45,
GAI INSTITVTIONVM
CÚMME NTARII QVATTVOR
SEPARATIM EX
IVRISPRVDENTIAE
ANTEIVSTINIANAE
RELI QVII
S A
PH,
E
DVA,RD
O
HVSCHKE
COMPOSITIS
EDITIONE SECUNDA EDIDERVNT
E. SEC
LER
,^^^^^^R^^R;A
/
0:b
^° '^
^
DE
^,.
^ ^
"^7^^
/

^^
^
^

^
e> ,
:

G
^ ^^ R

,
'
4^;
i ...
lICi1TVII]
LIPSIAE
I
N
AEDIBVS
B. G.
TEVBNERI
u 1
1
LIPSIAE :
TYPIS
B. G.
TEVBNERI
EDITORVM PRAE FAT IVNCVLA.
Gaius na us
si non
T aiano, ce e Had iano
(c . D.
34, 5,
7
p .)
impe an e
sc ipsi
sub
An onino Pio,
Ma co
Au elio, o asse Commodo. o b i i s s e eum
non an e a.
178
inde appa e , quod
ad
SC. O i ianum
a. 178
lib um
singula em con eci (D.
38, 17, 9).
P a e n o m e n Gai solum sc ip a eius p ae
se
e un ,
nomine
a que cognomine omissis; nec aliunde haec in-
no ue un ,
quo
ac um es , u quidam, ix
ec o,
nega en
Gaio au nomen au
cognomen
uisse.
U n d e gen ium si o iundus, nescimus. R o m a e Gaium
ius didicisse, cum paene o us Sabiniano um sec ae ad-
dic us

si

(c . Ins .

1,
196.
2,
37;

123; «
195;
200;
217;
219; 220; 231.

3, 87;
98;
103; 141;
167a;
168.
4,
78;
79;
114) p obabile es ; Romae eum docuisse e sc ipsisce;
quam is alde discep e u , e i a i p opius accede .
Nusquam
a
melio is ae a is iu is consul is Gai
ope a
i a u d a n u
neque
ab
aequalibus neque
ab
insequen ibus,
u Ulpiano e
Paulo.
quod
sane in D. 45, 3, 39
(Pomp.
lib. 22 ad Q.
Muc.,
285
Len.) legi u
`
sed
qua
ac ione
id
ecipe a e possumus (!), quae emus; e
non sine
a ione
es , quod Gaius nos e (!) dixi , condici
id in(!)
u oque
casu posse
domino', a
T iboniano in e pola um esse
non
sine
a ione suspica i lice . huius
de
Gaio saeculis
II
e
Ī
ZI
al i silen ii causae possun a e i aliae a que Gai
a
*
.
' ^
115.1
,
lc G aeci
,aa aliq1
'amponi
'a op
a
:
1,
2,
93,1
°; spúo ce
'coi
^ü Ei
^1101
/
legi i
aed saepi
1, 101
yu^mLa i
malu a
IX 3,
1
0
'si'
3
96
`cu
Ipsi
^e
codi
uos
38,
IV

AD GAIVM PRAEFAT. ED. VI.
p ocul
a Roma in p o incia
quadam O ien is colloca um
domicilium. nam e
nos
quo undam lanis a um
libellos
undecumque concoc os, e
si qua
alia sun
ad
popula em
iu isp uden iam ap a a opuscula au ea e
ea,
sicu Sabi-
niano um pos umi Gai, aliquan ulum
obsole a, a nos
sc ip is ablegamus.
Publice
e s p ó n d e n d i ju e
Gaium ca uisse (neque
enim
esponsa
eius exs an ) haud dubi andum. hoc
quo-
que
ei e eni e po ui ,
si
Romae o am i am degi .
In Ins i u ionibus i u s p o
in
c i a 1 e espici quidem
(c . Ins .
1,
55;
193):,
sed
i a
pa ee,
u eum iu is com-
pa a ione
Romana
quaedam illus a e neque
y
e o
p o in-
cia um o ien alium ius G aeco - Romanum o an isque
ebus
a me o
Romano um iu e disc epans accu a ius
ac a e oluisse pa ea . e
lib os ad
edic um p o inciale
Gaium, lice p ae e ea nemo eius commen a o exs i isse
idea u , Romae con ice e po uisse eo liben ius c edas,
quod hoc edic um
a Roma
p o inciis cunc is,
non a
p o-
incialibus sibi ipsis condi um es .
Ex
Gai se mone pa im g aecissan e na ione
G aecu>.n eum uisse, quod quidam coniece un , minime
p oba u ; sape e enim G aeci a ein
non
na io solum,
sed
e
disciplina
con e sa io lec io e iciun , neque quisquam
sc ipsi Romae Gai ae a e, cuius s ilus G aeco
colo e non
inc us si
1)
De
Gai G aecismis egi Kalb
in
lib o,
qui insc ibi u :
Rolas
Ju is en (Lips.
1890) p.
79sq. eis, quae i doc us com-
posui , licea pauca adde e. pa icula um coniunc io
`u ecce'
Gajo
p aedilec a
(c .
Kalb
1.
c.
p. 85)
con e i po es
cu a
G aeco
oio cós
(Theoph.
p. 172
Fe .), quod p imum legi u apud
A is o elem Rhe .
2, 23 p. 1397 a. 25. 1397 b. 27. 1400
b.
17.
2, 24 p. 1401 b. 32.
Poe .
p. 1452 a. 7,
apud pos e os saepis-
sime in eni u .
c .
Dahl, Deme ius
nEei ép^, J Eias,
Zwei-
b ücken
1894, p. 33
sq.
'li ecce'
dixe un p ae e Gaium e
j
u isconsul os
eos, qui hunc secu i sun ,
Mac obius e Pompeius
G amma icus
p.
99, 12. 106, 14
K. —
Cons a
nullum omnino
p ae e Gaium dixisse ' s
a i m ab ini io' (c . V. I. R. p.
57, i),
quocum
lice
compa a e
G aecum
E a s
a
ca^oaxp^^
µ
a,
quod

wbh^
^c
eEi81
AD G.A.IVM PRAEFAT. ED. VI.

V
collo1
im 1
i^

S a ioni alicui,
ad
quam
audi o es ex
O ien is p o-
popul
a}
 inciis ad luxe in undeque e luxe in , Romae Gaium p ae-
sl
cu
q
+

uisse
si
quis c ede e eli , eum ix aeg eque eda guas.
anol,
sc ipsi ex.
g . Xenoph. de epubl. Laced. 8, 4. An iphon Pha m.
,
Se

20. Isaeus 1, 11. 3, 7
((in µl
g
dola
naeaxe ¡ ia ai a
y
bs
i a á
'
(k
^^
cc^ac^acx ac .
3,
48
xa
ac
^a 8^) µae p^^6ac IVcxocSn^,os,

)

,

(

^
1
10c
1
.
,
,

á
'c
a ól
1
CL ixaS
Ecae e1
'
,Gac I aeaxelCa,
a e os
ó •a
o^

kcICwelpw
á
ó
ácScxo a).
Demos h. 29,15.- i em con a,
quod legi u in codice Ve onensi 1, 81 e Dig. 3, 3, 46, 5 e nos

es i uimus 3, 219 (c . Cje. Top. 4, 23. Bell. Hispan. 1, 3) haud
absimile es a
G aeco 7 á^,c
ca ,
7 ac
a a'cs,
quod am e-
o p o

quen e incu i , u exempla ad e e supe sedeamus. - Quod
Gaius dixi 3, 160 a l e u i u s a l i c u i u s, abundan e `ali-
auk

cuius', quod Huschkius pe pe am dele i , hoc nos meminisse
!CCll 'dCC

iube G aeci
g
aeós
es;
u
n u m a l i q u o d nego ium 3, 148 e
una a l i q u a es Dig. 29, 4, 13; 16, quae cum G aeco ais
es
componi possun , quominus ad e amus, impedimu eo, quod
exs ih,':,

similia in eniun u e iam apud Cice onem. con a illud Gaio
p op ium `d u o u m a l e u m a u - a u ', quod legimus Dig.
11
a
.:

35, 2, 73, 1 (lib o XVIII ad ed. p o .) e Ins . 1, 1, 2, in pa a-
g apho ce e ex Gaio sump a, quin idem si a que G aecum
á' oi
iaá aeo

(exempla babes in K uege i G amma ica
na ios'

§
51, 10, 11), dubi a i nequi . - Singula is illa cons uc io,
min
ía
quae legi u 2, 123: `nullo iam ilio impedimen o' au ,
quod saepius in eni u ,
s e m el' cum pa icipio absolu o (2, 41;
257. 4, 108), nescio an po ius o iginem G aecam demons en
lisgua^

gua a La inam. - Ne soloecismis quidem Gaius abs inui . ubi
)151 secundum usum se monis La ini exspec amus `se', dixi : `eum'
2, 252. 3, 198, `eo um' p o `sua' 1, 3, e e sa ice `sibi'
p o `ei' 3, 119. 179, `se' p o
eo'
4, 21.
con e i po es e iam
2,
96
`
cum
is a um pe sona um nihil suum esse possi '.
sc ipsi `u e n i e n ' p o `uenibun ' 2, 155, - ac si idem habe e
, i
bí
^
y'
'

lice codici Ve onensi, e n i i 3, 146, a n s i e b a 1, 111 (haec
/s
e
!

duo nos emenda imus) ; num ec e adi um si , quod legi u
/0
0

Dig.
38,
1, 19 'sa is e m p u s', dubi a e lice ; similia in eni-
G ao


un u apud auc . ad He enn. 1, 1. Vi u .
5,
6, 5 (c . Mad ig.
de in.
2,
84). ca e amen ex his omnibus e ece is Gaium
^ U

hominem e e Romanum non uisse, cum p aese im memine is
^aepi^

` ansie ' iam Tibullum 1, 4,
27
sc ipsisse, pos ea Senecam
quoque na . quaes . 3, 10, 134, `exie ' legi apud eundem Se ie-
a

cam Epis . 17, 9, `inie ' Senec. de bene .
2, 1, 2,
`uenie '
in
i ulo Romano C. I. L. VI, 13203 = B uns Fon . I
s
p. 335
n. 2.
^
p
^
D
O

c . e iam, quae adno a i Kueble ad Mommsen, Ju is ische
g,

Sch i en II p. 33 n. 18.
^^
(111o^

aao n a^
.10
e
`^^lc
ll
^
e
ú ^
ao
^ a^os ae
nabuiss
e
:.0111
o dl
l
'da o
^
ia
^iVS
o^
,01111'0111
11
^
^po
; is
;^^ ino
icios
c
o
o
ga, "
C,polCem
; VI
e
Ti
agme
;ms
nobis
s
uno olio
, olia
codi
^^. >u^a
dual
...,
; yn^l^lib u
pe iÍ cili
leg
i?1Gúe
F.
Bl
aliendo),
1
:uuum
co nil
h i apog
llpplemen
u aum
lm
iu is á^
o 1, ed,
Edi io
^o
xix
'
us
hasce;
Gaii Zn,
183?..
18
d
Gai 1ns
omu11diz
.1l
1876
VI

AD GAIVM PRAEFAT. ED. VI.
ho um G aeco um mo e e iam p aenominis Gai usus Romae
inole isse po es .
Ad docendum s c i b en d u m que omne s udium Gaius
con uli . consc ipsi an e Ins i u iones lib os ex Quin o
Mucio e edic i in e p e a ionem (c . Ins . 1, 188; u um
ad edic i p ae o is u bani an ad edic i p o incialis com-
men a ios, u osque sub An onino Pio con ec os, haec
e ba e e enda sin , dubi a u ), au pos Ins i u iones
au ince o empo e alia, in summa cen uln e e lib os.
Ex c e l l i nos e minus ingenio p o undi a e doc ina
sagaci a e in en ione quam le i a e elegan ia pe spicui a e
simplici a e explana ione. quae i u es pedes es secundi
o dinis iu is consul um eum laben ibus saeculis commenda-
e un , quae e laudibus eum ex ule un e i e un
manibus (c . ex. g . C. Th. 1, 4, 3 a. 426). u um
Ulpia-
nus in elabo an
-
do egula um lib o singula i, qui ad e -
bum mul is pa ibus cum Gaio con eni , Ins i u iones
Gaianas adhibue i an po ius ex on e eodem quo Gaius,
ce e um igno o (Sabini el Sabiniano um alicuius) hause i ,
in ince o elinquimus. Ius inianas Ins i u iones G-aianis
p aecipue ni i nemo es qui igno e .
In s i u i o n u m commen a ios
l
qua uo , opus in o-
ducendis in iu is disciplinam i onibus am des ina um
quam ap um, G aius p a iin an e Nonas Ma ias a. 161,
pa im pos exa a i , cum An oninum Pium i um p imo
laude ( In s . 1, 53
;
74; 1_02. 2, 126
.
151a) deinde di um
appelle (2, 195). lib os qua uo una omnes po ius quam
singulos deinceps
.
publica i . lib os dicimus; namque
Ins i u iones nos as dic a a Gai p aecep o is esse cu en e
calamo in audi o um pugilla ibus excep a e ab
Gaio publici iu is ac a, ideo ide u e u andunm; quia
e o a ionis ni o e in ebus componendis dili;en ia
pessumda i ia illa solen neque e isimile es ma-
1) commen a ius
quid
signi ice ,
op ime
exposui
R.
F ese,
Bei áge zu Beu eilung de . Sp ache Caesa s, München
1900,
p. 11
sq.
usus Rok
u

`
os ex
.,lgg; 1
^
inc
ialis ; '
n ec os, i
Ins i l
e e
lib
i a e
do^
pe spil
es os
sa:
is comk
e 1. •
i ila i ;:
^
,
Ins `-
n qc:':_.
iiusl15
ione
s
¡ -
AD GAIVM PRAEFAT. ED.

VII
gis úm quae p aes o sun omnia pandendo scholas suas
e acua e.
0 d i n e in e um ac anda um , id es pe sona um
e um ac ionum icho omiam ( id. Conspec um in calce
edi ionis nos ae addi um), Gaius non excogi asse, sed in
uc u habuisse censendus es . hoc o dine delinea ius
p i a u m o dinemque iudicio um p i a o um, in unum
co pus con la o iu e ci ili ac p ae o io. e um amen de-
side an u mul a, ex. g . ju a do is, cas ensis peculii,
pigno is hypo hecae e, longi empo is p aesc ip ionis, que-
ellae ino iciosi es amen i, con ac uum qui dicun u in-
nomina o um, SCC. Vellaeani, Macedoniani.
C o dicem Ve onensem (biblio hecae capi ula is num. 13)
bis el e esc ip um saeculi V el VI, quo unico
ex-
cep is ágm en is quibusdam genuinus Ins i u ionum con-
ex us nobis se a u , Ba holdus Niebuh a. 1816 eppe i
(de uno
ilo
non esc ip o id. in a no .* ad 4, 134).
ia olia codici
désun .
duodecima e e pa s legi nequi .
sc ip u a dua um manuum, qua um p ima lib os
I
—III,
secunda lib um IV absol i , mendis sca e . de lec ione codicis
pe di icili legendo me i i sun imp imis J. F. L. Goeschen,
deinde F. Bluhme (schedas quae dicun u Bluhmianas
con iciendo), pos emo op ime G. S udemund (Gai Ins i u-
ionum commen a ii qua uo . codicis Ve onensis denuo
colla i a p o g a p h u m ed. G. S udemund. Lipsiae 1874.;
S u p p l e m e n a ad codicis . Ve onensis apog aphum S ude-
mundianúm composui G. S udemund, in Collec ionis lib o-
um iu is áñ eius iniani edd. K uege Mommsen S udemund
omo I, ed. 5. Be ol. 1905 p. XVII—XXXIX).
Edi ionum inde a Goescheni p incipe a. 1820 sae-
culo XIX i e um a que i e um ypis manda a um no a-
mus hasce:
Gaii Ins i u ionum comm. IV ed. B o e c k i n g. Bonn.
a.
1837. 1841. 1850.
Lips. 1855:
1866.
Gai Ins i u iones
ad
codicis Ve onensis apog aphum
S
udemundianum edd.
P. K u e g e
e G. S u d e m u n d.
Be úl. 1876.
1884.
1891. 1899. 1905.
-. isigo ho
i^ ga21
.
11
cu al
iioáunE
+^ ^cipieIlc
AD
GAIVM
P.RAEFAT.
ED.
VI..
Syn agma
Ins i u ionum
no um. Gai
Ins i u iones
iu is ci ilis Romani secundum Guilelmi S udemund cod.
Ve .
colla ionem edid. emend. no isque illus a i , appo_
si is Ius iniani Ins i u ionibus, iis quidem
ex
ecensione
Pauli K uege e e epe i is,
ad locos
depe di os lumina
adieci
ex epi ome
Gaiana, Ulpiani agmen is aliisque
B. I.
Polenaa . Lugd. Ba a .
1876.
Ins i u ionum e egula um iu is Romani syn agma
ed. R. Gneis . Lips.
1880.
Ins i u es
de
Gaius d'ap és l'apog aphuin
de
S ude-
mund, con enan
1°
Au ex e,
la
ep oduc ion du manu-
sc i
de
Vé one sans changemen
ni
addi ion. 2' Dans
les no es, les
es i u ions e
les
co ec ions p oposées
e^,
Allemagne,
en
F ance e ailleu s, sui ie d'une able
des
leÇons nou elles
pa
E nes
D
ubois. Pa is
1881.
'
The Ins i u es o Gaius and Rules o Ulpian, he
o me om S udemund's Apog aph o he Ve ona Codex,
wi h ansla ion and
no es, c i ical and explana o y, and
copious alphabe ical diges ,
by James
Mui head. Edin-
bu gh
1895.
No
s a e d i i o
in
usum acad emicum pa
a a
p aecipue
ni i u apog apho S udemundiano — nobis V — i e um
diligen i
cu a
adhibi o. Philippi Edua di Huschke con-
iec u as, ubi eximium i i ingenium edolen , espeximus,
ubi
plus lici o
auden el au La ini a em au ius o en-
dun , eiecimus. a em nesciendi
sa is
o i e
ex
p ae-
s an i S udemundi consilio exe cuimus. alio um i o um
doc o um coniec u as memo a u
dignas,
imp imis Pauli
K uege adno a imus
(de
ce e is
c .
ed. Dubois 1881).
ubi
in
appa a u
c i ico supplemen a p oponimus, li e is
d i d u c
i s
imp imi ecimus
ea,
quae
V
p aes a .
Con
ex us
edi ionis es igia apog aphi p essim pe -
sequi u .
no as
omnes,
in
o mulis e iam p aenominum,
exsc ipsimus,
sola
nume o um
signa
e inen es. o hog a-
phiam codicis,
quan um
hodie e i posse
isa
es , e i-
nuimus, cons an em
o
hog aphiam
non
ad ec an es.
menda
sc ip u ae le io a e mani es a aci i co eximus. ce e a,
•
VIII
; iple
e unl
coa•
pus,
o en
p ae.
o UN
pauli
861).
i e is
pel,.
lnn^,
ola.
e i,
ienda
e e &'

AD
GAIVM PRAEEA.T. HVSCHKIL ED: I.

1
X

°uos

quae in con ex u a codice aliena sun , au ibi li e is

o0d

inclina is
damus au
in
no is explicamus. cum
nihil
ad-
appo•
'
no a imus, emenda iones e e sempe sun Goescheni, ideas
e iam no a um explica ionem
in a p. 140.
Nnme i pa
gi
n
a
um
c
odicis in
edi ionis pagina um

Sil

ma gine
ex e io e adsc ip i sun .
Loco um
p a
a l l
e
lo u m appa a um,
in quo
Husch-
kianae edi ionis
non
minima
is
consis i , exa nina imus
co eximus auximus, auc o um iú is
nomina
e nume os

lude
.

palingenesiae Lenelianae addidimus,
locos
secundum em-

nanu.

po is a ionem o dina imus.

Dans

Gai quae dici u
epi oma a, a. 506 in
legem
Roma-

es eA

nam Visigo ho um inse am, cum
non a
Visigo his,
sed

e des

a
Romanis saeculo
IV
el
V edac a
esse idea u ,
in a
suo
loco in
hac iu isp uden iae an eius inianae sylloga

he

edendam cu abimus. i em
agmen a
in e p e a ionis

odes,

A u g u s o d u n e n s i a nupe
in en a
in e saeculi V eli-
and

quias ecipienda e un .
Edia .


Be olini, mense Ap ili
a. 1903
e i e um mense
De-
cemb i
a. 1906.
PRAEFATIO HVSCHKII EDITIONIS PRIMAE.*)
GAIVS.
De Gaio eiusque sc ip is e hac Ins i u ionum
eius edi ione disse a io p ae ia.
Pauca sun , quae
de
Gaio ce o cons an . Unúm eius
hoc
nomen
nobis adi um es am
in
lib is iu is, ubi
p imum
in
Colla ione ce o compa e
1
,
quam
a
g amma-
*)
Quae
nos
paucula addidimus, uncis quad a is [ ] in-
clusimus.
1)
An enim Gaius, quem Pomponius nos um appella
L. 39.
IV$ISPR. ANTEI. REL. ED. `II.

b
1s1p^e
umlba
>{ '
XVI
AD GAIVM PRAEFAT.
HVSCHIDI
ED. I.
bani x cx o o桠 eddi a, quae olim pe eg ina di io an-
um ue a , in aequum paene ius ecep a es . E maxime
o iens in alue a , u susque non enuis quidam e G aecia,
i ulus, sed abundan issimus amnis (O on em dixi Iu en.
3, 62) illa um disciplina um e a ium in u bem in$ugi '
(Cje. de ep. 2, 19), u iam ex impe io Romano impe ium
G aeco-Romanum ac u a ide e u . Huius
y
e o é um
mu a ionis e igies cum e iam in hominum ingeniis non
^`^1QSSllS
exp imi non posse , si Gaium eius in iu isp uden ia p i_
mum e e issimum exempla no umque quasi, huius amen
empo is, Labeonem dixe is, u Had ianus,
`
p inceps ille
doc us e na us o bis e a um, non egendi an um, sed
e iam pe ambulandi diligens' (F on . de e . Als. 3) ui
in p incipa u, quem e ipsum idci co iam aequales G ae-
culum dixe un (Spa ian. Had . 1), non modo ec issime,
ni
allo , de eo iudica e is, sed e iam omnia, quae eius
p op ia sun , acillime explica e is.
P imum igi u mi um non es , quod Ins i u iones suas,
qui libe p imus omnium no i impe ii s a us a ione
habi a composi us esse ide u , non a populi Romani iu e,
sed i a exo di u :
`
Omnes populi, qui legibus e mo ibus
egun u , pa im suo p op io pa im communi omnium
hominum iu e u un u ' e c. e deinde quoque ce e o um
populo um iu a espici , non modo u um quid iu is ci i-
lis an iu is gen ium si in quocunque a iculo adno ando
(1, 2), sed e iam in iu e ci ili simile el dissimile alio-
um populo um ius a e endo el compa ando (1, 55-
92
;

'11
alio
193; 197. 3, 96; 134 e c . L. 13 D. in. eg. 10, 1.
L. 4 D. de colleg. 47, 22), ius e iam La ino úm .
colonia-
io um explicando (1, 79; 85; 86; 95. 3, 120), pe eg inis
quid ex iu e Romano licea el non licea , admonendo
(1, 47; 53; 74; 93; 94. 2, 285. 4, 37; 105), p o incia um

,^^a Q
e I aliae in iu e ci ili di e si a es ena ando (1, 6; 20;

a^,
100-102; 105; 183; 185; 197; 200. 2, 7; 21; 24; 27;

^;
hs
31; 46; 63; 278. 3, 121; 122. 4, 109). Eodemque pe -

l;.^Qo
ine , quod non modo edic um u bicum, sed e iam
p o-

^o c
inciale sepa a im p imus e solus in e p e a us es ,
quod-

11
sl^l
i1
C
p
1
>l

),
1.
La, di io
,,
E mak
m e G h,
di
xi Iu ,
)em iou;
Lo
impl
e o e
^
.ugeniis
uden ia
auius
a^,
uinceps
i
an um,
Als.
3)
i'L
uales G l
ec issi :
quae
e^ ^
iones
su^:
,us
a ia ,
omani
iu e
e mo ik
11
oil
ce e o c
iu is
Cl^'
adno al
imil
e
51.
5
,
Í
,
i

O
^,,
^
5 c°1",,''
pe eg,,6
L,dmoneD<<
i incia ul
:
que
i
^ ^^1:
,
,
91;
PQ
ia^

'
AD
GATVM PRAEFAT. HVSCH
g
II ED.
I.

XVII
que linguam G aecam saepenume o espici (2, 281. 3, 93.
L. 25 D. loc. 19, 2. L. 30, L. 233 § 2, L. 236 § 1
D. de e b. sign. 50, 16).
P ae e ea in genium G aecum p odi , quod Gaius,
quam is e ipse ius de iu e esponden di ex auc o i a e
p incipis ab impe a o e nac us esse dubi a i non debea 1,
doc inae ac lib os sc ibendo quam o o e espondendo
se da e malui . In lib is au em sc ibendis no am omnino
iam ing essus es , u p imus o um iu is ci ilis opus ad
a em e ocasse dici possi . Di isionibus enim u bonus
magis e omnino plu imum ibuens el in o o sc ibendi
ope e bipe i ione quadam omnes iu is on es, quos unc
ope am da u um maxime nosse opo eba , complexus
esse dep ehendi u : quanquam, cum eiusmodi pa i io o-
um illud ae um aci e ege e , e iam magis ipsa e
quam consilio in eam incide e po ui . Raque sc ipsi ad
leges XII abula um, e e is iu is, e ad legem Iuliam e
Papiam, no i iu is ci ilis po issimum on em. In e p e-
a us i em es edic um u umque, id es u bicum e p o-
inciale : hac pa e e iam p opalam Labeonem p o mu a a
e um condicione imi a us, qui ad edic a p ae o is u bani
e pe eg ini sepa a is lib is sc ipse a (L. 19 D. de e b.
signi . 50, 16. L. 9 § 4 D. de dol. mal. 4, 3). Denique
ius ci ile, quod ex esponsis p uden ium luxe a , pa im
adi um lib is ex Q. Mucio
J
ac is, qui p imus ius ci ile
cons i ue a (L. 2 § 41 D. de o ig. iu . 1, 2) addi oque,
u ille alio an um nomine (óew ) ece a , lib o singula i
1) Nam Diges o um composi o es eo usi sun , quibus
Ius inianus impe a e a , u eos an um adhibe en , quibus
auc o i a em consc ibenda um in e p e anda umque legum
sac a issimi p incipes p aebuissen '. 2) Non, u illius e
sequen is ae i i i
7 pax- xoi,
ad
Sabinum,
as idien e, u pu o,
Gai genio
e
dele amen a Masu iana' (F on . ep. ad M. Caes.
2, 1) i. e. casuum supe casus coace a ionem, nulla na u alis
e um o dinis a ione habi a, quod genus sc ibendi Sabini lib i
iu is ci ilis deside asse iden u . Nam Gaius omnia ad gene a
sua e oca e maleba , u Q. Mucius ece a .
.^T`Ilnl
g
VIII AD
GAIVM PRAEFAT. HVSCHKTT ED.
I.
de
egulis, pa im
a e
quadam composi um egula um
lib is
1
,
acceden e de
casibus (excep is)
lib o
singula i,
execu us es .
Sed non
sa is aciens sibi, nisi e uni e sae
p i a i iu is p uden iae
in
a em edac ae imaginem ex-
sculpe e , e iam no am addidi bigam, Ins i u iones,
pe
quas
ad
iu isp uden iam adspi an es
i a
magis i oCe
doce en u , e e um quo idiana um
lib os
sep em,
ex
qui-
bus
sic
imbu i
se
ipsos docendo addisce en .
2
Ce e i eius
lib i an um supplemen a quaedam iden u uisse maxime
eo um lib o um, quos
ad
edic um composue a , elu
de
ideicommissis e
de
manumissionibus, cum
ad
edic um
u bicum
modo de
lega is e
de
libe ali
causa
sc ipsisse ,
de
e bo um obliga ionibus, cum
ad
edic um an um p ae-
o iae s ipula iones explicandae essen ,
de
lege Gli ia,
quae
ad
cen um i ales
causas
spec aba in e ius ci ile
e p ae o ium in e posi as,
de
SCC. Te ulliano e O phi-
iano, quae an ea, cum O phi ianum demum
a. 178
ac um
esse , plene ac a e nondum po ue a . Libe enim sin-
gula is
de o mula
hypo heca ia, colla a §
4
Cons . Omnem
eip., an um pa s in e p e a ionis edic i ide u uisse.
1)
Hic quoque lib o um i ulus paene no us e a nec
an ea
a
quoquam
nisi a Ne a io P isco usu pa us. 2)
Haec
enim
u iusque ope is in e se a io esse ide u . C . de Buch-
hol z in Hugon. ci . Mag. VI p. 232. 261.
Omisi Gaius
in
al e o,
quod iam hac
de causa pos
Ins i u iones sc ip um esse
s a uendum es , p aemoni ionem
de
iu e gen ium e ci ili,
u
appa e ex
L. 1
p .
D. de
acq. e .
dom. (41, 1);
i a
que
o um
consilium eius
in
hoc
lib o ab
Ins i u ionibus di e sum e ,
u
e bo
dicam, minus isagogicum uisse opo e . Ce e um easdem
es exponi modo la ius e accu a ius mu a aque aliquan ulum
ma e ia um dis ibu ione, ne s udiosi supe io is lib i di isioni-
bus quasi a is inculis ene en u . Nam p imo quidem lib o
i em de pe sona um ju e exposui ; al e o
y
e o e e io de
iu e, quod ad es pe ine , in quo obliga iones plenius ex i-
bus causa um gene ibus de i a i ; o um
y
e o ius he edi a-
ium e quod ad ac iones pe ine , sequen ibus lib is (ex qui-
bus nihil supe es ) ese asse ide u . Quod e o es quo i-
dianae Ins i u ionibus quasi comi es
addi ae e an , e iam
con i man p ooem. Ins . §
6
e Bluhm. ab.
in
Zei sch . .
gesch.
RW.
IV p. 266.
b
1,001›.
o
s
^^
e
ü]>lip ,
,101aginem
Jl u
z0nes
,
.
ma
gis
l.i,I
2
1e111
1
es ;
Ce e i
uisse
luz
; a ,
celu
E
ad
edi
l
sa
sc ipsi;
an um p :
lege GG
[ e
ius
ci ,
^no
e 01,1
a.178
sc
)e euim
:
I
ons , O
la
e u
uisse
QUS
e g
ls.

2)1:
C . de
ñ^'
isi
Gaiu:
ac ip um?`'
a e
i aque
o
u^
e '
e s

.
',e ul
6111'.
ua u'1'
a^la
di isi^'`•:
íb

li
q
u d
e
^, ^.
e
e 10^;.
iu c^`
leus
be e`
y
u
s
s
^e
^
b
i
uoi,
o e.s e is>
_
^cU
AD
GAIVM PRAEFAT. HVSCHKII ED.
I.

XIX
Pos emo
maximi momen i es , quod Gaius ipsos
lib os
suos
ex pa e
sal em ape e scholae po ius quam
o o
des ina i maximusque s udii heo e ici exci a o e
p omo o
exs i i :
qua in e
ei e A henaeum G aeca um
disciplina um
ab
Had iano Romae ins i u um e edic i
composi ionem
ab
Iuliano absolu am inci amen o uisse
pe quam c edibile es . Omnino enim iu i ci ili, hoc es
e e p i a o, . quod solum um
in
scholis ac aba u , o-
um
se
dans inp imis
lib os
`
a
d
edic um u bicum' po issi-
mum
in
schola um usum sc ipsisse ide u . Cum enim
Cice onis ae a e (de legg.
1, 5,
17) maxime ex
edic o
p ae-
o is ius ci ile disci coep um esse , hic mos
sub
impe a-
o ibus
non modo
e en us,
sed
e iam excul us es .
In
Gai
y
e o
lib is p imum hoc singula e ac no um uisse
ide u , quod `ad edic um u bicum' sc ipsi , quem i u-
lum gene alem p aebe index
Flo .
('ad edic um u bicum
Te/
O a
e ee H a (3c(311a d
g
xa'),
complexus
ea
appella ione,
quae
pos
dele am e
in
o icium commu a am magis a-
uum po es a em na u ali e
non ad
eo um ius,
sed ad
locum spec a e i aque
`edic o
p o inciali' esponde e ,
ea,
quae Cice o
ad
A ic.
6, 1
§
15
appella edic a
u bana
i. e.
p ae o is u bani (cum aedilicio) e pe eg ini.
1
Deinde
y
e o
duplici e eius ope is
pa es
dis inxisse e nume asse
dep ehendi u ; p ae e gene alem enim
illum i ulum,
ex
quo
omnes lib i c escen e
nume o
signi icaban u , quo ies
speciali e
quid ex
iis e e u ,
omisso ple umque
o ius
ope is
i ulo
e
lib o
2
,
singuli i uli in e dum adiec o `ad
edic um p ae o is u bani' e
in
his quidain
in
complu es
lib os
di isi comm,emo an u
3
;
unde appa e Gaium singu-
1)
Qui pos ea 'ad edic um' an um sc ipse un , a a u bi-
cum quam p o incial e complexi esse pu andi sun . 2) Ple i-
que enim singula es an um lib os sibi compa aban e ce e
Ius iniani p uden es, es e indice Flo en ino, ales an um ha-
beban
.
: quod e eci , u o ius ope is lib o um nume i negle-
ge en u . 3) In insc ip ionibus epe iun u 'lib. I, II de
es amen is ad edic um p ae o is u bani' ( el neglegen ius
`p ae o is' el 'ad e.dic uxn u bicum'); `lib. I, II,
TTT
de lega is
XX
AD
GAIVM PRAEFAT. HVSCHKII ED.
I.

;.'.
^
9
o
los
i ulos
p o e modo
u iusque edic i coniune os
modo
sepa a os ac asse
.
quod u ace e , pa im quidem ea
ipsa u iusque edic i coniunc io e eci , pa im
y
e o
e iam
a io
quaedam
ius
discen ium
habi a.
Cum enim ipsa
es
i a e e ,
u
aliquae an um
pa es
edic i legi
duce
magis o possen ,
sane
commodius e a discipulis
singulos
lib os
el i ulos
ex
o o
ope e,
qui u sus p op ios
lib os
quadam a ione e icieban , ac andos quam o um
opus
hic
illic gus andum ín manus da e.
1
E i a quidem,
si
quid ideo,
Gaio debe u illa
ex
cons . Omnem eip. § 12
edic um p ae o is u ban
i
';`ad edic um u bicum
(i. e.
am
p ae o is u bani quam pe eg ini)
i ulo de
ope is no i nun ia-
ione' ;
`ad
edic um p ae o is u bani
i ulo de
damno
in ec o'
(ubi
sine
dubio
de
p ae o is pe eg ini
edic o
sepa a o
i ulo
dispu a i ) ; `ad edic um p ae o is u bani
i ulo de
aquae
plu iae a cendae';
`ad
edic um p ae o is u bani
i ulo de
publi-
canis' ;
`ad
edic um p ae o is (excide i `u bani')
i ulo de
p aedia o ibus' (e
publicanos
e p aedia o es edic um p .
pe eg ini igno aba ); `lib i' e `lib o
II ad
ed. p ae o is u bani
i ulo de
libe ali
causa'
(cuius e iam
es
L. 6 D. de lib. causa
40, 12); `lib o ad
ed. p ae o is u bani
i ulo de e
iudica a';
`lib o
ad
ed. p ae o is u bani
i ulo
qui neque sequan u
neque
ducan u '. `Edic i u banici'
in L. 4 D. de
ope . se .
7, 7
G aeco um licen ia signi ica edic um p . u bani
(c . L. 30
D. de
bon.
lib. 38, 2)
e aliquo ies
p o .
`u banicum' e o e
lib a io um `u bicum' ide u posi um, eln
L. 5 D. de
adim.
leg.
34, 4,
ubi e iam specialis i ulus excidi .
1)
Alia a ione Al enus Va us, ce e oqui simili
ins i u o
usus, cum quaecunque
de
iu e ci ili sc ipsisse ,
Diges o um
i ulo
comp ehendisse ,
pa es
eius ope is e iam speciali
i ulo
e lib o um nume a ione dis inxi , u
. g .
Diges o um libe
XXXIV
esse simul Coniec aneo um libe
II
auc o e Gell.
7,
6.
Vid.
p ae e ea
L. 19
§
6
D. de
au o a g.
34, 2
e
sup a
An is . Labeonem
p.
56
no .
5
e
A eium Capi .
p. 63
no . 2.
In ipso edic o
Gaium Ulpianus imi a us esse ide i po es ,
cuius
lib. I ad
edic um
de
ebus c edi is allega u
F .
Va . 266,
qui o ius ope is e a
XXVI,
nisi hanc sepa a am nume a ionem
ad pos e io es
lib a ios e e e ma is.
2) De
qua,
quod
pos ea dicendo um
causa
no andum, ec io a
Hugo
Ci .
Mag
II p.
245
e Goeschen Zei sch .
.
gesch. RW.
I[
p.
8
seg. do-
cue un , quam Leis ius (Rech ssys emem^
68) e nupe 11^o-
senus Jah b. 1.
c. p. 12
[= Ju . Sch .
I
Í
35] )
Es
é iam e i-
AD GAIVNI
PRAEFAm. HVSCHKII ED.
I.

XXI
liune os
^ elulde^,
na
y
e o
1.
e
^
c i leg¡
►
ulis
siIl^
.op los
o u
l,
quidem,
n eip,
1111

e,
no i nul
In lo
i ^Qe
oa a o
ic_
)
de
agc
ab de pui:
') i ulo
edic um
o is u l,.:
!e lib. caw
iudicaü
sn u
ue9`
se ,
(c ,
i,
um'
c ic,:
), de ad=
í
i s ib;,.
)iges o c-
ciali i
á
) um
lil;
Gel],
e
sup
63 uo ,,.
i pu Q`,'
a o?"
^p0^
a
7
'
,
,
11
'

do,
se9

,
yoo ;,
.
C^
no issima singula ium lib o um appella ío ad edic um
simul e ad scholas ius discen ium pe inens; singula es
enim lib i, qui i ulus p imum a Q. Mucio pos consc ip os
XVIII lib os de iu e ci ili lib o I
O
w da us ide u , quia
is illis lib is uni e sis elu quidam (u Ius iniani imi-
a ionem in exemplum ocem) i ulus de egulis iu is
accedeba , singula es, inquam, lib i e iam illi Gaiani non
minus ap e diceban u p ae ixo p op io i ulo a ione o-
ius ope is `ad edic um u bicum', ex quo sepa a i acci-
pieban u .
1
Quod con i ma u pa im iis, quae ipse im-
pe a o cons . ci . § 4 de Diges o um lib is singula ibus
adi , pa im indice lib o um e i ulo um Diges o um,
quem sc ip o Pandec a um Flo en ina um, Ius iniano non
mul um in e io , Pandec is p aemisi ; in eo enim ape a
lib o um ad edic um, ex quibus an ea ius disceba u , imi-
a ione
2,
p ae e quam quod omnes Diges o um lib i a
p imo ad quinquagesimum nume an u , pos p imam pa -
em, quae e iam an ea lib os singula es non habeba ,
seo sim nume an u sep em lib i singula es de iudiciis
(5-11), oc o de ebus (12-19), singula ium libe p i-
mus usque ad decimum (20— 29), sep em lib i singula es
de lega is e ideicommissis (30-36), duo de bono um
nenda ulga is in e punc io
c
áppella u , sep em lib is semo is' ;
impe a o enim e bo `semo is' idem signi ica , quod an ea
dixe a ' i ulis ab ea excep is' — se. ad legendum, u appa-
e ex e bis seq. Pos eo um e o lec ionem'.
1)
De alio um opinionibus c . Bach his . iu isp .
ITI
2,
5
§
14.
de Weyhe edic . pe pe .
p. 87.
Hube ed. Gai. Ins . p ae .
p. XVII. 2) Non ex ipsa e pe i am nec Ius iniani demum
ae o in en a a esse hanc peculia em lib o um nume a ionem
p ae e alia (c . p. 123 no . 3) a gumen o es , quod lib i e i-
biles
47
e 48 non appellan u singula es. Desini haec nume-
a io in lib is 37. 38 o asse ideo, quod e in Gai lib is ad
edic um ex emi lib i singula es e an de bono um possessioni-
bus, quos allega 3, 33. Ce e um hinc e iam no a lux a undi
ide u quaes ioni, cu sequen ibus saeculis medius Diges o um
iens, qui appella u In o ia um, ul a quin am pa em, qua-
enus lib i singula es ex Ius iniani p aecep o pe ineban , lib o
37
e
38
auc a si .

possesslonibus (37. 38). similiaque in ene is in
sc ip is

.:í';^^by^^ i(
Thalelaei, S ephani ce e o umque
coae o um i
u isp uden-

^
i Reizius ad Theoph. II p.

e PD's
ium, quo um loca collegi

p

p 1237
se q. Sed e ipsi qua uo lib i singula es, quos
Ius i-

;^
9
i^'
^ e
q
nianus palam Gaio ibui quosque ohm p imo auno pos
;).
Ins i u iones ex edic o adi os esse memo a , con eniun

§
cum
singula ibus Gai lib is ad edic um u bicum; sun

bb os os
enim
de
e uxo ia (-- `do alicion ^3c(R^.ío ^

ind. Flo .,

Pl
lice ibi non dica u uisse ex lib is ad edic um, quod

;„^ ¡^ e pl^
acile in obli ionem eni e po ui ; sed Gaius idci co hanc

:ioligw
ma e iam in Ins . p ae e ii ), de u elis (allega i Gai.
11115sa
1, 188), de es amen is e de lega is (p. 123 no . 3): qui
quidem lib i,
2
opino , ab ipso Gajo
1
,
p aeeun e quodam-

^^¡^ u liC
modo Iuliano , sci e elec a e huic anuo des ina i sun ,
quia in his ma e iis g a issima pa s iu is ci ilis am

=^iue p ^U
e e is quam no i (maxime ex lege Iul. e
P. P.) si a

^
e a . Sequen ium anno um Ius inianus an um i ulos

^' colilla'
XXII

AD
GAIVM PRAEFAT. HVSCHKII
ED.
I.
.

38):

il
ad
Ím^icE e, es
commemo a , in p ima pa e
ex
omnibus eius
lib is, in

'i Elomplu^
pa ibus de iudiciis e de ebus ex sep em delec os; sed

^^
e
ó
^ i.
e singulis i ulis Gaianum opus cons i isse iam animad-

e imus.
3
Ce e um
cum
e iam in p o inciis e maxime

.!iaio non
dc
ambig
.
iPe
^io ec

1)
Hoc conicien i mihi nescio quomodo Rudo ius (Zei -

`:::
i
n il
iacq inalim
ioc
^g

sch i
.
Rech sgesch.
11 l
p. 39)
i io e e e possi , quod
non

ü Sal
 espexe im e
Visigo hos e O
i
en ales
ex
qua uo Gai I-

' io (G
 u ionum lib is
duos
pos e io es in
scholis abiecisse. Nam e

o ig,
quod de O ien alibus dici , nullo auc o e ni i u (c . p. 123
no . 3), nec o um hoc, quod omnes pa im ba ba ie ls ius ae i

m de
pig i iaque schola um pa im desue udine,
in
quam ius
in
illis
lib is adi um abie a , e ec um esse consen iun ,
ad
em, de
ns i
qua hic agi u , quicquam
aci . Quod
y
e o de b. p.
apud

',
II
9ood u
Gai.
3, 33
obici ,
i
d
me
nec in ellexisse a eo .

2}
Is enim.e
m

Pp
e^o ei^
has ma e ias,
adhuc an um
in
lib is iu is ci ilis e maxi

in
Sabinianis accu a ius ac a as,
in
edic i pe pe ui compo-

1
^^^ B^is
si ione e iam
edic o
asse ue a quae

^ a
c
i c;
,
g

passim
de
iis
an es
ec i-

ceban u , colligendo e
sub
ce is i ulis semel p oponendo
.

elase
C .
Leis , Rech ssys eme
p. 62, a quo
adhibi o Byzan ino nm
es imonio
e
dise o
e e isimili p op e ce e am eo um
^
l
igno an iam ides de oganda
non
e a .

,

3)
E iam mos
singu
-^

^,
@g^
la es
lib os
appellandi, cum unico
lib o
opusculum cons a e ,

;;;^ ^Bpg
pBO a ,
),

'
^^UC jp
l^p u^
''
II p
'
1?;
guos I^
O
anno
conpk
)1Cluz;
c um' 4
i
dci
00
k
^lega ¡ T,
ao . 3):
e
quol
ina i
sa
ci ilis
u
P,P.)
^^
,.
llID
111'.
lib is, :
lec os;
n anim^:
n1asiT
ius (Z
quod
pi:
Gal
Nao
(c . 111`
'
is ius
1,1,
"
iüs
ln'^
d ol
P ap
) Is
eu,c
ma
1^,
ú oou^P`
n ea ed^^
ñ ín
pnen
á^,
o^^
e^
^C
1
n^
sí
)g
n^
Í
s '
A
D
GAIVM
PRAEFAT. HVSCHKTT
ED.
I.

