciba del fisco lo que tam- bién ahora percibía á título de annonas y de capi- tación por ambos cargos, sin ninguna disminución en esto, pero no desempeñe dos oficios, sino que haya uno solo, mezclados el de juez y el de vicario, existiendo y dominándosele el de conde; incum- biendo así á él, como igualmente á todos, la res- ponsabilidad de las contribuciones públicas, como constituyendo un solo' oficio, no debiéndose divi- dir en modo alguno, sino desempeñando todos su cargo conjuntamente, porque recibirá ciertamente por razón de su doble responsabilidad las annonas y las capitaciones, que antes percibían uno y otro oficio, pero sin que el que antes era ciertamente vicario en uno de los cargos administrativos, y el que es ahora espectable conde en la Frigia Paca- ciana, tenga absolutamente ninguna intervención (5) A si dice al margen que se ha de leer Cont., quien en el texto escribe Como Trid. y Port.; Asianae proviueiae dloe- eesibus. NOVELAS.— CONSTITUCIÓN VIII  5:, nationem, contentum vero in sola Pacatiana, sicut praediximus, Phrygia. Cap. III Hoc autem ipsum et in alterutro pridem vicario definivimus (dicimus autem . -eum, qui est in Ponti- ca dioecesi), ut non duo consistant de cetero, sed unos comes quidem Galatiae primae nominandus, et habiturus etiam super milites potestatein, sicut habet et nunc, et utriusque cinguli percepturus annonas, non tatuen foris primara Galatiarn. Nul- lam etenim el aliam penitus damus habere potesta- tem in olla Pontica regione, sed in sola Galatia prima, officio quidem miscendo, et secundum unam, sicut dictum est, intelligendo et numerando coniunctionem, comitiano exsistente et nominan- do, nulloque penitus eorurn ad alios habente ali- quam dilY'erentiam, sed unum esse officium sub uno indice unius provinciae praesule, omni simili- ter (1) officío una cura suo indice circa fiscalia periculum sustinente. Cap. I V Nulli quoque iudici penitus concedimus, neque civili neque militari, mittere per civitates provin- ciae, quibus praesidet, eos, qui vocantur loci ser- vatores, scientibus, quia, si quid tale fecerint, ipsi cadent administratione, praesumentes alios in sutil!, officium elevare. Cap. V Hoc antera ipsum dicirnus et in clarissinno comi- te Orientis, et clarissimo iudice. Et íllic eniut unam adnninistrationem utramque facimus, habentem quidem et spectabilis comitis Orientis nomen, offi- cio y ero uno praesidente, comitiano exsistente et nominando, et prinrae solius Syríae, et Cyrrhesti- cae (2) praesidente, et utriusque administrationis annonas habente. Aequalem nanrque vicariis illum ponimus, ut et ipse culo subiecto sibi officio peri- culum habeat et pro fiscalium exactione, et pro civili et publica disciplina. Cap. VI Volumus autem omnibus iudicibus nostrarum provinciarum munes subdi, privatos gulden' se- cundum quod cinguli propriurn praemium est, in omnibus causis, et universis pecuniariis et crimi- nalibus occassionibus; qui y ero in nnilitüs consti- tuti sunt, (et propriis iudicibus deputati) (3), chale istos nihilominus occasione fiscaliunn et crinnrina- lium subdi onunibus eis modis. Sed chalo eos, qui hinc descendunt, ex (4) quolibet foro, qui quascun- r ue exsequuntur sententias, licet provnnciaruul iu- dicibus non sinere auiplius aliqurd, quairn sacra (!) TrOL, simill, (.`out. (2i .1. 