XXIIT
Be y i e Cons an inopoli ius doce i coep um esse , his in
scholis Gai lib is ad edic um u bicum al e os ad edic um
p o inciale subs i u os esse, solennibus amen pa ibus e
nominibus e en is, id cum e ipsa e isimile es
1
, um
eo con i ma u , quod Ius iniani empo e lib i ad edic um
p o inciale in eg i ex aban , ex lib is ad ed. ú bicum e o
in p o inciis scilice neglec is an um decem supe e an .
E iam lib os ex Q. Mucio Gaium in schola um usu a
sc ipsisse ce e p obabile es . Nam cum ad eos quoque
iux a
edic i
in e p e a ionem lec o em ablega , quasi p o-
mulsidis loco aliquid addens e bis
`
hoc solum an ispe
su ici admonuisse'
(1, 188. c . 2, 97),
nonne discipulos
ide u espice e, ex illis lib is pos ea ube ius ins uendos?
Suspica i igi u lice in scholis hos lib os an ea
,
eum locum
ob inuisse, in quem pos ea Papiniani esponsa ene in .
Denique p imus Gaius, u iam dixi, elemen a quaedam
iu is ci ilis composui e ab ipsis ins i uendis s udiosis
o a o um exemplum secu us
2
appella i Ins i u iones, el
quem in eg um i. e. a lib a iis nondum mu ila um eius-
an iquio Gaio
non
ide u .
Sic
p ae e ipsum eius aequales
Iuliahum
de
ambigui a ibus, Pomponium enchi idii lib um sin-
gula em in enio sc ipsisse. An ea libe simplici e diceba u ,
ex
g .
u an iquio es aceam, Ne a ii P isci
de
do ibus (Gell.
4, 4),
Masu ii Sabini
de
u is (Gell.
11, 18),
Labeonis
de
o icio
sena o io
(Gell.
4, 10),
Cascellii unus benedic o um
(L.
2
§
44
D. de
o ig. iu .
1,
2).
Q.
Mucium e o alia a ione
lib um singula em óPw sc ipsisse, acione scilice
habi a
lib o-
um oc odecim
de
iu e ci ili, quibus quasi uni e sis accede e ,
iam dixi.
1)
P o inciale enim edic um e ipsum con ineba edic um
u bicum, quod u Iulianus p ae o composue a e p oposue a
pos pe pe uo
simili e p oponendum, i a Had ianus p oconsul
in
p o inciis suis p oposuisse e
Se o ac o
(cuius lus inianus
cons .
Tan a
ci ca
§ 18
memini )
a
ce e is p oconsulibus p o-
ponendum cu asse exis imandus es . Unde Paeanio
es e (ad
Eu op.
8,
17
[p.
147, 26
ed. D oysen]) edic um, quod
in I alia
La ine diceba u pe pe uum, e iam suo empo e
Te, 'AciPcá co
oci a um es .
2)
Nam e Quin ilianus Ins i u ionem o a o-
iam e Celsus o a o
es e
Schol.
ad
Iu enal.
6,
24
5
Ins i u-
iones sc ipse a .
P
7
#'
^
^
d°^
^y
modi lib o um uisse i ulilm malim opina i, In.s i u iones }.
iu is ci ilis' auc o e Lac an .
1, 1
§ 12: `E
si
quidam
.
s
'^ ^
' a^
p
p uden es
e a bi i aequi a is ins i u iones ci i.lis iw is

: ^;^,,^
^
^
e^
1

',
a
a
+
composi as edide un , quibus ci ium dissiden ium li es
con- ;
^,;
lo o
,
en ionesque sopi en , quan o melius
nos
e ec ius
di inas

.0
1
ins i u iones li e is pe sequemu ?' Neque audiendus es '`jw^^,
',
o
^o
Mommsenus [Ju . Sch .
II
27,
3],
qui Lac an ii
loco
igno-

^6
^
^

;Al!

a o
e sp e is Colla ionis, Boe hii, Visigo ho um e Ius i-

N^ ;
niani
in
La inis cons i u ionibus e
in
ipsis Diges o um
.
lihn 1
^^
insc ip ionibus es imoniis genuinum
jis
i ulum
Ins i u o-

',
J
i
p
s i
'
A1
uin'
asse i ex unius P isciani [g amma ici saec. V/VI]
(lib.
VI
h
^^i ,^
u
p.
726P.)
[p.
282, 8
ed.
He z]
auc o i a e (addi amen

',^ ,
,^^ quaai
po e a Boe h. comm.
in Cje. Top. II p. 299. 303
Bai .),

1;,11111:111
cum dudum E . O o comm.
ad
Ins .
p. 3
aliique i i doc i
os ende in sc ip o es in imae La ini a is e
in
his e iam

^
"3
(110d
sc ip o es quosdam exempla ium Ius iniani Ins i u ionum ,,Q^cum
eius
in i ulo
ope is hoc
e bo usos
esse
ex
licen ia G ae- í^si i ^
co um o um
opus
á 'I ó íT o a (u
Flo .
ind. e iam , ^
e sci^^
habe `De ini on'
p o
`De ini ionum', singulos eius
lib os
{!li
ó
o
S
Sll
ViT
neCÓ n ,
de zÉOa
x íl.
'I Gzc o íco a
appellan ium.
Secundum
ea
e o, quae
de
edic i lib is singula ibus dispu-
a i,
neo
dubi o Gaium ipsum haec udimen a eo co isilio

^ ugus
sc ipsisse
1
,
u
`in
s a ionibus ius publice docen ium' (Gell. ^';¿ d
e
le
13,
13)
ab lis
po ius, quam u hac enus ac i a um,
ab
^ 4do¿e e¿
Valsiol
edic i
p ima pa e
iu is s udium auspica e u , quod pa-
i e ei inep. um ide i debeba , a que nobis ide e u ,
si
;,_
111811)]
quis
ab
o dine quodam
judicia io explicando an e
Ins i
=
'11
le
'
i?den¿ n
,
,
^iu^o ^
1) Nec imp obo hoc i a accep um, u an equam Ins i u- ^1 ¿
iones suas
in publicum
ede e ,
ea
ipsa e e, quae sc ipse a ,
i a
oce audi o ibus ade e ,
gua a
sen en iam plu ibus
ex~

^l^opo;
secu us es
H.
De nbu g
lib o 'die
Ins i u ionen
des
Gaius
.
el

^P
ne
Collegienhe '
(1869)
p.
33
seq.,
modo
ne ex commen a üi u
u
, p o
nomine, quo
Gaius
hos,
u alios
lib os
e iam o e nunquam
^.` ;` l %e s
di os, modes e appella i , a gumen um eius sen en iae d .cii

den ia,
neque hac ipsa
o ma,
quam enemus,
ex
audi o um s^ched^ ^^a
in
publicum
eos p odiisse opine is. Quanquam e iam -
,
a4
a

,
8(
ple aque eo
in lib o
ce e um elegan iesime sc ip o
p obo.

insun , ^

^^
non p o.

^
:^^^dueg
^. s (^,
b^T,
XXIV AD
GAIVM PRAEFAT. HVSCHKII ED. 1.
D
Is l u
i
;
si
411
ciy^is ^
um Ii es
ú:
lc ius
di^
u
diandos :
1
IOCU
j`
1
um
e
I^
Diges o ,
Il
`Ins i
i
VI)(lib
addi
s .
303
31
le
i i d:
1 his
e^
is i u io :
en ia
G
ind,
ew,,
eius
pellau i:
ibus di,,
eo
ce^
,ium' ^G
i a ani. ;
quo
d
;
íde el
an e
Ic;
AD GAIVM PRAEFAT. HVSCH.KII ED. I.

XXV
u iones el Pandec as accep as ini ium ace e elle .
A qui iam dudum ex e um, ni allo , ac u ab Augus o
in menses aes i os e hibe aos di iso (Sue . Aug. 32.
Claud. 23), qui e iam consilia . impe a o um (Dione es e
53, 21. 56, 28. 60, 4) e esc ibendi opus semes ia eci ,
e ex Labeonis no o exemplo (L. 2 § 47 D. de o . iu .
1, 2) in usum ene a , u iu is quoque s udium pe an-
nuos cu sus binis quoque anno pensis dis inc os absol e-
e u . U igi u .a adi is quam minime de lec e e , cum
Ins i u ionum lib i in eg o anuo non su ice en , p uden=
issime Gaius ins i ui exemploque suo, u opino , aliis
quoque pe suasi , u iis, quae une e an s udio um spa ia,
no us annus quasi p ae ice e u , isque pa im Ins i u ioni-
bus pa im qua uo lib is singula ibus occupa e u . Sed
e si placea , quod mul is ex causis e isimile es , iam
uno an e edic um p ae o is ius ci ile ex lib is Masu ii
Sabini semes i cu su adi um esse, i a quoque Gaius
his incondi e sc ip is lib is suas icini a gumen i Ins i u-
iones e lib os singula es', .dehinc anni opus, sub ogando2
1) In ulgus no um es in lib is ad Sabinum ma e ias de
es amen is, de lega is (de e um acquisi ionibus e de con ae-
ibus), de do e e de u elis p incipem locum ob inuisse. Iam
cu a ea, quae in scholis legun u , a o absol i solean , e iam
has ma e ias solas, quamdiu ex Sabino ius ci ile ade e u ,
ac a as esse p onum ad exis imandum es . Quod si poni-
mus, no a docendi a io a Gaio ins i u a quam minime a
e e e de lexi , magisque ei addidi an um, Ins i u iones suas
quasi T
P
ooi
,co Sabino (nunc
ITTT
lib is singula ibus) p áe igens,
quam de axi . 2) Ves igium eius ei in eo cognosce e mihi
ideo , quod pos ea, Ius iniano in cons . Omnem eip. § 1 es e,
Gai Ins i u iones e qua uo lib i singula es `connume aban-
u ', id es p o uno lib o s. olumine habeban u (sicu i Sa-
bini opus ue a ) scilice ex sex illis, quos um ex uni e sa
iu isp uden ia, `quae in lib o um duo milia ex endeba u ', a
oce magis a s udiosi accipieban (ce e i enim quinque lib i
e an p ima, secunda, e ia pa s edic i, esponsa Papiniani e
Paulli). Mani es o e o e nunc ple ique sex lib os illos in el-
ligun duos (ex qua uo ) Gaii Ins i u ionum e qua uo lib os
singula es.
IVRISPR. ANTEI. REL. ED. YII.

C
XXXII AD
GAIVM PRAEFAT. HVSCHKII
ED..
I.
sicu Responso um, Quaes ionum aliisque minus ex a e
G a ilµazcxcin
sc ip is (c . F . Va . 227), i a e iam Ins i-
u ionum lib is inse e e lib a ii ma u e coepe in
1
(quod
de Ulpiani e Paulli Ins i u ionibus ex colla . i . XIV e
Boe hio in Cje. Top. p. 303 cons a ), amen quas
Ve o-
nensis codex p aes a , pa im inep issimae sun . Quid?
quod adeo eius sc ip o *) s ipes ui , u non modo G ae-
cae li e a u ae nescius G aeca omnia el p ae e i e el
li e is La inis eddens co umpe e , sed e iam in La inis
quum ad ub icam enisse el enisse sibi ide e u
(e
acile sibi ex pig i ia ideba u ), iudicii, ubi ub ica de-
sine e e no a o a io incipe e , expe s, haud a o
cum
ub ica (si modo ub ica e a ) e iam pa em, u plu imum
in eg um e sum, no i a iculi omi e e ( ide 1, 56; 58;
65; 76; 97; 108. 2, 1; 97. 3, 85; 88; 139; 162. 4, 1).
Nec acile nisi ba ba a ae a e non animad e i po e a
1)
In usu a
schola um p imumque
in
Sabini lib is
ad
simi-
li udinem edic i, ubi
ab ipso
p ae o e posi i i uli p op ie
appellaban u , hoc ac um esse collige e lice ex
Pe s. 5, 90.
Pe on.
46,
unde
Quin il. I. 0.
12,
3
§
11.
`Alii
se ad
album
ac
ub icas
(in ellige IC o um
lib os)
ans ule un ' ; quamquam
i uli illi
in l i b i s
ad edic um e iam ub icae esse coepe un
L. 2
§
3 D. d.
in e d.
43, 1)
e iam Vespasiani ae a e
in ju e
c
i ili, u
cons a ex ae ibus Salpensano e Malaci ano, ipsa
quoque legum
(sed
amen p incipalium an um)
capi a
quam-
quam
non ub o colo e
ae i
insc ip a
ub icae appella a sun ,
indeque Iu enal.
14,
101 ` ub as
maio um leges gene ali e
dice e po ui . Ve um u
in
ple isque ius ci ile
ju e
p ae o io
paulla im supe a um es , i a e iam
in
hac enui
e,
maxime
pu o
pos quam
in G ego iano
e He mogeniano Codicibus i uli
ab
ipsis auc o ibus
ad
modum edic i .singulis ma e iis insc ip i
essen , idem con igi , andemque Ala ici e Ius iniani ae a e,
qui e iam o ius iu is ci ilis enuclea i codicem Diges o um
ad
edic um spec an e
nomine
appella i , eo pe en um es , u el
scholas icae Ins i u iones
ab ipso
auc o e
pe
o um i ulie
dis ibue en u , eaque hones io appella io pos ea (lice
non-
dum
in Flo en ino
Dig. codice) lib a io um
ub icas
éxp
.

elle e .
*) II umque nunc sc ip o em dico. nam duos
lib a los
p ae e co ec o em
in
hoc codice occupa os uisse S udemun~
dus dep ehendi

^o l
ii/Q!
AD GAIVM PRAEFAT. HVSCH
g
II ED. I. ágáIII
4
olium, quod aliquando exclde
a ,
alieno loco a
bibliopega
es i u um, quod accidi (quicquid con adica Boeckingius)
1
ex
Heimbachii e
mea
sen en ia
2,
65-79, u simile i-
ium aceam
ad 3, 138 a me
[ed.
5]
indica um.
Quid,
quod e o as sen en ias in e dum omisi , elu [ed.
5] 1, 6
e
an e 18. 2,
269. Noli
y
e o
opina i omnium ho um
í io um ipsum codicis Ve onensis sc ip o em auc o em
uisse.
In lib o
o ies maximeque iu enum, qui acile
decipieban u ,
in
usum
desc ip o
haud pauca
sine
dubio
an iquio em habue un o iginem
2
:
id
quod ci cumspec o
c i ico in
his p aese im no andum es , quae aliquando
excide un e
ad
ma ginem lib o um alius
o e
o mae
longio umque e suum supple a
pos e a alieno loco
es i-
u a sun el pe ie un . —
Habla
codex
ini io 129 olia
o mae quad a ae mediae,
pagina
quaque ple umque
24
e sus,
e su
39 sed
e
ad 45
li e as
con inen e. Ex
his ia
olia
plane depe di a sun ,
sal o
amen
ini io
e
ine
ope is, e u unum eo um quae con ineba sal em
ex
pa e
aliunde sa ci i possen (lib. III ini .). Quae supe -
sun olia, u ba o o dine dele aque p io e sc ip u a no o
codici a io um Hie onymi ope um aciendo inse ie un ,
i a u paucis excep is semel, ci ci e qua ae
y
e o olio-
um pa i adeo bis no a sc ip u a impone e u . Lec io-
nem p ae e ea equen e sigla um si e no a um usu im-
pedien e ex ea um gene e, quae an e Ius inianum in usu
ue e, qua umque indicem u ilissimum Goeschenus edi ioni
suae adieci , mi andum non es , quod ex an o nau agio
nec pe i issimis u ina o ibus omnia con igi se a e. Nec
-Lamen mul um ul a decimam pa em ope is in e ii , e
cum aliquid ex Colla ione, ex Ala iciana Epi oma, denique
ex Ius iniani Ins i u ionibus e Diges is po ui esa ci i,
1)
Sed
iam e i a i concessi ed.
5.
Ru sus amen p io-
em eius opinionem suscepi Th. Mommsenus epis . c i . p ae-
missa ed. S ud.
[=
Ju . Sch .
II, 41 sq.]. 2)
E iam
ea
exem-
pla ia, quibus Ius iniani qui composue un Ins i u iones usi sun ,
quaedam habuisse
menda
cum Ve on.
C.
communia, no a i
[ed.
5] ad 2, 94.
3, 196; 217. 4, 82.
id.
e iam
4, 72; 73; 112.
XXXIV AD
GAIVM PRAEFAT.
HVSCHKII
ED.
I.
um epe i is i o um doc o um cu is e ec um es , u .
¡a
a
^: ad s^
in
nos a edi ione
non
mul um
ul a
edecimam
pa em ^ '' { 111
in eg i ope is deside e u ,
cuius
iac u ae paene
di
midiu u

. en a
e
spec a
ad
lib um qua um.

P eIl1
a
^
Edi ionum indicem accu a issimum,
ad

e iam
alia,
um commen a ionum i ulis, quae
a
emendandas el

a Q
illus andas Gai Ins i u iones aciun , Boeckingius con-

, ac
P
^
eci
in
p ae a ione suae edi ionis,
qua e
epe i a
(po
s
e-
mum Li
s.
1855) ipse
de Gajo
e Gaianis s udiis op ime

Ole
p

^
me i us es . Quae
pos
hanc
sola
p odii ,
inse a
Ins i-

'1111
qu
u ionum e egula um iu is Rom. syn agma i',
a
Rud.

^deba u ,
Gneis Lips.
1858 edi o, p o
o ius syn agma is a ione
ce e oqui no o ac
consul o
consilio ins i u i, lec iones
magis (pa im bene)
selec as
quam
no as
p aes a .
Ex
supe io um edi ionum
nume o es
Goeschenianae, quae
ce e is omnibus, codicis sc ip u a diligen e eno a a, quasi
undamen a
iece e, seg egandae sun , p inceps Be ol.

lo
ia
a. 1820
publica a,
al e a,
quae di icilio ibus codicis locis
a.
Bluhmio denuo inspec is, eius schedis di a a p odii

-. samo ü
a. 1824,
e e ia,
pos
Goescheni obi um
a
Lachmanno

i a
a. 1842
consumma a.

,
Ruz
Ad
pos emae no mam nos a quoque edi io ins i u a
l
in
e
es , i a amen u e iam Boeckingianae no issimae, quae
omnium maxime celeb a u ,
a io
habe e u . Nec amen
omnia,
in
quibus
ab
his edi ionibus
de lec e emus,

26,
no is indica imus. Cha ae pa cendum e a . I aque le i-
cula,
quo in nume o
maxime
ad
o hog aphiam pe inen ia
sun , aci e co eximus, el quod
in e
an ope e
ab a bi-
io
penden e dice e p aes a , mu a imus. P ae e ea in
con ex u li e is ec is exp essimus, quae
in
codice
legun-
u , inclina is, quae supple a el mu a a sun . S ellulae
o idem signi ican
la e as,
lineae,
si
b e io es sun , syl-
labas ium e e li e a um, longio es in e posi o
.
o os
e sus,
qui nec legi nec u o supple i po ue un .
In
ma gine
ex e io e
paginas
an um p imi i i
codicis,
que
supe sun , nume a imus; quibus addi um
`
.
s.'
spec a
a,d
e
sc ip as (Goescheno :
bis
esc ip as). E iam e sus
AD
GAIVM PRAEFAT. HVSCHKTT ED.
V. XXXV
a
(
llague
llague
hac
pa e
Lachmanni edí io adeunda es . Denique
j
is
01
a
no is c i icis in e io e adno a ione m loco um, qui-
a ^
bus
cuiusque §i sen en ia illus a u , indica ionem sepa-
a e placui ,
quia ea
a ione
in
hoc sc ip o e spa io con-
•' a ^ suli ideba u .
is
a i:
lee i^.
es a , :
EX
HVSCHKII PRAEFATIONE
AD
EDITIONEM
me,

QVINTAM.
ca a,
y^:
ps &}

I aque iam
ad
ul imos
i ae
humanae
limi es
p o-
dicia
ec us
dimi o
Gaium meum e
non sine magna
animi
p l
mei commo ione
ale
ei dico, anquam o
pe
annos u
achmac
ege ae i a nunc de icien is ae a is ido amico e comi i,
qui nunquam
non plus
bene icii u ilia docendo e de-
ins
►
'; lec ando
in me
con uli , quam ei
ab
iniu iis lib a io um
alio umque de endendo e ibue e po ui. Sc ib. V a isl.
a^:
mense Ap ili
18 8 5.
[Obii Huschke
d. 7.
Feb ua ii 1886,
ec
^s '
al

.
codicia
dis ingue e, nisi ubi in e e a ,
id
es , ubi
no a
quaedam
ad
scheda um duc us supple imus, u o iosum
non
placui .
In c i ica
adno a ione ipsos scheda um duc-
l ia
1
us
ep aesen a e
ini io
cons i ue am;
sed
mox consilium
aa^a^
di icul a is plenum abieci, maxime pos quam animad e i,
quam male
id
Boeckingio quam is diligen issimo cesse i .
giqg
na us
d.
26. Iunii
1801.]
c0lg
CO
1,
De iu1e c
^
1m!I li O^l^V iu
; populus ip
s
^uoca u qu

►
^ u

na
1ui ,
id
2 o
coma
api
a^ qu
2
iu
^^u o , pop^
^^ á güáli
^^ Cons a
1
l
i da iu
^^^ ¢x D,
^
`1
'
19,
C2
81.
gaae

,

c^^ ills
i 3
9'
148
132,
,h,
^
.
i^

(
^^, ^
NOTARVM EXPLICATIO.
V — lec io codicis Ve onensis secundum S udemundi
apog aphum.
V
1
— p ima manus, id es lib a ü eius, qui codicem
V exa a i .
V
Q
= manus emenda o is.
. s. = e sc ip a.
[ ) — quae e ba in V a Gaio abiudicanda iden u ,
ea his uncis saepsimus.

= lacuna quo li e a um ince um.
*
* * = s ellulae singulae signi ican singulas li e ae,
quae legi nequeun .
D.
=
Diges a.
^
el
Ins . =
Ius iniani Ins i u iones.
C. = Codex Ius inianus.
C.
Th.
=
Codex Theodosianus.
Hu.
=
Huschke.
V.
I.
R. =
Vocabula ium iu isp uden iae Romanae.
C. I. L. =
Co pus insc ip ionum La ina um.
B 2cns
6
=
Fon es iu is Romani an iqui ed. C. G. B illas.
edi io sex a cu a Theodo i Mommsen e O onis
G adenwi z.
BOU =
Ágyp ischeU kunden aus den góniglichenMuseen
zu Be lin. G iechische U kunden.
Nume i
locis
Diges o um cuna nomine iu is consul i adiec a
signi ican agmen a Palingenesiae iu is ci ilis, quam edidi
O. Lenel
1889.
No ae eae, in quibus e ba ex us non epe un u , non
pe inen nisi ad id e bum, cui adsc ip us es nume us no ae.
.um
S ad.,
ls, qa;
icanda
d?;
ingnlas
GAI INSTITVTIONVM
COMMENTARII QVATTVOR.
COMMENTdRI VS PRIMVS.
[I. De
iu e ci

e na u a

1.
Omnes
populi,
qui
P
1
g
uili
legibus e mo ibus egun u , pa/ im suo p op io, pa im
C. Ve .
communi omnium hominum iu e u un u : nam quod quis
2-
que populus ipse sibi ius cons i ui ,
id
ipsius p op ium
es uoca u que ius ciuile, quasi ius p op ium ciui a is;
quod ue o na u alis
a io
in e omnes homines con-
s i ui ,
id
apud omnes populos pe aeque cus odi u
omanae,
uoca u que ius gen ium, quasi
quo
iu e omnes
gen es
3d,
;,
u un u . populus i aque Romanus pa im suo
p op io,
amsen e i
pa im communi omnium hominum iu e u i u . quae
singula qualia sin , suis locis p oponemus.
ligli
cdeD
^^

2.
Cons an au em
ju a populi
Romani
ex
legibus,
Iden.
cons
ul
'"
`

1) I de
iu e ciuili e na
co ec o is manu
V.

2)
ini ium
s,
qua/
suppl.
ex D.
1nú
e ^ ^'
ms as
^Dosi h 11. DI41
1, 1211 .
(Gai. 491 ( I^1, 2011
.

^
c .
c
nad He enn.
2,
13, 19.
Cic.
de
in
p

o .
2,
2
2, 67.
de
o
3, 17, 69.
Isido . o ig.
5,
4, 1.
quae singula
qualia sin J
i. e. u um iu is gen ium an
iu is ci ílis sin
e c. c . in a
1, 52. 55. 78. 82. 83. 84. 85.
193. 197.

2, 65. 67. 69. 70. 73. 77. 79.
3.
D.
1, 2, 2,
12
(Pomp.
178).
1, 1,
7
86.
89.
108.
119.
189.
3,
93.
132.
§
2.

c .

I.

1,

2,
(Pap.
46).
Cic.
op.
5, 28.
Isido . o ig.
5, 9, 2.
IVRISPR. ANTEI. REL. ED. VII.

1

GAI INSTIT. 13-6.
^ p1
^e^^
u^
i
c
0
O
;^
1SS^
o^
^
e
n Q
^
1ce
^
op
i
eli se
';
;
'1:01110'0111
Del^
ue
1 a^
Se3
Kpp^eS

d
pi.
De con
isio de lllí'e
/I
II
libe
^;^ um
alii
1,
gui
libe
^ e
mnun
11
gene a;
1) m p oui
lo.
2,
;1E, 61,1
c .
I,
;, 4^.
Í
l
Cal
5,
1 S ='I
^^ ug Tc
11/
1
5
1.
1
°,c
1
.1!11,
§11,
li^
1
1 12, c^
mph i
6
5
2
plebisci is, sena us
consul is, cons i u ionibus
p inci_
pum,
edic is eo um, qui ius edicendi haben ,
esponsis
p uden ium.
3.
Lex es , quod populus iube a que
cons i ui . plebisci um es , quod plebs iube a que
cons i ui . plebs au em
a
populo eo dis a , quod
po_
puli
appella ione uniue si
ciues
signi ican u , connume-
a is e pa iciis; plebis au em appella ione
sine pa..
iciis ce e i ciues signi ican u ; unde olim
pa icii
diceban plebisci is
se non
ene i,
quia sine
auc o i a e
2
eo um ac a essen ;
sed
pos ea
lex
Ho ensia la a
es ,
qua
cau um es , u
plebisci a
uniue sum populum
ene en : i aque eo
modo
legibus exaequa a sun .
4.
Sena us consul um es , quod sena us iube a que
cons i ui ; idqúe legis uicem op ine , quamuis
de ea e'
ue i quaesi um.
5.
Cons i u io p incipis es , quod
impe a o
dec e o
uel
edic o
uel epis ula cons i ui .
nec umquam dubi a um es ,
quin id
legis uicem op i-
nea , cum ipse impe a o
pe
legem impe ium accipia .
6.
Ius au em edicendi haben magis a us
populi
Ro-
mani.
sed
amplissimum ius es
in
edic is duo um
p ae o um, u bani e pe eg ini, quo um
in
p ouinciis
1) de ea e
addidimus. c .
2, 236.
§ 3.
c . I.
1,2,4.
D.
1,2,2,8
(Pamp.
178). 50,16,238
p .
(Gai.
442).
Li .
3, 55, 3.
Capi o ap. Gell.
10, 20, 2; 5; 6 (sup a
p.
69).
Plin. n. h.
16, 37.
Laelius Felix ap. Gell.
15, 27, 4
(sup a p.
94).
Fes .
.
populi p.
233
(B uns
II
6
, 24). .
sei a
p.
293
(B uns
II
6
, 38). .
sci um p.
330
(B uns 1. c.). Isido .
o ig.
5, 10, 11.
Boe hius I.
3
ad Cic. op.
5, 28
p.
321
O .
lex
Ho ensia] a. 289-286 a.
Ch .
§ 4.
c I.
1, 2, 5.
D.
1, 2, 2, 9
(Pomp.
178). 1, 3, 9 (
Ulp.
541).
Isido . o ig.
5, 12.
Boe h. 1. c.
§ 5.
c . I.
1, 2, 6.
D.
1, 3, 11
(Iul.
842). 1, 2, 2, 11
(Pomp.
178) . 1, 4, 1
p .
1 (
Ulp.
1916).
Isido . o ig.
5, 13.
§ 6.
c .
. I.
1, 2, 7.
D.
1, 2, 2, 10
(Pomp.
178). 1, 1, 7, 1
(Pap•
46). 1, 1, 8
(1Vla cian.
42).
Plau . Cap .
4, 2, 43 = 823.
Poen.
11
sq. Cic. ad A .
6, 1, 15.
di in.
17, 56.
in Ve .
2, 1, 41,146.
45, 116.
Co n. ^Ve Ca .
2,
3.
Ascon.
in
Co nel.
5
2, 5
Kiessl.
(B uns
II
6
,
71).
Taci . ann.
12, 60..
Gell.
13, 15, 1. 15, 11
5
2.
Boe h. 1.
3
ad Cic. op.
5, 28
p.
321
O . B uns
I
g
,
230.
Gell,1^,;
g).
2,1
^
11;
.
.^
Y
GAI INSTIT.
I
7-12.

3
^ibu8 P
li ,
^
iubs ^
lubs
1
a 9w
;II
;
co
l
one
s^e
olim p^
e
auc,1
lo
m
a
l
;um p(1
lequa a
iube
c;
luis
ds ^,
l
is es ,
d
a coas1
s
uicem
,
lum
acci;
Ls
pope
ic is duú'
in
p owl
iu isdic ionem
1
p aesides ea um haben ; i em in edic is
aedilium cu ulium, quo um iu isdic ionem in p ouinciis
populi Romani quaes o es haben ; nam in p ouincias
Caesa is omnino quaes o es non mi un u , e ob id
hoc edic um in his p ouinciis non p oponi u . 7. Re-
sponsa p uden ium sun sen en iae e opiniones eo um,
quibus pe missum es iu a conde e. quo um omnium
si in unum sen en iae concu un
2
,
id, quod i a sen iun ,
legis uicem op ine ; si ue o dissen iun , iudici lice
quam ueli sen en iam sequi; idque esc ip o diui
Had iani signi ica u .
[II.
De iu is
diuisione.]
8. Omne au em
ius,
quo
u imu , uel ad pe sonas pe ine uel I ad es uel ad a
ac iones. sed
3
p ius uideamus de pe sonis.
[III.
De
condicione
hominum.]
9. E quidem summa
diuisio de iu e pe sona um haec es , quod omnes ho-
mines au libe i sun au se ui. 10. Ru sus libe o um
hominum alii ingenui sun , alii libe ini. 11. Ingenui
sun , qui libe i na i sun ; libe ini, qui ex ius a se -
ui u e manumissi sun . 12. Ru sus libe ino um
ia
sun
gene a:
nam au ciues Romani au La ini au
1) in p ouinciis iu isdic ionem] iu isdic ionem in p ouinciis
Polenaa .
2) concu an V. 3) ac
Ins . Ius .
an
ex
Gaio?
c .
§
12. 51. 125. 143. 2, 99.
§ 7.
c .
I.
1,
2,
8.
D.
1, 2, 2, 47
(Po»zp.
178).
Cic.
p. Mu .
18, 28.
p.
Caec.
23, 65.
Senec. ep.
94, 27.
Gell.
13, 10, 1. 13, 13, 1.
Isid. o ig.
5, 14.
§ 8.
=
D.
1, 5, 1. I.
1, 2, 12.
c . D.
1, 5, 2
(Henn.
3).
Dona .
ad
Te en . Adelx
h.
2, 3, 1 (254).
§ 9.
=
D.
1, 5, 3. I. 1, 3
p .
c . D.
1, 1, 4 (
Ulp.
1912).
Gai epi .
1, 1
p .
§ 10.
c . I.
1, 3, 5.
Dosi h.
4.
D.
1,
5, 5
p . (Ma cian.
45).
Gai epi .
1, 1
p .
§ 11.
libe ini] =
D.1,
5, 6.
c . D.
1,
5, 5,
2
(Ma cian.
45).
I.
1, 4
p .
1, 5
p . Gai epi .
1, 1
p .
§ 12.
c .
Ulp.
1, 5.
Dosi h.
4.
Gai epi .
1,
1
p .
A2cson.
G iph.
. 65.
I.
1, 5, 3.
1*
GAI INSTIT. I 13-17.
^
1^11,
a
l ,
is,
1SÍ
,
a^ 5e
a
^^
,
11
,1.1
'^P
e
^
l
^

e
,

ui
^^D ^l
,. '

1111
si
aa^
^'
^i^u
lS
14
^ ll^aul
y
^

Sa
^ue
au ai l
^
ds
pas^a°^^
^^ au auc^a^
^^i a
De coIls
^be l^ iu
u b
;
,^^gaé cgui^^
^ ^VS
au em
Ai
^ idque i l
^bus
apud co
~4>ia a auuo^^u
.uel iu
ansi
:'
^^
p
o
consú
1¡
e
4
a
o
publ
•
"L_____
:
1011:1pa
sen,
L^l
ul
,p
E8
1

(b
D^
s
du
9
20,
c
^
in
^ .
i
,4.1
6
19^^
1
,

,
Q^ 11011 1
l
^
e
)
e,
^,,i D
TRi
4
dedi icio um
1
nume o
sun .
de
quibus
singulis
dispi=
ciamus
•
ac p ius
de
dedi iciis.
[IIII.
De dedi iciis uel lege Aelia Sen ia.]
13. Lege.
i aque Aelia Sen ia caue u , u , qui se ui
a
dominis
poenae
nomine
uinc i sun ,
quibusue s igma a
insc ip a
sun
2
, deue quibus ob noxam quaes io 2 o men is
habi a
si e
in ea
noxa uisse conuic i sun
2
, quiue u
s
e o
au cum bes iis depugna en adi i sin , inue ludum
cus odiamue coniec i ue in , e pos ea uel
ab
eodem4
domino
uel
ab
alio manumissi, eiusdem condicionas
libe i ian
5
, cuius condicionis sun pe eg ini
dedi icii,
[V.
De pe eg inis dedi iciis.]
14.
Vocan u au em pe e-
b
ini dedi icii hi, qui quondam adue sus populum
Romanum a mis suscep is pu
g
naue un , deinde
6
uic i
se
dedide un .
15.
Huius
e go
u pi udinis se uos quo-
cumque
modo
e cuiuscumque ae a is manumissos, e si
pleno
iu e domino um ue in , numquam au ciues
Romanos
au
La inos
ie i dicemus,
sed
omni
modo
dedi icio um
nume o
cons i ui in ellegemus.
16. Si
ue o
in
nulla ali u pi udine si se uus,
manumissum
modo
ciuem Romanum
modo
La inum.
4
ie i dice!mus.
17.
Nam
in
cuius
pe sona
ia
hace
concu un , u maio si anno um igin a, e
ex ju e
1) ia—dedi icio um
suppl. Goeschen
ex
Epi .
1, 1
p .
2) sin
Goeschen.
3) quiue u ] quique au V.

4) ab
eodem]
auem V
i
. ab eo? V'.

5) iun V.

6) deinde V
E
.
e V1.
§ 13.
c .
Ulp.
1, 11.
Paul.
4, 12,
5
sq. Gai epi .
1, 1, 3.
an a
1, 26. 3, 74.
D.
50, 16, 204 (
Ven.
65). 50, 16, 216 (
Ulp.
1933).
Sue . Aug.
40.
Isid. o ig.
9, 4, 49
(B uns
11
6
,
86); 50.
C.
7, 5, 1 (a.
530).
lex Aelía Sen ia]
la a a
Sex. Aelio
Ca o
C.
Sen io
Sa u nino
consulibus
a.
4 p.
Ch .
§ 15.
c . in a
1, 17; 26; 68.
§ 16.
c .
Dosi h.
5. 13.
§ 17.
c .
Ulp.
1, 6; 10.; 12; 16.
Gai epi .
1, 1, 1; 2.
Plau .
Cas.
2, 8, 68 = 504.
Cic.
op.
2, 10.
Boe h.
ad h.
1. (B uns
II
a
, 75).
Plu .
de se .
num. ind.
p.
550
(ed. Be na dakis III
422).
C. 7, 6, 1, 6
(a. 531).
;ulis di,
1
3,
I^
a
doll
;a
n is
ha^
.e
u s e
une
lud,
ab
eod?:
30111
,i
dedi
l
u em
pope
indes
e uos
g`
nissas,
au ii:
mni
llli;
;i
S2 G:
i
La il
is
bp
? e1
►
';
1
+
1P"
ab
e4a'
`,;, e{ ^
y1ía l "
GAI INSTIT.
I
18-20.

5
Qui i ium domini, e ius a ac legi ima manumissione
libe e u ,
id
es uindic a au censu au
es amen o,
is
ciuis Romanus i ;
sin
ue o aliquid eo um dee i , La-
inus e i .
[VI. De
manumissione uel causae p oba ionel
18.
Quod
au em
de
ae a e se ui equi i u , lege Aelia Sen ia in-
oduc um es . nam
ea
lex
mino es XXX
anno um
se uos
non
ali e uolui manumissos ciues
Romanos -
ie i, quam
si
uindic a, apud consilium
ins a causa
manumissionis adp oba a, libe d i ue in .
19.
hls a
au em
causa
manumissionis es , uelu i si quis ilium
iliamue au a em so o emue na u alem au alum-
num au paedagogum au se uum p ocu a o is habendi
g a ia au ancillam ma imonii
causa
apud consilium
manumi a .
[
VII.
De
consilio adhibendo.]
20.
Consilium au em
adhibe u
in u be Roma
quidem quinque sena o um
e quinque equi um Romano um pube um
1
,
in
p o-
uinciis au em uigin i ecupe a o um ciuium Romano-
um. idque i
ul imo die
conuen w;
sed
Romae ce is
,
diebus apud consilium manumi un u . maio es ue o
igin a anno um se ui sempe xnanumi i solen , adeo
u uel
in
ansi u manumi an u , uelu i cum p ae o
au
p o
consule
in
balneum uel
in
hea um ea .
1) equo publico
Ka lowa.
§ 18.
c .
Ulp..
1,
12.
Dosi h.
13.
D.
40,
2, 16
p . (
Ulp.
1935).
40, 4, 27
(Paul.
914).
Sue . Aug.
40.
Dio Cass.
55, 13, 7.
lex
Salpens.
c.
28
(B uns
I
6
,
146).
C.
I. L.
VI 1877
(Dessau
1910).
XIV 1437
(Dessau
1984).
Dessau
1985.
BGU
326
col.
14.
5
=
Mommsen Ju . Sch .
I, 429.
in a
1, 29
sq.
§ 19.
c . in a.
1,
39.
§ 20.
c .
in a
1, 38.
Ulp.
1, 13a.
I.
1, 5, 2.
Theophil.
1, 5,
2;
4. 1,
6,
4.
D.
40, 9, 7, 1
(Iul.
903).
40, 2,
16
p . ( Ulp.
1935).
1,
10, 1
p . (
Ulp.
2055).
1,
21,
2 p .
(Ulp.
2268). 40, 2, 24
(Paul.
1037). C. 7, 1, 1 (a. 211).
ecupe a o es]
c . in a
4, 105.
ul imo die
conuen us]
c .
Sue . Galb.
10.
Plu . Galb.
5. in
ansi u]
c . D.
40, 2, 8 (
Ulp.
256).
Plin. ep.
7,
16, 3.
IVE.IBPR. $NTEI. REL. ED. VII.

2
12
.
s.
13
GAI INSTIT.
I
44
-45.
^
^^ ^
!
44
^
^,
a'J
^
iu
l
^w
,he
l
e^'
^ a gi^
1U
^^l a
►
C
^^p
,,j^^sl^s,Q^ig es
:;^^c Q
^ o1
^
,,^4
D
^^ ^ !
:o o
l a
i
:
oh 111116o
^;
; cclll eh
l
,

p
^'

1i1M1u)lls
5l
,
^,
Y
lll ^l
8l n011
^^^hulsl l^ll ll ,
seo
i
^i
kslal ¢ll uul
^^ll^^ illbeiu h
,n¡^^i^0lle,
olci
hc
,
qÍ 911Í
es nlllSll l
;;^ i ndo, sc qlc^i
;;,
nnlli ec
^
N4ll
^O es ,
qui
a:i aliquis
i l
a
+'^e llolae i es
^7^1
se uis suis
^
'^lueli
libe a es
:
i
o umissi
Ne i
,;;,^
e un ,
q11i
^
8hi46
Slne
d
^ diuc so ^
y
'^ manulll^si,
^,
E
l ^
ea
;,^1V
- ' lumpsiss
o c
U1
am, u
ó
lud
4^1
21
)11
114
1
,
c iui a
^ lg^
80n
'
u
o
12
e iam pa em eius nume i manumi e e pe mi i u ,
a ei, qui plu es quam xxx neque • plu es
quan
i
cen-
um habebi , usque ad pa em
qua am
po es as :manu_
mi endi da u . nouissime ei, qui plu es quam C ha_
bebi nec plu es quam
D,
non plu es
manumi e e
z
pe mi i u quam quin am pa em; neque plu es
quam
D
haben is
a io
habe u , u
ex
eo
nume o
pa s
de
i-
nia u
3
,
sed p aesc ibi lex, ne cui plu es manumi e e
licea quam c. quod
4
si quis unum se uum omnino
au duos habe , ad hanc legem non pe ine , e ideo
libe am habe po es a em manumi endi. 44. Ac ne
ad eos quidem omnino haec lex pe ine , qui sine
es amen o nanumi un . s i aque lice iis, qui uindic a
au censu au in e amicos manumi un , o am
ami-
Iiam
suam libe a e, scilice si alia causa non inpedia
libe a em. 45. Sed quod de nume o se uo um es a-
men o manumi endo um diximus, i a in ellegemus, ne
umquam ex eo nume o, ex quo dimidia au e ia au
qua a au quin a pa s libe a i po es ,
paucio es
manu-
mi e e licea q iim ex an eceden i nume o licui . e
hoc ipsa
a ione
7
p ouisum es : e a enim sane absu -
dum, u x se uo um domino quinque libe a e lice e ,
quia usque ad dimidiam pa em eius nume i manu-
mi e e ei concedi u , xii se uos haben i non ; plu es
Iice e manumi e e quam
IiII;
a eis, qui plu es quam
xneque)
1) ei manumi e e V. 2) quam u V. 3) quam--de inia-
u
suppl.
Hu..
4) cq V. con a
Polenaa .

5)
nihil mu an-
dum,
c . Vocab. Iu isp . .Rom.
I
p.
154.

6)
manumi un u
V.
7) a ione
Polenaa ; c .
Paul.
2, 1,
1. 8)
de pa^
►
inae
12
Codicás
lec ione despe andum es . con
e
enda es ad ea, quae pe ie un ,
Gai epi .
1, 2
§§ 2-4:
Ham si aliquis es amen o plu es
manu-.
mi e e uolue i , quam quo con ine nume us sup a sc ip us,
o do se uandus es : u illis an um libe as ualea , qui .p isa
§
44.
Gai epi ,
1, 2, 1.
Dionys.
4, 24.
in e
a deos]
c .
ad§
41.
VV. 1-24.
8

GAI INSTIT.
1
46-47.

13
pe1,
94
46.
nam
e
si es amen o
sc ip is
in
o bem se uis
08
}
a9l
libe as da a
si ,
quia
nullus o do manumissionis in-
gu
l
m ,
ueni u , nulli libe i e un ,
quia
lex Fu ia Caninia, quae
uanu^h
in
audem eius ac a sin , escindi . sun e iam spe-
Plum,
cialia sena us
consul a,
quibus escissa sun
ea,
quae
Plum,
in
audem eius legis excogi a a sun .
missi libe i
non
ian , hoc e iam
2
ad pe eg inos pe
a
ine e, [sena us i a censui
ex
auc o i a e Had iani]
44
l
'
^
^
u
►
:
manumissi sun , usque
ad
illum nume um, quem explana io
qui
con ine supe ius comp ehensa : qui ue o pos ea
sup a
cons i u-
o am
um nume um manum2ssi legun u ,
in
se ui u e eos ce um es
pe nzane e. quod
si non
nomina im se ui uel ancillae
in es a-
10114
men o
manumi an u ,
sed
con use omnes
se nos
suos
uel ancil-
1O 111D
las
is, qui es amen um uci , libe os ace e uolue i , nulli peni-
llego

i ma
esse iube u hoc o dine
da a libe as, sed
omnes
in
b
se uili
condicione,
q
ui hoc o dine manunzissi sun , pe manebun .
^
e ia
nam e si i a
in es amen o
se uo um manunaisséo
adsc ip a
ue i ,
i6 CS
m
i
id
es
in ci culo,
u qui
p io ,
qui
pos e io
nomina us si ,
non
li
hl
possi agnosci, nulli
ex
his libe a em uale e nzan
-
i es um es ,
si
0
agnosci
non
po es , qui
p io ,
qui
pos e io ue a
manumissus.
sane

3.
Nam
si
aliquis
in
aeg i udine cons i u us
in
audem huius
a a
lií
legis ace e nolue i es anzen um,
sed
epis olis au qúibuscumque
aliis ebus se uis suis plw ibus, quam
pe
es amen um lice ,
con-
me l a
e e uolue i libe a es e
sub
empo e mo is hoc ece i , hi, qui
non
i
"
p ius manumissi ue in , usque
ad
nume um supe ius cons i u-
3lu esy; um libe i e un , qui ue o
pos
s a u um nume um manumissi
ue in , se ui
sine
dubio pe manebun .
4.
Nam
si
incolumis
quoscumque diue so empo e manumisi , in e eos, qui
pe es a-
/
men um manumissi sun , nulla enus compu en u . 'Ex his
amen Epi oma o
ea,
quae §§
3. 4.
con inen u , aliunde quam
,^^;;
ex Gajo
sumpsisse ide u '. Hu.

1)
au
V.
c .
apog aphi
aál
Tl
supplemen um.
u au pa oni au
suppl. Hu. ee e
non
dubi-
iihl # andum e iam apud
pe eg inos,
e iamsi
non
omnes, pa onis ali-
0
1
1^C; quod ius
in
bonis libe o um uisse'. Hu.

2)
hoc e iam
^
l
^e

Goeschen.
e iam
hoc
V.

3)
sena us—Had iani
del.
Mommsen.
e^^m
íae
^
li/ ^^s
p
n

§
46.
c . in a
2, 239.
D.
35, 1, 37
(Paul.
925).
Gai epi .
p
g'
il
^
l

1,
2, 2
1
88
Aus
o
n. lud.
VI
I

sapien .
80
(Solon
8).
D. 40, 5, 24, 17
p

)
§
47.
c . sup a
1, 37.
0%1
o
pa `'

47.
In
sum

g
ma sciendum es ,
quod
l
e
e
Aelia Sen ia
ma^^

1
luz
e1 cau um si , u c edi o um audando um
causa
manu-
001
(1
e l
^

esidib°S ^ ,
1
ad
S
^b
O1é
^s Spl
^ s
e
o
^

s
o
^
^
>lo
o é d
,
e
11l°^
Q u>n
Jé
E, 01l>
l^
ucl
es
u o
o
^
,
l a
dém^
in
bQl
:Bl eiUSdel
1l0
0111, ls
^1 Em i>1
po el
^ lis p oc ea
Ea
ea I e
61ios s
ldglle
dll'
^qui sibi
lib
^^ball ^
sig
I em
cele
'
1
11
male .
1411
s
ensos aa^
'111 Paul,
D
^1'
116„,l
'
s
,1
1
a
1
6
(
p
4
^ C
GAI INSTIT. 1
48
-53.
ce e a ue o iu a eius legis
ad pe eg inos non
pe -.
ine e.
48.
Sequi u
de
iu e pe sona um alia diuisio.
nana
quaedam pe sonae sui iu is sun , quaedam
alieno
in i
sun subiec ae.
49. Sed
u sus ea um pe sona um,
quae
alieno
iu i subiec ae sun , aliae
in
po es a e,
alise
in
manu, aliae in mancipio sun .
50.
Videamus mune
de
iis, quae
alieno
iu i subiec aesin : nam
si cogi o-
ue imus, quae is ae pe sonae sin
1
, simul in ellegemus,
quae sui iu is
sin .
51.
Ac p ius dispiciamus
de
qui
in aliena
po es a e sun .
52. In
po es a e i aque sun se ui domino um. quae
quidem po es as iu is gen ium
es :
nam apud omnes
pe aeque
gen es
animadue e e possumus dominis
in
se uos ui ae necisque po es a em esse, e quodeumque
pe
se uum adqui i u ,
id domino
adqui i u .
53. Sed
14
hoc empo e neque ciuibus Romanis nec ullis aliis
hominibus, qui
sub impe io populi
Romani sun , lice
sup a
modum e
sine causa in
se uos suos saeui e:
nam
ex
cons i u ione sac a issimi
2
impe a o is
Au o-
1) sun
V.

2) s V,
`i
n
quo
S ud. apog .
p.
300
li e am
s me o
calami lapsui ibui .
sed
colla a
L.
9.
D. ad SO.
Te ull.
(38, 17)
e iam
h.
1., ubi Gaius sui impe a o is p imum
men ionem aci ,
sac a issimi
cum p io . edd. e ine e malui'.
Hu.
c .
e áam
C. I. L.
XII 594 (=
Dessau
6988).
Dessau
6468.
§§
48-51.
=
D.
1, 6,
1 p .
I.
1,
8p .
c .
Gai epi .
1,
3
p ..
§ 49.
c .
F .
Va .
298. 300
(Paul.
796).
lex Salpens.
e.
22
(B uns
I
6
,
143).
§ 52.
=
D.
1, 6,
1, 1.
I.
1, 8, 1.
c .
Gai epi .
1, 3, 1.
D.
1,
5, 4, 1
(Flo .
25,
unde
I.
1, 3,
2). 12,
6, 64
(T yph.
21). 1,
1, _4.
(
Ulp.
1912).
Isid. o ig.
5, 6. ui ae necisque po es a em]
c .,
Senec.
de
bene .
3,
23,
3. pe se uum adqui i u ]
c . in a
2, 86
sg:
§ 53.
—
D.
1, 6, 1, 2. I.
1, 8,
2.
c .
Paul.
Colla .'3,
2, 1.
Cal..
3,
3 =
D.
1, 6, 2 (
Ulp.
2213).
Coll.
3, 4 (a. 285).
D.
1, 12, 1, 1;
8 (
Ulp.
2079). 48, 8, 11, 1; 2
(Mod.
230). C.
9, 14,
1 (a.
319).
Senec.
de
clem.
1, 18.
Sue . Claud.
25.
Sc ip . His . Aug.
Sad?i'•
18,
7. sine causa]
c . D.
45,
1, 96
(Ma cell.
152). 30,
531 3;
(
Ulp.
2678). ad s a uas p incipis]
c .
Senec. de clem.
1, 18,
2•
14
300
1
I'
D,
n'1
pe is ^'..
Uon,
1ulSi0, ,
alio^o`
pe sok.
es a ;
'
a
a
us
>I,
1 si
col
ellogeQ
nus
dE
u
in
, 9:
pud
o>
domiuú
uodce
.
ul.is
suu ,
l.
saeu:
) is
^^
GAI INSTIT.
I 54-55.

15
nini, qui
sine causa
se uum suum occide i ,
non
mi-
nus ene i iube u , quam qui alienum se uum occide i .
sed
e maio quoque aspe i as domino um
pe
eiusdem
p incipis cons i u ionem coe ce u : nam consul us
a
quibusdam p aesidibus p ouincia um
de
his se uis, qui
ad
ana deo um uel
ad
s a uas p incipum con ugiun ,
p aecepi , u
si
in ole abilis uidea ú domino um
sae-
ui ia, cogan u se uos suos uende e. e u umque ec e
i : male
1
enim nos o iu e u i
non
debemus;
qua
a-
ione e p odigis in e dici u bono um suo um admi-
ni
s a io.
54.
Ce e um cum apud ciues
Romanos du-
plex
si dominium (nam uel
in
bonis uel
ex
iu e
Qui i ium uel
ex
u oque iu e cuiusque se uus esse
in ellegi u
2
), í a demum se uum
in
po es a e domini
esse dicemus,
si in
bonis eius si , e iamsi simul
ex
iu e
Qui i ium eiusdem
non
si : nam qui nudum ius Qui i-
ium
in
se uo habe , is po es a em habe e
non
in ellegi u .
55.
I em
in
po es a e nos a sun libe i nos i, quos
ius is nup iis p oc eauimus. quod ius p op ium ciuium
Romano um es ( e e enim nulli alii sun homines,
qui alem
in
ilios suos haben po es a em, qualem
nos
habemus) idque diui Hald iani
edic o,
quod p oposui
15
de
his, qui sibi libe isque suis
ab
eo ciui a em Roma-
nam pe eban , signi ica u .
3
nec
me
p ae e i Gala a-
um gen em c ede e
in
po es a e
4
pa en um libe os esse.
1) egula male V.

2) in ellega u V.

3) signi icaui V.
4) po es a em V.
cogan u se uos suos uende e]
c . D.
48, 18, 1, 27
(Ulp.
2212).

3, 1,
D

p odigis]
c .
Paul.
3,
4
a
,
7.

;i1,1;
1

§
54.
c . sup a
1, 35.
in a
2, 40; 88. 3, 166.
Ulp.
1, 16.

a
o;,,

Theoph.
1, 5, 4
(Fe .
p.
25).

^.^
, "

§ 55. = D. 1, 6, 3. I. 1, 9
p .;
2.
c _
in a
1, 93; 64; 128;

9
1
,
l

189.
Gai
epi .
1, 3, 2.
Ulp.
5, 1.
C.
8, 46, 3 (a. 227). 8, 46, 10

'o
i
l,

C.
Th.
4, 8, 6
(a.
323).
C. Th.
3, 3 (a. 391).
lex Salp.
c.
22
^^

(B uns
I
g
,
143).
Dionys.
2, 26; 27.
Plu . Num.
17
i. .
Boe h.

'
li

1.
2
ad
Cic.
op.
4,
20
(ed. Bai e
p.
304).
Isid. o ig.
9, 5, 17; 18.
41

3^ ,,^

Gala a um]
c . Caes.
Bell. Gall.
6, 19, 3,
1,1''
seu Pol
po e c
16

GAI INSTIT. I
56
-59.
56.
Ius as au em nup ias con axisse
libe osque
jis p o.,
^
c ea os
in
po es a e habe e ciues Ronzani i a in elleg^
u
1
,
si
ciues
Romanas
uxo es duxe in uel e iam j,a...
inas
pe eg inasue, cum quibus conubium habean ;
cum enim conubium
id
e icia , u
liben
pa is
con.
dicionem sequan u , eueni , u
non '
solum
ciues
Roy
mani ian ,
sed
e
in
po es a e pa is sin .
57.
Mide
e
2
ue e anis quibusdam concedi sole p incipalibus
con-
s i u ionibus conubium cum his La inis pe eg inisue,
quas
p imas pos mi
ssionem uxo es
duxe in ;
e qui
ex
eo
ma imonio
nascun u , e ciues Romani e
in
po es a em pa en um iun .
58.
Nec amen omnes
no-
b
i
s
uxo es duce e lice :
3
nam
a
qua undam nup iis abs-
ine e debemus. 59. In e eas enim
pe sonas,
qúae
pa en um libe o umue locum in e
se
op inen , nup iae
con ahi
non
possun , nec in e eas conubium es í
uelu in e pa em e iliam uel in e ma em e ilium
uel in e auum e nep em; e
si ales
pe sonae in e
1
6
se
coie in ,
ne a ias
e inces as nup ias Con axlsse
dicun u . e haec adeo i a sun , u quamuis
pe
adop ionem pa en um libe o umue
loco
sibi esse coe-
pe in ,
non
possin
4
in e
se ma imonio
coniungi,
iaz
1)
ius as—in ellegun u
suppl. .IIu. ;
in
V
duo e sus
acui
elic i sun .
2)
unde e ] und
cc
V.
c .
:
apog aphum.
unde
causa
cogni a
Polenaa .

3)
duo7um e suum lacuna
a lib a lo
e-
lic a
ex
Ins i u ionibus Ius in. supple a es .

4)
possun V.
§ 56.
c .
Ulp. 5,2
sg.
Gai epi .
1, 4
p .
.D.
1, 5, 19
(Cels,
239). 1, 5, 24
(Ulp.
2698).
§ 57.
c .
diploma a mili um
a
Monim
'
seno
conec a in
Co -
po is
insc ip ionum La ina um olumine e io,
guo um
non-
nullcc exempla edidi B uns
1
6
,
252
sq.
§§
58. 59.
=
1.
1, 10, 1.
c .
Ulp.
5, 6 =
Coll.
6, 2,
1.
Paul.
Coll,
6,
3, 1.
D.
23, 2, 8
(Pomp.
480). 23, 2, 53
(Gai.
249),. 28,
2, 68
(Paul.
1910). C. 5,
`
4, 17
(a. 295).
inces as nup ias] .
D.
23, 2, 39, 1
(Paul.
1122).
Ulp.
5,
7 —
Col/.
6, 2, 4.
Coll.-
6,
4
(a. 295).
quamuis
pe
adop ionem]
c .
Paul.
Con.
6, 3,
2.
D.
23, 2, 55
p . (Gai.
249).
e iam dissolu a adop ione]
c .
V.
1, 7, 13
(Pap.
377).
C^^^'
gll ^
cooP
111
sd
^
1
^
^
911
ll
k^°oo
d$
1e>u
{ei

a^
dQi
p `
(11
,^
eoeP
Q11
'
; i1 ^p B
91
111 e11anc
;41111
lUpeb
11111
d
u
c
e
• y
¡91 bus
11
1111 du;
00>1 liCe ,
:+"^ SlalliCáll^
coz di]
Pe
e iam
l
^
111
p
a is
a,
ciues É
57, C
alibus
- eo ¡l
n ; e
mani
.onlys
iup üs
was,
g:
1 ,
nu^b
[bium
el E
onae 1.
on a^
bmis ¡-
esse
nill lcl,.
GAI INSTIT. I 60-63.

17
an um, u e iam dissolu a adop ione idem iu is ma-
nea ; i aque eam, quae mihi pe adop ionem iliae seu
nep is loco esse coepe i , non po e o
2
uxo em duce e,
quamuis eam emancipaue im.
3
60. In e eas quoque
pe sonas, quae ex ansue so g adu cogna ione iungun-
u , es quaedam similis obse ua io, sed non an a.
61. Sane in e a em e so o em p ohibi ae sun
nup iae, sine eodem pa e eademque ma e na i ue in
siue al e u o eo um: sed si qua pe adop ionem so o
mihi esse coepe i , quamdiu quidem cons a adop io,
sane in e me e eam nup iae non possun consis e e;
cum ue o pe emancipa ionem adop io dissolu a si ,
po e o eam uxo em duce e; sed e si
,
ego emancipa us
ue o, nihil inpedimen o e i nup iis. 62. F a is
iliam uxo em duce e lice : idque p imum in usu a
ueni , cum diuus Claudius Ag ippinam, a is sui
iliam, uxo em duxisse : so o is ue o iliam uxo em
duce e non lice . e haec i a p incipalibus cons i u-
ionibus signi ican u . 1 63. I em ami am e ma e -
17
e am uxo em duce e non lice . i em eam, quae
1) iliae seu
Polenaa .
ilia sed (sed
pe compendium sc ip-
um)
V.

2) po e o eam V.

6) emaucipaue imus V.
'e s44S
a

uude ca

§§
60. 61. = I. 1, 10, 2.
c . Ulp.
5, 6 =
Con.
6, 2, 2.
Gai

,a io`

epi .
1, 4, 2.
D.
23, 2, 8
(Pomp.
480). 23, 2, 54
(Scae .
196).
lib
o44n T
23, 2, 68
(Paul.
1910). sed si qua
e c.] c . D.
23, 2, 17
p . (Gai.
248).
Paul. Coll.
6, 3, 2. cu a ue o pe emancipa ionem]
c .
D.
23, 2, 17, 1
(Gai.
248). 23, 2, 55, 1
(Gai.
249). 28, 2, 9, 4
(Paul.
1601). 45, 1, 35, 1
(Paul.
1844).
§ 62.
c . I.
1, 10, 3; 5.

Gai epi .
1, 4, 3; 4.

Ul p.
5, 6

ói^
41
4
^

=
Cal.
6, 2, 2.
Paul. Coll.
6, 3, 3.
Coll.
6, 4, 5
e e = C.
5, 4,

oi
l
'

17
(a.
295). cum diuus Claudius]
c . Taci . ann.
12, 5
sq.
13, 2.
Sue . Claud.
26. 39. 43. —
Dio Cass.
68, 2, 4. 71, 1, 3.
Sc ip .

2,
1,
P
;

.His . Aug. M. Au el.
7, 7. so o is ue o ilia a]
c . D.
12, 7,

2¢9),

5
p . (Pap.
186).

i 1561

§
63.
c . I.
1, 10, 6; 7.

Ulp.
5, 6 =
Coll.
6, 2, 3.
Paul:

p
e^ll,,

340).
6, 3, 3.
Gai epi .
1, 4, 5.
Coll.
6, 4, 5.
D.
23, 2, 40
(Po.mp.
4
)
24,
3, 16
(Pomp.
626). 23, 2, 15
(
Pap.
494). 12, 7, 5, 1

ll'
^ ^

(Pap.
186). 25, 7, 1, 3
(Ulp.
1985). 23, 2, 14, 1; 4
(Pa
n
ul.
526.
wel

1ioPa
s a ,e
!
^^ i
la
^0
/1. 111
A^l;

la
lle
^'°^'

^a eg
^^
111P
%11101
^
a e
^
'
,^^jelo!le^
1
„

°
111
e,
,^ cauaa^
?^^^
a l eiui ^
^,
1
1
e lOClpl
;,.^
u^e o
y^ 68,
Iie^
E
mq
^ e o !s p o
:111
ilias
/Tino
1,1
^^!ii; ua> e
^, idem
iu
°^ uume o e
:^^e ^elia Se
il!Ol Um
U^
us;
g!
^
!
pa ls no>1
'
eu1p
I,a i
c gc
^^ o^a
h
^ ^
68
p
^
u,
C , ^,
S
11
c ,
l
GAI INSTIT. I 64-66.
mihi quondam soc us au nu us au p iuigna au no-
ue ca ui .
ideo
au em diximus quondam',
quia,
si
adhuc cons an eae nup iae,
pe
quas alis ad ini as
quaesi a es , alia a ione mihi nup a esse
non
po es ,
quia
neque eadem duobus nup a esse po es neque
idem duas uxo es habe e. 6
4. E go si
quis
ne a ias
a que inces as nup ias con axe i , neque uxo em ha-
be e uide u neque libe os: i aque hi, qui
ex
eo coi u
nascun u , ma em quidem habe e uiden u , pa em
ue o
non
u ique, nec ob íd
in
po es a e eius sun ,
quales sun ii, quos ma e uulgo concepi : nam e
hi
pa em habe e
non
in ellegun u , cum is e iam
1
in-
ce us si ; unde solen spu ii ilii appella i uel
a
G aeca uoce quasi Gnolu
á
a w concep i uel quasi
sine
pa e illi.
65.
Aliquando au em eueni , u libe i, qui s a im u
na i
2
sun , pa en um
in
po es a em
3
non
ian , ii pos ea
amen edigan u
in
po es a em.
66.
Velu
si
La inus
ex
lege Aelia Sen ia uxo e duc a ilium p oc eaue i
au La inum ex
La ina
au ciuem Romanum ex
cine
Romana,
non habebi eum
in
po es a e;
sed si
pos ea
causa
p oba a ciui a em Romanam
consecu us
ue i ,
1) e V.

2) aliquando—na i
suppl. ex Ins .
3)
po
V.
c . §
57.
ali e §
93. 94. 95. 107.
528).
Cic. p. Cluen .
5, 12-14.
Ve g. Aen.
10, 389.
idem duas
uxo esj
c . Ed. D.
3, 2, 1.
D.
3, 2, 13, 4 (
Ulp.
285). C. 9, 9, 18
(a. 258). 5, 5, 2 (a. 285). 1, 9, 7 (a. 393).
Sue . Caes.
52.
Plu .
comp. Deme . c. An .
4.
Soc a . His . Eccl.
4, 31
(Tom.
67
p.
548
ed. Migne). Niceph. His . Eccl.
11, 33
(Tom.
146
p.
689
ed. Migne).
§ 64.
c . I.
1, 10, 12.
Gai
epi .
1, 4,
8.
Ulp.
4, 2.
5, 7
^
Coll.
6, 2, 4.
D.
1, 5, 19
(Cels.
239). 50, 1, 1, 2 (Ulp. 190).
1, 5, 23
(Mod.
89). C. 5, 5, 6 = C.
Th.
3, 12, 3
(a.
396).
Is
i
d.
o ig.
9, 5, 24; 25.
Auc . inc. de p aenom.
6
(in Val. Max. ed.
Kemp
2
p.
590, 22).
Plu .
q. R.
103.
§ 65.
=I. 1,10,13.
§ 66.
c . Ulp. 7,
4.
sup a
1, 29.
18
1
na
au ;.
,
quia
a
a^
lon p^
es
1
.ls
ne^
[xo ez
eo^,
l ,
pa '
elus
nam
e
e iasl`;
.la i
u^'
quasi
i
s^a i
F
sil
id:
I oc e ,
^
m
es ^,:
GAI INSTIT.
I 67-69.

19
simul eum
1
in po es a e I sua habe e incipi .
67.
I em
18
si ciuis Romanus La inam au pe eg ina a uxo em
duxe i pe igno an iam, cum eam ciuem Romanam
esse c ede e , e ilium p oc eaue i , hic non es in
po es a e eius, quia ne quidem ciuis Romanus es , sed
au La inus au pe eg inus, id es eius condicionis,
cuius e ma e ue i , quia non ali e quisque ad
pa is condicionem accedi , quam si in e pa em e
ma em eius conubium si : sed ex sena us consul o
pe mi i u causam e o is p oba e, e i a uxo quo-
que e ilius ad ciui a em Romanam pe ueniun , e ex
eo empo e incipi ilius in po es a e pa is esse. idem
iu is es , si eam pe igno an iam uxo em duxe i , quae
dedi icio um nume o es , nisi quod uxo non i ciuis
Romana.
68.
I em si ciuis Romana pe e o em nup a
si pe eg ino amquam ciui Romano, pe mi i u ei
causam e o is p oba e, e i a ilius quoque eius e
ma i us ad ciui a em Romanam pe ueniun , e aeque
simul incipi ilius in po es a e pa is esse. idem iu is
es , si pe eg ino amquam La ino ex lege Aelia Sen ia
nup a si ; nam e de hoc speciali e sena us consul o
caue u . idem iu is es aliqua enus, si ei, qui dedi i-
cio um nume o es , amquam ciui Romano au La ino
e
2
lege Aelia Sen ia nup a si ; nisi quod scilice qui
dedi icio um nume o es , in sua condicione pe mane ,
e ideo ilius, quamuis ia ciuis Romanus, in po es a-
em pa is non edigi u .
69.
I em si La ina pe eg ino,
cum eum La inum esse c e de e ,
e
lege Aelia Sen ia s
9
s.
§ 67.
c . Ulp.
7,
4. 5,
9.
in a
2, 142. 3, 5; 73.
Coll.
16,
3, 7; 15.
sup a
1, `26.
`hoc
sena us consul um an iquius uis e
alio sub Had iano ac o appa e
ex
2, 142. 143'.
Hu.
§ 68.
c . Ulp.
7,
4.
sup a
1, 15; 26.
id
e
e.
6g'1
1)
simul
e go
eum
sched. Goesch.

2) a. se V.

3) e
lege
,^^
;1 (

Aelia Sen ia
inse ui Hu., opina us li e as a. s.,
quae
in
V
/.111
Y''


legun u
§ 68 pos
La ino
( id. no .
2),
pe e o em illuc
lapsas e e a huc pe ine e.
19),
;al
20

GAI INSTIT.
I 70-74.

S
10
^
Ú
10
,B
nu
P
se i ,


;
po es ex sena us
consul o ilio na o
causam
^
^
`
^
sC
d^
s
P

^^
^^^
e o is
p oba e:
e i a
omnes iun ciues Romani, e

^
ilius
in
po es a e pa is esse incipi .
70.
Idem
eón_

d'
c Pl
s i u um es e
1
si
La inus
pe
e o em pe eg ina a

,^ 1o
b
o^se
quasi La inam au eiuem Romanam
e
lege Aelia Sen ia

1ig
111
u
g
o em duxe i .
71.
P ae e
ea
si
ciuis Romanus,
qui

'^
^a
^
lob
se
c edidisse La inum esse , ob
id
La inam
uxo em
duxe i
3
,
pe mi ^ u ei
4
ilio na o
e o is causam .
p o-

' ,
sl^^
l
ba e, amquam s
i e
lege Aelia Sen ia uxo em duxisse ;

,,pl
aQID
R
,1
^
^1PÓ11lla
111
se
esse c edidissen e
pe eg inas
uxo es duxissen ,

n
^,,^a^ ^
pe mi i u
ex
sena us
consul o ilio na o
causam e -

d^
a
¿a
S
col
o is
p oba e. quo ac o
ie uxo ciuis
Romana,,
e

;
Ola
ilius
* * * * * * *
8
non
solum
ad
ciui a em Romanam
pe ueni ,
sed
e iam in po es a em
9
pa is edigi u .
72.
Quaecumque
de ilio
esse
1°
diximus, eadem e
de
ilia
dic
a
in ellegemus.
73.
E
quan um ad
e o is
causam p obandam a ine ,
nihil
in e es , cuius ae a is

/aoa Sl i
ilius si 1

. 2

1
si
mino anniculo si

-1, cam (I'
ilius iliaue,
causa
p oba i
non
po es . nec
me
p ae-

.lagaoq
e i
in
aliquo
esc ip o
diui Had iani i a esse cons i- .

l',1111
?1
es
u
2
0
u um, amquam quod
ad
e o is
q *
1

.
3
. s.

dedi . ,
74. Si
pe eg inus ciuem Romanam

e^ mo
uxo em duxe i , an
ex
sena us
consul o
causam
11
p o-

^^ ^^
m
1)
u
V? 2)
esse e
V.

3)
uxo em duxe i
suppl. K uege .

1iempo (
4)
eis
V.

5) modo V.

6)
duxissen
V.
Hu.
e ba
a a-

4
Sac
quam—duxissen (duxe i )
ansposi a a us locum ( o asse

al.
1,;^ 1
ec e) sic cons i ui :
P ae e ea
si
ciuis Romanus, qui
se
c ed
i
-
disse La inum esse, ob
id
La inam amquam
modo e
lege.
Aelia Sen ia uxo em duxe i , pe mi i u ci
ilio na o
e o is

?,,EOa ^^
causam
p oba e.

7) hi
V.

8)
sep em e e li e ae le i
^E^^ '

!+ii
1
ll
queun ; alii ali e supplen :

9) ) po es a e
V.

10)
ade a^

^e^'
cum Polenaa io delenduna esse.

11) causa a]b V.

^^
1
la
§ 72.
c . sup a
1, 32
a
.
c .
ilio iliaue
pp.
3, 3. iibe i
Ulp.
7, 4.
§ 73.
.
c .
sup a
1, •29.
§ 74.
c . sup a
1, 68.
GAI
INSTIT. I 75-77.
e b(1
iÍ
^
'^'''
,
i
se `h
do
Lo)
ba e possi , quaesi um es . [ -


.

-
l
x,„-^^- ^^.
11.oc
^...
^^
ei speciali e concessum es ,
sed
cum pe eg inu^ e40,
Romanam uxo em duxisse e
ilio na o alias
ciui a elñ
Romanam consecu us es,se , deinde cum quae e e u ,
an
causam
p oba e
posse , esc ipsi impe a o An o-.
ninus p oinde posse eum causam
p oba e,
a que s
i
pe eg inus mansisse .
ex quo
colligimus e iam pe e-
g inum causam
p oba e
posse. 75.
Ex
iis, quae dixi-
mus, appa e , siue ciuis Romanus pe eg inam siue
p
.
e eg inus ciuem Romanam uxo em duxe i , eum qui
nasci u pe eg inum
esse,
sed
si
quidem
pe
e o em
a
l
e ma imonium con ac um
ue a,
emenda i ui ium
eius
ex
sena us
consul o'
secundum
2
ea,
quae supe ius
diximus.
si
ue o nullus
e o
in e uene i ,
sed
scien es
suam condicionem i a coie in , nullo casu emenda u
ui ium eius ma imonii.
76.
Loquimu au em
de
his scilice ,
in e
quos co-
nubium
non
si ; nam alioquin
si
ciuis
Romanas
pe e-
g inam, cum
qua
ei conubium es , uxo em duxe i ,
sicu
sup a
quoque diximus, ius um ma imonium con-
ahi u
3
,
e unc
ex
iis qui nasci u , ciuis Romanus
es
e
in
po es a e pa is e i .
77.
I e7n
4
si
ciuis
Ro-
mana pe eg ino,
cu n quo ei conubium es , nupse i ,
pe eg inus
5 sane p o
c ea u e is ius us pa is ilius
es , amquam
si
ex
pe eg ina
eum p oc easse . hoc
21
amen empo e
e
sena us
consul o,
quod auc o e diuo
Had iano sac a issimo
6
ac um es , e iamsi
non
ue i
conubium in e ciuem Romanam e pe eg inum, qui
1) sena us consul o
K uege . c
V.

2) 1 V.
c . apog :
p. 300 1. 16.

3) eon ahi u
K uege , Polenaa .
con ahi V.
4) i aque? V.

5) nupse i pe eg inusi nupse i I e i pe e-
g inum V.

6) s V.
c . C.
I. L.
IX 23. 5833 (=
Dessaz. •
6472.
1059).
sup a p.
14 n.
2.
§ 75.
c . sup a
1, 68.,
§ 76.
c . sup a
1, 56.
77.
c . in a
1, 92.
Li .
23, 2, 6. 31, 31, 11. 38, 36, 6.
IVRISPR. ANTEI. REL. ED. VII.

3
11 15
.^^
pe seue
1::m
á a»i
i b
:
iúÑ
e a 10
GAI INSTIT. 1103-108.
28
es : nunc ex epis ula op imi impe a o is An ogini,
quam sc ipsi pon i icibus, si ius a causa adop ionis
esse uidebi u , cum quibusdam condicionibus pe m.issuni
es . apud p ae o em ue o e in p óuinciis apud p o=
consulem lega umue cuiuscumque ae a is adop a e
pos.
sumus. 103. Illud
l
ue o u iusque adop ionis commune
es , quod
2
e hi, qui gene a e non possun , quales sun
spadones, adop a e possun . 104. Feminae ue o núllo
modo adop a e possun , quia ne quidem na u ales libe-
os in po es a e haben . 105. I em si
3
quis pe popu=
luin siue apud p ae o em uel apud p aesidem p ouin-
ciae adop aue i , po es eunde m alii in adop ionem.
da e. 106. Sed
e
Alud,
de q
u
o
quaes io es , an _ mino
na u maio em na u adop a e possi , u iusque adop io=
nis commune es . 107. Illud p op ium es eius adop io-
nis, quae pe populum i , quod -is,. ° qui libe os
po es a e habe , si se ad ogandum dede i , non solum
ipse po es a i ad oga o is subici u , sed e iam libe i
eius in eiusdem iun po es a e anquam nepo es. I
28

108.
5
Nunc
de
his pe sonis uideamus, quae
in
manu
nos a sun . quod
e ipsum ius p op ium ciuium Ro=
1) illi V.

2) quod
Dig. e Ins .
quia V.

3) siué
Polenaa .
4) e illud de quo
Polenaa .
illa V. 5)
daos
e sus
ub icae
causa acuos
eliquisse lib a ius ide u ,, ex
quibus
unum
Goesch. exple i .
§ 103.
=
D.
1,
7,
2, 1.
I.
1, 11, 9.
c .
Gai epi .
1, 5, 3.
Ulp.
8, 6.
D.
28, 2, 6
p . ( Ulp.
2445). 1, 7, 40, 2
(111od.
2).
Cje.
p o domo
13, 34.

-
§ 104.
—
I.
1, 11, 10.
c .
Gai epi .
1, 5, 2.
Ulp.
8, 8a.
D.
1, 5, 9
(Pap.
362). 5, 2, 29, 3 (U/p. 2349). C. 8, 47 (48), 5
(a.
291);
8 (a. 294). quia ne quidem]
c .
sup a
1, 67.
in a
2, 161;
218. 3, 51.
§ 105.
c . I.
1, 11, 8.
D.
1, 7, 37, 1
(Paul.
1953).
§ 106.
c . 1.
1, 11, 4.

D.
1, 7, 16
(Ia .
21). 1, 7, 40, 1
(111od.
2).
Cic. p o
domo
13, 34. 14, 36.
Sue . Tib.
2.
§ 107.
— D. 1, 7, 2, 2. I. 1, 11, 11.
c .
Gai epi .
1, 5,
Ulp.
8, 8.
D.
1, 7, 15
p . ( Ulp.
2689). 1, 7, 40
p . (Mod. 2).
§ 108.
c . sup a
1, 55.
Dionys.
2, 25.
Gell.
10, 23, 5•

GAI INSTIT.
I
109=113.

29
mano úm .es : 109. Sed in po es a e quidem e masculi
e eminae esse solen ; in manum au em eminae
,
an-
um conueniun . 110. Olim i aque ibus modis in ma-
num cónuenieban : usu, a eo, coemp ione. 111. ITsu
in manum conuenieba , quae anno con inuo nup a
pe seue aba ;
quia'
enim uelu annua possessione usu
capieba u , in amiliam ui i ansiba
2
iliaeque locum
op ineba . i aque lege duodecim abula um cau um
es , u si qua nolle eo modo in manum ma i i con-
ueni e, ea quo annis inoc io abesse a que eó modo
cuiusque anni
usum
in e umpe e . sed hoc o um
ius pa im legibus subla um es , pa im ipsa desue u-
dine obli e a um es . 112. Fa eo in manum
3
conueni-
un pe quoddam genus sac i icii, quod Ioui Fa eo i ;
in quo a eus . panis adhibe u , unde e iam co i a -
ea io
4
dici u ; complu a p ae e ea huius iu .is o dinandi
g a ia. cum ce is e sollemnibus ue bis p aesen ibus
decem es ibus agun u e iun . ` quod
5
ius e iam
nos is empo ibus in usu es : nam $amines maio es,
id es Diales, -lla iales, Qui inales, i em ' eges sac o-
29
um, nisi ex a ea is na i non legun u : ac ne ipsi
quidem sine con a ea ione sace do ium habe e poss.un .
113. Coemp ione ue o in manum conueniun pe man-
cipa ionem,
id
es
pe quandam imagina iam uendi-
1)
pe seue aba
quia]
pseue aban
li e is
n
o asse pe
co ec u am in
q
mu a ís
V. 2)
ansieba
V. 3)
manus
V.
4)
con e a io
V.

5)
quos
V.
§ 110.
c . Se . ad Geo g.
1,
31
ÇB uns
11
6
,
81).
Co p. Gloss.
VI,
253.
Boe h. ad Cíc. op.
3,
14.
(B uns
II
6
,
76).
A noh.
4, 20.
§ 111.
c : Cic. p o Flacco
34
,
, 84.
Sé . 1. c. Boe h. 1. c.
Qu. Muc. ap. Gell.
3, 2,
12;
13
e Mac ob. Sa .
1, 3, 9
(sup a
p.
18).
in a
1,
115b;
118.
legibus]
c . Taci . annal.
4, 16.
^
112.
c . Ulp.
9.
Se . 1. c.; idena ad Aen.
4,
103; 374
(B uns
11
6
, 79).
Dionys.
2,
25.
Plin. n. h. 18, 10.
Taci . annal.
^ ^ ;

4, 16.
Sc ip . His . Aug. Alex. Se .
22, 3
(ius con a ea ionis
ex coni. Mad igii). C.1. L.
X
6662
=
Dessau
1455.

.
''
1


.§ 113.
c . Cje. p o h'lacc.
34,
84.;
de o a .
1, 56, 237.
Se .
ad Aen.
4, 103
(B uns
11
6
,
79). 214.
ad Geo g.
1,
31
(B uns
^,
a^
i1
GAI INSTIT. 1114-115a.
ionem: nam adhibi is non minus
1
gua a es ibu$
ciuibus 1i,omanis pube ibus, i em lib ipende, emi
ui 3
mulle en", cuius in manum conueni .
114.
Po es
4
au em
coemp ionem ace e mulie non solum cum ma i o suo,
sed e iam cum ex aneo; scilice au ma imonü causa
ac a coemp io dici u au iduciae; quae enim cuin
ma i o suo aci coemp ionem, u apud eum iliae loco
si , dici u ma imonii causa ecisse coemp ionem;
quae ue o al e ius ei causa aci coemp ionem au
cuna ui o suo au cum ex aneo, uelu u elae eui an-
dae causa, dici u iduciae causa ecisse coemp ionem.
115.
Quocl es ale: si qua ueli quos habe u o es depo-
ne e
5
e alium nancisci, illis auc o ibus
6
coemp ionem
aci ; deinde a coemp iona o e emancipa a ei, cui ipsa
30
ueli , e ab eo uindic a manumissa incipi eum ha-
be e u o em, a quo manumissa es ; qui u o idu-
cia ius dici u , sicu in e ius
7
appa ebi .
115
a
.
0lim
e iam es amen i aciendi g a ia iducia ia ieba coemp io:
ulle enim non ali e enlinae es amen i aciendi ius
habeban , excep is quibusdam pe sonis, quam si coemp-
ionem ecissen emancipa aeque e manumissae
uis-
sen ; sed hanc necessi a em coemp ionis aciendae ex
auc o i a e diui Had iani sena us emisa.

.
1
1) manu V.

2) lib ipendaemi V.

3) eum V. is
K uege .
nummo
Goeschen.

4) pos e V.

5) depone e
K uege .
epone e V.

6) u o ibus V.

7) in e io ibus V.
11
6
, 81).
Non. (Va io) p.
531
Me c. (B uns II
6
,
67).
Boe h. ad
Cic. op.
3, 14
(B uns
II
6
, 76).
Isid. o ig.
5, 24, 26
(B uns
116,
84). 9, 5, 8. adhibi is ... lib ipende] =
P iscian.
6, 96
p. 282
ed. He z.
§ 114.
c . Cic, p o Mu .
12, 27. iliae loco]
c . in a
1,136.
2, 159.
Dionys.
2, 25
(ws
ai yá n
9
n«
Q
os).
Boe h. e Se . loc.
ci . Gell.
18, 6, 9.
c . e iam Te . And .
1, 5, 60 -_ •295sq.
§ 115.
c . in a
1, 166a; 195 a. 3, 84.
Fes .
.
emancipa-
1am p.
277
(B uns
II
6
,
32).
§ 115
a
.
c . Cic. op.
4, 18.
Li '.
39, 9.
Gell.
1, 12, 9.
Plu .
Xumm.
10.
in a
2, 112.
30
GAI INSTIT.
I
115
b
-119.

31
^ ¡;

1
1
115
b
. iduciae caus
a
cum ui o
suo
ece i
coemp ionem,
nihilo minus iliae
loco
incipi esse: nan2
si
omnino qualibe
ex causa
uxo
in
manu ui i si ,
ú
^

placui eam iliae iu a nancisci.
116.
Supe es , u exponamus, quae pe sonae
in
man-
cipio sin .
117.
Omnes igi u libe o u n pe sonae, siue
masculini siue e ninini sexus, quae 2
n
po es a e pa-
en is sun ,
mancipan ab
hoe eodem
modo
possun ,
eú^


quo
e iam se ui mancipa i possun .
118.
Idem iu is
es
in
ea um pe sonis, quae
in
manu
sun :
nana
emi-
s dF;
nae
a
coemp iona o ibus eodem
modo
possun
manci-
a i,
quo libe a a
pa en e possun ,
adeo quidem,
u
q
p
^uamuis
ea sola
a
ud coemp iona o em iliae
loco
si .
quae ea
nup a si ,
amen nihilo minus e iam I quae ei
31.
nup a
non
si
3
nec ob
id
iliae
loco
si ,
ab
eo
manci-
pa i possi .
118
a
.
Sed
4
ple umque soluni
5
e
a
pa en i-
a, (I''

bus
e
a
coemp iona o ibus mancipan u , cum uelin
pa en es coemp iona o esque
ex
suo iu e eas
pe sonas
dimi e e, sicu in e ius euiden ius appa ebi .
119.
Es
an e a
mancipa io, u
sup a
quoque diximus, imagi-
^^

na ia quaedam. uendi io: quod
s
e ipsum ius p op ium
dsé
1)
K uege pu a Gaium haec e e dixisse:
eam eminam,
quae iduciae causa cum ex aneo coemp ionem ece i , iliae
loco apud eum non ie a; sed quae iduciae causa
e c.
2) eodem hoc V.

3) es V.

4)
suppl. Hi .

5) um so-
lum
Kalb.

6) quia V.
§ 115
b
. c .
sup a
1, 114.
in a
1, 118. 3, 14.
§
117.
c . Dionys.
2, 27.
Plu . Num.
17
in.
in a
1, 132.

!
!
^''
'

C. 8,
46 (47),
10 (a. 323).

G1'

§ 118.
c . sup a
1, 114
sq.
in a
1,
123; 137.
§
118
a
.
c . in a
1, 13
`
•
L
sq.
§
119.
=
Boe h. 1.
3
ad Cie. op.
5, 28
(p.
322
ed. Bai e ).
c . Gai epi .
1, 6, 3.
sup a
1,
113.
Ulp.
19, 3; 4.
Va o
de 1.
1.
5, 163. 9, 83.
Theoph.
1, 12, 6
(Fe . p.
60).
Fes .
.
odus

l^0i ,

p.
265
M.
(B uns
11
6
,
83). C.
Aelius(?) apud P iscian.
8, 16
p.
382
He z (Iu isp . p.
38
n. 6).
Ho . ep.
2, 2,
158
e Po phy . ad h.1.

j'

qui lib am
.
.
.
lib ipens] —
P iscian.
6, 9.6
p.
282
He z.
,^
Ic :
GAI INSTIT. I 120-122.
ciuium Romano um es ;' eaque es i a agi u : adhibi is
non. minus quam
1
quinque es ibus ciuibus Romanis
pube ibus e p ae e ea alio eius m condicionis,
quj
lib am aeneam enea , qui appella u lib ipens, is,
qui
mancipio accipi , em
2
enens i a dici :
HVNC EGO Ro..
MINEM EX IVRE
3
QVIRITIVM MEVM ESSE AIO ISQVE MIHI
EMPTVS ESTO HOC AERE AENEAQVE LIBRA; deinde
ae e pe cu i . lib am idque aes da ei, a quo mancipio
accipi , quasi .p e ii loco. 120. Eo modo e se uiles
e libe ae pe sonae mancipan u ; ani.malia quoque, quae
mancipi sun , quo in nume o haben u boues, equi,
muli, asini; i em p aedia am u bana quam us ica,
quae e ipsa mancipi sun , qualia sun I alica, eode i
modo solen mancipa i. 121. In eo solo p aedio um
mancipa io a ce e o um mancipa ione di e , quod pe -
sonae se uiles e libe ae, í em animalia, quae mancipi
sun , nisi in p aesen ia sin , mancipa i non possun ;
32
adeo quidem, u eum,
qui
mancipio accipi
4
,
adp e-
hende e id ipsum, quod ei
s
mancipio da u , necesse si ;
unde e iam mancipa io dici u , quia manu es capi u :
p aedia ue o absen ia solen mancipa i. 122. Ideo
au em aes e lib a adhibe u , quia olim ae eis an um
nummis u eban u ; e e an asses, dipundii, semisses,
1) quod V.

2) aes
Boe hius.
c .
Ihe ing, Geis
d.
üm. Rech s
II°, 572, 776
a
.
1Vlommsen, S aa s .
III, 23, 1.
3) ius V.

4) accepi V.

5) e (?) in V.
§ 120.
c .
Ulp.
19, 1.
sup a
1, 113; 117.
in a
2, 19; 21;
27; 35.
Cic.
p o
Flacc.
32, 80.
Tac.
ann.
1, 73.
§ 121.
c .
U7p.
19, 6.
Isid. o ig. .
5, 25, 31
(B uns
II
s
, 85).
Va o
de
1. 1.
6, 85.
§ 122.
c .
Plin.
n. h.
33, 42; 43.
Dionys.
9, 27.
Va o
de
1. 1.
5, 169.
in a
4, 14.
Plin.
n. h.
17, 7.
Gell.
15, 13, 11. 16,
10, 8. 20, 1, 12.
Fes .
.
igin i quinque
p.
371
(B uns L[6,48).
Isid. o ig.
15, 5, 3. 16, 18, 5. 16, 25, 3.
P iscian.
6, 66
p.
251
ed.
He z.
Maecian. ass. dis ib.
44.
Fes .
.
pende e
p.
208
M.
(B uns
II
s
, 23). .
g a e
aes
p.
98
711. (B uns
II
6
,
10).
Sehol^.
Pe s.
2,
59. .
dispensa o es]
c .
Fes .
s. h.
.
p.
72
(B uns
II
$
,
_
7)•
Va o
de
l.. 1.
5, 183
(B uns
B
s
, 57).
Isid. o ig.
10, 67. .
32
eo
1/51,-1
s
e
e
sed
e ^ ,
,,"'

e a
l
^
'el dn^
,.,.
'01111
^
°^
ll
es p^
a^
e
>11/1111
pQ^
1
,i
^^'llU '
01110:
;L^ips i
man
^
7
^sidem, u
^ii a em' n^
:im^
codem
;^
Ps 111
pE
U
^1 ^S a
eS
,
i^dem lle
:^
lloll
Sl)ll
1^4, ^idea
^c i an ,
1'! adbu^c
^m,
'
g
4

qu^
S
1Zg'
c
^`^^ so
ma^
^'

ll^ 9e1
^
1^5 ^
^
c
GAI INSTIT: I 123-125.

33
Ro , quad an es, nec ullus au eus u.el a gen eus nummus
in
;
1
0
`
usu e a , sicu ex lege mi abula um . in ellege e pos-
i
llic
sumus; eo umque nummo um uis e po es as non. n
E00'
nume o e a , sed in ponde e; 1

12
e e li .

asses lib ales e an , e dipondii ^

12
e e li .

411
unde e iam dupondius dic us
es , quasi
duo pondo:
dE,
quod nomen adhuc in usu e ine u . semisses quoque
1114(.
e quad an es - p o a a scilice po ione ad pondus
ega-
mina i e an .
une igi u e
qui daba
alieui
2
pecu-
niam, non nume aba
3
eam, sed appendeba ; unde se ui,
185

quibus pe mi i u adminis a io pecuniae,. dispensa o es
,
1111

appella i sun . 123.

2
e s.

14 illa
quidem,
quae coemp ionem aci ,
non
deduci u
in
se uilem
aeúo;
candicionem,
a
a
pa en ibus e
a
coemp iona o ibus
^u0ú^

mancipa i mancipa aeue se uo um loco cons i uun u ,
lua

adeo quidem, u ab eo, cuius in mancipio sun , neque
33
poK

he edi a em
5
neque lega a ali e cape e possin
s
quam
[
I
d
;

si simul eodem es amen o libe i esse iubean u , sicu i
^,P

iu is es in pe sona se uo um. sed di e en iae a io
)2
o
^^.,
;
mani es a es , cum a pa en ibus e a coemp iona o i-
a
1:

bus isdem ue bis mancipio accipian u
7
,
quibus se ui;
a
^

quod non simili e
i
in coemp ione.
,

124. Videamus nunc, quo modo ii, qui alieno in i
subiec i sun , eo iu e libe en u .
^
1

125. Ac p ius de his dispiciamus, qui in po es a e
{,L

1) adhunc V.

2)
`possis e iam ace e:
conuenien e qui.
daba olim.'
Hu.
3) adnume aba
Hu.
4) Si amen quae-
?
1
1

a aliquis, qua e, si qua coemp ionem eci , di e a a mainel.-
pa is
suppl. Hu.,
ad
sensum ec e.

5) he edi a es V.
s ^ '

6) possun V.