3 / sepan el le celo griego: Cyrenwisis, I'ort : Syristen - rild, Coral. en las otras provincias de la diócesis de Asia, sino teniendo ciertamente la denominación de especia- ble conde de la Frigia Pacaciana, y contentándose solamente con la Frigia Pacaciana, según antes hemos dicho. Capitulo III Mas esto mismo determinamos antes también respecto á otro vicario, (nos referirnos al que hay en la diócesis del Ponto), á fin de que no haya en lo sucesivo dos, sino un solo conde, que ciertamen- te ha de ser denominado de la Galacia primera, y el cual habrá de tener también potestad sobre los militares, como asimismo la tiene ahora, y habrá de percibir las annonas de uno y de otro cíngulo, pero no fuera de la primera Galacia. Porque , no le concedemos que tenga absolutamente ninguna otra potestad en alguna región del Ponto, sino solamen- te en la Galacia primera, mezclándose ciertamente los oficios, conociéndose y contándose, según se ha dicho, por su sola unión, existiendo uno y denomi- nándose de conde, sin que absolutamente ninguno de ellos tenga diferencia alguna respecto á los otros, sino que sea uno solo el oficio subordinado á un solo juez presidente de una sola provincia, soportando igualmente todo el oficio juntamente con su juez la responsabilidad en cuanto á los impuestos fiscales. Capitulo IV Tampoco le concedemos absolutamente á ningún juez, ni civil ni militar, enviar á las ciudades de la provincia, de que es presidente, los que se llaman lugartenientes, teniendo entendido que, si hicieren alguna tal cosa, perderán su cargo administrativo los mismos que se hubieren atrevido á elevar á otros á su propio oficio. Capitulo V Mas esto mismo decimos también respecto al muy esclarecido conde de Oriente, y al muy escla- recido juez. Porque también allí hacernos de uno y de otro un solo cargo administrativo, que ten• drá ciertamente el nombre de espectable conde de Oriente, pero que presidirá un solo oficio, que será y se denominará de conde, y presidirá solamen- te en la primera Siria y en la Cirrestica, teniendo las annonas de ambos cargos. Porque lo hacemos igual á los vicarios, de suerte que también él ten- ga juntamente con el oficio que le esta subordina- do la responsabilidad tanto por el cobro de los dere- chos fiscales, como por la disciplina civil y pública. Capitulo VI Pero queremos que todos estén sometidos á todos los jueces de nuestras provincias, los particulares ciertamente según lo que es atribución propia del cíngulo, en todas las causas, y en todas las ocasiones pecuniarias y criminales; mas los que se hallan constituidos en milicias, (y sujetos á sus propios jueces), estén, ello no obstante, también de todos modos sometidos á aquellos con ocasión de cuestio- nes fiscales y criminales. Mas también les es licito á los jueces de las provincias no dC1ar que los que de aquí parlen, de cualquier foro, y ejecutan ella- (3) Lo que se kalld entre ;my ntesis lo l .use Cur,t. dolo del te., to (friego; ()milenioTri!l., g/'ort. (d;  i'ricl.; et ex, Cont. 5.1  NOVELAS.--CONSTITUCIÓN VIII nostra constitutione dispositum est, percipere spor- tnlarurn, screrrtlbus, quia, si hoc neglexerint, ornne damnnm ex lilao nostris collatoribus illatum ipsi persolvent. llainus autem licentiarn eis et referre (le eo non sol oro ad iudices, a quibus sunt rnissi, sed etiam ad nosmet ipsos, ut nos hace (1) agrro- scent.es cau,ar r cornpetenter exsequaulur. Si au- tem ipsi aliquos invenerint propter dignitatis et ciuguli su h erciliurn nostris collatoribus violentias irrogantes, licentiaui eis damos etiam examinare violentias, et reos inventos privare cingulo, et no- strunr orlinenr in provincüs adiulplere, hoc quod etiam veteribus dictum est legibus. Sicut enim eos onin ī iniusto lucro prohibemus, ita etianr pure cin- gulis utcntes oi, ni honore et reverenda et honesta- te frui sanciruus. Cap. VII Sic igitur a nohis cingulis discretis, convenit euro, qui sic acceperit aduiinistrationeru, cum dei memoria, coraru nohis, aut, si non vacat, coram tua celsitudine, et qui tuam rexerint sedem, et qui sernrlr F ;r fuerit, glor ī osissimo confite sacrarurn no- S4'111'11111 largition u ur , et gloriosissiuro quaestore sa^;ri nostri palatii, et gloriosissimo cornite ubique sacrarurn nostraruin privatarum reruui, praesente quoque et per tempora magnificentissimo chartu- I a rio sacroruiu nostrorunr