7) accipiun V.
§ 123.
c .
sup a
1, 113.
in a
1, 138. 2, 160. 3, 114
e
Gell.
18, 6, 9,
unde appa e quosdam uxo em, quae coen2p ionem
ece a , , in manu mancipioque i i esse dixi,sse.
sicu i iu is es
in pe sona se uo um]
c .
in a
2,
186. .
§ 124.
= L 1, 12
p .
§ 125.
c .
sup a
1, 13
sq.

34

GAI INSTIT. I 126-128.
sun . 126. E quidem se ui queniadmodum
po es a e
libe en u ,
ex
his in ellege e possumus, quae
de se ás
manumi endis supe ius exposuimus.
127.
1
$i ne o
in
y
qui
n po es a e
pa en is sun ,
mo uo eo sui
iu is
^.un ,
sed
hoc
dis inc ionem
ecipi ; nam
mo uo
pa e sane
omni modo
ui
iliaeue sui iu is ^e . iciun u ; mo uo
ue o auo
non
omni
modo nepo es
nep esue
sui
iu is
un ,
sed
i a si
pos
mo em aui
in
pa is sui po es s,-
em ecasu i
non
sun .
i aque
si
mo ien e auo
pa e
eó um e 2. ii a e
in
po es a e
pa is ue i ,
uno pos
obi um
aui
in
pa is
sui po es a e iun ;
si
ue o is,
quo
empo e auus mo i u , au iam mo uus
es
au
exii
de
po es a e
pa is, unc hi,
quia in
po es a em2
34
eius cade e
non
possun , sui iu is iun .
12
8.
Cum
au em is, cui ob aliquod male icium
3
ex
lege Co nelia
agua
e igni in e dici u , ciui a em Romanam ami a ,
sequi u , u quia
l
eo
modo ex nume o
ciuium Roma-
no um olli u , p oinde ac mo uo eo desinan libe i
in
po es a e eius esse: nec enim
a io
pa i u , u pe e-
g inae condicionis
homo
ciuem Romanum
in
po es a e
habea . pa i a ione e
si
ei,

in
po es a e pa en is
si ,
agua
e igni in e dic um
ue a,
desini
in
po es a e
pa en is esse,
quia
aeque
a io non
pa i u , u pe e-
g inae condicionis
homo in
po es a e si ciuis Romani
1)
supplemen a deben u Ins .

2) pa is
usque
ad
po e-
s a em
om.
V.

3)
au
uelu
inse endu z es au
ex lege Co -
nelia
u glossema cum K uege o delendum.

4) qui V.
11
?2 uo
§ 126.
=
no a a
sun .
§ 127.
=
1, 146. 2, 156.
1, 7, 41
(Mod.
apol.
c.
68.
§ 128.
in a
1, 161.
uo]
D.
37, 4,
3, 153.
I.
1, 12
p .
supe ius]
c .
sup a
1, 21
e quae ,ibi
_
I.
1, 12 p .
c
Gai epi .
1, 6
p . Ulp.
10, 2.
in a
D.
1, 6,
5 (
Ulp.
2829). 25, 3, 3, 2
(Ulp.
982).
189). 1, 7, 40
p . (Mod.
2).
G-ell.
1, 12, 4.
A_pul.
Gai epi .
1, 6, 1. Ulp. 10/1
(Mod.
148). p oinde ao mo -
38, 2, 4, 2
(Paul.
595).
i
n a
I. 1, 12, 1.
c .
D.
38, 10, 4, 11
1, 8 (
Ulp.
1099).
i
GAI INSTIT. 1129-132.

35
eo ^^
1111(
pa en is.
129.
Quod
si ab
hos ibus cap us
ue a
pa ens,
quamuis se uus
1
hos ium ia ,
Lamen
pende ius libe o-
um p op e ius pos liminii,
quo'
hi, qui
ab
hos ibus
cap i sun ,
si
eue si ue in , omnia p is ina iu a eci-
piun ; i aque eue sus habebi libe os
in
po es a e: si
ue o illic mo uus si , e un quidem libe i sui iu is;
sed
u um
ex
hoc empo e, quo mo uus es apud
hos es pa ens, an ex illo, quo
2
ab hos ibus cap us es ,
dubi a i po es . ipse quoque ilius nepo
^
sue si
ab
ho-
s ibus cap us
ue a,
simili e dicemus p op e ius pos -
liminii po es a em quoque pa en is
in suspenso
=esse.
130.
P ae e ea exeun libe i ui ilis sexus
de
pa en is
po es a e,
si
lamines
Diales
inaugu en u , e eminini
35
sexus,
si
ui gines
Ves ales
capian u .
131.
Olim quo-
que,
quo
empo e populus Romanus
in La inas . egiones
colonias
deduceba , qui iussu pa en is
in
coloniam
La inam
nomen
dedissen , desineban
in
po es a e pa-
en is esse,
quia
e ice en u al e ius ciui a is
cines.
132.
P ae e ea
emancipa ione desinun libe i
in
po-
es a e
3
pa en um esse.
sed
ilius quidem
ibus
man
-
1) se uo V.

2) quod V.

3) po es a em
V.
§ 129.
=
I.
1, 12, 5.
c . Gai epi .
1, 6, 2.
Ulp. 10,
4.
Paul.
2, 25, 1. se uus hos ium]
c . I.
1, 3, 4.
D.
1, 5, 5, 1
(Ma -
(jan.
45). pende ius]
c D.
14, 6, 1, 1
(Ulp.
874). 38, 7, 2, 3
(
Ulp.
1198). ius pos liminii]
c . D.
49, 15, 19
(Paul.
1893).
Boe h. 1.
4
ad Cic. op.
8, 36
(p.
336
ed. Bai e ). Fes . s.
y.
pos li ninium p.
218
(B uns
II
6
, 23). Isid. o ig.
5, 27, 28. dubi-
a i po es ]
c . D.
49, 15, 22, 2
(Iul.
761). 49, 15, 12, 1
(T yph,
13). 49, 15, 18
(Ulp.
2799). simili e
e c.] c . D.
49, 15, 14 p .
(Pomp.
424). 28, 2, 31
(Paul.
1626).
§ 130.
c . Ulp.
10, 5.
in a
1, 145. 3, 114.
Tac. ann.
4, 16.
Gell.
1, 12, 9.
Plu . Num.
10
(B uns
I
s ,
9).
Anab os. de Z i gin.
1, 4, 15.
epis . ad Valen in. I.
18, 11.
§ 131.
c . Cic. p o Caec.
33, 98.
p o domo
30, 78.
p a
Balbo
11, 27-13, 31.
Boe h. 1.
2
ad Cic. op.
4, 18
(p.
302
ed. Bai e ).
§ 132.
c . Gai. epi .
1, 6, 3.
Ulp.
10, 1. 1.
1,
12, 6.
in a
1, 135. 2, 141. 3, 6. 4, 79.
D.
28, 3, 8, 1 (
Ulp.
2510). C. 8, 48
Pa^'
o ^^
^ p
Rp^
GAI INSTIT. 1133.
cipa ionibus, ee e i ue o libe i siue asculini sexos
siue eminini una mancipa ione exeun de pa en ium
po es a e: lex enim XII abula um an um in pe sona
ui de ibus mancipa ionibus loqui u his ue bis: `si
pa e
e '
ilium uenum dui , a pa e ilius libe es o'.
eaque
es i a agi u : mancipa pa e ilium alicui; is
eum uindic a manumi i : eo ac o eue i u in po e-
s a em pa is; is eum i e um mancipa uel eidem uel
alii (sed in usu es eidem inancipa i) isque eum pos ea
simili e uindic a manumi i ; eo ac o u sus in po e-
s a em pa is eue i u
2
;
e io pa e eum mancipa
uel eidem uel alii (sed hoc in usu es , u eidem man-
cipe u )
eaque
mancipa ione desini in po es a e pa is
esse, e iamsi nondum manumissus si , sed adhuc in
36 causa mancipii.


3
'
S.
133.
4
Admonendi au em sumus libe um esse a bi ium
ei, qui i,lium e
ex
eo nepo em
in
po es a e habebi , ilium
quidem
de
po es a e dimi e e
5
,
nepo em ue o in po es a e
e ine e: uel
ex
diue so ilium quidem
in
po es a e e i-
ne e, nepo em ue o
manumi ie e,
uel omnes sui iu is e i-
ce e. eadem e
de
p onepo e
dic a
esse in ellegemus.
1) e
pos
pa e
e isimilius exidi quam pos
ilium;
quam-
quam Ulp.
10, 1
obs a .
2) ue i eue i u V. 3)
in pag.
36
paucissimis excep is nihil legi po ui ; c . apog aphi supplem.
ide u Gaius hic p imion adiecisse ilium e ia manum.issioné
sui iu is e ici;
2ci; c . Theoph.
1, 12, 6.
haec quae excepe in ,
cognosci iam ce io po es ex Gai epi . 1,
6, 3
med.: `Tamen
cum . . . .
in he edi a e succedi '.
c . Ins .
1, 12, 6
e ba `E
une ex edic o p ae o is'
e c.

4)
suppl. a Goesch. ex Ins .
1,
12, 7
e Dig.
1, 7, 28.

5) de po es a e
•
dimi e e
Ins .
pó e-
s a e dimi e e
Dig. c . §
134.
(49),
6 (a.
5
31).
Dionys.
2, 27.
Boe h. 1.
2
ad
Cie..
op.
4,
19
(p.
303, 17
sq. ed.
Bai e ). C.
I.
L.
VI 1537
1.
16
(B uns
I
b, 283).
§ 133.
c . Gai epí .
1, 6, 3.
D.
37, 4, 7
(Gai.
281). 37, 8, 3
(Ma een.
121). 38, 6, 6 (ü/p. 1101). 37,
8,
1,
4
(Ulp.
1124).
37,
4, 6, 3
(Paul.
579). 37, 8, 4
(Mod.
117). 37, 4,
.21
(111-0d:
11
6
).
36
P
e
^
l
^ P^
a l
11).
'' ,^op ^^
e
^
s^
,
^
{
^^
o
i^a
'^ ^
'`^

,
'a
e^cl
ao
'qu1.
"
1l
^'

1
o
e
;;,^ i
61ius
^üz
u
o ¡udic
^

e,
:el
'1ll
'
Í
e
áll
ead
:^o 1olell'
L:11'1
";
11:
1'ip8 0 C4
:
^ pa is ^
11(l
i
i
e
o ab eo
^ a is,
^^ n^aucipa
: ^ IJabeo
° Cllills e
^dÍa pa e
a guidel^
: ^ada in
^ ^^' illi iunl
;S^^IIó'id)n (1e111
Sgheuq.d,
^^
'
^
nec
^ 11Qn^L
^
^^'^ ^ i^aeipa ul
e
^13¢'
e,,
de
ln,
:'11111)),
.1

1n
3^
'^^ c
^T,,
$, g .10 _T_ ^ •
DE LA
GAI INSTIT. 1134-135.

FACOIaD D
E
DE
/
il
1P
134.
1
P ae e ea pa
/
en es e iam libe os
in
adop
•
• •
da os
in po es a e habe e desinun . e
in i
lio quidem,
si
in
adop ionem da u ,
es
mancipa iones
e duae
37
in e ceden es manumissiones p oinde iun , ac ie i
solen , cum i a
eum pa e
de
po es a e dimi i , u
sui iu is e icia u . deinde au
pa i
e nancipa u ,
e
ab
eo is, qui adop a , uindica apud p ae o em ilium
suum esse, e illo
con a non
uindican e
a
p ae o e
uindican i ilius addici u , au
non
emancipa u
pa i,
sed
ab
eo uindica is, qui adop a ,
apud
quem
in e ia 2
mancipa ione es :
sed sane
commodius es
pa i
e-
mancipa i.
3
in
ce e is ue o libe o um pe sonis, seu
masculini seu eminini sexus,
una
scilice mancipa io
su ici , e au eman cip an u
4
pa en i au
non
eman-
cipan u .
4
eadem e
in
p ouinciis apud p aesidem
p o-
uinciae solen ie i. 135. Qui ex
ilio
semel i e umue
mancipa o concep us es , lice
pos
e iam mancipa-
ionem pa is sui nasca u , amen
in
aui po es a e es ,
e
ideo ab
eo e emancipa i e
in
adop ionem da i
po es . a is, qui ex eo
ilio
concep us es , qui
in
e ia mancipa ione es ,
non
nasci u
in
aui po es a e:
sed
eum Labeo quidem exis ima
in
eiusdem mancipio
esse, cuius e pa e si : u imu au em hoc iu e, u
quamdiu pa e eius
in
mancipio si , pendea ius eius,
e
si
quidem pa e eius
ex
mancipa ione manumissus
e i , cada
in
eius po es a em,
si
ue o is,
duna in
man-
1)
`ini i-um hoc depe di u7n ex Goescheni e e es i u ione
ad sensum demons andum supple i'. Hu.

2) sed— e ia
pa im Scheu l, pa im Hu.
3)
sc. ab eo, cui in adop ionem
da u us es , ne aliam pe sonam, cuí mancipe u , adhibe e necesse
si . c . Scheu l, de modis libe os in adop . dandi, E lang.
1851.
4)
emancipa u V.
§ 134.
c . Plin. ep.
8, 18, 4.
Gel.l.
5, 19, 3.
Sue . Aug.
64.
Cic. de in.
1, 7, 24.
Te . apolog.
9, 7.
L
1,
12,
8.
C.
8, 47 (48),
11 (a.
530).
in a
2, 141.
3,
6. 4,
79.
§ 135.
c . I.
1, 12, 9.
sup
a
1, 132; 89.
IYRIBFR. ANTEI. REL. ED. i
II.

4
;,
és ' ^^'.
44
GAI INSTIT. 1161-165.
eo um coie in . 161. Mino siue media es kapi is
dÉ-
minu io
1
,
cum ciui as ami i u , libe as e ine u 2
quod accidi ei, cui agua e gni in e dic um ue a:
162. Minima es capi is diminu io, cum e ciui as e
libe as e ine u , sed s a us hominis conmu a u
quod accidi n his, qui adop an u , i em inh s, qua
coemp ionem aciun , e in his, qui mancipio dan u
quique ex mancipa ióne manumi un u ; adeo quidemy
u quo iens quisque mancipe u au manumi a u ,
o iens capi e diminua u . 163. Nec solum maio ibu
s
capi is
diminu ionibus ius adgna ionis co umpi u , sed
e iam minima; e ideo si ex duobus libe is al e um
pa e emancipaue i , pos obi um eius neu e al e i
agna ionis ju e u o esse po e i . 164. Cum au em,
ad agna os u ela pe inea , non simul ad omnes pe -
m
ine , sed ad eos an um,

p oximo g adu sun .
45
.
s.


---


. 17.

165. Ex eadem lege ni abula um libe a um
4
e
inpube um libe o um
5
u ela ad pa onas libe osque
eo um pe ine ; quae e ipsa u ela legi ima uoca u . ,
1) dimidia V. 2) e ine e u V. 3)
Hollweg s a ui
in his
17
e sibus Gaium p iniuna egisse de legi ima gen ilium
u ela, ad quam, lec o emi a u in a
3, 17.
quid seeu una
si , igno . , u .

4) libe a um V.

5) libe o um V.
§ 161.
=
I.
1, 16, 2. c
. Ulp.
11, 12.
D.
4, 5, 5
p . (Paul..
221).
sup a
1, 128.
§ 162.
=
I.
1, 16, 3.
c . Ulp.
11, 13.
D.
4, 5, 3, 1
(Paul.
220).
in a
3, 83. 4, 38. adop an u ]
c . sup a
1,
97sq.
coemp io-
nem]
c , sup a
1, 113
sq.
mancipio dan u ]
c . sup a
1, 117n.
ex naancipa ione manumi un u ]
c .
: sup a 1, 132.9q.
§ 163.
c . Ulp.
11, 9.
1.
1, 15, 3:
D.
26, 4, 2
(Ulp.
2832).
C. 5, 30, 4
(a.
498).
§ 164.
=
1.
1, 16, 7.
c . Gai epi .
1,
7,
1.
D.
26, 4, 9
(Gai.
264).
lex Salp. c.
29
in ine (B uns
1
6
, 147).
§ 165.
-_^
1.
1, 17.
c . Gai epi .
1, 7, 1. Ulp. 11, 3.
D
.
26,
4, 3
p . ( Ulp.
2838). 26, 4, 5 (
Ulp.
1000).
^
Schól. Bob.
ad C
j
e
.
p•
^Flacco
34, 84
(p.
244 B.).
Sc ip .
His . Aug.
31. An on.
11,
8.
Boe h. 1
4
ad Cic. op.
8, 33
(p.
335B.).

3,1
J.
s.
GAI INSTIT. I 166
-167.

45
non
quia
nomina im
ea
lege 'de hac u ela
caue u ,
sed
quia p oinde accep a es pe in e p e a ionem, a que
si ue bis legis
in oduc a
l
esse : eo enim ipso,
quod
he edi a es
libe o um libe a umque, si ¡ in es a i de-
46
cessissen , iusse a lex ad pa onos libe osue eo um .
pe ine e, c edide un ue e es uoluisse legem e iam u-
elas ad eos pe ine e, quia e agna os, quos ad he e-
di a em uocaui , eosdem e u o es esse iusse a .
[De iducia ia
u ela.
2
]
166.
Exemplo pa ono um e-
cep a es
3
e alia
u ela, quae e ipsa
legi ima uoca u .
nam
si
quis ilium nepo emue au p onepo em inpube es,
uel zliam nep emue au p onep em am pube es quam
inpube es al e i
ea
lege mancipio dede i , u sibi eman-
cipa en u , emancipa osque manumise i , legi imus eo um
u o
e i .
166
a
.
Sun e aliae u elae, quae iducia iae
uocan u , id es quae ideo nobis compe un , quia libe-
uin -capu mancipa um nobis uel a pa en e uel a
coemp iona o e manumise imus.
4
167.
Sed La ina um e
La ino um impube um
u ela
non omni modo ad manu-
misso es libe ino um
5
pe ine , sed ad eos, quo um
1) in oduc a
Ins .
accep a V.

2) de iducia ia
in
V
spa io elic o sc ip um es
pos
sequens
pa ono um. 3) e-
cep a es ] ec ae V.
hic inse ui K uege pa ag aphunz cozzz-
posi am
ex
Ins . Ius .
1, 18
e Gai.
1, 172 eumque
secu us es
Hu.; quam
nos
le i e mu a inzus. nam 'deinceps' ice adiec i i
ungen,
quod
ex
Ins . Ius . ecepe un e K . e Hu., in e
classicos auc o es unus Ulpianus usu pa i .
c . E.
Th. Schulze,
Z sch .
d.
Sa . S i g.
VIII, 290. 4)
`cum Gaius
de
u elis
idueia iis plu ali
nume o
loqua u , dubi a i po es , num eam
quoque, quae
in
Ins .
1, 19
sola
emansi , commemo a i . nec
amen hoc
loco inju ia
ei
a
lib a io ac a esse ide u .
c .
1, 175'.
Hu.'

5) liue is ineo um V.
§ 166.
c . I.
1, 18.
in a
1, 172; 175.
D.
26, 4, 3, 10
(Ulp.
2838). 0. 2, 20 (21), 5 (a. 293). 5, 61, 2 (1) (a. 294).
§ 166
a
. =
I.
1, 19.
sup a
1, 115.
in a
1, 172; 175; 195a.
Ulp.
11, 5.
D.
26, 4, 4 (Mod. 14).
§ 167.
c . Ulp. 11,
19.
sup a
1, 35.
in a
3, 56.
lex Salp.
23
(B uns
I
6
, 143). lege Iunia]
c . sup a
1, 22.
46
GAI INSTIT.
1168-172.
an e manumissionem ex iu e Qui i ium
ue un : unde
si
ancilla
ex
iu e Qui i ium
1
ua si , in bonis mea, a
me quidem solo, non e iam a e manumissa La ina
ie i po es , e bona eius ad me pe inen , sed eius
u ela ibi compe i ; nam i a lege Iunia caue u . i a-
que si ab eo, cuius e in bonis e ex iu e Qui i ium
ancilla ue i , ac a si La ina, ad eundem e bona e
u ela pe inen .2
168. Agna is e pa onis e libe o um capi um ma-
numisso ibus pe missum es emina um u elam alii in
iu e cede e; pupillo um au em u elam non es pe -
47
missum cede e , quia non uide u one osa, cum
em-
po e pube a is inia u . 169. Is au em, cui cedi u
u ela, cessicius u o ' uoca u . 170. Quo mo uo au
kapi e diminu o eue i u ad eum u o em u ela, qui
cessi
4
; ipse quoque, qui cessi , si mo uus au kapi e
diminu us si , a cessicio
5
u ela discedi e eue i u
ad eum, qui pos eum, qui cesse a , secundum g adum
in ea u ela habue i . 171. Sed quan um ad agna os
pe ine , nihil hoc empo e de cessicia u ela quae i u ,
cum agna o um u elae in eminis lege Claudia sub-
la ae sin . 172. Sed iducia ios quoque quidam pu a-
ue un cedendae u elae ius non habe e, cum ipsi se
one i subiece in . quod e si placea , in pa en e amen,
qui iliam nep emue au p onep em al e i ea lege man-
cipio dedi , u sibi emancipa e u , emancipa amque
manumisi , idem dici non debe , cum is e legi imus
u o habea u e non minus huic quam pa onis hono
p aes andus si .6
1) ue un —Qui i ium
suppl. Hu.

2) pe ine V.
3) u o
Goeschen.
uoca o V.

4)
co .
ex
cessaui
V.
5) a cessicio
Goeschen.
accessio V.

6)
es
V.
168.
c .
Ulp.
11,
6;
8;
17.
Boe h. 1.
4
ad
Cic.
op.
11, 46
(
p.
342
Bai .).
in a
1, 196.
§§ 169. 170.
c .
Ulp.
11, 7.
§ 171.
c .
Ulp.
11, 8.
sup a
1, 157.
§ 172.
c . sup a
1, 166.
i
n
a
1, 175. I. 1, 18.
?^.

io
;um
^.
bol
q
GAI INSTIT. I
173-182.

47
173. P ae e ea sena us consul o mulie ibus pe mis-
sum es in absen is u o is locum alium pe e e, quo
pe i o p io desini ; nec in e es , quam longe absi l
is u o . 174. Sed excipi u , ne in absen is pa oni
locum licea libe ae u o em pe e e. 175. Pa oni
I
au em loco habemus e iam pa en em, qui ex eo, quod
48
ipse sibi emancipa am
2
iliam nep emue au p onep em
manumisa, legi imam u elam nanc us es .
sed
3
huius
quidem libe i iducia ii u o is loco nume an u ; pa-
oni au em
4
libe i eandem u elam adipiscun u , quam
e pa e eo um habui . 176. Sed aliquando e iam in
pa oni absen is locu a pe mi i u u o em pe e e,
uelu i ad he edi a em adeundam. 177. Idem sena us
censui e in pe sona pupilli pa oni ilii. 178. Nam
e
5
lege Julia de ma i andis o dinibus ei, quae in legi-
ima u ela pupilli si , pe mi i u do is cons i uendae
g a ia a p ae o e u bano u o em pe e e. 179. Sane
pa oni ilius, e iamsi inpubes si , amen
6
libe ae e i-
cie u u o , quamquam in nulla e auc o ie i po es ,
cum ipsi nihil pe missum si sine u o is auc o i a e
age e. 180. I em si qua in u ela legi ima u iosi au
mu i si , pe mi i u ei sena us consul o do is cons i-
uendae g a ia u o em pe e e. 181. Quibus casibus
saluam mane e u elam pa ono pa onique ilio mani-
es uln es . 182. P ae e ea sena us censui , u si u o
1) absi
K uege .
abe i V.

2) em mancipa am V.
3)
add. Polenaa .

4)
pa oni au em] au em pa oni V.
5) e
V.

6)
addidi Hu.
§§ 173. 174.
c . Ulp.
11,
22.
§ 175.
c . sup a
1, 166; 172.
I.
1, 19
cu7n Theophilo.
§§ 176. 177.
c . Ulp.
11, 22.
§ 178.
c . Ulp.
11, 20.
D.
23, 3, 61
p . (Clem.
5). 26, 5, 3
Ulp.
2018). 26, 5, 7 (
Ulp.
2255). lege Iulia]
c . sup a
1, 145.
§ 179.
c . I.
1, 25, 13.
§ 180.
c . Ulp.
11, 21.
D.
26, 1, 17
(Paul.
1781). 26,
4,
10,
1
(He m.
51). 26, 1, 1, 2; 3
(Paul.
556).
§ 182.
c .
Ulp.
11, 23.
D.
40, 5, 41,
'2 (Scae .
287). 26,
2,
11,
1-3
(Ulp.
2835). C. 5, 36, 2
(a.
228). 5, 36, 4
(a.
260).
^
1
89 ^
GAI INSTIT. I 183-185.
pupilli pupillaeue suspec us a u ela emo us si sine
ex us a causa ue a excusa us, in locum eius alius
u o da u , quo ac o p io u o ami i u elam,
49
183. Haec omnia simili e e Romae e in p ouinciis
obse uan u , scilice u in p ouinciis a p aeside p o-
uinciae u o pe i
debea .
184.
Ohm cum legis ac iones in usu e an , e iam
ex illa causa u o daba u , si in e u o em e mu-
lie em pupillumue lege
2
agendum e a : nam quia ipse
u o in e sua auc o esse non po e a , alius daba-
u , quo auc o e legis ac io pe age e u : qui diceba-
u p ae o ius u o
a
, quia a
4
p ae o e u bano da-
ba u .
5
sed pos subla as legis ac iones quidam pu an
hanc speciem dandi u o is in usu esse desisse; aliis
au em
place adhuc
6
in usu esse, si legi imo iudicio
aga u .
185.
Si cui nullus omnino u o si , el da u in
u be Roma ex lege A ilia a p ae o e u bano e maio e
pa e ibuno um plebis, qui A ilianus u o uoca u ;
in p ouinciis ue o a p aesidibus p ouincia um
ex
lege
1) e V.
`
ce e um
supplemen o u in ed. K ueg.
h.
1.
non
opus,
cum Romae
a
p ae o e
u bano
u o em pe i Gaius ipse
iam
an e
dixe i '. Hu.
2) pupillumue lege] pupillumqe
legem V. 3) u elae V. 4) au V. 5) da u V. 6) a hunc V.
§ 183.
c .
Ulp.
11, 20.
lex Salp.
c.
29
(B uns
I
s
,
146).
§ 184.
c .
Ulp.
11, 24.
I. 4,
10
p .
1, 21, 3.
D.
26,
1,
5
(Pomp.
641). 26, 1, 3, 2-4 (
Ulp.
2837). 27, 3, 9, 4 (
l7lp.
1014).
26, 1, 4
(Paul.
1780). C. 5, 44. quia ipse u o
e c.]
c . D.
26,
8, 22
(Lab.
216). 26, 8, 1 p . (
Ulp.
2425). 26, 8, 5
p . ( Ulp.
2854).
legi imo iudicio]
c .. in a
4, 103
sq.
§ 185.
= I. 1, 20
p .
c .
Gai epi .
1, 7, 2.
Ulp•
11, 18.
in a
1, 195.
D.
3, 1, 3
p . ( Ulp. )
290 46, 7, 3 5
(Ulp.
1704).
lex A ilia]
c .
Li .
39, 9.
Cic. Ve .
2, 1, 56, 146. (
Boe h.. 1:.,4
ad
Cic.
op.
8, 33
(p.
335, 2
Bai . ;
u bani ae o is iu isdic lone
o ma u ).
Schol.
Sin.
45. 54. 1. Iulia e Ti ia]
c . Diod.
37,
8, 4
Dind. (.Exce p . Voles.
p.
397).
Theoph.
1, 20
(p.
76
Fe •):
Schol.
Sin.
54.
lex
Sa lp.
29
(B uns
I
s
,
1
47).
Pap. Oxy.
720
•
c .
Wilcken A ch.
.
Papy us o sch.
III, 313.
48
181
a
^

}
Í
a^ ^
b
j
os
u
aa^
lsq
h
h
4
j^1
^
';,.1110T
pe í
.1;i1
111
^P °s es '
11
u
N^Eshis
•
o quae aml
M
,}^ loma
^^
dubi a
ul
..,
egU i su.
;Vó ie, quos
^°^^e su:ñci
.^ b
esse
dig
,^u3
Su.pici
uedide un
á
I, Sed
lll1
i^ ium
iu e
Ps , u1
•
a^ ^a e^
e ,
111
1
â
á
1Íi,1-
§ 186.
—
I.
1,
20,
2824). 26, 2, 10, 3;
4 (
3, 9, 2 (
Ulp.
1014).
§ 187.
=
I.
1, 20,
(Pap.
347). 26, 1, 15 (
§ 188.
c . Ulp.
11,
Bai .).
§ 189.
=
I.
1,
20, 6. sup a] 1, 55.
1.
c . I.
1,
14, 3.
D.
26, 2, 10
p . (Ulp.
Ulp.
2830). 26, 2, 11 p . (
Ulp.
2835). 27,
2.
c . D.
26,
4, 1,
2 (
Ulp.
2529). 27, 3, 8
Ulp.
2844).
2.
Boe h. 1.
4
ad Cic. op.
8, 33
(p.
334sq.
GAI INSTIT. 1186-189.

49
hxlia e Ti ia.
186.
E
ideo si
cui
es amen o u o
sub condicione
au
ex die
ce o da us si , quamdiu
condicio au dies pende ,
u o
da i po es ; i em
si
pu e da us ue i , quamdiu nemo he es e
gis a
1
,
amdiu
ex
lis
legibus
u o
pe endus es ; qui desini
u o
esse, pos eaquam aliquis
ex es amen o u o
esse coe-
pe i .
187.
Ab
hos ibus quoque u o e
cap o ex
his
legibus
u o
pe i debe ; qui desini
u o
esse,
si
is,
qui cap us es ,
in
ciui a em eue sus ue i : nam e-
ue sus ecipi u elam
ju e
pos li.minii.
188.
Ex
his appa e , quo sin species
2
u ela um.
50
si
ue o quae amus,
in
quo
g
ene a hae
3
species didu-
can u
4
, longa e i dispu a io: nam
de ea e
ualde
ue e es dubi aue un . nosque
5
diligen ius hunc ac a-
um exsecu i sumus e
in
edic i jn e p e a ione e
in
his lib is, quos
ex Quin o
Mucio ecimus: hoc solum6
an ispe su ici admonuisse, quod quidam quinque
gene a
esse dixe un , u Quin us Mucius; alii ia, u
Se uius Sulpicius; alii
duo,
u Labeo; alii o
gene a
esse c edide un , quo e iam species essen .
189.
Sed
inpubé es quidecn
in u ela
esse omnium
ciui a ium
ju e
con ingi ;
quia id
na u ali a ioni
7
con-
ueniens es , u is, qui pe ec ae ae a is
non
si , al e-
ius
u ela
ega u , nec e e ulla ciui as es ,
in qua
li
h

1)
exs a
el
exis i
Polenaa . sed c . Ins . Ius .

2), spe-
ciesins
V.

3) haec V.

4) deducan u V.

5) nosque
1,1

Kalb.
nos qui V. 6) solum
Hu.
o um V. an um
Polenaa .
, l

c .
in a
3, 33.

7)
a ione
V.
j
u e
Ins . Ius .

GAI INSTIT. I 190-192.
50
non
lice pa en ibus libe is suis inpube ibus
es amen ol
u o em da e; quamuis, u
2
s up a
diximus,
soli
ciue
s
,
Romani uidean u an um libe
os
suos
in
po es a e
habe e.
190.
Feminas ue o pe ec ae ae a is
in
u ela
esse e e nulla p e iosa
a io
suasisse uide u : nam,
quae uulgo c edi u ,
quia
leui a e animi ple umque
decipi in u e aeg 3um e a eas u o um auc o i a e
egi, magis speciosa uide u quam ue a; mulie es enim
quae pe ec ae ae a is sun , ipsae
4
sibi nego ia ac an
,
,
51
e
in
quibusdam ^ causis dicis
g a ia u o
in e poni
auc o i a em suam; saepe e iam inui us auc o ie i
a
p ae o e cogi u .
191.
Unde cum u o e nullum
ex
u ela
iudicium mulie i da u
6
:
a ubi pupillo um
pu-
pilla umue nego ia
u o es
ac an , eis
7
pos
pube -
a em u elae iudicio
s
a ionem eddun .
192.
Sane
pa ono um e pa en um legi imae u elae uim aliquam
habe e in ellegun u eo, quod hi neque
ad
es amen,
um aciendum neque
ad es
mancipi alienandas neque
ad
obliga iones suscipiendas auc o es ie i cogun u ,
p ae e quam
si magna causa
alienanda um e um man-
cipi
9
obliga ionisque suscipiendae in e uenia .
x0
eaque
1)
co.
s . V.

2) an V.

3) hispeciosa V.

4) ipsi V.
5) u ele V.

6) da um V.

7) ac an eis
C ame .
ae-
ans ei V.

8) iudici V.

9) mancipio V.

10)
in e -
uenian V.
§ 190.
c . sup
a
1, 144.
in a
2, 122.
Ulp.
11, 25; 27.
D.
26,
5, 26
(Scae .
245).
Cic. op.
11, 46
c. Boe h. ad h. 1.
(p.
342,
20
Bai .).
§ 191.
=I.
1, 20,
7.
§ 192.
c . Ulp.
11, 27.
Cic. p o Ilacco
34, 84.
ad
es a a.'
ac.]
c . in a
2, 112; 118; 122. 3, 43.
Ulp.
20, 16. 29, 3.
ad
es
mane. al.]
c . in a
2, 47; 80.
F . Va .
1
(Paul.
1782). 45
(Paul.
1011). 259
(Pap.
693). oblig. susc.]
c . in a
3, 911'
108; 176.
sup a
1, 176;
178; 180.
F . Va .
110
(Paul.
1511
D.
23, 3, 60
(Cels.
92).
Cic. p o Caec.
25, 72.
p o Flaeco
35,8
C. I. L.
IV
Suppl.
154
(B uns
1
6
, 292, 8). C. I. L. VI
102
(B uns
I
e
,
296).
C. I. L
XIII 7521 =
Dessau
7473.
eaque
omnia]
c . D.
26, 4, 1
p . ( Ulp.
2529). C.
I. L.
VI
1527 ZJI
15. 21
(B uns I
6
,
283).
319o:
1011-
1/1
13 11
?
'
,
^
/1i

^
óc

osl
1
os
lo^'Ple$
o
^
niD01
^
i'3e; sed
^^CB? les ^
auc
19^ Tu el;
;óe o u^ae e
1
^
al e ius
:
^al
6ducial'io.
"'
1^, Po es ^
^ ^le ius
gene
^i1; l^e eui^
:^^ ^ p ouincia
111e1 esse n
31 um
is
ei
^maucipa
sa a
^ e u o em
>>iem, a quc
4
1
)
pe iñe
+
co
u aha I
P17
1193,
^
1
194
,
c
'
¢1
+
16,137
^ (B ^,s
119)
xa
p
e
T,j
a
G3.
9
,6
3
^
11111
1/.
pl.
Zi
i95,
1 1954, cc
GAI INSTIT.
I
193-195
a
.

51
omnia ipso um
causa
cons i u a sun , u
quia ad
eos
in es a a um mo ua um he edi a es pe inen
1
,
neque
pe
es amen um e
g
cludan u
ab
he edi a e, neque alie-
na is p e iosio ibus ebus suscep oque ae e
alieno
mi-
nus locuples
ad
eos he edi as pe uenia . 193.
Apud
pe eg inos non
simili e , u apud
nos, in u ela
sun
eminae; s
ed
amen ple umque quasi
in u ela
sun :
u ecce
2
lex Bi hyno um,
si quid
mulie con aha
3,
ma i um auc o em esse iube au ilium
4
eius pu-
be em.
194. Tu ela
au em libe an u ingenuae quidem ium
libe o um iu e, libe inae ue o qua uo ,
si
in pa oni5
libe o umue eius
legi ima u ela
6
sin ; nam e ce e ae,
quae al e ius gene is
u o es
haben , uelu A ilianos
au
iducia ios,
ium libe o um iu e
u ela
libe an u .
52
195.
Po es au em plu ibus modis
libe ina
u o em
al e ius gene is habe e, uelu i
si a émina
manumissa
si ;
ime
enim
e
lege A ilia pe e e debe u o em, uel
in
p ouincia
e lege Iulia
e Ti ia: nam
in
pa onae
u ela
esse
non
po es . 195
a
. I em
si
si
a
masculo
manumissa e auc o e eo coemp ionem ece i , deinde
emaneipa a e manumissa si , pa onum quidem ha-
be e u o em desini , incipi au em habe e eum u-
o em,
a quo
manumissa es , qui iducia ius dici u .
1) pe ine V.

2) u ecce
Hollweg.
ui haecce V.
3) con aha
Lachm.
ha
V.

4) ilius V.

5) libe o um
-pa oni
suppl. Hollweg.

6) u um V.
§ 193.
c . Cic. p o
p
'lacco
30, 74.
Te . And .
1, 5, 60 = 295.
§ 194.
c . sup a
1, 145.
in a
3, 44.
Ulp.
29, 3.
Dosi h.
15.
j;

D. 50, 16, 137
(Paul.
938).
Plu .
Nu
m
.
10.
C. I. L.
VI 10246.
10247
(B uns
I
6
, 295). 1877
(Dessau
1910). VIII
4573.
pa-
1;

py is saepe legi u :
; copis
x pio
x
P
n
uca ío Ga
(
g
x co cSc-
^;.

xaico)
xa c

`
Pc:o^,a ',co ^^^
(BOU.
94. 96. 131. 717. 863. 920_
1
111 I
CPR.
3.
9. 63.
140. 176. 227.
Pap. Lond.
II 171 b.
Pap. G en .
II 85.
Pap. Lips.
3 I 3; 7. II, 6. 4, 8. 5 II 5. 29, 2.
A ch. . Pa-
py us o sch. I,
299, 17).
§ 195.
c .
sup a
1, 185.
^,,

§ 195
a
.
c . sup a
1, 115.
GAI INSTIT. I 195b-198.
195 b
.
I em
si
pa onus
eiusue ilius
el
in
adop ionem se
dedi , debe libe a
e lege A ilia
u
Iulia e
Ti ia u-
o em pe e e. 195°. Simili e ex iisdem legibus pe e e
debe u o em libe a
l
,
si pa onus decesse i nec
ullum ui ilis sexus libe o um in amilia
elique i .
196. Masculi
au em
eum
2
pube es esse coepe in , u ela
libe an u :
pube em au em
Sabinus quidem e Cassius
ce e ique nos i p aecep o es eum esse pu an
3
,
qui
habi u co po ís pube a em os endi , id es eum,
qui
gene a e po es ; sed in his, qui pubesce e non possun ,
quales sun spadones, eam ae a em esse spec andam,
cuius ae a is pube es iun ; sed diue sae scholae auc o-
53 es
annis pu an pube a em aes imandam, id es eum

. s. pube em esse exis iman ,
qui

annos expleui . I
4

o a pag.

54
197. . . . . ae a em pe uene i , in qua es suas ue i
'
s
'
possi , sicu i apud pe eg inas gen es cus odi i supe ius
indicauimus. 198. Ex iisdem causis e in p ouinciis a
p aesidibus ea um cu a o es da i uolun .5
1) bus a V.

2) au em cum
e isimile S udemundo isum
es .

3)
lib a ius al e am syllabam e o e bis sc ipsisse ide u .
4)
in p.
53
Gaius p imum de pube a e Ne a ii P isci sen en-
iam ( Ulp.
11, 28)
addidisse, deinde ad eas pe sonas, quae in
cu a ione sun (c .
1, 142. 143),
a.nsiisse ide u , c . Epi .
1, 8.
quid pos ea speciali e Gaius ac a e i , in ince o
.
elinquimus.
5)
uolui
Hu.
solen
Lachmann.
§
195
b
.
c . I.
1, 22, 4.
Ulp.
11, 9.
§ 195°.
c . sup a
1, 179.
Li .
39, 9.
§ 196.
c :
sup a
1, 168; 189; 103.
Ulp.
11; 28.
Paul.
3,
4
a
,
1;
2. I. 1, 22 p .
D.
27, 3, 4
p . (Paul.
1786). 28, 6, 2 (
Ulp.
2469). 28, 1, 5 (
Ulp.
2468). C. 6, 22, 4 (a. 294). 5, 60, 3 (a. 529).
.Senec. cons. ad 1Vla ciam
24, 1.
Quin il. ins . o .
4, 2, 5.
Cass.
Dio
54, 16, 7.
Fes . s.
.
pubes p.
250. 251.
Te ull. de anima
38.
de i g. eland. c.
11.
Mac ob. Somn. Scip.
1, 6, 71.
Sa u n.
7, 7, 6.
Se . ad Ve g. Bucol.
8, 40.
ad Aen.
7, 53.
Isid. o ig.
11, 2, 13.
lex col. Iul. Gen. c.
98
(B uns
I
6
, 132),
§ 197.
c . sup a
1, 189.
Gai epi .
1, 8. Ulp. 12, 4. 1:'
,01'
:23
p . Sc ip . .
g
is . Aug. M.An on.
10, 12.
Isid. o ig.
10, 53•
§ 198.
c . D.
26, 5, 8, 3
(Ulp.
2293). 27, 10, 2 (Paul. 1061).
52
1
^^a
GAI INSTIT. I 199-200.

53
199. Ne amen e pupillo um e eo um, qui in cu a-
ione sun , nego ia a u o ibus cu a o ibusque consu-
man u au deminuan u , cu a p ae o , u e u o es
e
cu a o es eo nomine sa isden . 200. Sed hoe non
es pe pe uum; nam e u o es es amen o da i sa is-
da e non cogun u , quia ides eo um e diligen ia ab
ipso es a o e p oba a es ; e cu a o es, ad quos non
e
1
lege cu a io
2
pe ine , sed
qui
uel a consule uel a
p ae o e uel a p aeside p ouinciae dan u , ple umque
non cogun u sa isda e, scilice quia sa is
hones i
elec i
sun .
1) non e] nonne V.

2) cu a o V.
§§, 199. 200. =
L
1, 24
p . c . in a
4, 99.
D.
26, 4, 5, 1; 3
(
Ulp.
1000). 2, 8, 8, 4
(Paul.
259).
Ti .
27, 7. 46, 6. C. 2, 40(41), 4
(a.
294).
Ti .
5, 57. 5, 42. a consule]
c . Sue . Claud.
23.
Plin.
ep.
9, 13, 16.
Sc ip . His . Aug. M. An on.
10, 11.
I.
1, 20, 3.
IVRI3PR. ANTEI. REL. ED. VII.

5
i
36'
1
3.
1,
1
81,
60

GAI INSTIT.
II 30-33.
cipa i possun .
30.
Usus uc us
in
iu e cessionem an-
um ecipi : nam dominus p op ie a is alii usunQ-
uc um
in
iu e cede e po es , u ille usun..i uc um
habea e ipse nudam p op ie a em
e inea .
ipse usu-
uc ua ius
in
iu e cedendo
domino
p op ie a is usum-
uc um e ici , u
a se
disceda e conue a u
in
p o-
p ie a em; alii ue o
in
iu e cedendo nihilo minus ius
suum e ine : c edi u enim
ea
cessione
nihil
agi.
31. Sed
haec scilice
in
I alicis p aediis i a sun ,
quia
62
e ipsa p aedia mancipa ionem e
in
iu e cessionem
ecipiun . alioquin
in
p ouincialibus p aediis siue quis
usum uc um siue ius eundi agendi aquamue ducendi
uel al ius ollendi aedes au
non
ollendi, ne lumini-
bus
uicini o icia u , ce e aque similia iu a cons i ue e
ueli , pac ionibus e s ipula ionibus
id
e ice e po es ;
quia
ne ipsa quidem p aedia mancipa ionem au
in
iu e cessionem ecipiun .
32. Sed'
cum usus uc us
e hominum e ce e o um animalium cons i ui possi ,
in ellege e debemus ho um
2
usum uc um e iam
in
p ouinciis
pe in
iu e cessionem cons i ui posse.
33.
Quod au em diximus usum uc um
in
iu e cessio-
nem an um ecipe e,
non
es eme e dic um, quamuis3
e iam
pe
mancipa ionem cons i ui possi eo, quod
in
mancipanda p op ie a e de ahi po es ;
non
enim ipse
usus uc us mancipa u ,
sed cu a in
mancipanda p o-
p ie a e deduca u , eo i , u apud
4
alium usus uc us,
apud alium p op ie as si .
1
¡
ac e
1) ecipiun . Sed] ecipiun ' e V. ecipiun . E
Boecking.
2) hono um V. 3) quamuis
Goeschen.
quod
j
is V. 4) apu u V.
§.3O.
c . Paul.
3, 6, 32.
F . Va .
45. 47. 48. 49. 50. 54.
75, 4.
Ulp.
19, 11.
in a
2, 33. I. 2, 4, 3.
D.
23, 3, 66
(Pomp.
254). '
§ 31.
c . Gai epi .
2, 1, 3. I. 2, 4, 1. 2, 3, 4.
D.
7, 1,
3.29 .
(Gai. 494). 7, 1, 25, 7 (
Ulp.
2587).
§ 32.
c . D.
7, 1, 3, 1
(Gai.
494).
§ 33.
c . sup a
2, 30.
F . Va .
47
(Paul.
985). 50
(Pa a.
989).
D. 7,
1, 32
(Pomp.
775).