cubiculorum, qui codi- cillis Iris apud nos ministrat, iusiurandum dare, r,ilril penitus nec r l uodlibet se praebere neque oc- m asione sufl'ragii, neque patrocinii, et neque pro- nittere, et neque de provincia profiteri dirigere Hoque gloriosissimis praefectis, llegue aliis cingula Irabentibus, riegue lis, qui circa eos constituti sunt, nec alteri cuilibet per occasionern patrocinii, sed sicut sine sullhagio accepit administrationem, a publico perc.epturus annouas (has eniur solas acci- pere eum sinimus), sic eam puris custodire mani- bus, deo et nobis pro ea redditurus rationem. Sciat ellilrl tua ceisitudo et qui post te easdern conscen- dcrinl. sedes, quia, sive ipsi praesumserint accipere quidquam a b iis, qui ad praedictas administratio- nes accedunt, sive proceres ipsi, sive etiam offi- ciuni tuurn ultra ea, quae occasione consuetudi- nunr a uobis eis definita sunt (quae scilicet suffice- re sola putantes dari decrevimus), non in parvis poena fiet (2), sed nraximi quidem iudices accipere aliquid praesumentes ab lis, qui ad administratio- nes accedunt, aut etiam perrnittentes suum offi- ciuur tale aliquid agere, et nuntiatum non emen- dantes, non solum quadruplum reddent totius, quantum perceperunt, sed etiam magnam indigna- tionem sustinebunt, et cinguli periculurn formida- bunt, et qui circa eos sunt, et obediens eis offrcium, si amplios aliquid, guano a nobis concessum est, tentaverint accipere, ipsi quoquc subiicientur da- ulnis quadruplae redditionis, et cadent etiam sub- stantia et cingulo, insuper et suppliciis suhiace- bunt, quae congruunt delictis eorum. (1) Trid.; liase. Cont. lesquiera sentencias, perciban por espórtulas algo más de lo que se halla dispuesto en nuestra sacra constitución, sabiendo, que, si hubieren desaten- dido esto, resarcirán ellos mismos todo el daño causado con esto á nuestros tributarios. Y les da- mos licencia para dar de ello cuenta no solamente á los jueces por quienes fueron enviados, sino tam- bién a nosotros mismos, para que teniendo nosotros conocimiento de ello pongamos al caso el corres- pondiente correctivo. Mas si ellos mismos hallaren a algunos que por arrogancia de su dignidad y de su cíngulo causan violencia á nuestros tributarios, les darnos facultad también para examinar tales violencias, y para privar del cíngulo á los que fue- ren hallados reos, y desempeñar en las provincias nuestra autoridad, según lo que también se dispu- so en las antiguas leyes. Porque así como les pro- hibimos todo lucro injusto, así también mandamos que los que con pureza se sirvan del cíngulo disfru- ten de todo honor, reverencia, y consideración. Capitulo VII Conferidos, pues, de este modo por nosotros los cíngulos, es conveniente que el que así hubiere re- cibido un cargo administrativo preste, haciendo mención de Dios ante nosotros, ó, si no pudiera ser, ante tu excelsitud, y los que rigieren tu sede, y ante el que á la sazón fuere gloriosisimo conde de nues- tras sacras liberalidades, y el gloriosisimo cuestor de nuestra sacro palacio, y el muy glorioso con- de de nuestros bienes privados en cualquiera parte sitos, y estando también presente el que á la sazón sea muy magnífico secretario de nuestras sacras cámaras, que ante nosotros ejerce su ministerio en estos nombramientos, juramento de que él no da ab- solutamente ninguna cosa ni con ocasión de sufra- gio, ni de patrocinio, y de que no promete, ni ofre- ce enviarla de la provincia ni para los gloriosísimos prefectos, ni para otros que tengan cíngulos, ni para los que se hallan cerca de ellos, ni para otro cualquiera con ocasión de patrocinio, sino que, como recibió sin sufragio su cargo administrativo, para percibir de los fondos públicos las annonas, (por- que solamente le dejamos que reciba estas), lo con- servará con manos limpias, habiendo de dar cuen- ta