911BL1o
0'^-
FA
CUL TA^^,°.
GAI INSTIT.
II
34-38.
34.
He edi asuo ue
in
iu e cessione
q
q

^ ^^
^
ecipi .
35.
Nam
si
is,
ad
quem
ab in es a o
lé '

, . ':..
iu e pe ine he edi as,
in
iu e eam alii
an e
adi ionem
ceda ,
id
es an equam he es ex i e i , p oinde i he es
is, cui
in
iu e cesse i , ac
si
ipse
pe
legem
ad
he e-
di a em uoca us esse :
pos
obliga ionem ue o
si
ces-
se i , nihilo minus ipse
1
he es pe mane e ob
id
63
c edi o ibus
1
enebi u , debi a ue o pe eun , eoque
modo
debi o es he edi a ii luc um aciun ; co po a
ue o eius he edi a is p oinde anseun
ad
eum, cui
cessa es he edi as, ac
si
ei singula
in
iu e cessa uis-
sen .
36. Tes amen o
au em sc ip us he es
an e
adi am
quidem he edi a em
in
iu e cedendo eam alii
nihil
agi
2
; pos ea ue o quam adie i
si
ceda ,
ea
accidun ,
quae p oxime diximus
de
eo,
ad
quem
ab in es a o
legi imo
iu e pe ine he edi as,
si pos
obliga ionem
ín iu e ceda .
37.
Idem e
de
necessa iis he edibus
diue sae scholae auc o es exis iman , quod
nihil
uide-
u in e esse, u um
aliquis
adeundo he edi a em 3
ia
he es an inui us exis a .
4
quod quale si , suo
loco
appa ebi :
sed
nos i p aecep o es pu an
nihil
age e
necessa ium
he ede a, cu a in
iu e ceda he edi a em.
38.
Obliga iones quoquo
modo
con ac ae
nihil
eo um ecipiun : nam quod mihi
ab
aliquo debe u ,
id si
uelim ibi debe i, nullo eo um
modo,
quibus
es
co po ales ad
alium ans e un u ,
id
e ice e possum 5;
1)
ac edi o ibus
V. 2)
agi
V. 3)
he edi a ems a em
V.
4)
e
g
is an
V.

5)
possumus
V.
J
,
E
'
1

§
34.
c . Ulp.
19, 11.
Se . ad Ve g. .Aen.
3,
297.
ai'-
§
35.
c . in a
3, 85.
Ulp.
19, 12-14.
D.
44, 4, 4, 28 (
Ulp.
1681). C.
7, 75, 1
(a.
213).
Senec. de bene
6, 5, 3.
cesse i ]
`si e ipse he es, si- e is, cuius is iu i pos ea subiec us es , elu
11
,11'
.
si sua he es ilia
in
manum eius con ene i
(3, 84)'.
Hu. Va .
66
^
^
i,

. .
3, 16, 2.
1,

§ 36.
c . in a
3, 86.
Ulp.
19,
13;
14.
Plin. ep.
5, 1, 3.
§ 37.
c . in a
3,
87. suo
loco]
in a
2,
152sq.
§ 38.
c . sup a
2, 14; 19; 22.
in a
3, 176.
sl°uEm:
alú ^,
' a is i^
u
>n
11S
SibF
lue dn1:
ne l^
coulk :
ce e ^.
nenl a
usuá
S l ln (^:
n
e1ia^
i ui
l
iu e
e0
}
^^'';
n e
l
•
ci^auda"
nos
n
„
,^ ^^^
95^p
62
GAI INSTIT.
II 39-43.

sed opus es , u iuben e me u ab eo s ipule is; quae

;1i0

es e ici , u a me libe e u e incipia ibi ene i:

},
quae dici u noua io obliga ionis. 39. Sine hac
ue o

41.11
.

noua ione non po e is
1
uo nomine age e, sed debes

,11

64
ex pe sona mea quasi cogni o l au p ocu a o meus

1I^^^¡p)
expe i i.

i s

40. Sequi u , u admoneamus apud pe eg inos

;^I ibi

quidem unum esse dominium; nam au dominus
quis-

11 S'

que es au dominus non in ellegi u . quo iu e e iam

0 l

populus Romanus olim u eba u : au enim ex iu e

:I. 111

Qui i ium unusquisque dominus e a au non
in ellege-

,,ida
ba u dominus. sed pos ea diuisionem accepi
domi-

,?i
6e
nium, u alius possi esse ex ju e Qui i ium dominus,

;^iai^
l
alius in bonis habe e. 41. Nam si ibi em mancipi

;;,Ili»
neque mancipaue o neque in ju e cesse o, sed an um

^^^ui
 adide o, in bonis quidem uis ea es e ici u , ex

^hl o
ju e Qui i ium ue o mea pe manebi , donec u eam

;^^ ^
possidendo usucapias: semel enim imple a usucapione

ss c

p oinde pleno ju e incipi , id es e in bonis e ex

a uod
ju e Qui i ium ua es esse, ac si ea mancipa a uel in

.;; s;^L
ju e cessa
esse .
42.
Ysucapio au em ^
mobilium quidem

;^hibi a
 e um aa moconlple u , undi ue o e aedium biennio;

^ ui^
e i a lege mi abula um cau um es .

'^lioue u;
43. Ce e um
3
e iam ea um e um usucapio nobis

conpe i , quae non a domino nobis adi ae ue in ,

,
lea
: i em oli
1)
po e i
V.

2)
esse —au em
suppl. Lachmann.

;
11
11
'.
i
el c
3)
ce e a um
V.

:^m In
,
s
§ 39.
c . in a
4, 82; 86.

^`
§ 40.
c . sup a
1, 54; 35; 167.
in a
2, 88. 3, 166.
Theoph:

` 515,
1, 5, 4
(p.
25I+'e .).

?11,3,33p
§ 41.
c . sup a
2,
26.
in a
2,
204.
3, 80.
Ulp.
1, 16.
D.{ ^ e
pi
40, 12, 38, 2
(Paul.
1573).

PQU .6+
I
§ 42.
c .
Ulp.
19, 8.
I.
2, 6
p .
cum Theoph.
(p.
129
Fe .).

? 46, '

in a
2,
54;
204. C. 7, 31, 1
(a.
531).
Cic.
p o
Caec.
19, 54.

'^'
s
^
11

opic.
4, 23.
Plin. ep.
5, 1, 10.
Boe h. 1.
2
ad
Cic.
op. 4,
231

1
i
2cnde Isid. o ig.
5, 25, 30
(B uns
II
%
76).

'
I 18,
§§ 43. 44.
c . in a
2,
49.

Ulp.
19, 8. I. 2,
6
p .
D.
41,

°4931,
i
10, 5
(Ne .
36). 41, 3, 1
(Gai.
333).
^,
` '
4111',
49,,
Y–.
GAI INSTIT.
II
44-49.
siue mancipi sin eae es siue nec mancipi, si modo
eas ` bona ide accepe imus, cum c ede emus eum, qui
ade e , dominum esse. 44. Quod ideo ecep um uide-
u , ne e um dominio, diu ius in ince o essen , cum
su ice e domino ad inqui endam em suam anni au
biennii spa ium, quod empus ad usucapionem posses-
65
so i ibu um es .
45. Sed aliquando e iamsi maxime quis bona ide
alienam em possidea , non amen illi usucapio p o-
cedi , uelu si quis
2
em u i am au ui possessam
possidea
3
;
nam u i am lex xii abula um usucapi
p ohibe , ui possessam lex Iulia e Plau ia. 46. I em
p ouincialia p aedia usucapionem
4
non
ecipiun .
47.
I em
olim
5
mulie is, quae in agna o um u ela e a
s,
es mancipi usucapi non po e an , p ae e quam si ab
ipsa u o e
auc o e
adi ae essen : id i a lege
7
xü a-
bula um
cau um e al.'
48. I em libe os homines e es
sac as e eligiosas usucapi non posse mani es um es .
49. Quod e go uulgo dici u u i a um e um e ui
possessa um usucapionem pe legem xii abula um9
p ohibi am esse, non eo pe ine , u ne
ipse
u
quiue
pe uim
posside ,
usucape e possi (nam huic alia
a ione usucapio non compe i , quia scilice mala ide
lO
}u:

1) ea V.

2) qui V.

3) possidea u V.

4) usucapio V.
5) i em olim
Goeschen.
es V.

6) e an V.

7) legem Y.
8) m
( el
ea?) V.

9) legem XII abula um] lege
xII
ab. V.
110

legem
Ins . Ius .
§ 45.
c . in a
2, 49. I. 2, 6, 1; 2.
D.
47, 8, 6 (
Ven.
75).
41,
3, 33
p . (lul.
614). 41, 3, 4, 6
(Paul.
673).
Gell.
17, 7. lex
Julia e Plau ia]
c . D.
41,. 3, 33, 2 (Iul. 614). 41, 3, 4, 22; 23
(Paul.
674).
§ 46.
c . sup a
2,
7;
21. I. 2, 6 p .
C.
7, 31,
1, 2 (a.. 531).
§ 47.
c . sup a
1, 192.
in a
2, 80.
F . Va .
259
(Pap.
693).
F . Va .
1
(Paul.
1782).
Cic. ad A .
1, 5, 6.
p o Flacco
34, 84.
§ 48.
c . I.
2, 6,
1.
D. 41, 3, 9
(Gai.
110).
C.
7, 14, 6
(a. 293). 7, 22, 3 (a. 314).
Cic. de ha usp. esp.
14,
32.
G oma .
ed. Lachm. p.
56.
§ 49.
=
I.
2, 6, 3.
c . D.
41, 3, 24
(Pomp.
289).
63
G AI
IN
STIT.
II
50-51.
posside ),
sed
nec ullus alius, quamqua .n
ab
eo
bona

1 ide eme i , usucapiendi ius habea . 50. Vnde in ebus

. Q
mobilibus
non
acile
p ocedi , u bonae idei
p
ossesso i

^^;^1
usucapio
compe a ,
quia
qui alienam em uendidi e

; iol
adidi , u um commi i ; idemque accidi e iam,
si

101
ex alía causa
ada u .
sed -Lamen
hoc aliquando ali e

;?lil
se
habe ; nam
si
he es em de unc o commoda am au

;j
,
E i
loca am uel apud eum deposi am
1
exis imans eam esse

;;.;,111ia

66
he e di a iam, uendide i au donaue i , u um
non

0
commi i ;
i e a si
is,
ad
quem ancillae usus uc us

iiS o
pe ine , pa um e iam
2
suum esse c edens uendide i

,^
au donaue i , u um
non
commi i ; u um enim
sine

y
gca ,
a ec u u andi
non
commi i u . aliis quoque modis

,;^^e^ ^
accide e po es , u quis
sine
ui io u i em alienam

,^ he^'
ad
aliquem ans e a e e icia , u
a
possesso e usu-

i;
^^
capia u .
51.
Fundi quoque alieni po es aliquis
sine

°
1
ui
3
possessionem nancisci, quae uel
ex
neglegen ia
do-

;
'
^ ^
a
°
mini uace , uel
quia
dominus
sine
successo e deces-

^
°
^
se i uel longo empo e a ue i : quam
4
si ad
alium

'^^ u
l
bona ide
accipien em ans ule i , po e i usucape é

^0 {'
possesso ; e quamuis ipse, qui uacan em possessionem

^, L
a
nac us es , in ellega alienum esse undum,
amen
nihil

,ledi
^
^
hoc bonae idei
possesso i
ad
usucapionem noce ,
cum

`i's
em
inp oba a si eo um sen en ia, qui pu aue in u iuum

''^P'
ha^
undum ie i posse.

.^ Em
si
^aa
i

eum
deposi a a
Ins .
eundem posi am
V.

2)
e
V. •

^
eius
coni. Hu.
c .
Dig.

3) sine ni]
ine ui
co .
ex
in
eum V.

1
'1 po
4) gua a
Goeschen.
nam
V.

^
^ ,,ess
^u^a.
§ 50.
=
I.
2, 6, 3
ned. —
6.
c . D.
41, 3, 36
(Gai.
492).

1,
P
^ea^
u um
non
commi i — commi i u ]
=
D.
41, 3, 37
p .
quia

^
qui alienam]
c . C. 7,
26, 1
(a.
213). 7, 26,
7 (a.
294).
an-

1 62
cillae
usus uc us]
c .
Paul.
3, 6, 19.
u um enim]
c . in a

:lx¡, ^
3, 197.
aliis modis]
c . D.
17, 1, 57
(Pap.
639). 41, 8, 4
(Paul.
668).

^^ ^`
§ 51.
Fundi — a ue i ]
=
D.
41, 3, 37, 1.
c . I.
2, 6, 7.
D.

,1,1
se
41, 3, 38
(Gai.
493).
u iuum undum ie i posse]
c .
Sabin.
ap. Gell.
11,
18,
13
(lu isp .
p.
74).
D.
41, 3, 38
Gai.
493). 47,

,^
105
Z,
25
p ^. (

,
Ulp.
2862).

(

'111
4,3
151
,33,
64
GAI INSTIT.
II 52-56.

65
52. Ru sus ex con a io accidi , u qui scia alie-
nam em se posside e, usucapia , uelu si em he edi-
a iam, cuius possessionem he es nondum nac us es ,
aliquis possede i
1
;
nam ei concessum
es
usucape e,
si modo ea es es , quae ecipi usucapionem. quae
species possessionis e usucapionis p o he ede uoca u .
53. E in an um haec usucapio concessa es ,

e
67
es, quae solo con inen u , anno usucapian u . 54. Qua e
au em hoc casu e iam
2
soli e um annua cons i u a
si usucapió, illa a io es , quod olim e um he edi a-
ia um possessione
3
ipsae he edi a es usucapi c ede-
ban u , scilice anno: lex enim
g
li abula um soli
quidem es biennio usucapi iussi , ce e as ue o anno:
e go he edi as in ce e is ebus uideba u esse, quia
soli non es [quia neque co po alis ese;
e
quamuis
pos ea c edi um si ipsas he edi a es usucapi non posse,
amen in omnibus ebus he edi a iis, e iam quae solo
enen u
5
,
annua usucapio emansi . 55. Qua e au em
omnino am inp oba possessio e usucapio concessa
si , illa a io es , quod uolue un ue e es ma u ius
he edi a es adi i, u essen , qui sac a ace en , quo um
illis empo ibus summa obse ua io ui , u e c edi-
o es habe en , a quo suum conseque en u . 56. Haec
au em species possessionis e usucapionis e iam luc a-
i a uoca u : nam sciens quisque em alienam luc i-
1) poside i V.

2) hoc casu e iam] e iam hoc casu V.
16'


3) possessionesu V.

4)
uncis inclusa del. Polenaa amquam
glosse za. c . e iam Kalb, A chi . Lexicog . La in.
I, 88.
5) enean u V.
§
52.
c . in a
3, 201.
sup a
2, 9.
D.
41, 3, 29
(Pomp.
696).
Plin. ep.
5, 1, 10. si modo ea es es ]
c . sup a
2, 45
sq.
§§ 53. 54.
c . Cic. p o Flacco
34, 85.
ad A .
1, 5, 6.
op.
6, 29.
Senec. de bene .
6, 5, 3.
sup a ad
2, 42 ci .
§ 55.
c . Cic. de leg.
2, 19, 47
sq. p o Mu .
12, 27.
Fes .
.
sace p.
318
(B uns
II
6
, 34). Paul.
4, 3, 3.
§ 56.
c . D.
47, 2, 72 (71), 1
(Ia .
61). 41, 5, 2, 1 (Iul. 620).
41, 3, 33, 1 (Iul. 614).

77:
GAI INSTIT.
II 57-61.
aci . 57. Sed hoc empo e iam
i
non es luc a i a:

•
;,bl
nam ex auc o i a e
diui
2
Had iani sena us
consul um

01
ac um es , u ales usucapiones euoca e.n u ; e ideo

0
po es he es ab eo, qui em usucepi , he edi a em

U
pe endo p oinde
3
eam em consequi, a que si usucap a,

^n
62
68
non esse .
4
1 58. Necessa io amen he ede ex an e nihil
ipso ju e p o he ede usucapi po es . 59. Adhuc e jam

J idae
ex aliis causis sciens quisque em alienam
usucapi :

91
nam qui em alicui iduciae causa mancipio dede i

,li '`
uel in ju e cesse i , si eandem ipse possede i , po es

-P°a E
usucape e, anuo scilice ,
e iam
5
soli si si . quae spe-

aou'
cies usucapionis dici u usu ecep io, quia id, quod ali-

:u'
guando habuimus, ecipimus pe usucapionem. 60. Sed

:111.ia
cum iducia con ahi u au cum c edi o e pigno is

osi c
ju e au cum amico, quo
s
u ius nos ae es apud eum

>6
>d^'u
essen , si quidem cum amico con ac a si iducia, sane

1^ii
,
_
omni modo conpe i usus ecep io; si ue o cum c edi-

.,muis
o e, solu a quidem. pecunia omni modo conpe i , non-
dum ue o solu a i a demum compe i , si neque con-

1¡pol
duxe i eam em a c edi o e debi o neque p eca io

9^d, u
ogaue i , u eam em posside e lice e ; quo casu luc a-

13^D
i a usus capio conpe i . 61. I em si em obliga am

`^^Sl `
I^l
(B
ad
§ 57.
c . D.
4, 6, 17
p . ( Ulp.
432)?
43, 2, 1
p .
(Ed. Ulp.
1460).

;^ , 2 1
§ 58.
c . in a
3, 201. C. 7, 29, 2
(a.
293).

,11¡13 u
§ 59.
c .
Paul.
2, 13. 3, 6, 16. 5, 1, 1.
Plau . Bacchid.
3,

5 62,

3, 9 = 413.
T inu7nm.
1, 2,
79
= 116
sq. Cic. dé
o .
3, 17, 70.

^

p o _Maceo
2 1
51.
Boe h. lib .
4
adi
Gc.
op.
10, 41
(p.
340

'
^ 63'

Bai .; B uns
II
6
,
77).
Isid. o ig.
5, 25, 23
(B uns
11
6
,
85). C.

3
^l' ^99

I.
L.
II, 5042. 5406
(B uns
I
6
,
293). C.
I. L. IV
Suppl•
154

)
(B uns
I
6
,
291).
§ 60.
neque
p eca io
ogaue i ]
c .
D.
44 7, 16
(Iul.
217).
13,
7, 22, 3
(Ulp.
903).
Isid. o ig.
5,
25,
17
(B uns
11
6
,
84).
neque conduxe i ]
c .
D.
13, 7, 22, 3 (
Ulp.
903). 13, 7, 37
(Paul.
1111).
§ 61.
c . D.
23, 3, 54
(Gai.
48;
ad
edic um p ae o is
i ulo

de
p aedia o ibus).
18, 5, 9
(Scae .
11).
Va o
de
1. 1.
5, 40. 6,
7
4
•

^Aao u
(c
66
1)
e iam
V.

2)
add. Hu.

3)
p.!inde
V.

4)
esse
e
V.

5)
e iam
add. Lachmann.

6)
quod
V.
G'GAI INSTIT.
II
62-64.
i
l

ex p aedia u a possessionem usu ecipi: nam qui me -
usu^^.
ca u
a
populo, p aedia o appella u .
Ihuc
F,

62.
Accidi aliquando, u qui dominus si , alie-
nandae ei po es a em
non
habea , e qui dominus
usik

non
si , I
aliena e
possi .
63.
Nam do ale p aedium
69
iio dE^

ma i us
imi a mulle e pe
legem Iuliam p ohibe u
11.;

aliena e,
quamuis ipsius si uel mancipa um ei do is
111`


causa
uel
in
iu e cessum uel usucap um. quod quidem
ius u um
ad
I alica an um p aedia an e iam
ad
p o-
u,
6
'

uincialia pe inea , dubi a u .
64.
Ex
diue so agna us
e
p
^°^"

u iosi cu a o em u iosi
aliena e
po es
ex
lege xi
i
upok

abula um; i em p ocu a o

e sus
dimidius legi
(bu

nequi

1
2
es ; i em c edi o pignus e
x
pac ione
cum l

quamuis eius
ea es non
si .
sed
hoc o si an ideo
Te iu:
p
eduE;':
:

1) posside i V.

2)
Mommsen coll. Dig.
3, 3, 63
suppl.:
e p^;^


si quid, ne co umpa u , dis ahendum.
K uege coll. Ins .
2,.
1, 43
e Dig.
41,
1,
9, 4:
em
absen is, cuius nego io um libe a.
C^ul'

adminis a io el pe missa.
obli;^

.
Cic.
ad
A .
12, 14, 2. 12, 17.
p o
Balb.
20, 45 (=
Val.
Max.
8, 12, 1).
Li .
22, 60, 4.
Sue . Claud.
9.
Fes .
s.
.
manceps
p.
151
(B uns II
6
,13).
s.
.
p aes
p.
233
(B uns
II
6
, 27).
Schol_
Bob.
ad
Cic.
p o
Flacc.
32, 4.
p.
244
Bai . Ps. Ascon.
in
Cic.
Ve .
2, 1,
54,
112
p.
136
Bai . (B uns
II
6
, 75).
lex .Malac.
c. 64
(B uns
1
6
,
153).
§ 62.
=
I.
2, 8
p .
§ 63.
pa im
= I.
2, 8
p .
c .
Paul.
2, 21
b
, 2.
D.
29, 1, 16
(Paul.
599).
de undo
do ali
D.
i .
23, 5. C.
i .
5, 23. C. 5,
13, 15 (a. 530).
§ 64.
ex lege
áII
ab.]
c .
Ulp.
12, 2.
Auc .
ad
He en ..
1, 13, 23.
Cic.
de
in . 2, 50, 148.
D.
47, 2, 57, 4
(Iul.
343).
p ocu a o ]
c . D.
17,
1,
60,
4
(Scae .
234). i
i e ac edi o pignus]
c .
I.
2,
8
1.
Paul.
2, 5, 1.
D.
41 1, 46 (
Ulp.
1447). 10, 3, 6, 8
(
Ulp.
640). 10, 2, 29
(Paul.
391).
i .
20, 5. C.
i .
8, 28.
Sy .
d
m•
Rech sb. ed. B uns-Sachau
§
95
L. §
130
A m.
p.
272.
olim pac us]
c .
D.
47, 2, 74
(Ia .
62). 44,
3, 14, 5 (Scae . 192).
13, 7, 4 (
Ulp.
2874).
67

1111,,

n ' de
sibi populus ue
di
i eamque dominus possede i 1?
concessa es usus ecep io:
sed
hoc casu p aedium

ie eúi^^

biennio usu ecipi u : e hoc es , quod uolgo dici u
aed' e
^.,
jD
'41a111
Qiin
^Q
::5b
e e
,
,V1 9°oqn
4111
11
e
^
¡ i e
;,^ edlci;
^
ll
ae
'
.n a e
pe adl
í ddlCl lll'^
21 pa e
,mcnm p
1 si m
in con
,^
P
e ipan
^
a
^o lu^ui
u uma
esi
N id, gl
4s51,
^1
Theod
a
68

GAI INSTIT. II 65-68.
uidea u ie i, quod uolun a e debi o is in ellegi u
pignus aliena l, qui olim pac us es , u lice e c edi-
o i pignus uende e, si pecunia non solua u .
65.
E go ex his, quae diximus, adpa e quaedam
na u ali iu e aliena i, qualia sun ea, quae adi ione
alienan u , quaedam ciuili; nam mancipa ionis e in
iu e cessionis e usucapionis lus p op ium es ciuium
Romano um.
66.
Nec amen ea an um, quae adi ione nos a
iun , na u ali nobis a ione adqui un u , sed e iam
quae
1
occupando ideo
adep i e imus
2
,
quia an ea nul-
lius essen , qualia sun omnia, quae e na ma i
3
caelo
capiun u . 67. I aque si e am bes iam au uoluc em
au piscem
cepe imus, simul a que
cap um
ue i
hoc
animal,
s a im nos um i
4
, e eo
usque nos um esse
70
in ellegi u , donec nos a cus odia coe cea u ; cum
ue o cus odiam nos am euase i e in na u alem se
libe a em eeepe i
5, u sus occupan is i , quia nos um
esse desini : na u alem au em libe a em ecipe e uide-
u , cum au oculos nos os euase i , au lice in con-
spec u si nos o, di icilis amen eius
6
pe secu io si .
68. In iis au em animalibus, quae ex consue udine
1) quae
Goeschen.
ū
V (?).

2)
7-8 li e ae in V sa is
disce ni non possun ; nos ad sensum supple i7nus.

3) ma i-
que V.

4) cepe imus— i
suppl,. Hu. c . Ins i . 1. c.
5) pe cepe i V.

6) eius
Dig. Ins .
in
I
ei V.
§ 65.
c . I.
2, 1, 11.
D.
41, 1, 1
p . (Gai.
491).
F . Va .
50
(Paul.
989).
adi ione]
c . sup a
2, 19; 20.
D.
41, 1, 9, 3
(Gai.
491). mancipa ionis]
c . sup a
1, 113; 119. 2, 22; 23. in iu e
cessionis]
c . sup a
2, 24
sq.
usucapionis]
c . sup a
2, 41
sq.
§§ 66-68.
c .
D.
41, 1, 1, 1;
3
p .
2; 5
p .
5
(Gai.
491)
I.
2,
1, 12;
15.
§ 66.
c . D.
41, 2, 1, 1
(Paul.
656). 41, 2, 3, 21
(Paul.
659).
occupando]
c . D.
41, 1, 30, 4
(Pomp.
796). 41, 7, 1
(Ulp.
432).
§ 67.
c . D.
41, 1, 14
p . (Ne .
35). 41, 1, 44
(.Ulp.
630).
Plau . Rud.
4, 3, 31 = 971
sq.
§ 68.
c .
Coll.
12, 7, 10
=
D.
9, 2, 27,
12 ( Ulp: 623).
D.
10, 2, 8, 1 (
Ulp.
632).
GAI INSTIT. II 69-73.

69
abi e e edi e solen , uelu i columbis e apibus, i em
ce uis, qui
in
siluas i e e edi e solen , alem habe-
mus egulam adi am, u
si
eue endi animum ha-
be e desie in , e iam nos a esse desinan e ian
occupan ium: eue endi au em animum uiden u desi-
ne e habe e, cum eue endi consue udinem dese ue in .
69.
Ea
quoque, quae ex hos ibus capiun u , na u ali
a ione nos a iun .
70. Sed
e
id,
quod
pe
alluuionem nobis adici u ,
eodem iu e nos um i :
pe
alluuionem au em
id
i
uide u adici, quod i a paula im lumen
ag o
nos o
adici , u aes ima e
non
possimus,
quan um
quoquo
momen o
empo is adicia u : hoc es , quod uolgo di-
ci u
pe
adluuionem
id
adici uide i, quod i a paula-
im adici u , u oculos nos os alla .
71. llague si
umen pa em
aliquam ex uo p aedio escide i e
ad
meum p aedium pe ule i , haec pa s ua malne .
71
72.
A
si in medio
lumine
ínsula na a
si , haec eo um
omnium communis
2
es , qui
ab
u aque
pa e
luminis
p ope ipam p aedia possiden
3
;
si
ue o
non
si
in
medio
lumine,
ad
eos pe ine , qui
ab ea pa e,
quae
p oxuma es , iux a ipam p aedia haben .
73.
P ae-
e ea
id,
quod
in solo
nos o
ab
aliquo aedi ica um
n
l
`'


§
69.
c . I.
2, 1, 17.
D.
41, 1, 5, 7
(Gai.
491).
in a
4, 16
in ine. D.
41, 1, 51, 1
(Cels.
15).
§ 70.
c . I.
2, 1, 20.
D.
41, 1, 7, 1
(Gai.
491). 41, 1, 38
(Al .
65). 41, 1, 56
p . (P oc.
29).
Cod.
7, 41, 1
(de allu ionibus).
g , ?

No . Theodos. II. i .
20.
G oma . ed. Lachm. p.
16. 49. 82. 124.
^^ iu -

Isid. o ig.
14, 8, 42. 15, 13, 10.
§ 71.
c . I.
2, 1, 21.
D.
41, 1, 7, 2
(Gai.
491).
§ 72.
c . I.
2, 1, 22.
D.
41, 1, 7, 3
(Gai.
491). 41, 1, 30 p .;
2
(Pomp.
796). 43, 12, 1,
6
(Ulp.
1510). 41, 1, 29
(Paul.
1892).
§ 73.
c . Gai epi .
2, 1, 4. I. 2, 1, 30.
D.
41, 1, 28
(Pomp.
781). 41, 1, 7, 12
(Gai.
491). 43, 18, 2
(Gai.
356). 43, 17, 3, 7
(Ulp.
1540). 9, 2, 50 (
Ulp.
2355)
.46, 3, 98, 7
(Paul.
1398).
Cod.
G eg.
3, 6(2), 2 (a. 244?).
Cod. Ius .
3, 32, 2
(a.
213); 16 (a. 293).
8, 10, 5 (a. 290).
IVRISPR. ANTEI. BEL. ED. VIL

6
1)
i a
V.

2) commune
V.

3) possiden u V.
GAI INSTIT.
II 96-101.

77
po es a e manu mancipioue sun ,
nihil in
iu e
C
edi

I^°
o um ius,
quo
e
ipso
singulas
es
adqui imus, oppo -
unius alio
loco
e e emus. uideamus i aque nunc,

b az
98. Si
cui
he edes
ac i sumus
sine
cuius bono um

;,uo ud
admodum singulae
es
nobis adqui an u : nam
lega_

u
quibus modis
pe
uniue si a em
es
nobis adqui an u .Qd
possi , conueniens es scilice , u
nihil
suum esse
2
in

I)°
iu e uindica e possin .

+o
posse; cum enim is a um pe sona um
nihil
suum
esse

o^^s
pe sonam nobis adqui i
non
posse; an um
de
posses_

i
Qb
sione quae i u , an
pe
libe am pe sonam
1
nobis
a
d
_

í
qui a u .
96.
In summa sciendum es his, qui
in
i

e
97.
Hac enus
an ispe adinonuisse su ici ,
quena_
<
^'o°da
í
^
du
k
^
^+i
possessionem pe ie imus
sine
cuius
bona
eme imus

;,b a>
siue quem adop aue imus siue quam
3
in
manum u

^^üu^ ul
uxo em ecepe imus, eius
es ad nos
anseun .
99.
Ac

^^io ,
p ius
4
de
he edi a ibus dispiciamus, qua um
duplex

Ali io

es : nam uel
ex es amen o
uel
ab in es a o

i
1
ba
es
ad nos
pe inen .
100.
E p ius es , u
de
his dispi-

^1^ ^
a
101.
Tes amen o um. au em
gene a ini io duo
ue un :

^p e
c ;
^
ciamus, quae nobis
ex es amen o
obueniun .

,u
o
e ia
nam au cala is comi iis es amen um acieban , quae

;be^ ,
comi ia
bis in auno
es amen is aciendis des ina a

^^^+
^ es ib
1) libe a a pe sonam]
in
V
oc o e e
li e ae
legi nequeun .

'^^9Uall1
c .
Ins .
p ocu a o em
Goudsmi .

2) esse posse V.

^'^
g a
3) quem V.

4) p imus V.

/em
1^^ ^
^^
§ 96.
c .
su
p
a
2, 87.

^
§§ 97-100. =
I.
2, 9, 6.
c .
Gai epi .
2, 2
.p .
§ 97.
alio
loco]
in a
2, 191
sg.

11
lid
§§ 101--103.
c . I.
2, 10, 1
cum Theoph.
(p.
154
ed. Fe .).

gq ui a
Ulp.
20, 2.
Gell.
15, 27, 3.
Plu . Co iol.
9.
de se a num.
id.
p.
550
(ed. Be na dakis
III,
422).
Cic.
de
o a .
1, 53, 228.
de

^s 10
na u . deo .
2, 3, 9.
O id.
ex
Pon .
1, 8, 10.
Vellei.
Pa .
2, 5,
3
-

^ 4,
F on in. S a eg.
4, 1, 23.
.Fes .
.
p ocinc a
p.
225.
249
(B uno
II
B
,
28).
endo p ocinc u
p.
77
(B uns
II
g
8).
Se .
ad
Ve g.
Aen.

%1;15,18
7, 612.
Schol. Ve on.
ad
Ve g.
_den.
10, 241
(B uns 11
6
,
80
)
•

141'.
Isid. o ig.
10, 218.

^^
^
^
76

G.AI INSTIT.
II
102-104.

77
e an , au
in
p ocinc u,
id
es , cum belli
causa a ma
sumeban : p ocinc us es enim expedi us e a ma us
exe ci us. al e um i aque
in pace
e
in olio
acieban ,
al e um
in
p oelium exi u i.
102.
Accessi deinde
e -
ium I genus es amen i, quod
pe
aes e lib am agi u :
78
qui
enim'
neque cala is comi iis neque
in
p ocinc u
es amen um ece a , is,
si
subi a mo e u gueba u ,
amico amiliam suam,
id
es pa imonium suum, man-
cipio daba eumque ogaba ,
quid
cuique
pos
mo em
suam da i uelle .
2
quod es amen um dici u
pe
aes
e lib am, scilice
quia pe
mancipa ionem pe agi u .
103. Sed
illa quidem
duo gene a
es amen o um
in
desue udinem abie un ; hoc ue o solum, quod
pe
aes
e lib am i ,
in
usu e en um es .
sane
nunc ali e
o dina u ,
gua a
olim soleba ; namque olim amiliae
emp o ,
id
es , qui
a
es a o e amiliam accipieba
mancipio, he edis locum op ineba , e ob
id
ei man-
daba es a o ,
quid
cuique
pos modem
suam da i
uelle ; nunc ue o alius he es
es amen o
ins i ui u ,
a
quo
e iam lega a elinquun u
3
,
alius dicis
g a ia
p op e ue e is iu is imi a ionem amiliae emp o ad-
hibe u .
104.
Eaque
es
i a agi u : qui aci
es a-
men um,
adhibi is, sicu
in
ce e is mancipa ionibus,
V es ibus ciuibus Romanis pube ibus e lib ipende,
pos quam
abulas
es amen i sc ipse i , mancipa alicui
dicis
g a ia
amiliam suam;
in qua e
his ue bis ami-
liae emp o u i u :
FAMILIAM PECVNIAMQVE TVAM
ENDO MANDATELA TVA
4
CVSTODELAQVE
MEA
ESSE AIO,
1)
add. Hu.

2)
da i uelle ] da e uelle u
V.

3)
lega a
elinquun u ] lega o eliquan u
V.

4)
uam
V. u ela
Hu.
§
104.
c .
Ulp.
20, 2; 9.
D.
28, 1, 20, 8
(Ulp.
2430).
No .
Theod. II.
16, 1.
Isid. o ig.
5,
24, 12.
Quin il.
decl.
308.
Gell.
15, 13, 11
(B wns
I
g
, 33).
Sue . Ne .
4.
Apul. Me am.
2, 24.
Clem. Alex. S ona.
8,
8.
BG
U
326.
in ce e is mancipa ionibus]
c .
sup a
1,
119.
SECVNDVM LEGEM PVBLICAM]
c . in a
3, 174.
ROC ÁEBE]
c .
D.
50, 16, 159 (
Ulp.
2429).
J
,op6
)¡3>11111
GAI INSTIT. II 105-107.
79
E
g
QVE,
QVO
TV
IVRE TESTAMENTVM FACERE POSSIS
SECVNDVM LEGEM PVPLICAM, HOC AERE, e ,
u quida n
adiciun ,
AENEAQVE
LIBRA, ESTO
MIHI EMPTA;
deinde
ae e pe cu i lib am idque aes da es a o i uelu
p e ii loco; deinde es a o abulas es amen i manu'
enens
i a dici :
HAEC ITA VT
IN
HIS TABVLIS CERIS-
QVE SCRIPTA SVNT, ITA
DO
ITA
LEGO
ITA TESTOR2,
ITAQVE
VOS,
QVIRITES, TESTIMONIVM MIHI PERHIBE-
TOTE
3
;
e
hoc dici u nuncupa io: nuncupa e es enim
palam nomina e, e sane quae es a o speciali e in
abulis es amen i sc ipse i , ea uide u gene ali se -
mone nomina e a que con i ma e. 105. In es ibus
au em non debe is esse, qui in po es a e
4
es au
amiliae emp o is au ipsius es a o is, quia p op e
ue e is iu is imi a ionem o um hoc nego ium, quod
agi u es amen i o dinandi
5
"g a ia, c edi u in e
amiliae emp o em agi e es a o em; quippe olim, u
p oxime diximus, is, qui amiliam es a o is mancipio
accipieba , he edis loco e a ; i aque ep oba um es
in ea e domes icum es imonium. 106. Unde e si is,
qui in po es a e pa is es , amiliae emp o adhibi us
si , pa e eius es is esse non po es ; ac ne is quidem,
qui in eadem po es a e es , uelu a e eius. sed
e s
si ilius amilias ex cas ensi peculio pos missionem
80
acia es amen um, nec pa e eius ec e es is I adhi-
be u nec is, qui in po es a e pa is es .
7
107. De
lib ipende eadem, quae e de es ibus, dic a esse in-
1) es amen i manu
Hu.
es
•
man i V.

2) es a o V.

108,
3)
pe hibi o e V.
c .
Lachmann Kleine e Sch i en
p.
234.

:('
D,
281
4)
po es a
•
ē
e V.

5) o nandi V.

6) sed e ] sed V. e

'13,8a
Polenaa .

7) si V. es
Ins .

l
p
I
,29,
1(
II,
l, C, i
1 110,
1
k
,93,
D
i'11, 5
'
11,
78
§ 105.
c .
Ulp.
20, 3.
I.
2, 10, 9 ; 10.
D.
22, 5, 6
(Lic.
Ru
.
4).
C. 4, 20, 3 (a. 255). p o
g
ime] § 103.
§ 106.
c .
Ulp.
20, 4; 5.
I.
2, 10, 9.
D.
28, 1, 20, 2 (U/p.
2430). 22, 5, 9
(Paul.
1598).
§ 107.
c .
Ulp.
20, 3.
sup a
1, 119.
GAI INSTIT. II 108
-111.

79
'E
IE Po
,^.
ué
9ui
^'''

ellegemus: nam e is es ium nume o es . 108. Is
,
p
Tg^
de
'e

ue o, qui
in
po es a e he edis au
1
lega a ii es , cuiusue
^ o
i
iá

he es ipse au lega a ius in po es a e es , quique
in
eiusdem po es a e es , adeo es is e lib ipens adhi-
IS

be i po es , u ipse quoque he es au
3
lega a ius iu e
VL
CEE;
ER^,

quique
in
eius po es a e es , cuiusue is
in
po es a e
I P
e ^

e i , minime hoc iu e u. l. debemus.
es
[De
es amen is mili um.
4
]
109.
Sed
baec
diligens
^eciah ei

obse ua io
in
o dinandis es amen is mili ibus p op e
'ellep^^,

nimiam inpe i iam cons i u ionibus
5
p incipum - emissa
I>l esh^,

es : nam quamuis neque legi imum nume um es ium
e
¢
es

adhibue in neque uendide in amiliam neque
nuncu-
lia
19
1

paue in es amen um, ec e nihilo minus es an u .
^lu ll,
qci,

110.
P ae e ea pe missum es iis e
pe eg inos
e
La-
di a
ia

inos
ins i ue e
he edes
uel iis
lega e;
cum alioquin
pe
óiai,

pe eg ini quidem a ione ciuili p ohibean u cape e
>llall il

he edi a em lega aque, La ini ue o
pe
legem Iuniam.
oba

111.
Caelibes quoque, qui lege Iulia he edi a em
lega-
do
c ;i:;

aque cape e ue an u , i em o bi,
id
es qui libe os
adhi6i,:

non
haben , quos lex
6

ol.
depe d.

'

. 21 excep is us ulis paucis legi nequeun

81
is

. s.
as,
c^j
1) au in V.

2) ab eo V.

3) u V.

4) milium V.
5) men is u ionibus V.

6)
pos
lex unum
olium
in
V
pe ii
eS is

nec
in ma gine
nume a um es . ex emam sen en iam
Bu.
i a
111'

supple i :
Papia plus quam dimidias pa es he edi a is lega o-
; a
C
sc G

umque cape e ue a , ex
mili is
es amen o
solidum capiun .
§ 108.
c . I.
2, 10, 10; 11.
Cic. p o Mil.
18, 48. lega a ius]
1, es ac!'

c . D.
28, 1, 20 p . (
Ulp.
2430). 34, 5, 14
(Ma cian.
109).
C.
Th.
Se
! ,,i,


4, 4, 3, 3
(o.
396;
Scae .
344
Lenel).
C.
6, 23, 22 (a. 480).
Plin.
ep.
2, 20, 10.
Symmach. ela .
41, 3
sq.
(p.
313
ed. Seeck).
§ 109.
— L 2, 11
p .
c .
Ulp.
23, 10.
in a
2, 114. D. i .
29
,
1. C. i . 6, 21.
22, 2; 3.

c
D.
29,
sup a
13, 2 (Ulp.
1182). 2,
. C. 6,

275
21, 5
(a.
224).
Pau-
san.
8, 43,
5.
Pap. Ca aoui col.
IV,
1-15.
A ch.
.
Papy us-
9U ;

o sch.
III, 59. 82.
§
111.
c . in a
2, 144; 286.
Ulp.
17, 1. 22, 3.
adhibean u .
sed
amen quod
ad
he edem pe ine ,
A
11
,,
„^11 d
l
^^J
g
0
^•
1)1111
80

GAI INSTIT. II 112-115.
112. —
ex
auc o i a e
diui Had iani sena us
consul um
ac um es , quo pe missum es
* * * * * * * *
s
1
eminis
e iam sine coemp ione es amen um ace e, si modo
82
non mino es essen I anno um
2
XII
3
;
scilice u quae
u ela libe a ae non essen , u o e auc o e
4
es a i de-
be en .
5
113. Viden u e go melio is condicionis esse
eminae quam masculi; nam masculus mino anno umó
XIIII
es amen um ace e non po es , e iamsi u o e
auc o e es amen um ace e ueli , emina ue o po es ;
ac a enim
XII
anno um, es amen i aciundi
7
ius nan-
cisci u .
114.
Igi u si quae amus, an ualea es amen um,
inp imis adue e e debemus, an is, qui id ece i , ha-
bue a es amen i ac ionem : deinde si habue i , equi-
emus, an secundum iu is ciuilis egula a es a us
si ,
excep is mili ibus, quibus p op e nimiam inpe i iam,
u diximus, quomodo uelin uel quomodo
possin ,
pe -
mi i u es amen um ace e.
115.
Non amen, u iu e ciuili ualea es amen um,
su ici ea obse ua io, quam sup a exposuimus de a-
miliae uendi ione e de es ibus e de nuncupa ione.8
ansii deinde Gaius
ad id,
quod U'lp.
20, 10-16,
Ius inianus
i . Ins . `quibus
non
es pe missum ace e es amen um'
(2, 12)
exponi , cuius i uli quaedam,, elu ipsius ini ii
pa em,
Gaiana
esse ix dubi andum es .
c .
Gai epi .
2, 2, 1-3. 1) sui iu is
el
ingenuis
suppl. K ueyF ;
capi e non minu is
suppl. Hu.
c .
sup a
1,
115
a
.
2) anno um
K uege .
anni V.

3)
g
u ab. V.
4) u o e auc o e
K uege .
i a V.

5) deben V.

6) mino
anno um
Goeschen.
mino í anni V.

7) aciun diis V.
8) nuncupa ione
Bu.
nunccupa ionib. V.
§ 112.
c . sup a
1, 115
a
.
in a
2,118; 121; 122
§ 113.
c . Gai epi .
2, 2, 2.
sup a
1, 40.
I.
20, 12; 15.
Paul.
3, 4
a
, 1.
D.
49, 15, 10, 1
(Pap.
(Ulp.
2468). 28, 1, 19
(Mod.
119).
C.
7, 64, 2
6, 22,
4
(a.
294).
§ 114.
=
D.
28, 1, 4.
c . in a
3, 75.
Cic.
u diximus]
sup a
2,
109.
§ 115.
=
I.
2, 13
p . c . sup a
2, 104.
Ulp
.
Paul.
3, 4
a
,
1.
2, 12, 1.
Ulp.
357). 28, 1, 5
(Imp.
Alex.).
ad
am.
7, 21.
. 20, 9.
g
us
col
* 1s1 111
lep
e,
^
1
^^
ili
^e
u
4
) e el i
I
)D11011.
18
^
,ino
a
^o
F
e la

^
msi
^ <<
a
ue o 1411
und1^ ius
es amel
id
eee i , l
.abue i ,
e
ó
^
m
es a as =,
1m
inpe i :'
o
possili , 1
GAI INSTIT. II 116-120.

81
116.
Sed
an e
omnia equi endum es , an ins i u io
he edis sollemni
mo e
ac a si ; nam ali e ac a
in-
s i u ione
nihil
p o ici • amiliam es a o is i a ueni e
es esque i a adhibe e e
1
i a
nuncupa e es amen um,
u
sup a
diximus.
117.
Sollemnis au em ins i u io haec
es : TITIVS
2
HERES ESTO;
sed
e illa
3
iam conp oba a
uide u :
TITIVM HEREDEM ESSE I IVBEO; a illa non 83
es
conp oba a:
TITIVM HEREDEM ESSE VOLO;
sed
e
illae a plé isque inp oba ae sun :
TITIVM HEREDEM
INSTITVO
4
,
i em :
HEREDEM FACIO.
118.
Obse uandum p ae e ea es , u
si
mulie , quae
in u ela
es , acia es amen um, u o e auc o e5
ace e debea : alioquin inu ili e iu e ciuili es abi u .
119.
P ae o amen,
si
sep em signis es ium signa um
si es amen um, sc ip is he edibus secundum
abulas
es amen i bono um
possessionem
pollice u ,
e
si
nemo
si ,
ad
quem
ab in es a o
iu e
legi imo
pe inea he e-
di as, uelu a e eodem pa e na us au pa uus au
a is ilius, i a po e un sc ip i
he edes
e ine e
he edi a em: nam idem iu is es e
si
alia
ex causa'
es amen um
non
ualea , uelu quod
amilia non
uenie i au nuncupa ionis ue ba es a o locu us
non
si .
120. Sed
uideamus, an e iam
si
a e au pa uus
ex en , po io es sc ip is he edibus habean u ;
esc ip o
1) au V.

2) Ti us V.

3) illam V.

4) ins i u io V.
5) u o e auc o e] u o es habe V.