de él á Dios y á nosotros. Porque sepan tu ex- celsitud y los que después de tí subieren á la misma sede, que, ya si ellos mismos, ya si los mismos pró- ceres, ya si también tus oficiales, se hubieren atre- vido á recibir de los que llegan á los susodichos cargos administrativos alguna cosa más sobre lo que con ocasión de costumbres fué determinado por nosotros, (que es lo único que juzgando que es bas- tante mandarnos que se dé), no se impondrá una pena leve, sino que ciertamente los jueces'superio- res que se atreviesen á recibir alguna cosa de los que llegan á los cargos de la administración, ó aun los que permitieren que sus oficiales hagan alguna tal cosa, y no corrigieren la que se les denunció, no solamente restituirán el cuádruplo de todo cuan- to percibieron, sino que también sufrirán grande castigo, y temerán la pérdida del cíngulo, y los que están cerca de ellos, y los oficiales á ellos subórdi- nados, si hubieren intentado recibir alguna cosa más de lo que ha sido concedido por nosotros, es- tarán también sujetos al quebranto de la restitu- ción del duplo, y perderán asimismo los bienes y el cíngulo, y quedarán además sometidos á los cas- tigos, que corresponden á sus delitos. (2) Tricl.; paulara 8eri, Cont. NOVELAS.---CONSTITUCIÓN VIII  55 Cap. VIII Eos autem, qui ita sine mercede sumunt admi- nistrationes, prae omnibus studium habere decet fiscalia vigilanter inspicere, et indevotos quidem et egentes necessitate cum otnni exigere fortitudi- ne, in nullo flexos, neque pro hoc ipso lucrum ali- quod omnino considerantes, devotis autem paterne se exhibere, deinde nostros subiectos reservare undique sine violentia, nihil ab ullo eorum perci- pientes; sed aequi sint in iudiciis, aequi Yero in publicis disciplinis, exsequentes quoque delicta, innoxios quidem undique custodientes eos, qui puri sunt, reis autem poenam imponentes secun- dutn legem, et ita praesidentes collatoribus, tan- quam patres filiis, diligentes quidem eos, qui sunt innocentes, qui y ero rei monstrantur castigantes ac punientes, omnemque iustitiam in publicis et privatis documentis eis servantes, et non ipsi soli hoc agentes, sed etiam semper consiliariurn talem sumentes, et qui circa eos sunt omnes, ut non vi- deantur illi quidem velut innoxii esse, per alios antena delinquant atque furentur, hoc quod rnagis turpe est, ut et participes iniustitiarum sumant. Ideoque licebit tuae celsitudini honestiorum quos- dam ad administrationes dirigere et scientium tri- buta fiscalia, curialium quippe et aliarum persona- rum experimentum sui dantium bonum et ad ma- gistratus opportunorum. Quis enim non diligat eum, et honestate compleri magna putet, si nostro decreto iudicioque tui culminis ad cingulum ve- niat, testimoniurr quidem habens, quia sít optirnus, gratis y ero eum suscipiens, non vacans omnino per provincias ulli pravitati (1) neo quemadmodúm quod dedit congreget, nec unde colligat aurum, sed ut hoc solum habeat studium, deo nobisque se- metipsurn commendare, et gloria frui optima, et recompensationem sperare praecipuarn2 § 1.—Si quis autem praeter hoc aliquid egerit, et donee in administratione, in qua (2) est iudex, furti reus appareat, et si (3) probetur aut aurum dans, ut accipiat administrationem, aut accipiens ex administratione (utrumque enim similiter no- xiurn est), sciat, quia et confiscationem et exsilium sustinebit, et in corpus verbera atque supplicium. Ipsum quoque, qui acceperit ab eo, sicut praedixi- mus, malis subiiciemus maximis; puras enim exi- gimus esse provincialibus iudicibus manus, ut col- latores custodiamos. Et istae quidem tam ex le- gibus, quam ex administrationibus imminebunt poenae iis, qui in praedictis administrationibus sunt, si tale aliquid egerint. Damos autern et (4) provincialibus licentiarn, si quid apud provinciaoi iniustum qui administrationem habet egerit, vel si damnis aliquibus aut.calumniis subdat nostros col- latores, ut deo amabiles episcopi et provinciae pri- mates preces ad nos dirigant, exponentes cingulum habentis delicia. Nos enim haec agnoscentes diri- gemus in provinciam hoc examinaturum, quatenus ipse, ubi iniustitiam fecit, illic quoque poenas sub- (1) populi pravitate, Trid,; populi privad, Port. (y) Trici.; in qua, omlteias Cont. Capitulo VIII Mas es conveniente que los que así, sin merced, reciben el cargo de administradores cuiden ante todo de inspeccionar vigilantemente los impuestos fiscales, y de exigirlos con toda enegía á los que ciertamente no son cumplidores y requieren apre- mio, no siendo flexibles para ninguno, ni teniendo por esto en consideración absolutamente ningún lucro, pero que se conduzcan paternalmente con los cumplidores, conserven además á nuestros súb- ditos en todas partes sin violencia, no percibiendo nada de ninguno de ellos; y que sean , justos en los juicios, y justos en las disposiciones públicas, cas- tigando también los delitos, conservando cierta- mente en todas partes sin castigo á los que son pu- ros, pero imponiendo á los culpables la pena con arreglo á la ley, y presidiendo de este modo á los contribuyentes corno los padres á los hijos, aman- do ciertamente á los que son inocentes, pero casti- gando é imponiendo pena á los que se muestran reos, y guardándoles entera justicia en los docu- mentos públicos y privados, y haciendo esto no ellos solos, sino también, al tomar tal consejero, todos los que están cerca de ellos, para que no pa- rezca que ellos ciertamente son en algún modo ino- centes, pero que delinquen y hurtan por medio de otros, y, lo que es más vergonzoso, que hasta to- man partícipes para sus injusticias. Y por tanto, será lícito á tu excelsitud destinar para los cargos de la administración á individuos de los más hon- rados, conocedores de los tributos fiscales, que cier- tamente entre los curiales y otras clases de perso- nas hayan dado buena prueba de sí mismos, y que sean idóneos para las magistraturas. Porque ¿quién no lo amará, y no considerará que está dotado de grande honradez, si por decreto nuestro y á juicio de tu alteza llegara á obtener el cíngulo, teniendo ciertamente testimonio de que él es muy bueno, y de que recibe aquel gratuitamente, no dedicándose de ningún modo en las provincias á ninguna mal- dad, ni á cómo reunir lo que dió, ni á recoger de parte alguna dinero, sino teniendo este solo empe- ño, el de recomendarse él mismo á Dios y á nos- otros, y disfrutar de la mejor gloria, y esperar es- pecial recompensa? § 1.—Pero si prescindiendo de esto hubiere al- guien hecho alguna cosa, y apareciera siendo reo de hurto mientras está en el cargo de la adminis- tración, en que es juez, y se probara ó que da di- nero para obtener aquel destino en la administra- ción, ó que lo recibe por virtud del cargo en la ad- ministración, (porque ambas cosas son igualmente punibles), sepa que sufrirá la confiscación y el des- tierro, y azotes y suplicios corporales. Y también sujetaremos á las más grandes penas al mismo que de él lo hubiere recibido, según antes dijimos; por- que exigimos que los jueces provinciales tengan manos limpias, para cuidar nosotros de los contri- buyentes. Y ciertamente estas penas les amenaza- rán tanto por virtud de las le y es, como por la de los cargos administrativos, á los que se hallan en los susodichos cargos de la administración, si hubie- ren hecho alguna cosa semejante. Pero les damos también á los provincianos licencia, para que, si en la provincia hubiere hecho alguna cosa injusta el que tiene la administración, ó si á nuestros tri- butarios les infiriera algunos perjuicios ú caluin (J) Trid.; 9i, omílela Cont. (4) Trid.; et, omítela Cont. [Document text truncated for crawler view.]