6) SC o V.
§ 116.
c . D.
29, 7, 10
(Pap.
240).
I.
2, 20, 34.
C.
6, 23,
15
(a.
339); 24 (a. 528).
§ 117.
c .
Ulp.
21.
D.
29, 7, 13, 1
(Pap.
279).
Theoph.
1,
14, 1
(p.
65
Fe .).
§ 118.
c .
sup a
1, 192. 2, 112.
in a
3, 43.
Ulp.
20, 15.
§ 119.
c .
in a
2, 147
sq.
Ulp.
23, 6.
28, 6.
I.
2, 10, 2.
D.
28, 3, 12 (
Ulp.
83). 38, 6, 3 (
Úlp.
2496). C. 6, 11,
2 p .
(a.
242).
Cons.
6, 18
(Cod. He mog. i .
de
successionibus). Cie. Ve .
2,
1, 45, 117.
op.
4, 18
c.
Boe h.
p.
302
Bai .
§ 120.
c .
Paul. Colla .
16,
3, 1.
D.
37, 11, 11, 2
(Pap.
221).

82
AI INSTIT. II 121-123.
c
j{#
^e
e
^
,'°
,.^
lío
1i o
1^
ie
l
ií
es{
400 gi
liQ1'edes
di, si
„ ii e il
.^
o
i
hE
;Cel a o pi
;g he edes
ledo e
siillus, el
,^ lihe oi
^ die a
:ae secundi
iimiáam
pl
:l^ a
abii
^lioae
es l
^ e
e ic:
;IéÚ(!)NU',
Isse ;
se
''^e ip o su
.11sionen
D , qu(
1;
1111,
128,11
zl i u
'd^^am?
ela
e
V,
;,1
,
e
• ^6'
1
enim impe a o is An onini signi ica u '- eos,
qui
se_
cundum abulas es amen i non iu e ac as bonozum
possessionem pe ie in , posse adue sus eos, qui ab ja.,
es a o uindican he edi a em, de ende e se pe ex-
cep ionem doli mali. 121. Quod sane quidem ad
masculo um es amen a pe ine e ce um es ; i em ad
emina um, quae ideo non u ili e es a ae sun , quod
ue bi g a ia amiliam non uendide in au nuncupa-
84
ionis ue ba locu ae non sin : an au em e ad ea
es amen a emina um, quae sine u o is auc o i a e
ece in , haec cons i u io pe inea , uidebimus. 122. Lo-
quimu au em de his scilice eminis, quae non in
legi ima pa en ium au pa ono um u ela sun , sed [de
his]
2
quae al e ius gene is u o es' haben , qui e iam
inui i cogun u auc o es ie i. alioquin pa en em e
pa onum
4
sine auc o i a e eius ac o es amen o non
summoue i palam es .
123. I e n. qui ilium in po es a e habe , cu a e
debe-E', u eum uel he edem ins i ua uel nomina im
exhe ede ; alioquin si eum silen io p ae e ie i , inu i-
li e es abi u : adeo quidem, u nos i p aecep o es
exis imen , e iam si uiuo pa e ilius de unc us si ,
neminem he eden ex eo es amen o exis e e posse, sci-
lice
6
quia s a im ab ini io non cons i e i ins i u io;
sed diue sae scholae auc o es, si quidem ilius mo is
pa is empo e ui a , sane impedimen o eum esse
sc ip is he edibus e Aluna' ab in es a o he edem ie i
1) signi ica V.

2) de his
del.
Mommsen.

3) u o-
em V.

4) pa ono um V.

5) debe u V.

6) quod
sci-
lice
V.

7) suum
Hu.
sq.;
115; 118; 119.
; 192.
Gai epi .
2, 3
p .;
1.
Ulp.
22,
16.
D. 28, 2, 8
(Pomp.
384). 28, 2,
30.
527). 34, 7, 3
(Pap.
242).
34,
7, 4
1600). 28, 2, 31
(Paul.
1626).
50,
§ 121.
c . sup a
2, 104
§ 122.
c . sup a
1, 190
§ 123.
= I. 2, 13
p .
Papiniani
.
Be olin.
14
K.
(Gai.
300). 28, 3, 17
(Pap.
( Ulp.
2506). 28,
'2,
7
(Pau
l.
17, 210
(Lic.
Ru
.
6).
85
.
s
_
GAI INSTIT. II 124-126.
83
habe ^^:
11 umics.
^ e ie i
i
p aecF ,,
de úoc u''
e e pos!:
.e i
ilio
a:'
i o II'
,
bolo
con i en u ; si ue o an e mo em pa is in e cep us si ,
p
osse ex es amen o he edi a em
1
adi i pu an , nullo
iam ilio impedimen o; quia scilice exis iman
non,
s a im ab ini io inu ili e ie i es amen um ilio p ae-
e i o. 124. Ce e as ue o libe o um pe sonas si p ae-
e ie i es a o , uale es amen um:
sed
p ae e i ae is ae
pe sonae sc ip is he edibus in I pa em adc escun , si
sui he edes sin , in ui ilem, si ex anei, in dimidiam:
id es , si quis es ue bi g a ia ilios he edes ins i-
ue i e iliam p ae e ie i , ilia adc escendo p o qua a
pa e i he es e ea a ione id consequi u , quod ab
in es a o pa e mo uo habi u a esse ; a si ex aneos
ille he edes ins i ue i e iliam p ae e ie i , ilia ad-
c escendo ex dimidia pa e i he es.
2
quae de ilia
diximus, eadem e de nepo e deque omnibus
ce e-
is
3
libe o um pe sonis seu masculini seu
eminin^
sexus dic a in ellegemus. 125. Quid e go es ? lice
hae secundum ea, quae diximus, sc ip is he edibus4
dimidiam pa em modo de ahan , Lamen p ae o eis
con a abulas bono um possessionem p omi i
5
, qua
a ione ex anei he edes a o a he edi a e epellun-
u e e iciun u sine e he edes. 126. EL hoc iu e
u ebamu ,
quasi
nihil in e eminas e masculos in-
e esse ; sed nupe impe a o An oninus signi icaui
esc ip o suas
6
non plus nancisci eminas pe bono um
possessionem, gua a quod
7
iu e adc escendi conseque-
en u . quod in emancipa a um quoque pe sonis
s
ob-
se uandum es , u
9
nimi um
hae quoque, quod
adc e-
1) he ede a
§
124. 128. 131.
5)
p omi i u
V.
quodquam ? V.
Bu.
esse V.
V.

2)
he e
V.

3)
addidimus. c ..
4)
he edibus
in
V
legi u
pos
modo.
6)
suas
Hu.
suo
V.

7)
quam quod;
8)
pe sonis
Polen.
pe sona V.

9)
es u
§
124.
c .
Gai epi .
2, 3, 1.
Ulp.
22, 17.
Paul.
3, 4
b
,
8..
I.
2
,
13
p .
No . Maio .
6, 3.
Lex Rom. Bu gund.
45, 4.
§
126.
c .
C. 6, 28, 4 (a. 531).
1)
nisi
^
;a, 531,
'
k i
-J
84

GA.I INSTIT. II 127-131.
scendi iu e habi u ae essen
1
,
si in po es a e ui.ssen ,
id ipsum e iam pe bono um possessionem habean .
127. Sed si quidem ilius a pa e exhe ede u , nomi_
na im exhe edan
debe ;
alioquin non p odes
eum
2

011
86
eghe eda i. nomina im au em exhe eda i uide u , siue ',111

. s.
i a eghe e¡de u :
TITIVS FILIVS MEVS
EXFIERES
ESTO,

Al
siue i a:
FILIVS MEVS
EXHERES ESTO,
non adiec o p o_

Il d
p io nomine. 128. Ce e ae ue o libe o um pe sonae

do
d
uel eminini sexus uel masculini sa is in e
ce e ós

.14,
exhe edan u , id es his
ue bis:
CETERI
OMNES ExHERE-

^^i nl^^
DES SVNTO,
quae ue ba
s a im
pos
ins i u ionem he e-

010+
dum adici solen . sed hoc i a
es iu e ciuili.
129. Nam

1:111
p ae o omnes ui ilis sexus
libe o um
pe sonas,
id es

s n
e
nepo es quoque e p onepo es
^

«

2+
e sus
legi nequeun

^ s

1
W i
i
•
130. Pos umi quoque liben nomina im
4
uel
he edes
^i
ins i ui
deben uel e
g
he eda i. 131. E in eo
5
pa
^^
^
omnium condicio
es , quod e
in
ilio
pos umo e i
n
a^e
,^ eo
i
quolibe
ex
ce e is
libe iS siue
eminini
sexos
siue
mascu-

,llC1S
CU
ll1
lini p ae e i o uale
quidem es amen um,
sed
pos ea
,^^ai»^^
l^
adgna ione pos umi siue
pos umae umpi u , e ea a- ,]
esh
^
ione o um
in i ma u . ideoque si mulie , ex qua
ym i ^
e ^d^
1) habi u ae essen ] habi u esse V.

2) p odes eum

^u
n
i
o
U
Polen.
p osie
el
possie ? V.

3)
lacunam IIu.,
ini io
Laeh-
mannum secu us, i a supple i :
nomina im exhe edan iube ,
eminini ue o sexus libe os, id es ilias e nep es e p onep es
exhe edan au nomina im au in e ce e os sa is habe .
4)
om. Ins .

5) in eo
Ins .
ideo V.
§ 127.
c . I.
2, 13
p .
1.
Ulp.
22, 20.
sup a
2, 123.
in a
2, 132.
D.
28, 2, 1. 3 (
Ulp.
2432. 2433p .). 28, 2, 2 (
Ulp.
2377).
Cic.
de
o a .
1, 38, 175.
Quin . decl.
2,
14
i.
.
§ 128.
c . 1.
2, 13
p . Ulp.
22, 20. C. 6, 28, 4
(a.
531).
§ 129.
c . in a
2, 135.
§§ 130-132. =
I.
2, 13, 1.
c .
Gai epi .
2,
3,
2.
Ulp.
22,
15; 18-21. 23, 2.
D.
28, 3, 3 (
Ulp.
2446). C. 6,
12, 2
(a.
224).
6,
29, 2
(a.
294).
Cic.
de
in .
2, 42, 122.
de
o a .
1,
57, 241.
p o
Caec.
25, 72.
Isid. o ig.
5, 24, 10.
Li .
1, 34, 3.
I.
2, 13, 6.
01, d
10,
^mU4
GAI INSTIT.
II 132-134.

85
a o
^^^

pos umus au pos uma
spe aba u , abo um
ece i , nihil
impedimen o
es sc ip is he edibus
ad
he edi a em, adeun-
l
o u ,
oú

dam.
132.
Sed
eminini
quidem sexus pe sonae
uel
odos e^

nomina im uel
in e ce e os
exhe eda i solen , dum
^ude

amen,
si
in e ce e os exhe eden u , aliquid eis lege u ,
^üC

>

>
ne uidean u
pe
obliuionem
p ae e i ae
esse: masculini
j
^REg E;,
adiooio
px

ue o sexus libe o um
pe sonas
placui non ali e ec e 87
pena

e
g
he eda 2, nisi no;mina im exhe eclen u , hoc scilice
s.
um
in e

modo
Q
VIC VMQ VE MIHI FILI VS GENIT VS
F
VERIT EXHE
RE S

^l

ESTO.

. 9z
 -

-2
133.
Pos umo-
[1BS
E
u ionem

um au em
loco
sun e hi, qui
in
sui he edis locum

129,
}
,i

succedendo quasi acignaseendo iun pa en ibus
sui he e-
des: u ecce
si
ilium e
ex
eo nepo em nep emue in
ol

po es a e
habeam,
quia
ilius g adu p aecedi , is solus
iu a sui he edis habe , quamuis nepos quoque
e nep is
ex
eo
in
eadem po es a e sin ;
sed si
ilius meus
me
uiuo mo ia u au qualibe alia a ione exea
de
po-

in co
l
:

es a e
mea,
incipi nepos nep isue
in
eius locum succe-
pos o

de e, e
eo modo iu a suo um
he edum quasi adgna ione
ussi l6
11

nanciscun u .
134.
Ne e go eo modo umpa u mihi
11b,

es amen um, sicu ipsum ilium uel he edem
ins i ue e
u
)

uel exhe eda e' debeo, ne non
iu e aciam es amen-
L
ae , el

um, i a e
nepo em nep emue ex eo necesse es mihi
uel
4
he eden?,
ins i ue e uel
exhe eda e,
ne
o e, me
uiuo
i
lio mo uo, succedendo
in
locu7n eius nepos nep isue
88.
s
quasi adgna ione umpa es amen um: idque lege Iunia
1) nisi
Ins .
quam si
Eisele.

2)
de lacuna supplenda
c . Gai
epi .
2,
3,
2
in ine.

3) exhe eda e V. nomina im
exhe eda e
Ins .
exhe eda e nomina im
Dig., ix ex Gaio.
4)
no andum es , quae abhinc usque ad inem p.
87
ex Ins . e
Dig. ela a sun , non su
ice e
ad explendos
V
.
22-24.
§§ 133. 134. =
D.
28, 3, 13.
I.
2, 13, 2.
c . Ulp.
23, 3.
D.
28, 2, 29
(Scae .
157). 28, 6, 2
p . ( Ulp.
2469). 28, 3, 6, 4
(
Ulp.
2505). 28, 2, 9, 2
(Paul.
1601). C. 6, 28, 2 (a. 225). 3, 28,
34 (a. 531).
§ 134. lege Iunia Vellaea]
sub Claudio au Ne one la a.
c
.
Mommsen Ju . Sch .
I, 285.
Hülsen, Mi eilungen des .A -
ehaeol. Ins i u s
XIX
(1904), 322.
IVRIBPB,. AIQTEI.
BEL.
ED. V
II.
7
11
au u^
1
.
1 81 p , (.
i'631
1^y
89
,
2
11
9
2

GAI INSTIT. II 156-159.
ia
61:
,
quamuis
p o
po ione'

nisi
1
bona
uenie in ,
i e una
si
ex
qu
hide eez
.
;^
u' } ga^'
di a ia
causa bona
eius
non
uenlen ,

s^^ ^
aes

94
ex he edi a ia causa
ue i adquisi úm, uelu
si
ex
eo

1"^ ;
a id
quod
2
culi;
2
La inus adquisie i , locuple io ac us si ;

,
^
;°yes
I

ce e o um hominum, quo um
bona
uenie in
p o
po -

';.
b
e^es sl

ione,
si quid
pos ea adqui an , e iam saepius eo um

'''
^ sal

bona
ueni e
3
solean .
4
156.
Sui au em e
5
necessa ü

a'i a

he edes
sun uelu ilius iliaue, nepos nep isue ex
ilio

y', i aae
;

e
deinceps ce e i, qui
modo in
po es a e mo ien is

.^a a

ue un :
sed
u i nepos nep isue suus he es si ,
non

.^eiuideal

su ici eum
in
po es a e aui mo is empo e uisse,

?iuua a '

sed opus
es , u pa e quoque eius uiuo pa e suo de-

:
iué
s a e

sie i suus he es esse au mo e in e cep us au qua-

,s
{Ue ed

libe a ione libe a us po es a e; um enim nepos

•=s
i,
odé^
:,

nep isue
in
locum sui pa is succedun .
157. Sed
sui

^i
^
^blis

quidem
he edes ideo
appellan u ,
quia
domes ici he e-

:i a e
u

des
sun e uiuo quoque pa en e quodam
modo'
domini

^zdi po
e

exis iman u ; unde e iam
si
quis in es a us mo uus

s, cai5e
d

si ,
p ima causa
es
in
successione libe o um. neces-

^úu^^ueuda
e

sa ii ue o
ideo
dicun u ,
quia
omni
modo,
siue
uelin

^
^
o
si a

siue
nolin ,
an
ab in es a o
quam
ex es amen o'

as sica i^
'

he edes
iun . 158.
Sed
his p ae o pe mi i abs ine e

i
eu^e e d

se ab
he edi a e, u po ius pa en is
bona
uenean .

icCU
^i
{
s

159.
Idem iu is es e
in
uxo is
pe sona,
quae
in
manu

hillo u
^
1) p o po ione
Heise.
p op e con ac ione V.

2) ex eo
quod
suppl. Sa igny.

3) uenie i V.

4) solean
Goeschen.
solen V.

5) u V.

6) quodam modo] qadmodo V.
7)
es a m V.
§§ 156-158. =
I.
2, 19, 2.
c . in a
3, 2.
Gai epi .
2, 3, 6.
Ulp.
22, 24.
Paul. Coll.
16, 3, 6
(Se .
4, 8, 6).
D.
28, 2, 11
(Paul.
1631). 38, 16, 1, 2; 4 (
Ulp.
2512).
P iscian.
17, 121 (I1,
170
ed. He z). Plau . T in.
329 = 2,
2, 48.
Plin. Paneg.
37.
Auson. de he ediolo (p.
16
ed. Peipe ).
§ 158.
pa en is]
c . D.
50, 16, 51
(Gai.
349).
§ 159.
c . in a
3, 3.
sup a
2, 131. 1, 111. in manu es ]
c . D.
40, 5, 14
(Mod,
325). in nu ul
c :
D.
50, 16
7
50 (U/p•
1402).

p
o
pul,
GAI INSTIT.
II
160-163.

93
es ,
quia
iliae
loco
es , e
in
nu u
1
,
quae in manu
ilii es , quia nep is loco es . 160. Quin e iam simi-
li e abs inendi po es
;
a em aci p ae o e iam ei, qui
95
in causa [id es mancipa o] mancipii es , si cum libe -
a e
2
he es ins i u us si , cum
3
necessa ius, non e iani
suus he es si , amquam se uus. 161. Ce e i, qui es a-
o is iu i subiec i non sun , ex anei he edes appellan-
u : i aque libe i quoque nos i, qui in po es a e
nos a non sun , he edes a nobis ins i u i sicu ex-
anei uiden u ; qua de causa e qui a ma e he edes
ins i uun u , eodem nume o sun , quia eminae libe os
in po es a e non haben . se ui quoque, qui cum libe -
a e
4
he edes ins i u i sun e pos ea a domino manu-
missi, eodém nume o haben u . 162. Ex aneis au em
he edibus delibe andi po es as da a es de adeunda
he edi a e uel non adeunda. 163. Sed siue is, cui abs-
inendi po es as es , inmiscue i se bonis he edi a iis,
siue is, cui
5 de adeunda delibe a e lice , adie i , pos ea
elinquendae he edi a is acul a em non habe , nisi si
mino si anno um
s
xx : nam huius ae a is homini-
bus
7
,
sicu in ce e is omnibus causis decep is, i a e iam
si eme e damnosam he edi a em suseepe in , p ae o
succu i . scio quidem diuum Had ianum e iam maio i
xx anno um
6
ueniam dedisse, cum pos adi am he e-
1)
nu us
Hu.

2)
libe a e
Hu.
lib.
e
V.

3)
quam-
uis
Bu.

4)
libe i e
V.

5)
ui
V.

6)
ann.
V.

7)
homi-
nibus pe missum es
V.
§ 160.
c . sup a
1, 123; 138.
in a
3, 114.
D.
50, 16, 52
(
Ulp.
1403).
§ 161.
=
I.
2, 19, 3.
c . Gai epi .
2,
3, 6.
Ulp.
22, 25.
^1
,
"-
;


26, 7. quia
eminae]
c . sup a
1, 104.
Ulp.
26, 7.
se ui quo-
que]
c . in a
2, 188.
§§
162. 163.
=1.
2, 19, 5.
c . Paul.
3, 4
b
,
11.
D. i .
28, 8
e
C. i .
6, 30
(de iu e delibe andi). D.
29, 2, 11
(Pomp.
406).
V
9, 2, 87
p . (Pap.
644). 29, 2, 12 (
Ulp.
399). 4, 4, 7, 5; 9 (
Ulp.
3
99).
29, 2, 38 (
Ulp.
1154). 12, 6, 5 (
Ulp.
2545). C. 2, 38 (39),
1
11110111
^

(a. 198). 6, 31, 4 (a. 293).
lb^
`,,,
;le P1Cll
GAI INSTIT. II 164-167.
di a em g ande aes alienum, quod adi ae he edi a is
empo e la eba , appa uisse . 1
96 164.
Ex aneis he edibus sole c e io da i, id es
inis delibe andi, u in a ce um empus uel adean
he edi a em uel, si non adean , empo is ine sumnzo_
uean u : ideo au em c e io appella a es , quia ce ne e
es quasi dece ne e e cons i ue e.
165.
Cum e go i a
sc ip um
Sl : HERES TITIVS ESTO,
adice e debemus:
CERNITOQVE IN CENTVM DIEBVS PROXVMIS, QVIBVS
SCIES POTERISQVE. QVOD NI ITA CREVERIS, EXHERES
ESTO. 166.
E qui i a he es ins i u us es , si ueli
he es esse, debebi in a diem c e ionis ce ne e, id es
haec ue ba dice e:
QVOD 1VIE PVBLIVS MEVIVS
1
TESTA-
MENTO SVO HEREDEM INSTITVIT, EAM HEREDITATEM
ADEO CERNOQVE.
quod si i a non c eue i , ini o em-
po e c e ionis e
g
cludi u ; nec quicquam p o ici , si
p o he ede ge a , id es , si ebus he edi a iis amquam
he es u a u .
167.
A is, qui sine c e ione he es ins i-
u us si , au qui ab in es a o legi imo iu e ad he e-
di a em uoca u , po es au ce nendo au p o he ede
ge endo uel e iam nuda uolun a e suscipiendae he e-
di a is he es ie i: eique libe um es , quocumque em-
1) Ti ius
V.
94
§ 164.
c . Ulp. '22,
27.
Va o de 1. 1.
7, 5, 98.
Isid. o ig.
5, 24, 15
sq. (B uns
II
6
, 84).
Cic. de leg. ag .
2, 15, 40.
Plin.
n. h.
2, 95.
Senec. gm.
88
ed. Haase
III,
434.
C. Th.
4, 1, 1
(a.
426). 8, 18, 8, 1 = C.
Ius .
6, 30, 17
(a.
407).
§ 165.
c . in a
2, 171.
Va o de 1. 1.
6, 8, 81.
Cic. de
o a .
1, 22, 101.
§ 166.
c . Ulp.
22, 25; 26; 28.
Fes . ep. . c e i p.
53.
Cons.
6, 19
(Cod. He mog. a.
294).
I. '2,
19, 7.
dip ycha duo
A sinoi ica, quae edidi Seymou de Ricci Nou . Re ue his o .
XXX (1906), 480. 482.
§ 167.
c . in a
3, 87.
Ulp.
22, 25.
I.
2, 19,
7. C.
Th.
9,
16,
2, 4 (a. 315
seu
319). 4, 1, 1
(a.
426).
Ti .
8, 18.
D.
28,
5, 23, 2
(Pomp.
390). 28, 8, 1, 1; 2 (
Ulp.
1396). 28, 8, 3 (
U1p•
1396). 28, 8,
5 p . ( Ulp.
1397). 28, 8, 8 (
Ulp.
1407). C. 6, 30, 9
(a. 293). 6, 30, 10 (a. 294).
J 1111111
V;
c

,i,
1

j
u^

•
c
jh i;
,
11
'
•
GAI IN S TIT .
II
168-172.

he edl ^é

po e uolue i , adi e he edi a em;
sed
sole p ae o
pqs ulan ibus he edi a ils c edi o ibus empus cons i-

^^'
Id

ue e, in a quod, si ueli , adea
1
he edi a em, si mi-

181
ad
^^

nus, u licea c edi o ibus bona' de unc i uende e.

9
11
11

161
Sicu au em
qui
3
cum c e ione he es ins i u us
97

111k,

es , nisi c eue i he edi a em, non i he es, i a non
ali e e
g
cludi u , quam si non c eue i in a id em-

1
1

pus, quo c e io ini a si ; i aque Hec an e diem c e-
ionis cons i ue i he edi a em non adi e, 'Lamen paeni-

,, E1

enla ac us
4
supe an e die c e ionis ce nendo he es

, si 1:

esse po es . 169.
A is, qui sine c e ione he es ins i-

Re e,id,:

u us es , quiue
5
ab in es a o pe legem uoca u , sicu

1'S
1
TT^i
:

uolun a e nuda he es i , i a e con a ia des ina ione

EDITE

s a im ab
he edi a e epelli u . 170. Omnis au em

illi o :

c e io ce o empo e cons ingi u . in quam em

p o6ci^ :

ole abile empus uisum es cen um die um: po es

1
8
1p:

Lamen nihilo minus ju e ciuili au longius au b euius

he es1

empus da i; longius amen in e dum p ae o coa a .

al 'E

171. E quamuis omnis c e io ce is diebus cons in-
plo

ga u , amen alia c e io uulga is uoca u , alia ce o-
um die um: uulga is illa, quam sup a exposuimus, id

^
,,

es , in qua adiciun u
s
hace ue ba:
QVIBVS
SCIET Po—
UU^Q

TERITQVE :
ce o um die um, in , qua de ac is his
ue bis ce e a sc ibun u . 172. Qua um c e ionum magna
di e en ia es : nam uulga i c e ione da a nulli dies
u ^^ 1) ueli adea ] uelin hadean V.

2) bona
Goeschen.
3) sicu au em qui
Lachmann.
si qul. au em V.
4) ac us V.
i m.a Ulp.
22, 30.
num
ac a?
c .
V.
I. R. s.
ago
p. 315, 11.

5) quique V.

6) dicun u V.
§ 168.
c . Ulp.
22, 30.
sup a
2, 144; 166.
§ 169.
c . U p.
22, 29. I. 2, 19, 7.
D.
29, 2, 13 p
•
.
(
Ulp.
2479).
§ 170.
c . D.
28, 8, 2
(Paul.
699).
Cic. ad A .
13, 46,
3.
15,
2, 4
(`diem, es amen i' i. e. c e ionis sp -a ium).
§ 171.
c . Ulp.
22, 31.
sup a
2, 164; 165.
Cic. ad A .
11,
12, 4.
de o a .
1, 22, 101.
Tes am. Daswnzii (L' uns I
s
,
270).
§ 172.
c .
Ulp.
22, 32.
in a
2, 190.
95
1111
96
G.AI INSTIT.
II
173-176.
conpu an u , nisi quibus scie i quisque se he
edem
esse ins i u um e possi ce ne e; ce o um ue o die um
c e ione
1
da a e iam nescien i
2
se he ede a ins i u um
98
esse nume an u dies coni inui; i em ei quoque, qui
aliqua ex causa ce ne e p ohibe u , e eo amplius ei,
qui sub condicione he es ins i u us es , empus ume-
a u ; unde melius e ap ius es uulga i c e ione u i.
173. Con inua haec c e io uoca u , quia con inui dies
nume an u ; sed quia amen du a es haec c e io,
al e a magis in usu
3
habe u ; unde e iam uulga is
dic a es .4
[De subs i u ionibus.]
174. In e dum duos plu esue
g adus he edum acimus, hoc modo: L.
TITIVS HERES
ESTO
CERNITOQVE
IN
DIEBVS
CENTVM
PROXIMIS, QVIBVS
SCIES POTERISQVE. QVOD
NI
ITA CREVERIS, EXHERES
ESTO.
TVM MEVIVS
5
ITERES ESTO
CERNITOQVE
IN
DIEBVS CENTVM
e eliqua; e deinceps in quan um
uelimus, subs i ue e possumus. 175. E lice nobis uel
unum in unius locum subs i ue e plu esue, e con a
in plu ium locum uel unum uel plu es subs i ue e.
176. P imo i aque g adu sc ip us he es he edi a em
ce nendo i he es, e subs i u us e
g
cludi u ; non ce -
nendo summoue u , e iamsi p o he ede ge a , e in
locum eius subs i u us succedi ; e deinceps si plu es
1) c e ione
Goeschen.
c e io V.

2) nescien i
Goeschen.
nescien e V. 3) magis in usu
Goeschen.
minus V.
4)
Hu.
p oponi : . . .
empus nume a u ; unde
e iam
con inua haec
c e io uoca u , quia con inui dies nume an u . [sed] quia amen
du a es haec c e io, melius e ap ius es uulga i c e ione
u i
eaque magis quam
al e a in usu habe u , unde e iam uulga is
dic a es .
alii alia emp a e un .

5) Maeuius V.
§ 174.
c . Ulp.
22, 33.
Gai epi .
2, 4
p .;
1.
I.
2, 15 p .
= D.
28, 6, 36 p .
(Ma cian.
93).
D.
28, 6.
1 p .;
1
(Mod.
100).
Paul.
3, 4
b
, 4.
Cic. ad A .
15, 2, 4.
Tac. ann.
1, 8.
Sue . _Aug.
101.
Appian. b. c.
2, 143.
Isid. o ig.
9, 5, 2.
§ 175.
c .
I.
2, 15, 1 =
D.
28, 6, 36, 1
(Ma cian.
93).
§ 176.
c . sup a
2, 168.
GAI INSTIT. II 177-180.

97

.

g adus sin , in singulis simili a ione idem con ingi .

^^
^`'

177. Sed si c e io sine exhe eda ione si da a, id es
in' haec ue ba:
SI NON CREVERIS
2
,
TVM PVBLIVS ME—
IVS HERES ESTO,
illud diue sum inueni u
3
,
quod4
si p io omissa c e ione p o he ede ge a , subs i u um
in pa em admi i , e iun ambo aequis pa ibus
he edes; quod si nequé ce na neque p o he ede ge a ,
99
um sane in uniue sum
5
summoue u , e subs i u us
in o am he edi a em succedi . 178. Sed Sabino quidem
placui , quamdiu ce ne e e eo modo he es ie i possi
p io , e iamsi p o he ede gesse i , non amen admi i
subs i u um; cum ue o c e io ini a si , um p o he ede
ge en em admi e e
s
subs i u um: aliis ue o placui
e iam supe an e c e ione posse eum p o he ede ge-
endo in pa em subs i u um admi e e e amplius ad
c e ionem eue i non posse.
179. Libe is nos is inpube ibus, quos in po es a e
habemus, non solum i a, u sup a diximus, subs i ue e
possumus
7
, id es , u si he edes non ex i e in , alius
nobis he es si ; sed eo amplius u , e iainsi he edes
nobis ex i e in e adhuc inpube es mo ui ue in , si
iis aliquis he es, uelu hoc modo:
TITIVS FILIVS MEVS
MIHI HERES ESTO. SI FILIVS MEVS
MIHI
ITERES NON
ERIT, SIVE HERES 31I71I
ERIT ET IS
8
PRIVS MORIATVR
QVAM IN SVAM TVTELAM VENERIT, TVNC
9
SEIVS HERES
ESTO.
180. Quo casu si quidem non ex i e i he es
1) si V.

2) c e i V.

3) inueni V.

4) quia V.
5) uniue so V.

6) ge en em admi e e
Hu.
ge en e (?) ad-
mi i V.

7) possimus V.

8) hic
li e is pallidis
V.
ui ne
his (— is) ?

9) une es o V.
Z
g V

^'
§§ 177. 178.
c .
Ulp.
22, 34.
D.
28, 5, 41 (40)
(Iul.
440).
§ 179.
=
I.
2, 16p .
c .
Ulp.
23, 7.
Gai epi .
2, 4, 2.
D.
28, 6,
2
p . ( Ulp. 2469).
Ho . sa .
2, 5, 48
sq.
§ 180.
—
I.
2, 16 p . ; 2. duo quodam modo sun es a-
men o]
c .
D.
37, 11, 8, 4
(.Iul.
387). 35, 2, 79
(Gai.
320). 28,
6, 20, 1 (
Ulp.
2547). 35, 3, 1, 1 (
Ulp.
1711). au ce e unum
(11,

1
!
possimi
í
F a ael il
1,10
,
98
GAI INSTIT.
II
181-182.
;141
ilius, subs i u us pa i.s
1
i he es;
si
ue o
he es ex-
i e i ilius e an e pube a em decesse i , ipsi ilio i
he es subs i u us. quam ob em duo quodam modo
100 sun es amen a, aZiud pa is, aliud ilm., amquam si
ipse ilius sibi he edem ins i uisse ; au ce e unum
es es amen u n dua um he edi a um. 181. Ce e um
ne pos obi um pa en is pe iculo insidia um subiec us
uide e u
J
pupillus, in usu es uulga em quidem sub-
s i u ionem palam ace e, id es eo loco, quo pupillum
he edem ins i uimus;
nam
uulga is subs i u io i a uoca
ad he edi a em subs i u um, si omnino pupillus he es
non ex i e i ; quod accidi , cum uiuo pa en e mo i u ,
quo casu nullum subs i u i male icium suspica i pos-
sumus, eum scilice
3
uiuo es a o e omnia, quae in
es amen o se ip a sin , igno en u : illam
4
au em sub-
s i u ionem, pe quain, e iamsi
ó
he es ex i e i pupillus
e in a pube a em decesse i , subs i u um uocamus,
sepa a im in in e io ibus abulis sc ibimus easque a-
bulas p op io lino p op iaque ce a consignamus e in
p io ibus abulis cauemus, ne in e io es abulae uiuo
ilio e adhuc inpube e ape ian u . sed longe u ius
es u um que genus subs i u ionis sepa a im in in-
e io ibus abulis consigna i, quia si i a
6
consigna ae
uel sepa a ae ue in subs i u iones, u diximus, ex'
p io e po es in ellegi in al e a
s
quoque idem esse
101 subs i u us. I 182. Non solum au em
9
he edibus ins i-
1) pa i
Ins .

2) uidea u
Goeschen.

3) scilice e V.
4) a illa V.

5) si e iam V.

6) quia

si i a] quaesi a V.
7)
e V.

8) al e a al e V.

9) au V.
es es amen um
e c.] c . D.
42, 5, 28
(Ia .
75). 29, 3, 11
(Gai.
463). 35, 2, 11, 5 in
in.
(Pap.
353). 28, 6, 2, 4 (
Ulp.
2469).
28, 6, 20
p . ( Ulp.
2547). 18, 4, 2, 2 (
Ulp.
2962). 28, 6, 38, 3
(Paul.
1895).
§ 181.
c .
Gai epi .
2, 4, 2.
I.
2, 16, 3
cum Theoph.
(p. 188
Fe .).
D.
29, 3, 8 (
Ulp.
1224).
§ 182.
_
I.
2, 16, 4.
c .
Ulp.
23, 8.
D.
28, 6, 6
(Clem.
11).
28, 6, 10, 4
sq. ( Ulp.
2456). 28, 6,
1, 2
(Mod.
100).
GAI INSTIT.
II 183-188.
114
°11
111,
911
,,yuo
po¡
:l ll^p 1i8,
pub
ou> i^,
IlE'
á'úl^:'.
QTÍIÍe li ,'^.
119
COC"^^^¿'.
111
11
,
el
l,^^ ^;,
is
sQ1115
ci
l a"
Ii
20
ll

iIl
/ o'
1)
possimus V.

2) ab V.

3) num
dic a in ellegemus?
4) ue o uel ilio pube i
Ins .

5) possum V.

65' p o V.
1 elü

7)
e es o V.

8) pe sona eius] pe sonae V.

9) cons i V.
§ 183.
=
I.
2, 16, 4.
c . D.
48, 19, 39
(T yph.
40). 28, 6,
2p . ( Ulp.
2469). 28, 6, 46
(Paul.
1552).
Cic.
p.
Cluen .
11, 32.
de
o a .
1,
39, 180. 2, 32, 141.
de
in .
2, 21, 62. 2, 42, 122.
§ 184.
—
I.
2, 16, 9.
c .
Gai epi .
2, 4,
3 .
in a
2, 277
sq.
D.
28
,
6, 7
(Pap.
554). 28, 6,
41,
3
(Pap.
558). C. 6, 26, 5
(a.
290).
§§ 185. 186.
c .
I.
2, 14 p .
Ulp.
22, 7.
Paul.
3,
4
b
,
7.
sup a
2, 153. 1, 21; 123.
§ 187.
c .
Ulp. '22,
12
i.
.
§§ 188. 189. =
1.
2, 14, 1.
c .
Ulp.
22, 11-13.
99
u is inpube ibus libe is i a subs i ue e possumus
1
,
u
si an e pube a em mo ui ue in , si is he es, quem
nos uolue imus, sed e iam exhe eda is: i aque eo casu
si quid pupillo ex he edi a ibus lega isue au dona io-
nibus p opinquo um adquisi um ue i , id omne ad'
subs i u um pe ine . 183. Quaecumque diximus de
subs i u ione inpube um libe o um uel he edum ins i-
u o um uel e
g
he eda o um, eadem e iam de pos umis
in ellegemus.
3
184. Ex aneo uel•o
4
he edi ins i u o i a
subs i ue e non possumus
5
,
u si he es ex i e i e in a
aliquod empus decesse i , alius ei he es si ; sed hoc
solum nobis pe missum es , u eum pe ' ideicom mis-
sum obligemus, u he edi a em nos am o am uel
ex
pa e es i ua ; quod ius quale si , suo loco ademus.
185. Sicu au em libe i homines, i a e se ui am
nos i quam alieni he edes sc ibi possun . 186. Sed
nos e se uus simul e libe e he es esse iube i debe ,
id es hoc modo:
STICHVS SERVVS MEVS LIBER H i'RES-
QVE ESTO,
uel:
HERES LIBERQVE ESTO.
7
187. Nam si
sine libe a e he es ins i u us si , e iamsi pos ea manu-
missus ue i a domino, he es esse non po es , quia
ins i u io in pe sona eius
8
non cons i i
9
; ideoque lice
aliena us si , non po es iussu domini noui ce ne e
he edi a em. 188. Cum libe a e ue o he es I ins i u us
102
`:^ioDiDi !
100
GAI
INSTIT.
II 189-192.
quo minus

ó 4 ' um ace e , u illius iussu
ce ne e

,,.10
191. Pó) haé^c`,í^• lega is. quae pa s iu is
ex a p oposi am
3
' .dém -,R11 e iam uide u : nam loqui-
mu de his iu is i iu is, - uibus pe '
.
uniue si a em es
nobis ad unuE : um omni modo de es amen is
deque he edibü , qui es amen o ins i uun u
2
, locu i
103
sumus, non sine causa sequen i loco
po e i haec iu is
ma e ia acia
si quidem in
eadem
causa du aue i , i ex es amen o
libe e inde necessa ius he es: si ue o ab ipso es a-
o e manumissus ue i , suo a bi io he edi a em adi e
po es ; quod si aliena us si , iussu noui domini adi e
he edi a em debe , qua a ione pe eum dominus i
he es: nam ipse neque he es neque libe esse po es .
189. Alienus quoque se uus he es ins i u us, si in eadem
causa du aue i , iussu domini he edi a em adi e debe ;
si ue o aliena us ab eo ue i au uiuo es a o e au
pos mo em eius, an equam ce na , debe iussu noui
domini ce ne e: si ue o manumissus es , suo a bi io
adi e he edi a em po es . 190. Si au em se uus alienus
he es ins i u us es uulga i c e ione da a, i a
in elle-
gi u
dies c e ionis cede e, si ipse se uus scie i se
he edem ins i u um esse nec ullum impedimen um si ,
19
enim
au si
ls.
ne a sun qua uo : au
mus au pe damna ionem
p aecep ionem.
1) p o

ins i uun V.
§ 188.
c . sup a
2, 153. D. 28, 5,
9,
16
sq. ( Ulp. 2465).
,
28,
5, 52 (51)
(Ma cian.
247).
§ 189.
c . in a
2, 245.
D.
29, 2, 62, 1
(Ia .
166). 37, 11,
2, 9 (
Ulp.
1147). 28, 8,
lp . (
Ulp.
1396).
§ 190.
c . sup a
2, 172.
D.
38, 15, 5
(Ma een.
125).
§ 191.
—
I.
2,
20 p .
c . sup a
2, 97.
§ 192.
c . Gai epi .
2,
5 p . I.
2, 20, 2.
Ulp.
24, 2.
^.,
19^,
GAI INSTIT. II 193-195.

101
193. Pe uindica ionem hoc modo legamus:
TITIO
ue bi g a ia
HOMINEM STICHVM DO LEGO;
sed
e
si
al e um ue bum posi um si , uelu i
DO
au
LEGO,
aeque pe uindica ionem lega um es : i em, u magis
uisum
es ,
e
si i a lega um ue i :
SVMITO
uel i a:
SIBI HABETO
uel
i a:
CAPITO, aeque pe
uindica ionem
lega um es .
194.
Ideo au em pe uindica ionem lega-
um appella u , quia pos adi am he edi a em s a im
ex iu e Qui i ium es lega a ii i ; e si eam em lega-
a ius
uel
ab he ede uel ab alio quocumque, qui eam
posside , pe a , uindica e debe , id es in ende e suam
em ex iu e Qui i ium esse. 195. In eo solo dissen-
iun p uden es, quod Sabinus quidem e Cassius ce e-
ique nos i p aecep o es, quod i a lega um si , s a im
pos adi aln he edi a em pu an ie i
.
lega a ii, e iamsi
igno e sibi lega um esse 1, sed' pos ea quam scie i e
sp eue i
3
lega um, p oinde esse a que si lega um non
esse ; Nema ue o e P ocu.lus ce e ique illius scholae
auc o es non ali e pu an em lega a ii. ie i, quam
si uolue i eam ad se pe ine e: sed hodie ex diui
Pii An onini ( cons i u ione hoc magis 'iu e u i uide-
104
1)
esse
Hu.
esse
dimissum V.

2) e V.

3) sp eue i
Niebuh .
V
lec io ince a.
§ 193.
c . Gai epi .
2, 5, 1.
Ulp.
24,-3e
2
3
aul:' 6,
6.
sup a
1, 149.
F .
Va .
47
(Paul.
985). 57
(Paul.
996) 64
D. 7,
4, 3 (
Ulp.
2551). 83 —
D. 7,
2, 3, 2 (
Ulp.
25 i6): ; 87 (U/p. 2570).
D. 33, 5, 20
(Lab. ap. la .
179). 32, 29, 4
(Lab. ap.

171).
32, 100, 2
(Ia .
173). 32, 79, 1
(Cels.
160). 3
-
0, 84
,
2
e -
40, 4,
^^.
15
(Iul.
458). 30, 84, 12
(Iul.
478). -33; 7;-
15"137-
-
:
,
(Pomp.
490).
30, 65 p .; 1
(Gai.
14). 31, 88, 3; 8
(Scae .
258). 32, 91, 3
(Pap.
572).
Se . ad Aen.
5, 533.
§ 194.
c . Gai epi .
2, 5, 1.
Theoph.
2, 20, 2
(p.
206
Fe .).
in a
2, 204.
D.
30, 69 p .
(Gai.
16). in ende e
e c.] c . in a
4, 41.
§ 195.
c . Paul.
3, 6, 7.
D.
30, 81, 6
(lul.
461). 30, 86, 2
(Iul.
489). Ne ua
e c.] e : D.
47, 2, 65 (64)
(Ne . 7).
30, 65, 1
(Gai.
14). 35, 1, 69
(Gai.
469).
in a
2,
200. La inus]
c . Plan.
ad T ai.
107.
IVBIBP$. ANTEI. BEL. ED. VIL
8
!co6
a
,
^
,ue

au em ui io pe sonae lega um non uale e, cum
ei
lega_

,^,
^oe
^ si
,
 um si , cui nullo modo lega i possi uelu
pe eg ino,

`
^
'a
lo

cum quo es amen i ac io non 1
0
. quo plane easu

„
ue
esb'a^

sena us consul o locus non es .
219.
I em nos i p ae_

1,111.5/11
cep o es, quod i a lega um es , nulla
alia
a ione pu-

h"
an posse consequi eum'-, cui i a ue i lega um, quam2

''^
ae^ ,a
iudicio amiliae e ciscundae, quod in e he edes de

í;
`i c
di
(
he edi a e e ciscunda, id es diuidunda, accipi sole :

;b ^'
o icio enim iudicis id con ine i
>
u ei, quod pe ae-

^23 ^1

q

p
p ae-

linde in elle-

'i1eeus
Sil
cep ionem lega um es , adiudice u . 220.

^^
(111
°
1
1)
^^^

g
i
m
us nihil aliud secundum nos o um p aecep o um

^^ .
opinionem pe p aecep ionem legan posse, nisi quod

(;LUc i^
l
e
«
 es a o is si . nulla enim alía es quam he edi a ia

dlege
m
deduci u in hoc iudicium. i aque si non suam em

-
^^ p
^
111 eo modo es a o legaue i , 1 iu e quidem ciuili inu ile

euec quic

e i lega um, sed ex sena us consul o con i mabi u .

:91 be e
G
aliquo
3
amen casu e iam alienam em ,
pe
p aecep-

i u
)
q
 ionem lega i posse a en u : uelu i si quis eam em

A us
esse
legaue i , quam c edi o i iduciae causa mancipio de-

;
SSIT
j
S'
de i ; nam o icio iudicis cohe edes cogi posse exis í-

:o
il)
iils
i:
man solu a pecunia lue e
4
eam em, u possi p aeci-

co

pe e ls , cui. i a lega um sl . 221. Sed diue sae scholae
6

I
le
auc o es
pu an e iam ex aneo pe p aecep ionem
legan posse, p oinde ac si i a sc iba u :
TITIVS HO-
MINEN' STICHVM CAPITO,
supe uacuo adiec a
PRAE
syl-

laba; ideoque pe uindica ionem eam
em
lega am

^ ^
'
`
uide i: quae sen en ia dici u diui Had iani cons i—

^
222, o ,
223,
c
22^ c
,^
s
dh
31
-

U,2
1:119,
1226
c
,
:11¡ iIi
de
"1111
e,^
N
^h^ ^ ^i l^
^
ú
^1, ^
,11,a ^ ,
ap4^
108

GAI INSTIT. II 219-221.
2) quod

g

4)

^
ui^s j s
1)
cum V.

2 uod V.

3) ali uod V.

4 solu a
pecunia lue e
Lachmann.
solu am pecuniam solue e V.

5) p aecipe e is
Goeschen.
pe cipe e ei V.

6)
sed diue sae
scholae] e diuelse soles V.
§ 219.
c . Theoph.
2, 20, 2
(p.
207
Fe .). Paul.
3, 6,
1.
D.
10, 2, 22, 1 (
Ulp.
635). 30, 17, 2 (
Ulp.
2534).
§ 220.
c . Ulp.
24, 11.
D.
10, 2, 28
(Gai.
195).
C.
6,
42
,
6
(a.
224). ex
sena us
consul o]
c . sup a
2, 197. iduciae]
c .
sup a
2, 60.

Z21.
uale e eum
,sl
ue
lui

al 1,
quo
pa a
.9, Z

plsua ;
ll a j^ no'^1
,o i
ki
,
a
la ;;
l ega;u^^
d iu
e
he ed^
duuda accipi ;
el,

p
1)101P^^
220, CudP ^¡
o uu p aecPp^
a i possa, si„
es luz 111i;
le si non s z :.
quidei
ciuü
^
Insul o C011i'VIDB '
^m em
llu l
si qulS
PdC `
e causs mauc .:
des COli
paSSP ^
on], pOSá
a
Sed
diosa:
pe 101
se ibs u :
71 ^'
00 adl
PCCa 1
^
28111 ol
gsd lal ''
P
e
e
°^la^
, el
^H
GAI INSTIT.
II 222-225.
u ione
1
con i ma a
esse.
222. Secundum hanc igi u
opinionem,
si ea es
ex
iu e Qui i ium.
de unc i ue i ,
po es
2
a lega a io uindica i, siue is unus ex he edibus
si
siue ex aneus; quod si in bonis an um es a o is
ue a, ex aneo quidem ex sena us consul o u ile e i
leg, he edi ue o amiliae he ciscundae iudicis
a um
o icio p aes abi u ; quod si nullo iu e ue i es a o is,
am he edi quam ex aneo ex sena us consul o u ile
e i . 223. Siue amen he edibus secundum nos o um
opinionem siue e iam ex aneis secundum illo um opi-
nionem duobus plu ibusue eadem es coniunc im au
disiunc im lega a ue i , singuli pa es habe e deben .
112
[Ad
legem Falcidiam.
4] 224. Sed olim
quidem
lice-
ba o um pa imonium lega is a que libe a ibus e o-
ga e nec quicquam he edi elinque e p ae e quam inane
nomen he edis; idque lex xiI abula um pe mi e e
uideba u , qua caue u , u quod quisque de e sua
es a us esse , id a um habe e u , his ue bis:
eVTI
LEGASSIT
3
SVAE REI
4
, ITA IVS ESTO': qua
de
causa',
qui sc ip i
he edes e an , ab he edi a e se abs ineban ,
e idci co ple ique in es a i mo ieban u . 225. I aque
la a es lex Fu ia, qua' excep is pe sonis quibusdam
1) cons i u ionem V.

2) posse
V.

3) legasse V.
4) es
V.

5) qua de causa
Kalb.
quaae V.

6) quae V.
§ 222.
c . sup a
2,
40;
196; 197.
§ 223.
c . Gai epi .
2, 5, 7. C. 6, 51, 1, 11 (a. 534).
§ 224.
c . I.
2, 22 p .
cuna Theoph. (p.
232
Fe .). XII ab.
5, 3
(B uns
I
6
22).
Ulp.
11, 14.
D.
50, 16, 120
(Pomp.
248).
50, 16, 53 p .
(Paul.
721).
No .
22, 2
p . Rhe . ad He .
1, 13, 23.
Cic. de in .
2, 50, 148.
§ 225.
c . I.
2, 22 p .
cum Theoph. (p.
233
Fe .). in a
4
,
23; 109.
Ulp.
1, 2. 28, 7.
F . Va .
301
(Paul.
796).
Va o
lib o III de i a pop. ROM.:
Plebisque sci o cau um, ne qui
l
ega e caussaue mo is dona e
sup a
assis
millo,
quod ag-
men um ex Calpu nii Pisonis lib o II de Con inen ia Ve e u i
Poe a um a uli Paulus Me ula in edi ione Annalium .Ennü
(Lugd. Ba a .
1595)
a que inde ecep wm es in Va onis edi-
ionem
a
Popma cu a am e
in
Bipon inam
(a. 1788,
p.
247),
109
110
GAI INSTIT.
II 226-228.
ce e is plus mille assibus lega o um nomine mo isue
causa cape e pe missum non es . sed e haec lex non
pe eci , quod uolui : qui enim ue bi g a ia quinque
milium ae is pa imonium habeba , po e a quinque
hominibus singulis minen os asses legando o um pa i-
monium e oga e. 226. Ideo pos ea la a es lex Voco-
nia, qua cau um es , ne cui plus lega o um nomine
mo isue causa cape e lice e , quam he edes cape en .'
ex qua lege plane quidem aliquid u ique he edes
habe e uideban u ; sed Lamen e e ui ium simile nasce-
ba u .
2
nam in mul as lega a io um pe sonas dis ibu o
pa imonio po e a
es a o
adeo he edi minimum elin
113
que e, u non expedi e he edi huius luc i g a ia o-
ius he edi a is one a sus ine e. 227. La a es i aque
lex Falcidia, qua cau um es , ne plus el lega e licea
quam dod an em: i aque necesse es , u he es qua am
pa em he edi a is habea : e hoc nunc
3
iu e u imu .
228. In libe a ibus quoque dandis nimiam licen iam
conpescui lex Fu ia Caninia, sicu in p imo conmen-
a io e ulimus.
1)
cape en u
V.

2)
nasceban u
V.

3)
nec
V.
ic um esse ide u .
c .
Lawicki,
de F aude
Pauli 1V
^le ulae
.Enniano um Annalium edi o is
(Bonn.
1852)
e Ke ne ,
M.
Te-
en i Va onis
de
i a
populi
Romani quae exs an . Halis
1863
p. 40.
Cic.
in
Ve .
2, 1, 42, 109
eum Ps. Asc.
(p.
190 B.).
p o
Balb.
8, 21.
§ 226.
c .
I.
2, 22
p .
cum Theoph.
(p.
233
Fe .).
lex
Yo-
conia]
a. u.
585 =
a.
Ch .
169.
c .
Cic.
in
Ve .
2, 1, 43, 110.
in a
2, 274.
§ 227.
lex Falcidia]
a. u. 714, a.
Ch .
40.
c .
Gai epi .
2, 6.
I.
2, 22
p .
Ulp.
24, 32.
Paul.
3, 8,
1.
D.
35,
2,
1
p .
(Paul.
921;
B uns
1
6
,
113).
Dio
Cass.
48, 33, 5.
Hie onym.
ad
Euseb. Ch onic.
ad a.
Ab ah.
1977
(Olymp.
185, 1 = a. u. 714
= a.
Ci .
40)
ed. Schoene
2, 139: C.
Falcidius
ibunus plebis
legem uli , ne quis
plus es amen o
lega e , quam u qua a
pa a he edibus supe esse .
Isid. o ig.
5,
15,
2.
Suidas
.
O
a
a-
xicScos.
C. I. L.
XI 419
(B uns
1
6
,
311.
Dessau
6663).
Plin. ep.
5, 1, 9.
§ 228.
c . sup a
1, 42
sq.
l
i
eé1B
'
1
'
11.
in
1213,)
^34,
1135,
28,
uo,
e
ud
m^ 111
cbi
h
'"
1/11
,o a^a 1,1,
,
p
e a
;gaudo 1
0 ^
la a
es
led
lJ
le
ga o u
1
a^
he edes cap^
ad
u ique
b^
ai lu^ swile ^
1.
pe souas dis^;s
edi m^ima^j
Lius luc i ;^
127, La s es
plus si lea e
,s , u he es gua:
1111110
5
ia e
u^
1S
lllllll8m
ll '^.
i
i
n
p imo
04I INSTIT. 11
229-235.

111
Ul De inu ili e elic is lega is.
p]
229. An e
he edis
ins i u ionem inu ili e lega u , scilice
quia
es amen a
uim
ex
ins i u ione he edis accipiun , e ob
id
uelu
capu e undamen um in ellegi u o ius es amen i
he edis ins i u io.
230.
Pa i a ione nec
libe as an e
he edis ins i u ionem da i po es .
231.
Nos i p ae-
cep o es nec
u o es
eo
loco
da i posse. exis iman ':
sed
Labeo e P oculus u o em posse da i, quod
nihil
ex
he edi a e e oga u u o is da ione.
232. Pos
mo -
em quoque he edis inu ili e lega u ,
id
es hoc
modo:
CVM HERES MEVS MORTVVS ERIT, DO LEGO,
au
DATO.
i a au em ec e lega u : CVM
HERES ME s
2
MORIETVR 3,
quia non pos
. no em he edis elinqui u ,
sed ul imo
ui ae eius empo e. u sum i a
non
po es lega i:
PRIDIE QVAM HERES MEVS MORIETVR;
quod non p e-
iosa a ione ecep um
uide u .
233.
Eadem e
de
114
libe a ibus
dic a
in ellegemus.
234. Tu o
ue o an
pos
mo em he edis da i possi , quae en ibus eadem
o si an
4
po e i esse quaes io, quae
5
de
eo
agi a u ,
qui
an e
he edum ins i u ionem da u . [De
poenae
causa
elic is lega is.]
235. Poenae quoque nomine inu ili e
lega u . poenae au em nomine lega i uide u , quod
coe cendi he edis
causa
elinqui u ,
quo
magis he es
1)
egis im an u
V.

2)
suppl. Boecking.

3) mo ia u
V.
4) o si am V.

5) quam V.
§ 229.
= L 2, 20, 34.
c .
Ulp.
24, 15. 25, 8. quia es a-
men a
e c.] c . D.
28, 4, 3
(Ma cell.
263). 29, 7, 10 i.
.
(Pap.
240). 28, 6, 1, 3
(Mod.
100).
§ 230.
=
I.
2, 20, 34.
c .
Ulp.
1, 20.
§ 231.
c .
I.
1, 14, 3.
§ 232.
c . I.
2, 20, 35.
Ulp.
24, 16. 25,
8.
Paul.
3, 6, 5; 6.
4, 1, 11.
in a
3, 100. C. 8, 37 (38), 11 (a. 528).
§ 233.
c .
Ulp.
1,
20.
§ 234.
c . sup a
2, 231.
D.
26, 2, 7
(Paul.
1637).
§ 235.
c .
I.
2, 20, 36.
Ulp.
24, 17. 25, 13.
D.
34, 6, 1
(A .
122). 34, 6, 2
(Ma cian.
110). 35, 1, 12 (
Ulp.
2662).
C.
6, 41, 1 (a. 528).
Sc ip . His . Aug. An on. Pius
8, 5.
§
236.
§
237.
§
238.
2, 287.
1
)
non
§
239
112

GAI INSTIT. II 236-238.
aliquid acia au non acia , uelu quod i a lega u :
SI HERES MEVS FILIAM SVAM TITIO IN MATRIMONIVM
COLLOCAVER
IT
, X
MILIA
SEIO DATO,
uel i a:
SI FILIAM
TITIO IN MATRIMONIVM NON COLLOCAVERIS, X MILIA
TITIO DATO;
sed e si he edem,
si
l
ue bi g a ia in a
biennium monumen um sibi non ece i , x milia Ti io
da i
2
iusse i
es a o
3
,
poenae nomine lega um
es .
e
denique ex ipsa de ini ione mul as sillines species ci -
cumspice e possumus. 236. Nec libe as quidem poenae
nomine da i po es , quamuis de ea e ue i quaesi um.
237. De u o e ue o nihil possumus quae e e, quia non
po es da ione u o is he es conpelli quidquam ace e
au non ace e. ideoque
—
4
da u poenae nomine
u o da us ue a, magis sub condicione quam poenae
nomine da us uidebi u .
238. Ince ae pe sonae lega um inu ili e elinqui u .
ince a au em uide u pe sona, quam pe ince am opi-
115
nionem I animo suo es a o subici
5
, uelu
cum
i a
lega um si :
QVI PRIMVS AD FVNVS MEVM VENERIT,
EI
HERES
MEVS X
MILIA
DATO;
idem iu is es , si gene a-
li e omnibus legaue i :
QVICVMQVE AD FVNVS MEVM
VENERIT;
in eadem causa es , quod i a elinqui u :
QVICVMQVE FILIO MEO I1V
T
MATRIMONIVM FILIAM SVAM
CONLOCAVERIT, El HERES MEVS X MILIA DATO;
illud
quoque [in eadem causa es ]
6
,
quod i a elinqui u :
QV1 POST TESTAMENTVM
SCRIPTVM PRIMI
7
CONSVLES DE-
SIGNATI ERVNT,
aeque ince is pe sonis lega i
uide u ;
1)
add. Hu.
2) da i V.
4) ideoquae V. ideo que e si
qui u o d a us es , p o e n a e
g a ia
suppl.

5) subici u
Ins .

7)
sc ip um p imi
ex
c . I.
2, 20, 36.
c . D.
34, 6, 2
(Ma cian.
110).
c .
1.
2, 20,
25.
Ulp.
24, 18.
Paul.
3, 6, 13.
da e
Hu.
3)
add. Goeschen.
secun dum men em es a o is is,
nomine
e c.
Mo lmsen exempli
V.

6) in—es
del.
Hu., om.
Ins . add. Hu.
in a
de^iqoe
o quod
' a
uel
i a
TBi^ ^^
RIS
6I F^,
'
g
^
ue bi
g
'
c
e i ,
g
111,
a ia
llne 1 ^
eoa ani
sl ulles specie;..
lelas
quidem Ei^
e
111
s
quae e e, g
11i qu dquam ^.
e u
poeae ^:
11C1011e
1112
"^
inu ili e e.e:
am
pe
ioce ,
)ici
s
, 1111E (1:
FS
l EVM
lu 1S
es ,
sl
;`
i
E
AD
F~V
1
l
ucid
111 e11;
110011'10!
5 mILIl p^T.
uo
d
i h e^á
q

I
,^
}
^
^s
^'
PRI.0
e souis
le^^`G.
GAI INSTIT. II
239-244.
e denique aliae mul ae huiusmodi species sun .
sub
ce a ue o demons a ione ince ae pe sonae ec e lega-
u , uelu : EX
COGNATIS MEIS, QVI NVNC SVNT, QVI
PRIMVS
AD
FVNVS MEVM VENERIT, El
X
MILIA
ITERES
MEVS
DATO.
239. Libe as
quoque
non
uide u ince -
ae pe sonae da i pos.se,
quia
lex Fu ia Caninia iube
nomina im
1
se uos libe a i.
240. Tu o
quoque ce us
da i debe .
241.
Pos umo quoque
alieno
inu ili e
lega w .
es
au em alienus pos uYnus, qui na us in e
suos
he edes
es a o i u u us
non
es : ideoque
ex
emancipa o quoque
ilio
concep us nepos ex aneus
pos umus
es ; i em qui
in
u e o es eius, quae
ju e'
ciuili
non
in ellegi u uxo , ex aneus pos umus pa is
in elle gi u .
242.
Ac ne he es quidem po es ins i ui 116
pos umus alienus: es enim ince a
pe sona. 243.
Ce e a
ue o, quae
sup a
diximus,
ad
lega a p op ie pe inen ;
quamquam
non
inme i o quibusdam placea poenae
nomine
he edem ins i ui
non
posse.
nihil
enim in e -
es , u um lega um da e iubea u he es,
si
ece i ali-
quid au
non
ece i , an cohe es ei adicia u ,
quia
am
cohe edis adiec ione quam lega i da ione compelli u ,
u aliquid
con a
p oposi um suum acia au
non
acia .
244.
An ei, qui
in
po es a e si eius, quem he edem
ins i uimus, ec e legemus, quae i u . Se uius ec e
lega i pu a ,
sed
euanesce e lega um,
si quo
empo e
dies lega o um cede e sole , adhuc
in
po es a e si ;
1) nomina um V.

2) in ju e V.
113

^
p
^^,{,!,'

§ 239.
c .
I.
• 2 20 25.
sup a
1, 46.
Ulp.
1, 25.

^<<, ^'
¡ ,
;i
'.

14,
1. D. 40, 4, 24
^
(Gai.
487).
40, 4, 51
(Pap.
714).

4,
Paul.
4

11:11
e^IE^ '

§
240. =
I.
2, 20, 25.
c . I.
2, 20, 27.
Ulp.
11, 14.
D.
26,

1::JiP^Í.
E^

2, 20
p .
(Paul.
557).
iIl
,es
ii

152§
241. =
I.
2, 20, 26.
c . in a
2, 287.
C.
6, 48
(a.
528
6) /11/'
9).
^ '

§ 242.
c .
I.
2,
20,
28. 3,
9
p .
sup a
1, 147.
in a
2, 287.
§ 243.
c . I.
2, 20, 36.
sup a
2,
235.
§ 244.
c .
I.
2, 20, 32.
Ulp.
24, 23.
D.
34, 7,
1
p . (Cels.

1

250).
31, 82, 2
i. .
(Paul.
1360).

;,e1
pe
al
:^do he
;
?N
lleC
.Tp o is,
3edi as,
e
; iS
e
B1Y^
.!
IIlÍPP3
es
lioi
es i
^imi>le
cl
íeússe ,
:Quo 1
''e a ill
±^pulaba
1111191,
úP e^ a i
^111e
ege
k
°1 i.
114
GAI INSTIT. IT 245-249.
ideoque siue pu e lega um si e uiuo es a o e
po es a e he edis esse desie i , siue sub condicione e
an e condicionem id accide i , debe i lega um. Sabinus
e Cassius sub condicione ec e lega i, pu e non ec e
pu an ; lice enim uiuo es a o e possi desine e in
po es a e he edis esse, ideo amen inu ile lega um in-
ellegi opo e e, quia quod nullas ui es habi u um o e ,
si s a im pos es amen um ac um decessisse es a o ,
hoc ideo uale e, quia ui am longius axe i , absu dum
117 esse .
sed
I diue sae scholae auc o es nec sub condi-
cione ec e lega i, quia quos in po es a e habemus, eis
non magis sub condicione quam pu e debe e possumus.
245.
Ex diue so cons a ab eo, qui in po es a e ua1
es , he ede ins i u o ec e ibi lega i; sed si u pe
eum he es ex i e is, euanesce e lega um, quia ipse ibi
lega um debe e non possis; si ue o ilius emancipa us
au se uus manumissus e i uel in alium ansla us, e
ipse he es ex i e i au alium ece i , debe i lega um.
246.
Nunc
2
anseamus ad ideicommissa.
247.
E p ius de he edi a ibus uideamus.
248.
In-
p iinis igi u sciendum es opus esse, u aliquis he es
ec o iu e ins i ua u eiusque idei commi a u
3
, u
eam he edi a em alii es i ua ; alioquin inu ile es
es amen um, in quo nemo ec o iu e he es
ins i ui u .
249.
Ve ba au em u ilia ideicommisso um haec [ ee e]4
maxime in usu esse uiden u :
PETO,
ROGO, VOLO, FIDEI
1) ua
add. Goeschen.

2) nunc
Goeschen ex Ins .
hinc V.
3) commi aba u V.

4)
del. Boeeking; om. Ins .
§ 245.
c . I.
2, 20, 33.
Ulp,
24, 24.
sup a
2, 189.
D.
30,
91 p . (Iul. 520). 36, 2, 17
(Iul.
522). 35, 2, 30, 8
(Ma cian.
41).
35, 2, 20
(Scae .
164). alium ece i ]
c . D.
28, 5, 41 (40)
(Iul.
440).
§§ 246. 247. =
I.
2, 23 p .
§ 248.
=
I.
2, 23, 2.
c . Gai. epi .
2,
7 p .
§ 249.
=
I.
2, 24, 3.
c . blp.
25, 2. 2, 7.
Paul.
4, 1, 5; 6.
D.
30, 115 (
Ulp.
1923). C. 6, 43, `z (a. 531). C.
I. L. VI
10229
(=
B uns
1
6
,
270)
1.
30. 34. 55. 83. 89.
104. 117.
B G U
326
col. 1
1.
11.
ab
iqo
u
^
es
¡I
'
^
pu e ^ab;
^sSl
uo
1<4
(lesml
^1@
1
1111
.
'
llab
i ll up
l
j^
'eesslsse
axe i}, ah,^;
s nec sub
11
a e babe ni
debe e po,,2
in po}es a ;,
i i; sed si
ium, quis
ilias eme
lium u>isla ^
debe i le^^
ommissu,
ideamu^ ?h,.
,e
a
a}
aliqui;'!
e,ompli 8l l
ioqui
ll
11
,
e
be es
iu^ "
^a llm
bsec
^

)ycl i

1'
.,'
Q il. Ill^
;ú í
a l^
S1111Q
Y
'
"'
3
V
^,^Gi ^^;.

,

aG

s.
GAI INSTIT. II 250-253.

115
COMMITTO,
quae p oinde i ma singula sun , a que si
omnia in unum conges a sin . 250. Cum igi u sc ipse-
imus:
LVCIVS
TITIVS HERES ESTO,
possumus adice e:
ROGO TE, LVCI TITI, PETOQVE A TE, VT CVM PRIMVM
POSSIS HEREDITATEM MEAM ADIRE, GAIO SEIO REDDAS
RESTITVAS.
possumus au em e de pa e es i uenda
oga e; e libe um es uel sub condicione uel pu e
elinque e ideicommissa uel ex die ce a. 251. Res i-
118
u a au em he edi a e
x
is, qui es i ui , nihilo minus
he es pe mane ; is ue o, qui ecipi he edi a em, ali-
quando he edis loco es , aliquando lega a ii. 252. Olim
au em nec
2
he edis loco e a nec lega a ii, sed po ius
emp o is. unc enim in usu P a ei, cui es i ueba u
he edi as, nummo uno eam he edi a em dicis causa
ueni e; e quae s ipula iones in e
uendi o em he edi-
a is e emp o em in e poni solen , eaedem in e poneban-
u in e
3
he edem e eum, cui es i ueba u he edi as,
id es hoc modo: he es quidem s ipulaba u ab eo,
cui es i ueba u he edi as, u quidquid he edi a io
nomine condemna us uisse
4
siue quid alias bona ide
dedisse , eo nomine indemnis esse , e omnino si quis
cum eo he edi a io nomine age e , u ec e de ende-
e u ; ille ue o, qui ecipieba he edi a em, inuicem
s ipulaba u , u si quid ex he edi a e ad he eden] pe -
uenisse , id sibi es i ue e u , u e iam pa e e u eum
he edi a ias ac iones p ocu a o io au cogni o io no-
mine exequi. 253. Sed pos e io ibus empo ibus T e-
1) he edi a em V.

2) ne V.

3) uendi o em—in e
suppl. Goeschen. c . Gai. A2Ugus oclun.
67.

4) soluisse
K uege ,
quod non esse necessa ium audica Hu. coll. Dig.
18, 4, 2, 20.
§ 250.
=
I.
2, 23, 2
med. c . Gai epi . •2, 7 p . Cíc. in
Ve .
2, 1, 47, 123. C.
I. L.
V 2834. VI 15237. XIV 331.
§ 251.
=
I.
2, 23, 3.
c . in a
2, 255.
§ 252.
c . Theoph.
2, 23, 3
(p.
239
sq. Fe .). D.
32, 95
(Maecian.
12).
in a
2, 257. p oc. au cogni . nom.]
c . in a
4
,
86
sq.
§ 253.
I.
2,23,4.
c . Ulp.
25, 14.
Paul.
4,2.
4,3,
2.
116

GAI INSTIT.
II
254.
bellio Maximo e Annaeo Seneca consuhbus sena us
consul um ac um es , quo cau uin es , u si cui he e-
di as ex ideicommissi causa es i u a si , ac iones, quae
iu e ciuili he edi e in he edem conpe e en ,
ei
e in
eum da en u , cui ex ideicommisso es i u a esse
he edi as; pe ' quod sena us consul um desie un illae
119
cau iones in usu habe i. p ae o enim u iles ac iones
ei e in eum, qui ecepi he edi a em, quasi he edi
e in he edem da e coepi , eaeque
2
in edic o p opo-
nun u . 254. Sed u sus quia he edes sc ip i, cum au
o am he edi a em au paene o am ple umque es i-
ue e ogaban u , adi e he edi a em ob nullum au
minimum luc um ecusaban , a que ob id ex ingue-
ban u ideicommissa,
pos ea
Pegaso e Pusione
consu-
libus
sena us censui , u ei, qui oga us esse he edi-
a em es i ue e, p oinde lice e qua am pa em e i-
ne e, a que e lege Falcidia in lega is e inendi ius3
concedi u : ex singulis quoque ebus, quae pe idei-
commissum elincun u , eadem e en io pe missa es .
pe quod sena us consul um ipse
he es
one a he edi-
a ia sus ine ; ille au em, qui ex ideicommisso eli-
quam pa em he edi a is ecipi , lega a ii pa ia ii loco
es , id es eius lega a ii, cui pa s bono um lega u ;
quae species lega i pa i io uoca u , quia cum he ede
lega a ius pa i u he edi a em. unde e ec um es , u
quae solen s ipula iones in e he ede a e pa ia ium
lega a ium in e poni, eaedem in e ponan u in e eum,
qui ex ideicommissi causa ecipi he edi a em, e he e-
^
i^1D1ID°^
^ 11s e °
/51,
11
11
n
,L^em
sine
Sns l
e p c
12
in e
,^am
he ed
.^ úi ae
he]
aed
si
,
^i, guod
die
cane n
zie eD, cn
^;Na
el
esl'
1) pos
Ins .

2)
eaeque
Goeschen.
aeque
V.

3)
e i-

^ 6,
1
^
nendi ius
Hu.
xe inendis V. e ine e
Ins . ;
c .
3, 75.
D.
36, 1, 1, 1; 2 (
Ulp.
1871;
B uns
I
s
192).
36 1 41 40)
(Paul.
327).
empo ibus]
Ne onis
a.
56.

^

)

^ ^
(

§
254.
=
I.
2, 23, 5.
c .
Gai epi .
2,
7
p . Ulp.
25, 14;
15

^^^

.

;^^,,

Paul.
4
,
3.
Pegaso e Pusione consulibus]
TTespasiani empo-

;j
D 3g

ibus.
pa i io]
c .
Ulp.
24, 25.
Theoph.
2
,
23
,
5
(p.
241
Fe .)•

^,l U
Cje.
de
leg.
2, 20, 50.
in a
2,
257.

^'^ 2^8
^
^
36
)
1
p^
1^^8
n
S
411
C011s
^bus
1 11
al e
»l
'a si
ae{i^
^e
Ilpe e
en
,'1
sso
e
8^a '
1
ium de9ie us ,,
e1
u
il
es
aui
a el
911 1
e lll edÍeÍQ ^^ I
,des
se '
p
11,(1
ple umgue
F
a>ll ob uu^^
pe
ob
id
E i^
10
el
Pusiou
4
'op es
1111
ua am pa em
'gá ls
e
uá :'
bus,
lulo
^ ;
e e i io
pe aú^
}io es
olle a
l
;
ideicom^`w'
gáa a ii p^ja ;
s
1)1)11o15
u
l^a
cu^•
e^eeblc
^
U11(1e
e ed
e^
e '
el'11.,
l>e1,ea{^
01'
GAI INSTIT.
II
255-258.
dem:,
id es , u e
1
luc um e damnum he edi a ium
p o
a a
pa e
in e eos commune si .
255. E go si
q
uldem
non plus
quam dod an em 1 he edi a is sc ip us
120
he es oga us si es i ue e, um
ex
T ebelliano sena us
li
consul o
es i ui u he edi as, e
2
in
u umque ac iones
e edi a iae
p o a a pa e
dan u ,
in
he edem quidem
iu e ciuili,
in
eum ue o, qui ecipi he edi a em, ex
sena us
consul o
T ebelliano; quamquam he es e iam
p o ea pa e,
quam es i ui , he es pe mane
3
, eique
e
in
eum solidae ac iones compe un ;
sed non
ul e ius
one a u , nec ul e ius illi dan u ac iones, qu
am
apud
eum commodum he edi a is emane .
256.
A
si
quis
plus
quam dod an em uel e iam o am he edi a em
es i ue e oga us si , locus es Pegasiano sena us
con-
sul o. 257. Sed
is, qui semel adie i he edi a em,
si
modo
sua uolun a e adie i , siue e inue i qua am
pa em
siue nolue i e ine e, ipse uniue sa one a
he e-
di a ia
sus ine
4
;
sed
qua a quidem e en a quasi
pa is e
p o pa e
s ipula iones in e poni deben am-
quam in e pa ia ium lega a ium e he edem;
si
ue o
o am he edi a em es i ue i ,
ad
exemplum emp ae e
uendi ae he edi a is s ipula iones in e ponendae sun .
258. Sed si
ecuse sc ip us he es adi e he edi a em ob
id,
quod dica eam sibi suspec am esse quasi damno-
sam, caue u Pegasiano sena us
consul o,
u deside-
an e eo, cui es i ue e oga us es l iussu 1 p ae o is
121
adea e es i ua , p oindeque ei e
in
eum, qui ece-
3)
pe manen
V.

4)
sus i-
117
1)
es
V.
ne u
V,
2) se V.
§ 255.
—
I.
2, 23, 6.
c .
Ulp.
25, 14.
D.
35, 2, 93
(Pap.
294).
§ 256.
—
I.
2,
23, 6.
c .
Ulp.
25, 14.
^^ ll^l}

4,
3
§ 257.
-,--
-
I.
2,
23,
6.
c . sup a
2,
254.
Ulp.
25, 15.
Paul.
'
6'

'

2.
D.
36, 1,
22 (21)
(Ponip.
695). 36, 1, 47 (45)
(Mod.
79).
9

h
,

45,
1,
50,
1
.
(
Ulp ^
1229).
§
258.
c . Ulp.
25, 16.
Paul.
4,
4, 2-4.
D.
29, 4, 17
Gai.
306).
3
6,
1
passim.
No .
1, 1, 1
(a.
535).

(
I
^RIBPB,,

)
.ANTEI. REL. ED.
VII.
9
^Q
a
ó
^
ES
Ji si
:
g
il
a(
aul 1
^.i euim
: m a
pa
: iÍQe
SU
^o
p a
dam
, '1b0;
220

GA.I INSTIT. IV
73
--74a.
eliqua
1
i e o quinque quolibe modo consumpse i , p o
quinque quidem in solidum damna i debes, p o ce e is
ue o quinque ea enus, qua enus in peculio si . ex quo
scilice appa e , si o a
2
decem ses e ia
3
in
em uam
ue sa
4
ue in , o a decem ses e ia
5
Ti ium consequi
posse; lice enim una es o mula', qua de peculio de-
que eo, quod in em (pa is) domini(icc) ue sum si ,
agi u , amen duas habe condemna iones. i aque iudex,
apud quem ea o mula' agi u , an e dispice e sole , an
in em (pa is) domini(ue,) ue sum sil, nec ali e ad
peculii aes ima ionem ansi , quam si au nihil in em
(pa is)
domini(ue)
ue sum in ellega u au non o um.
73.
Cum au em quae i u , quan um in peculio si , an e
216
de,duci u , quod pa i dominoue quique in eius po e-
. s. s a e si , a ilio se uoue debe u
g
, e quod supe es ,
hoc solum peculium esse in ellegi u . aliquando amen
id, quod ei debe ilius se uusue, qui in po es a e pa-
is dominiue si , non deduci u ex peculio, uelu si
is, cui debe , in huius ipsius peculio bi .
74.
Ce e um
dubium non es , quin e is, qui iussu pa is dominiue
con axi , cuique exe ci Q ia uel ins i o ia
9
o mula
compe i , de peculio au de in em ue so age e possi ;
sed nemo am s ul us e i , u qui aliqua illa um ac io-
num sine dubio solidum consequi possi , uel
1
° in di i-
cul a em
11
se deduca p obandi" habe e peculium eum,
cum quo con ax.e i , exque eo peculio posse sibi sa is
ie i, uel id, quod pe sequi u , in em pa is dominiue
ue sum esse.
74
a
.
Is quoque, cui ibu o ia ac io con-
Ins .

2) o i
Ins .

3) au ei
Ins .
5) o a decem ses e ia] o os decem au eos
Ins .

7)
ac ione
Ins .

8) debe V.
10) uel
ap ius colloca e u
pos
p obandi.
12) p obando V.
§
74.
c .
I.
4,
7, 5.
sup a
4, 73.
D.
14, 4, 9, 1 (
Ulp.
847.
14, 5, 4, 5 (
Ulp.
871).
§
74
a
.
c . D.
14, 4, 11
(Gai.
219).
sup a]
§
72a
i. .
1) eliquos
4) ue si
Ins .
Ins .

6) ac io
9) ins i u o ia V.
11)
di icul a e V.

221
GAI INSTIT.
IV 75-76.

lue iu Qiiil6'`

•
75.
Ex
male icio
4
ilio um
amilias
se uo umque,

1 pi
i
E^

uelu i
si
u um ece in au iniu iam commise in ,

allá

nogales ac iones p odi ae sun , u i lice e
pa i
domi-

.iíupo e<<l:

noue au li is aes ima ionem su e e au noxae dede e.
peculio,
2.
•
e a enim iniquum nequi iam eo um
ul a
ipso um

bi . 11 k.

co po a pa en ibus dominisue damnosam esse. 76. Con-
.

^. ;.

;u pa ^^ls e^^^:

s i u ae sun au em noxales ac iones au legibus au

,us i o l '
1

edic o
p ae o is: legibus, uelu u i lege xii abula-

e ^o a^ele
►
`:

um, damni iniu iae lege
5
Aquilia;
edic o
p ae o is,
1
iguu Ll uee:
^
^;.

oil,
uel.i':

1) de peculio
peculii
K uege coll. Dig.
14, 4, 11.

be ePeC
5`

2) e V.

3)
alii
V
u^ p

4)
male iciis
Ins . hic e
§
112;
se
sed
0
^„^,,a,l^

Q
'''^,

male icio
es Gaianum : Di
,
g.
44, 7, 4.

5)
uelu lege
V.
i^;
^
d
e ^ ,^o ia a,^
¿ '^b
pe i ,
de peculio
uel
de in
em ue so age e po es .
sed buje sane
ple umque expedi hac po ius ac ione
u i quam ibu o ia. nam
in
ibu o ia eius solius
peculii
a io
habe u , quod
in
his me cibus es ,
in
qui-
bus nego ia u ilius se uusue quodque inde ecep um
e i , a
in
ac ione peculii
1
,
o ius. e po es quisque
e ia
o e
au qua a uel e iam
2
mino e pa e
peculii
nego ia i, maximam ue o
pa em
peculii
in
aliis
3
e-
bus habe e; longe magis,
si
po es adp oba i
id,
quod
dede i qui
con axi ,
in
em pa is dominiue ue sum
esse,
ad
hanc ac ionem ansi e debe ; nam, u
sup a
diximus, I eadem
o mula
e
de peculio
e
de in
em
217
ue so agi u .
§ 75.
= I.
4,
8
p .;
2
in. c .
su
p
a
1, 140.
Paul.
2, 31, 7.
D.
9, 4,
1 (Gai.
72). 9, ^4,
21
p . (
U7p.
680). C. 3, 41, 2
(a.
239).
_P
es
&
.
noxia
p.
174
(B uns
II
6
,
17).
Quin . Decl.
4, 5.
e a
enim iniquum]
c . D.
47, 2, 62 (61), 5
(A .
110). 9, 4,
2p .
( Ulp.
619).
89, 2,
7, 1 (
Ulp.
1272). 2, 10, 2
(Paul.
155).
§ 76.
—
I.
4, 8, 4.
lege xü ab.]
12, 2
(B uns
I
s
,
38).
e .
D.
50, 16, 238, 3
(Gai.
445). 9, 4, 2, 1
(Ulp.
619). damni
i
niu iae]
c . D.
9, 2, 27,
11 —
Coll.
12, 7,
9 (
Ulp.
623).
D
.
9,
4
,
1
9 p . (Paul.
370;
c .
368; 369;
371
-373).
iniu ia um]
c .
D.
47, 10, 17, 3
sq. ( Jlp.
1360).
ui bono um ap o um]
c .
:
D.
47, 8,
2p .
(Ulp.
1310;
c .
1317).
222

GAI INSTIT. IV
77-78.
1De
11
^^^,
,

1
uelu iniu ia um e ui bono um ap o um. 77. Omnes

,^o
au em no
g
ales ac iones capu
1
sequun u . nam si ilius

,i, 9^
uus se uusue noxam commise i , quamdiu in ua po-

je
es a e es , ecum es ac io; si in al e ius po es a em

Oil
pe uene i , cum illo incipi ac io esse; si sui iu is coe-

-da o,
pe i esse, di ec a ac io cum ipso es , e noxae dedi io

,i
P
io !
ex ingui u . ex diue so quoque di ec a ac io noxalis

^}!1
i
^
esse incipi . nam si pa e amilias noxam commise i

.li
e is
2
se in ad oga ionem
3
ibi dede i au se uus uus

!e1 Q
esse coepe i ,
quod
quibusd am casibus accide e p imo

` edi
commen a io adidimus, incipi ecum no
g
alis ac io

¡a ia
esse, quae an e di ec a ui . 78. Sed si ilius pa i

^^ g^
au se uus domino noxam commise i , nulla ac io
nasci u . nulla enim omnino in e me e eum, qui inue
po es a e mea es , obliga io nasci po es ; ideoque e

;,sü
218
si in alienam I po es a em pe uene i au sui iu is esse

ipioc
coepe i , neque cum ipso neque cum eo, cuius nunc

^ aá.
in po es a e es , agi po es . unde quae i u , si alienus

;^ ^
se uus iliusue noxam commise i mihi e is pos ea

!!! iu
in mea esse coepe i po es a e, u um in e cida ac io

'l^ c
an quiesca . nos i p aecep o es in e cide e pu an ,

i i ;
quia in eum casum deduc a si , in quo ab ini io
4
con-
sis e e non po ue i , ideoque lice exie i de mea po-

–_.
';
gua
§ 77.
= I.
4, 8, 5.

c . Paul.
2, 31, 8; 9.
D.
9, 4, 43

1i1,1
(Pomp.
191). 13, 6, 21,
1
(A .
107). 47,
2, 62 (61)
p .

(A .
110).
9, 4, 20
(Gai.
186). 9, 1,
1,
12 (
Ulp.
608). 9,
4, 2, 1

‘b a ¡
(Ulp.
619).

16, 3, 1, 18
(Ulp.
893).

47, 1, 1, 2
e
47, 2, 41, 2

'1.11

(
Ulp.
2868). 47, 10, 17, 7 (
Ulp.
1360). 2, 9,
2p .
(Paul.
153).

11)

4, 5,
7,
1
(Paul.
222). 47, 2, 18 (Paul.
1792). C. 3, 41, 1 (a. 223).

^hQ^
4, 14, 4
(a.
238).
No . Maio ian.
7, 11.
p imo
commen a io]
§ 160.
§ 78.
c .
I.
4, 8, 6.
D.
47, 2, 65 (64)
(Ne .
7). 9, 4, 37
(T yph.
54). 47, 2, 17
(Ulp.
2735). 47, 2, 16
(Paul.
1773). 47,
2, 18
(Paul.
1792). C. 4, 14, 6 (a. 293).
1) capi a
V. 2)
his
V. 3)
ad oga ione
V. 4)
ab
ini io]
ac io(?)
V.
c . Dig.
5, 1, 11. 13, 6, 1, 2. 30,
41,
2. 47,
2, 17, 1.
`:aau
ala
II;
no^ss d^:
219
.
s.
GgI INSTIT. IV 79-80.
es a e, age e
me non
posse. diue sae scholae auc o es,
quamdiu in
l
mea po es a e si , quiesce e ac ionem
pu an , qu
i
a ipse mecum age e no
n
possum, cum
ue o exie i
de mea
po es a e, une eam esusci a i.
79. Cum au em ilius
amilias ex
noxali
causa
man-
cipio da u , diue sae scholae auc o es pu an
e
eum
mancipio da i debe e,
quia
lege xii abula um cau um
si ,
ne ali e ilius de po es a e pa is
2
exea , quam
si
e
ue i mancipa us; Sabinus e Cassius ce e ique
nos ae
3
scholae auc o es su ice e unam mancipa io-
nem c edide un e illas
4
es
legis xli abula um
ad
uolun a ias mancipa iones pe ine e.
80. Haec i a
de
his pe sonis, quae
in
po es a e
sun ,
siue ex con ac u siue
ex male icio
ea um
con o-
ue sia 5
si .
6
quod ue o
ad
eas
pe sonas,
quae
in
manu
mancipioue sun , i a ius dici u , u cum
ex
con ac u
ea um aga u
7
, nisi
ab
eo, cuius
in i
subiec ae sin ,
in
solidum
de endan u ,
bona,
quae ea um u u a o en ,
si
eius
iu i
$
subiec ae
non
essen , uenean .
sed
cum
escissa
capi is deminu ione cum jis'
impe io
con inen i
iudicio
I
agi u 10,

zo
ab
jai ü^``
^ie i i1e
11
223
1) quae V.

2) ne—pa is
suppl. Goeschen.
,

3) nos is V.

4) illam(?) V.

5) inomisia(?) V
ex
lec .
pa iou
e
,

)

)

( )

)

( )
0 1 9.
1
'
6)
6)
esse V.

7) age e u V.

8) iu e V.
hm.
.
11'.


9) ( esciss)a capi is—iis
suppl. Hu.

10)
ini ium paginae
Hu.
sic
supple i :
si adue sus eam ac ionem non de endan u ,

.,

e iam cum ipsa mulie e, dum in manu es , agi po es , quia

q 1
1
";

um u o is auc o i as necessa ia non es .

"laaec
o asse
1
+
s'
"'I
6',ó
í
;

(nam in
p.
219
nihil
paene p ae e paucula quaedam e ince a
(^, s
p;' ;,,

legi po ui )
ea
s a im excepe un , quae habe Ins .
4, 8
p .,
sed
1
^1
Q11
i
'
-;;

an um haecce: `Animalium
nomine, quae a ione ca en , si qua
1,
1
+
^
"
(^
+;;

lasciuia au e uo e au e i a e paupe iem ece in , noxalis
¿ 9, ^^ }1,
1
';
,
12)
l^

1
616).
o ^°^^
P ,

^

p
79.
c .
sup a
1, 140
q
s . ;
132;
135.
D.
43, 29, 3, 4 (
hp.
1
.11:
g,l
,;,8
1^^ I l'1'^^
2

§

0
•

. sup a
3, 84. 4, 38.
,16^pa
224

GAI INSTIT.
IV 81-83.
.
s.
220

81.
Quid'
I e go
es ?'
e iamsi * *, de
qua e modo diximus, quoque non pe missum ue i
el mo uos Nomines dede e, amen e si quis eum de-
de i , qui a o suo ui a excesse i , aeque libe a u .2
82. Nunc admonendi sumus age e nos au nos o
nomine au alieno, uelu i cogni o io, p ocu a o io, u-
o io, cu a o io, cum olim, quo empo e legis acciones
in usu uissen , alieno nomine age e non lice e , p ae-
e quam
3
ex ce is
4
causis. 83. Cogni o au em ce is
ac io lege xü abula um p odi a es . quae animalia si noxae
dedan u , p o iciun eo ad libe a ionem, quia i a lex xü ab.
sc ip a es .'
non e iam ce e a, quae ibi sequun u , quae aliunde
assu a esse cons a . Gaius con a pos haec dixisse ide u illud
omnium noxalium ac ionum commune esse, quod si se us el
animal an e li is con es a ionem mo uum si , noxalis ac io ex-
s ingua u (Dig.
9, 1, 1, 13. 9, 4, 39,
4. 9,
4,
26, 4).
aliad iu is
esse, si pos li is con es a ionem ei culpa mo ia u (Dig.
9, 4, 16.
9, 2, 37, 1),
quo casu ne mo uum quidem hominem noxae da e
ei lice e. plane si is ab alio occida u , aequum isum esse,
u
iudex, si eus ac ione, quam ad e sus illum ipse apisci u , ac o i
cede e pa a us si , eum absol a (Dig.
9,
1, 1,
16).
eliqua
paginae pa s o asse con o e siam ac aba nobis incogni am,
si animal noxium sine cuiusquam culpa pos li em con es a am
pe iisse , u um eus simplici e an (quod e ius si ) um, si
quod inde supe esse , noxae da e , libe a e u ; eoque spec a §
81,
ad quam c .
: Li .
8, 39, 15.
Zona .
7, 26, 10."
Hu. e e a
Gaium egisse de paupe ie e de noxali ac ione se i iliique
nomine p oposi a e de se o um lio umque e iam mo uo um
noxae dedi ione con i ma u codice Augus odunensi §
81
sq.
1)
suppl. Hu.

2) libe a V.

3) p opequam V.
4) ex ce is
Mommsen.
excep is V.
§§ 82-102.
c . Paul.
1, 2;
3.
F . Va .
317-341.
§ 82.
=
I. 4,
10 p . cum olim
e c.] c . D.
50, 17, 123p .
(
Ulp.
488).
C. 7,
1, 3
(Diocl. e Maximian.).
ce is causis]
c .
Ca o ap. Fes . ep.
.
indiciae p.
376
(B uns
11
8
, 48).
sup a
4, 14.
F . Va .
324 (
Ulp.
328).
Li .
3, 45, 2.
Dona . ad
Te en . Adelph.
2, 1, 40.
§ 83.
c . F . Va . §§
318
sq. (Ulp.
302. 307). 329
(Pap.
409).
ln e p . ad Cod. Th.
2, 12, 7.
Fes . ep.
.
eogni o p:
57
(B uns
II
g
,
5).
C
l
ic. p o _Hose. Com.
18; 53.
Ho . sa .
2, 5, 38.
O id. Amo .
1, 12, 24.
Li .
39, 5, 2.
Schol. Cie. di in.
4, 11
Ihd
imalis 11:, :
i a 1zi
i
I ,
0111
il 14(l la .
ii I
.,..;..
i i ii
p
li? á:
1,1', d i
n u ,Di,,4,:.
ÍlG ll; P.O.;
mi
il:^.''
(11:1Y,:,'
.'
.
1, I,1h.
N?:
, ,
p^ ,i; ü; ,,..
li ^^ ;^;
.
i,
1
.
i'
.;
:++
Hl
..,;;;;,'
.h,
G.A.I INSTIT.
IV 84-86.
ue bis in li em co am adue sa io subs i ui u . nam
ac o i a
l
cogni o em da :
QVOD EGO A TE
2
ue bi
g a ia
FVNDVM PETO, IN EAM REM LVCIVM TITIVM
TIBI COGNITOREM DO;
adue sa ius i a:
QVIA TV A ME
FVNDVM PETIS , IN EAM
REM
TIBI PVBLIVD'I MEVIVM
COGNITOREM DO.
po es , u ac o i a dica :
QVOD
EGO TECVM AGERE VOLO, IN EAM REM COGNITOREM
DO;
adue sa ius i a:
QVIA TV MECVM AGERE VIS, IN
EAM REM COGNITOREM DO; neo
in e es , p aesens an
absens cogni o de u . sed si absens da us ue i ,
cogni o i a e i , si cognoue i e suscepe i o icium
cogni o is. 84. P ocu a o ue o nullis ce is ue bis
in li em subs i ui u , sed ex solo manda o e absen e
e igno an e adue sa io cons i ui u ; quin e iam sun ,
qui pu an eum quoque p ocu a o em uide i, cui non
si manda um, si modo bona ide acceda ad nego ium
e cauea a am em dominum habi u um; quamquam
e ille, cui manda um
es ,
ple umque sa isda e debe ,
quia saepe manda um ini io li is in obscu o es e
pos ea apud iudicem os endi u .
3
85. Tu o es au em
e cu a o es quemadmodum cons i uan u , p imo com-
men a io e ulimus. 86. Qui au em alieno nomine
1) i a
Goeschen.
ii
V.

'2)
quod ego a e
Goeschen.
qegea
ē
V.

3) quia—os endi u
glossema esse pu a Eisele,
Cogni u p.
143
sq.
225
221
lli
:il
^y
,
j'


p.
104
Bai . (B 2cns
1I
6
, 72).
Schol.
Anzb os.
in
Cic. Ca .
p.
370.
Gloss. la .-g aec.
102, 49
Goe z:
cogni o
g
x5cxos. Isid. di .
1, 123. age e uolo]
c . D.
46, 8, 15
(Paul.
1206).
§ 84.
c . I.
4, 10 1.
Paul.
1, 3.
F .
Va . 112 (Paul. 1519).
333
(Pap.
733).
Cons.
3.
D.
3, 3,
1
p . (Ulp.
320). 46, 7, 3, 2
(Tilp.
1704).
C.
Th.
2, 12, 3 (a. 382).
C. I.
2, 56 (57), 1 (a. 294).
-
Cic•
p o
Caec.
20, 57.
B u ..
4, 17
sq.
op.
10, 42.
Senec.
de
bene
.
4, 12, 3.
Ps.-Ascon.
ad C
l
ic.
c.
di in.
4, 11
(B u^as II
6
,
72).
o ig.
9, 3, 8. 9, 4, 35.
a

,.
I,

§ 85. =
I.
4, 10, 2.
c . sup a
1, 144
sg.
§ 86.
c . sup a
4, 55.

C. 2, 12 (13), 9
(Imp. Alex. ?).
l
,
.y


Theoph.
4, 10, 2 (p. 458
Fe .).
Cic. p o
IRosc.
Com.
18,
53
sq,
a
^^',
^R.

';s
sp
leeiu
de e
es ii
^DE
L
11111
li e
1e0 e
226
GAI INSTIT.
IV 87-90.
,8 0^
i
agi , in en ionem quidem ex
pe sona
domini sumi ,
condemna ionem au em
in
suam pe sonam conue i .
nam
si
ue bi
g a ia L.
Ti ius
p o P.
1
Meuio aga , i a
o mula
concipi u :
SI
PARET NVMERIVM NEGIDIVM
PVBLIO MEVIO SESTERTIVM
X
MILIA
VARE
OPORTERE,
IVDEX, NVMERIVM NEGIDIVM' LVCIO TITIO SESTERTIVM
X
MILIA CONDEMNA.
SI
NON
PARET, ABSOLVE;
in
em
quoque
si
aga , in endi :
PVBLII
MEVII
2
REM ESSE EX
IVRE
QVIRITIVM,
e condemna ionem
in
suam pe sonam
conue i .
87. Ab
adue sa ii quoque
pa e si
in e uenia
aliquis, cum
quo
ac io cons i ui u , in endi u domi-
num
DARE OPORTERE,
condemna io au em in eius
pe sonam
3
conue i u , qui iudicium accepe i ;
sed
cum
in
em agi u ,
nihil in
in en ione aci eius
pe -
sona,
cum
quo
agi u , siue suo
nomine
siue
alieno
aliquis iudicio in e uenia ; an um enim in endi u
em
4
ac o is esse.
88.
Videamus nunc, quibus
ex
causis is, cum
quo
agi u , uel hic, qui
agi ,
coga u
5
sa isda e.
89.
Igi u
si
ue bi
g a ia in
em ecum
agalla', sa is
mihi da e 7
debes;
aequum enim uisum es
e
s
ideo
g
, quod in e ea
ibi em, quae an
ad e
pe inea dubium es
10
,
possi-
de e concedi u , cum sa isda ione mihi
1l
caue e, u
si
uic us
sis
nec em
12
ipsam es i uas nec li is aes i-
ma ionem su e as, si mihi po es as au ecum agendi
222
au cum sponso ibus
I
uis.
90.
Mul oque magis
debes
sa isda e mihi,
si alieno nomine
iudicium accipias.
_

_
1) p o P.] pl. V.

2)
PVBLII
MEVII]
pl
u ei
V.

3) pe -
sona
V.

4) es V.

5)
agi coga u
Lachmann.

aga
V.
;3 91.
^
11,
';116
6) aga
V.

7) d
a i
V.

8)
add. Goeschen.

9) ideo
Hu.
6,1;
de
eo
V.

10)
es
Goeschen.

eius
V.

11)
sa isda ione
mihi

Goeschen.

sa isda ionem
V.

12)
nec em
Ins .

em
nec
V.
13

,
1,16(1
;D‘
1
80
§
87.

c . F .
Va .
340, 1
ab
Hu. es i u um.
91
§
89.

c .
I.
4, 11
p .

Paul.
1,
11,
1.
i
§
90.

c .
I.
4, 11
p .

F . Va .
317

(inc. .
22).

D.
3,
3,
P.
53
(Ulp.
1392).
;1,
GAI INSTIT.
IV 91-95.
227
91. Ce e um cum in em ac io duplex si , au enim
pe o mula a pe i o iani agi u
1
au pe sponsionem,
si quidem pe o mulam pe i o iam agi u , illa s ipu-
la io locum habe , quae appella u
IVDICATVM
soLVI,
si
ue o pe sponsionem, illa, quae appella u
PRO
PRAEDE LITIS ET
VINDICIARVM.
92. Pe i o ia au em
o mula baec es , qua ac o in endi em suam esse.
93
:
Pe sponsionem ue o hoc modo agimus: p ouoca-
mus adue sa ium ali sponsione: SI ROMO,
QVO DE
AdITVR, EX IVRE QVIRITIVí iI MEVS EST, SESTERTIOS
XXV NVMMOS
2
DARE SPONDES?
deinde o mulam edi-
mus, qua
3
in endimus sponsionis summam nobis da i4
opo e e; qua o mula i a demum uincimus, si p oba-
ue imus em nos am
s
esse. 94. Non amen haec
summa sponsionis exigi u . non enim poenalis es ,
sed p aeiudicialis, e p op e hoc solum i , u pe
eam de e iudice u ; unde e iam is, cum quo agi u ',
non es ipula u .
6
ideo au em appella a es
PRO
PRAEDE LITIS VINDICIARVM
s ipula io, quia in locum
p aedium successi , quia' olim, cum lege ageba u ,
p o li e e uindiciis, id es p o e e uc ibus, a
possesso e
8
pe i o i daban u p aedes.
95.
Ce e um si
1) agi V. 2) xx NVMMOs] xx • un
ū
• mo ' V. 3) quia V.
4)
da e
V.

5) nos a V.

6) es ipula V.

7) qui V.
8) possesso is
V.
§§ 91-93.
c . sup a
4, 1; 16.
F .
Va .
336 =
Cons.
3
Paul.
1, 3, 4.

Vale .
P ob.
5, 22; 23.

Cic. Ve .
;1, 45,
115; 116. 2, 12, 31. o mula a pe i o iam]
c .
L
4, 15, 4.
D. 6, 1, 36
p . (Gai.
153).
IVDICATVM
soLVI]
c .
I.
4,
11
p .
D.
4, 3, 39
(Gai.
364). 46,
7, 6
(Ulp.
1707). 46,
7, 9
(Ulp.
479).
0.
2, 56 (57),
1, 3 (a.
294).
PRO PRAEDE L. E.
y
.]
c .
Paul.
5,
g
,
2.
D.
46, 1, 33 (
Ulp.
1706). 5, 3,
5p . ( Ulp.
478). 46, 7, 11
(Paul.
809). 46, 5, 2, 2
(Paul.
803).
§ 94.
c . sup a
4, 13;
in a
4, 165.
Cic.
p.
Quinc .
8, 30.
§ 95.
cen l^ nui os]
c . sup a
4
31. pe
legis ac ionem]
c . Cic. Ve .
2, 1, 45, 115.
de
o a .
1, 38, 175.
Vale .
P ob.
5
,
15.
228

GAI INSTIT. IV 96-101.
apud cen umui os agi u , summam sponsionis non pe
o mulan' pe imus, sed pe legis ac ionem sac amen o
* * * eo' p ouoca o; eaque sponsio ses e io um cxx
223
nummum ie i sole
2
1 p op e legem C epe eiam.3
96. Ipse au em, qui in em agi , si suo nomine aga ,
sa is non da . 97. Ac nec si pe cogni o em quidem
aga u
4
,
ulla
5
sa isda io uel ab ipso uel a domino
deside a u . cuna enim ce is e quasi sollemnibus
ue bis in locum domini subs i ua u cogni o , me i o
domini loco habe u . 98. P ocu a o ue o si agá ,
sa isda e iube u
6
a am em doulinum habi u um.
pe iculum enim es , ne i e um dominus de eadem e
expe ia u ; quod pe iculum
non
in e ueni , si pe
cogni o em ac um ue i , quia de qua e quisque pe
cogni o em
7
ege i , de ea non magis amplius ac ionem
habe , quam si ipse ege i . 99. Tu o es e cu a o es
eo modo, quo e p ocu a o es, sa isda e debe e ue ba
edic i aciun ; sed aliquando illis sa isda io emi i u .
100. Haec i a, si in em aga u ; si ue o in pe sonan,
ab ac o is quidem pa e, guando sa isda i debea ,
quae en es eadem epe emus, quae diximus in ac ione,
qua in em agi u . 101. Ab eius ue o pa e, cum quo

1) possesso e
Un e holzne .

2) ie i sole
lec io ince a.
3) C epe iam (2) V.

4) aga V.

5) nulla(?) V.

6) iube V.
7)
e ba
ac um—cogni o em
bis sc ip a in
V.
§ 96.
=
1.
4,l1p .
§ 97.
c . sup a
4, 83.
F . Va .
317
(inc. .
22). C. 2,
56 (57), 1
(a.
294).
§ 98.
c .
I.
4, 11 p .
F . Va .
333
(Pap.
733). 336 =
Paul.
1, 3,
4.
Consul .
3.
D.
46, 8, 22, 8
(Iul.
734). 3, 3, 33, 3 (
Ulp.
333). 3, 3, 39, 1
(Ulp.
336). 44, 2, 11, 7
(Ulp.
1670).
§ 99.
=
I.
4,
11 p . c . Theoph. ad h. 1. (p.
459
Fe .).
ue ba edic i]
c . D.
3, 3, 33, 3
(Ulp.
333). emi i u ]
c . D.
26, 7, 23
(Ulp.
337). C. 5, 37, 13 (a. 243). 5, 37, 28, 3 (a. 531).
§ 100.
=
I.
4, 11, 1.
c . sup a
4, 96.
§ 101.
c . I.
4, 11, 1; 5.
F . Va .
317
(inc. .
22). 336
------
Paul.
1, 3, 4.
D.
3, 3, 46, 2
(Gai.
84). 46, 7, 10
(131od. 111).
GAI
INS
TIT.
IV 102-104.
229
1/011p1
'^=

agi u ,
si
quidem
alieno nomine'
aliquis in e uenia ,
a
me^^^

omni
modo
sa isda i debe ,
quia
nemo alienae ei
sine
idoneus
sa isda ione
de enso

in ellegi u ;
sed si
quidem
,p
°
°
i
k

cum cogni o e aga u , dominus sa isda e iube u ,
si
1111/

ue o cum p ocu a o e, ipse p ocu a o . idem e
de
gald^

u o e e
de
cu a o e iu is es .
102.
Quod
si p op io
d°zú
;

nomine
aliquis iudicium aliquid
2
accipia I
in pe - 224
sonam, ce is ex causis sa isda e sole , quas ipse
1,
101

p ae o signi ica . qua um sa isda ionum
duplex causa
si a^;

es ; nam au p op e genus ac ionis sa isda u
3
au
labl
.

p op e pe sonam
4
,
quia
suspec a si
5
:
p op e genus
eadem;

ac ionis, uelu iudica i depensiue au cum
de
mo ibus
mulie is agi u
6
; p op e pe sonam, uelu
si
cum eo
uisque .

agi u , qui decoxe i cuiusue
bona
a
c edi o ibus
s
ac ie^

possessa p osc ip aue sun , siue cum eo
he ede
aga-
;
cu a ^x

u , quem p ae o suspec um aes imaue i .
;be e a :;

103.
Omnia au em iudicia au
legi imo
iu e con-
e^li ,^

sis un au
impe io
con inen u .
7
104. Legi ima
sun
pB s0l
^ 1
(1/1
1)
nomen V.

2)
o^^a. Ins .

3) sa isda e u V.
(1/1
4) p op e pe sonam] p o pe sona V.

5)
e ba
p op e ge-
ill
aC«
'
`

nus—suspec a si
bis sc ip a in
V.

6) age u V.

7) con-
2,
CllU1'¡

inun V.
50, 17, 166
(Paul.
627).
Cic. p o Quinc .
7, 29.
in Ve .
2, 2,

10il ^`

24,
60.
5.
1}iVl1

Iul. n
102
i
.
c
113 .9q
8
,
7
.
11
B uns
I110 .
336
údica
á d
e
1
e
s
7
iue
lcx
sup a
4,
25
p
in a
4
186.
de
mo ibus]
c . Ulp.
6,
9;
12.
D.
24, 3,
15, 1
(Paul.
1766). C.
Tli.
3, 13, 1 (a. 349). C.
I.
5, 17,
11, 2 (a. 533). 5, 13, 1, 5
(a.
530). qui
decoxe i ]
c . lex Iul.

0'

municip.
. 114. 115
(B uns
I
s
,
111).
de oce
decoque e
c .
Cic. Phil.
2,
18, 44.

Val. Max.
6, 9,
12.
Plin. n. h.
33
7
133.

a^p
a;
'

Senec. ep.
36,
5.
cuiusue bona]
c .sup a
3, 79.
D.
42, 5,
33,
1

3 ^;,^`
Ī

(Ulp.
2371).
Cic. p o Quinc .
8, 30
sq. lex lid. munic.
.
116.
, ^

117
(B uns
I
B
,
111). siue cum eo] c :
D.
42, 5, 31 (
Ulp.
2265).

^0'^
^^
a lix

§
103.
c . sup a
1, 184. 3, 181. 4, 80.

ilp.
11, 27.
Cic.
,
P
^ ^
''

l
^

p o
.Flacc.
21, 50.
^

l
8
3;^;

§
104.
in a—milia ium]
c . Li .
3,
20, 7.
Dio Cass.
51,
19, 6.
lege Iulia]
c .
sup a
4, 30.
Gell.
14, 2. anuo e sex m.]

I
a^'

c .
Tac. ann.
6, 16. li em
mo i]
c . D.
46,
8, 8, 1
(Ven.
72).

e'
l
'i ^
^^

16

ZV
BI$PB..
ANTE'
.

$EL.
D.
VII.
l0''
211
^
â
I
^ú
2E
§ 123.
c . 1.
4, 13,
10
•
(9)
cum Theoph. ( p.
468
Fe .). D.
7,

1
3, 1, 4 (
Ulp.
2548).
Auc .
ad
He enn.
1, 12, 22.
Cic.
de in .

,^
2, 19, 57; 58.

'^
§ 124.
c .. 1.
4, 13, 11 (10).
Paul.
1, 2, 1-3.
F . Va .
322
sq. (Ulp.
326-328).
D.
44, 1, 3
(Gai.
63). 22,
3,
19, 2

I'
(
Ulp.
121). 44, 1,
2,
4 (
Ulp.
1650).
Auc .
ad
He enn.
2, 13, 20.

1^!^l
Quin il. Ins . o a .
3,
6,
71.
°4,
4, 6. 7,
1,
19
sq.

,,1
§ 125.
c .
sup a
4, 5
,
3; 57; 123. C. 7, 50, 2 (a.
294). 8,

il,
35 (36), 8
(a.
294) ; 12
(a.
363) ; 13 (a. 415) .

11,)
1.1
236

GAl INSTIT.
IV 123--125
pe a , hac excep ione summoue u
1
,
quae appella u
li is diuiduae; i em
si
is, qui cum eodem plu es li es
habeba ,
de
quibusdam ege i ,
de
quibusdam dis ule i ,
u
ad
alios
indices
ean
2
,
si
in a eiusdem p ae u am
de
his, quas
3
dis ule i , aga ,
pe
hanc excep ionem,
quae appella u ei esiduae, summoue u .
4
123.
Ob-
se uandum es au em ei, cui
dila o ia
obici u ex-
cep io, u di e a ac ionem; alioquin
si
obiec a ex-
cep ione ege i , em pe di ;
non
enim
pos
illud empus,
quo in eg a e
aun'
eui a e po e a , adhuc ei po es as
agendi supe es
e in
iudicium deduc a
6
e
pe
eg-
cep ionem pe emp a.
7
124. Non
solum au em ex
empo e,
sed
e iam ex
pe sona
dila o iae excep iones
in ellegun u , quales sun cogni o iae, uelu
si
is, qui
pe
edic um cogni o em da e
non
po es ,
pe
cogni-
o em aga , uel
dandi
quidem cogni o is ius habea ,
sed
eum de , cui
non
lice cogni u am suscipe e. nam
si
obicia u excep io cogni o ia,
si
ipse alis
e a
s
,
u
ei
non
licea cogni o em da e, ipse age e po es ;
si
ue o cogni o i
non
licea cogni u am suscipe e
9
,
pe
alium cogni o em au
pe
seme ipsum libe am habe
agendi po es a em, e am hoc quam illo
modo
eui a e
231
po es
10
excep ionem. quod
si
dissi!mulaue i eamll
e
pe
cogni o em ege i , em pe di .
125. Sed"
pe -
1)
summouea u
V.

2)
ean
Bluhme.
egan (?)
V.
3)
quas
Hu.
qua V.

4)
summoue
V.

5)
add. Hu.
6)
deduc ae
V.

7)
pe emp ae
V.

8)
e a
V. 9)
suscipe
V.
10)
add. Goeschen.

11)
eam
$ollweg. -
cum
V.

12)
sem
V.

;1
-

--- --

,^6

'$cepho
Lgd
4m^
=
GAI INSTIT.
IV
126-126a.
237
emp o i
a
quidem excep ione
si
eus
pe
e o em
non
ue i usus, In in eg um es i ui u adiciendae ex-
cep ioni
s
g a ia.
dila o ia ue o
si non
ue i
1
usus,
an
in
in eg um es i ua u , quae i u .
126.
In e dum eueni , u excep io, quae
p ima
aci
e
jus a
uidea u , inique nocea ac o i. quod cum accidi s,
alia adiec ione
opus
es adiuuandi ac o is
g a ia.
quae
adiec io eplica io uoca u ,
quia pe
eam eplica u
a que esolui u uis excep ionis. nam
si
ue bi
g a ia
pac us sum ecum, ne pecuniam, quam mihi
debes, a e
pe e em,
debacle
pos ea
in
con a ium pac i sumus,
id
es u pe e e mihi licea , e ,
si
agam ecum, excipias
u,
u i a demum mihi condemne is,
si non
conuene i ,
ne eam pecuniam pe e em, noce mihi excep io pac i
conuen i; namque nihilo minus hoc ue um mane ,
e iam
si
pos ea
in
con a ium pac i sumus;
sed
quia4
iniquum es
me
excludi excep ione, eplica io mihi
da u ex pos e io e
pac o
hoc
modo:
AVT 81
5
POSTEA
CONVENIT, VT MIHI EAM PECVNIAM PETERE LICERET.
126
a
.
I em
si
a gen a ius p e ium ei, quae
in
auc io-
nem uene i , pe sequa u , obici u ei excep io, u i a
demum emp o damne u ,
si
ei
es,
quam eme i , a-
di a es , e es
jus a
excep io.
sed si in
auc ione p ae-
1) ui
V.

2) es i ui u
V.

3) accida
V.

4) qua
V.
5)
A T
si] si non
V.
ie^^
l
' '
' `- ,,'^


§ 126. =
I.
4, 14
p .
D. 44, 1, 2, 2
(Ulp.
1650). 44, 1,
22, 1
(Paul.
2061). 2, 14, 27, 2
(Paul.
128). 44, 2, 24 (Iul. 128).
`
+ .

3, 3, 48
(Gai.
81). C. 8, 35 (36),
7 e
10 (a. 294).
§ 126
a
. a gen a ius coac o
memo a u D.
40, 7, 40, 8
(Scae .
107).
c .
46, 3, 88
(Scae .
16). 5, 3, 18 p .
(Ulp.
513).
,Po phy .
,

9.c o
e P

d Ho . sa .
1, 6, 86.
Cic. p o Caec.
6, 16.
i2^.'
16
.
1'I

p o Cluen .
64, 180
.

p o Rab. Pos .
11, 30.

Senec. con o .
,
,

p ae
.
§
1 g(
p'
12
ed. H. I. Muelle ). Sue . Ne .
s.
Vesp.
1.
.

,
!

Quin il. Ins . o a .
11, 2, 24.
C. I. L.
V
8212. VI 1923. 8728
^

^'

(= XI 3820). XI 3156(?
Dess.
7929). 5285. XIV
2886
e c. lex
,,
^
+10111
^^ :

me all. Vipasc.

Is,
266).
6

apochae Pompeian. (B uns
Ig,
,

p

(B u
ns
3
15
sq•).
si
ei
es
e c.]
c .
D.
19,^ ,
25
(I2cl.
713). 50, 16,
66
111,1
l'1‘

(
Ul
p.
1661).
44, 4,
5,
4
(Paul.
792).
51,1
238

GAI INSTIT. IV 127
-
131.
die um es , ne an e emp o i
es
1
ade e u , quam. si
232
p e ium solue i , eplica ione ali a gen a ius adiuua-
u :
AVT
SI PRAEDICTVM EST,
NE
ALITER EMPTORI
RES
TRADERETVR, QVAM
SI
PRETIVM EMPTOR
2
SOL-
VERIT.
127.
In e dum au em eueni , u u sus epli-
ca io, quae
p ima acie
ius a si , inique
eo
nocea ;
quod cum accidi
3
, adiec ione
4
opus
es adiuuandi ei
g a ia,
quae duplica io uoca u .
128.
E
si
u sus
5
ea
p ima acie
ius a uidea u ,
sed
p op e aliquam causam
inique ac o i nocea , u sus
6
adiec ione
opus
es ,
qua
ac o
adiuue u , quae
7
dici u iplica io.
129.
Qua um
omnium adiec ionem usum in e dum e iam ul e ius,
quam diximus, ua ie as nego io um in odugi .
130.
Videamus e iam
de
p aesc ip ionibus, quae
ecep ae sun
p o
ac o e.
131.
Saepe enim
ex una
eademque obliga ione aliquid iam p aes a i opo e ,
aliquid
in u u a
p aes a ione es , uelu cum
in
singulos
annos uel menses ce am pecuniam s ipula i ue imus.
nam
8
ini is quibusdam annis au mensibus huius qui-
dem empo is pecuniam p aes a i opo e , u u o um
au em anno um
sane
quidem obliga io
con ac a
in-
ellegi u , p aes a io ue o adhuc nulla es ;
si e go
uelimus
id
quidem, quod p aes a i opo e , pe e e e
in
1
11
111
^s
SI
•

1)
suppl. K
3) accida V.
alia allega ione.
V. 8) non V.
uege .

2)
EMPTOR
V.
EMPTAE REI .Hu.
4) alia adiec ione
Hu. secundum Ins ., ubi
5) u sus si V.

6) u sus ex V.

7) quod
§§ 127-129.
c . D.
44, 1, 2, 3
(Ulp.
1650),
§ 127.
=

4,14,1.
§ 128.
=
I..
4, 14,
2.
c .
D.
27, 10, 7, 1 (Iul. 336).
§ 129.
=I.
4,
14, 3.
§ 130.
p o ac o e]
c :
in a
4, 133.
Te ullian.
de
p ae-
sc ip ione hae e ico um.
§ 131.
c .
D.
44, 2, 23 (
Ulp.
65). 45, 1, 76, 1
(Paul.
285).
45, 1, 89
(Paul. 1172); 125 (Paul.
1282).
P ob. Einsidl.
3 (E. R. A.
ea
es agi u ).
Cic.
de
o a .
1, 37, 168.
A nob.
7, 31. ea sci-
lice
o mula]
c .
sup a
4,

54.
0?,
GAI INSTIT.
IV
131a-133.
239
iudiciu n deduce e, u u am ue o obliga ionis p aes a-
ionem
in in eg o
elinque e, necesse es , u cum hac
p aesC lp ione agamus:
EA RES AGATVR, CVIVS
REI
PIES
F u.
1
alioquin si sine hac p aesc ip ione ege i-
mus, ea scilice o mula, qua ince um pe imus, cuius
233
in en io his ue bis concep a
es :
QVIDQVjD PARET . s.
NVMERIVM NEGIDIVM AVLO AGERIO DARE FACERE
OPORTERE,
o am obliga ionem, id es e iam u u am, in
hoc iudicium deducimus, e quae an e em¡pus obliga i

.

2
131
a
. I e a si ue bi g a ia ex emp o agamus,
u
nobis
undus mancipio de u , debemus
hoc
modo'
p aesc i-
be e:
EA RES
AGATVR DE FVNDO MANCIPANDO,
u
pos ea, si uelimus uacuam possessionem nobis adi,

.
1^
e sumus, o ius illius iu is obliga io illa ince a ac ione:
QVIDQVID OB EAM REM NVMERIVM NEGIDIVM AVLO
AGERIO DARE FACERE OPORTET,
pe in en ionem
con-
sumi u , u pos ea nobis age e uolen ibus de uacua
possessione adenda nulla supe si ac io. 132. P ae-
sc ip iones
scilice
5
appella as esse ab eo, quod an e
o mulas p aesc ibun u
6
,
plus quam mani es um es .
133. Sed his
7
quidem empo ibus, sicu sup a quoque
(
1) ui
co . ex
ie
V.

2)
K uege i es igia p emens sic
e e suppleas:
quae an e empus obliga ionis ini um in
ludicium deduci u , ex ea condemna io ie i non po es neque
i e um de ea agi po es .

3) hoc modo
suppl. Polenaa .
4)
ad sensum sic e e suppleas:
con a debi o em eadem ac ione u i
p
ossimus. alioquin si minus diligen es in ea.
simili e Pole-
naa .

5) scilice
nos. sic Hu.
sig. (2) V

6)
p ae-
ec
iben u V.

7) sed iis
el si
is V.
4
§
131
a
.
c . D.
21, 1, 48, 7
(Pomp.
708).
§ 132.
c . Cha isius G amm. La . ed. Keil
I,
§ 133.
c . D.
44, 1, 13
(Tul.
682). 44, 1, 16 ;
10,
2,
1,
1 (Gai.
189). 5, 3, 25, 17 (
Ulp.
526).
482
)
.
C.
3, 31, 12
p . (a.
531).
C
ic. de o a .
1,
37,
10, 7,
1
(U
lp. 1339). 47, 8, 2, 1
e
48, 2, 15 (
Ulp.
554).
Cic. de
in .
2, 20, 59; 60.
sup a]
235, 21.
18
(A .
118).
5, 3, 5, 2 (
Ulp.
168. —
D.
47,
1311). 48, 1, 4
§ 130.
113
113
'p11
^ 13
15
1^
1
240

IGAI INSTIT. IV 134-186.
1
no auimus, omnes p aesc ip iones ab ac o e p o iciscun- OS
u . ohm au em quaedam e p o eo opponeban u , :^^
qualis illa e a p aesc ip io:
EA
RES
AGATVR,
SI IN
E
A ;;0;
RE
1
PRAEIVDICIVM HEREDITATI NON FIAT,
quae nun.c }1
in speciem excep ionis deduc a es e locum habe , 01
cum pe i o he edi a is alio gene e iudicii p aeiudicium 11(
he edi a i acia , uelu cum singulas es pe a ; es ;;
ST
234
.
s.
en^.m iniquum pe unius --

1

;
S1
235
134

in
in eni ione o mulae de
iu e quae i u ,
id
non
^`
es , cui da i
3
opo ea
4
; e sane domino da i
3
opo e ,
esc
quod se uus s ipula u ; a in p aesc ip ione de ac o 5
quae i u , quod secundum na u alem signi ica ionem
ue um esse debe . 135. Quaecumque au em diximus
de se uis, eadem de ce e is quoque pe sonis, quae
nos o in i subiec ae sun , dic a in ellegemus. 136. I em
admonendi sumus, si cum ipso agamus, qui ince um
p omise i
s
,
i a nobis o mulam esse p oposi am, u
p aesc ip io inse a si o mulae loco demons a ionis
hoc modo:
IVDEX
ESTO.
QVOD AVLVS AGERIVS
DE
1)
c . Dig.
10, 2, 1, 1. 2)
inem sen en iae K uege ad
sensum sic supple :
pe u n i u s ei pe i ionem uniue sae he e-
di a i p aeiudiciu,m ie i.
quae in sequen i olio ue in , con-
iec u a consequi non possumus.

3) da e V.

4) opo e V.
5) ac o
Sa igny.
pac o V.

6) pe misse i V.
j1
*)
pag.
235
e
236
olium es non esc ip um, ex a codicem
Ve onensem se a um, e iam anno
1771 a
Ma eio, deinde
anno
1816
ab R'auboldo (in p og amma e Lipsiensi) e Sa inio 11.1
(Zei sch . . gesch. RW.
III , 140
-
146 =
Ve m. Sch i .
III, y';^u
169-174)
publici iu is ac um, cuius imago delinea a ex a
ad calcem ed. Gósch. e apog . Bócking.; po` e io is pag. imagi-
nem pho og aphicam p aebe apog . S ud.
§§ 134. 135.
c . I.
3, 17, 2.
D.
45, 1, 141 p .
(Gai.
513).
45,
1, 76 p .
(Paul.
285). 35, 1, 44 p .
(Paul.
1174).
§§
136. 137.
c . D.
45, 1, 75 (
Ulp.
675). 45, 1, 76, 1
(Paul.
285).
GAI INSTIT. IV 137--140.
241
/10
1
'
1
NaMERIO NEGIDIO INCERTVM
1
STIPVLATVS
EST,
2
CVIVS
?01
1
4
'
RE' MES
FVIT, QVIDQVID OB EAM REM NVIVIERIVM
'
1
,11
1
,;
/TEGIDI
VM AVLO
AGERIO
DARE FACERE OPORTET e
94on

eliqu 5 137. A si
cum sponso e
au ideiusso e
aga u
5
, p aesc ibi sole in pe sona quidem sponso is
hOC modo:
EA RES AGATVR
6
, QVOD AVLVS AGERIVS
^
^ pe(
;y
DE
LVCIO TITIO INCERTVM STIPVLATVS EST, QVO NO-
MINE
NVMERIVS
NEGIDIVS SPONSOR EST, CVIVS
REI
DIES
FVIT; in pe sona ue o
ideiusso is:
EA RES AGA-
g14Q^¡j^

TVR5, QVOD NVMERIVS NEGIDIVS PRO LVCIO TITIO IN-
dá l'
opoU;
CERTVM FIDE SVA ESSE IVSSIT, CVIVS REI PIES FVIT 7;

o^e
úe
R^,,

deinde o mula subici u .8
igni icaliu^

138. Supe es , u de in e dic is dispiciamus.
m em

139. Ce is igi u
ex
causis p ae o au p oconsul

►
el^omis, ul

p incipali e auc o i a em suam iniendis con oue siis

nu5,136,1,:

in e poni .
9
quod um maxime aci , cum de posses-

qui^c^ :

sione au quasi possessione in e aliquos con endi u ;

lo o^i am,

e in summa au iube aliquid ie ^. au ie l. p ohibe .
P P

o mulae au em e ue bo um
1°
concep iones quibus in
1

áem°m^a ,,

ea e u i u , in e dic a
dec e aue uocan u .
i
1
140. Vo -
can u au em dec e a, cum ie i aliquid iube , uelu
cum p aecipi , u aliquid exhibea u au es i ua u ,
c ^aP

in e dic a ue o, cum p ohibe ie i, uelu cu a p ae-

15191.'

cipi , ne sine ui io
12
possiden i uis ia , neue in loco

°
l1
I
u^"
'
^

sac o
aliquid ia .
unde omnia in e dic a au es i u o-

^
,

1:01'
1) ince e V.

2) s ipula us es ] s ipem V.

3) eliq V.
4) a
Polenaa .
ā
(i.
e.
au ) V.

5) aga V.

6) age u V.
7) ei dies ui
Goeschen.
he es de ui V.

8) subigi u V.

1111 ¡6
^
h
`

9) in e poni
Caplick.
p oponi V.

10) e ue bo um
Hu.
a,^^^^:,

^
^^
.^^^;

u
e bo um e V.

11) dec e aue uocan u
suppl. Goeschen.
; i^^11`^ '`I^

12) sine ui io
Scipio Ma ei.
debi io V.
^^
i
^^,
^'

)
j,

l^'
a
0o
d/1i^4
§ 138.
c .
I.
4,
15 p
•
.
Paul.
5, 6.
D.
i .
43, 1. C. i . 8, 1.
§ 139.
c .
I.
4 15 p .
D.
43, 8, 2, 5 (
Ulp.
1492).
In op .
ad
Paul.
5, 6, 1. I
sid o ig.
5, 25, :33
(B uns
II
6
, 85).
Cic.
p o
I
g

Cocee. 13, 36.
lex Rub .
c.
19
(B uns
P, 98).
1^1Q
^
'

4
1
§ 140.
c . I.
4, 15, 1.
in a
4, 142.
ne sine
ui io]
c .
in a
1
19)^a1, ;

1
48 s
q.
neue in loco sac o]
c . D.
2- .
43, 6.
,
b.^/),
236
non
esc .

242

GAI INSTIT. IV
141
-144.

li bp
^o e^
ia au exhibi o ia au
p ohibi o ia
uocan u .
141.
Nec °
i
amen cum
quid
iusse i ie i
au ie i
p ohibue i , ;:i
s
, {
s a im pe ac um'^ es nego ium,
sed ad
iudicem
e-
.'`de'
cupe a o esue i u e
2
ibi edi is o mulis quae i u , an ia^
aliquid adue sus p ae o is edic um ac um si , uel an 11°
ac um
non
si , quod is ie i iusse i . e
modo
cum ,^';
(1
poena agi u ,
modo sine
poena: cum poena, uelu cum 1 adl
pe
sponsionem agi u
3
,
sine
poena, uelu cum a bi e 11pos'
pe i u ; e quidem
ex
p ohibi o iis in e dic is sempe
sse.
^
pe
sponsionem agi sole ,
ex
es i u o iis ue o uel
ex-

¡^ '
hibi o iis
modo pe
sponsionem,
modo pe
o mulam
agi u , quae
a bi a ia
uoca u .

,,d1c
142.
P incipalis igi u diuisio
in
eo es , quod au
-
posses
ae
d
scen
Adipi
144.
144
.
ae
d
e an
ip
ecl
ue
ae
4
d

;lo
gae
i
a
p ohibi o ia
sun
in e dic a
au
es i u o ia
au exhibi- °^^iu^
o ia.
143.
Sequens
in
eo es diuisio, quod uel
ad-

^
ipiscendae possessionis
causa
conpa a a sun uel
e i-
nen

'"
I
so i, cuius p incipium es QVORVM BoNORVM;
eiusque
uis e
is
causa
po es as
in e dic um
es ,
accommoda u
quod quisque
isque
bono um
ex
his posses
bonis,-
s

>li
quo um possessio alicui
da a
es
5
,
p o he ede
au
p o

^o^ o'
^
237
possesso e
posside doloue eci ,
quo
minus
ó
i posside e ,

aspo
, üá
'^c um
'C'pGi
'1:11
141.
c . in a
4, 162
s

Ulp.
Ins . . Vindob.
5.
Quin il.
§



,

g•

.2n.

^

Q
Ins .
o .
2, 10, 5. 7, 5, 3. 12,
10, 70. ecupe a o esue]
c . sup a
4, 105.
Cic. p o Caec.
8, 23.
§ 142.
=
I.
4, 15, 1
ini . D.
43, 1, 1, 1 (Ulp. 1459). 42, 2,
6, 2
(Ulp.
2277).
43, 1,
2
p .
(Paul.
745).
sup a
4, 140.
§ 143.
=
I.
4, 15, 2.
Ulp. Ins . . Vindob.
4.
D.
43, 1,
2, 3
(Paul.
745).
Auson.
g iph.
63
sq.
§ 144.
=
I.
4, 15, 3.
c . sup a
3, 34. 2, 149.
D.
43,
2,
1
(
D'lp.
1460). 43,
1,
1
p . ( Ulp.
1459). 43, 2, 2
(Paul.
324). 43,
1, 2, 3
(Paul.
745).
C.
Th. i .
4, 21. C.
I.
i .
8, 2. p o he ede
au em posside e
e c.] c . D.
41, 3, 33, 1
(Iul.
614). 5, 3, 11
sq.
( Ulp.
509. 511. 512. 513. 1463).M1I^
1)
p oac um V.

2) i u e
Heise.
í em e .
(i. e.
e iam) V.
3) age u V.

4)
pos
e inendae
pe e o em lib a ius addi-
di dele i que
possessionis causa in e dic um.

5) es
si
V.
6) posside —quo minus
suppl.
Hu. secundum Dig.
43, 2, 1 p .
6
1
^ ^p,^!^iP`
GAI INSTIT. IV 145-148.
243
id ei, cui bono um possessio da a
es , es i ua u . p o
he ede
au em posside e uide u am is, qui he es es ,
g
ua al
is, qui pu a
se
he édem
esse;
p o
possesso e
is
8
posside , qui
sine causa
aliquam
3
em he edi a iam
uel e iam o am he edi a em sciens
ad se non
pe -
ine e posside .
ideo
au em adipiscendae possessionis
'uoca u
4
,
quia
5
ei an um u ile es , qui nunc p imum
cókna u adipisci
6
ei possessionem; i aque
si
quis
adep us possessionem amise i , desini ei
id
in e dic um
u ile esse.
145.
Bono um quoque emp o i simili e
p oponi u
7
in e dic um, quod quidam possesso ium
uocan .
146.
I em ei, qui
publica
s
bona
eme i , eius-
dem condicionis in e dic um p oponi u , quod appella-
u sec o ium, quod
sec o es
uocan u , qui publice
bona
me can u .
9
147.
In e dic um quoque, quod appella u
Saluianum, apiscendae possessionis
causa
1
°
compa a um
es , eoque u i u dominus undi
de
ebus coloni, quas
is
p o"
me cedibus undi pigno i
u u as
pepigisse .
148.
Re inendae possessionis
causa
sole in e dic um
eddi, cum
ab
u aque
12
pa e de
p op ie a e alicuius
ei con oue sia es e
an e
quae i u , u e
ex
li iga-
o ibus posside e e u e pe e e debea . cuius ei
g a ia
1) quae V.

2)
his
V.

.`3) aliquae V.

4) uoca u
in e dic um
Ins .

5) quia
Ins .
q V.

6) adipisce V.
7) p oponi V.

8)
publice
Baumbach.

9) publice bona
me can u
bis
sc ip uni
in V.

10)
suppl.
ex
Ins .

11) is p o
Ins .
sipse V.

12) u oque V.
--_—
§ 145.
c . sup a
3, 80.
D.
41, 2, 16 (
Ulp.
1649).
§ 146.
c . sup a
3, 80.
Cic. p o .Rosc. Am.
36, 103.
in
Ve .2, 1, 20,
52.
2,
1,
23,
61
cumPs.-Ascon. (B unsIl
s
,
74).
Phil.
2, 26, 64. 2,
29, 71.
Cic. ap.
Gell.
13, 25, 6.
Non. p.
432, 29.
P
.
404, 9.
Fes .
.
sec o es p.
337
(B uns
II
s
,
38).
Isid. o ig.
19
,
19
,
8.
Manil. As on.
5, 320.
§ 147.
—
I.
4, 15, 3.
c .
Theoph. ad h. 1. (p.
477
Fe .).
D,
43
,
1, 2, 3
(Paul.
745).
i .
43, 33. C.
i .
8, 9.
§§
148. 149.
=
I. 4, 15, 4.
c .
sup a
4, 91.
in a
4, 160.
Paul.
5, 6

,

,
,,
1.
D.
43,
1
7
, 1 p . • 3(
Ulp.
1536).
43,
31,
1
p . (111p.
244

GAI INSTIT. IV 149-152.
compa a a sun
VTI POSSIDETIS
e
VTRVBI.
149.
E
quidem
VTI
1
POSSIDETIS
in e dic um de unde uel

;
iu E
aedium possessione
2
eddi u ,
VTRVBI
ue o de e um

íí3 ^
mobilium possessione. 150. E si quidem de undo uel

'a^l

238
aedibus , in e dici u , eum po io em esse p ae o iube ,

;,;o lE
qui eo empo e, quo in e dic um eddi u , nec ui nec

slis
clam nec p eca io ab adue sa io possidea ; si ue o de

I01
e mobili, eum po io em esse iube , qui maio e pa e
eius anni nec ui nec cla a nec p eca io ab adue sa io
possede i
3
; idque sa is ipsis
4
ue bis in e dic o um
p(
signi ica u . 151. Sed' in
VTRVBI
in e dic o non solum

`^^
sua cuique

^.
s possessio p odes , sed e iam al e ius, qua

;'^`
ius um es ei accede e
7
uelu eius cui he es eg i e i

,''
g
ll^
eiusque, a quo eme i uel ex dona ione au do is
nomine accepe i . i aque si nos ae possessioni iunc á `
1all
al e ius jus a possessio exsupe a adue sa ii possessio-
nem, nos eo in e dic o uincimus. nullam au em p o-
p iam possessionem haben i accessio empo is nec =pass
da u nec da i po es . nam ei, quod nullum es , nihil

^iubü
accede e po es . sed e si ui iosam habea possessio-
nem, id es au ui au clam au p eca io ab adue sa io
adquisi am, non da u accessio
8
; nam
9
ei
possessio 10
sua nihil p odes . 152. Annus au em e o sus nume-
a u . i aque si u ue bi g a ia VIII mensibus posse-
iiQ^i,
1) u V.

2) possessione
Ins .
possessio iis V. posses-
so iis con oue siis
Polenaa .

3) possede i
Hu.
posside V.
4) ipsius V.

5) si(?) V.

6) qq V.

7) accide e V.

1111
8) naccessio V.

9) ñ
(i. e.
non) V.

10)
add. Goeschen.
Jic
^14E
^^2
P10
;,^u^
1621).
Fes . ep.
.
possessio
p.
233
(B uns
II
s
, 25).
Cic.
de
ep.
1, 13, 20.
§ 150.
c . I.
4, 15, 4a.
F .
Va .
293, 1 (a. 293). 311
(Paul.
41).
§ 151.
c .
D.
44, 3, 15
(Ven.
24). 44, 3, 14
(Scae .
192).
41, 2,
13, 1-13 (
Ulp.
1624). 50, 16, 65 (
Ulp.
1623). 41, 2, 14
(Paul.
768). 44, 3, 16
(Paul.
1641).
§ 152.
c .
Paul.
5, 6, 1.
D.
50, 16, 156
(Lic. Ru .
:
i6)•
Theoph.
4, 15, 4b
(p.
479 Fe .).
1
GAI INSTIT. IV 153-154.
245
k
^^
,L
°^^^
„
io
pp^^
Q
`^C

^
11^!^,14:
,u e , y^^.;;
^
p^e^ñoá'dk';'
,^
+

4
GBI
lll e ^ík
i
^!;
111111.
lis,
(111.
nos e
a
^
j
8(CB^^l4 4.`
(1 11 11::
u1 10;3l
^laU ^
,a D^!
0,11b
, Jl,
^

.-
ila
de is p io ibus e
ego
11 pos e io ibus,
ego
po io
e o, quod ium p io um mensium possessio
nihil
ibi
in hoc
in e dic o
p odes , quod al e ius anni possessio
es .
153.
Posside e au em uidemu
non
solum,
si
ipsi
possideamus,
sed
e iam
si
nos o
nomine
aliquis
in
possessione
1
si , lice is
2
nos o iu i
3
subiec us
non
si , qualis es colonus e inquilinus.
pe
eos quoque,
apud quos deposue imus au quibus commodaue imus
au quibus g a ui am habi al ionem p aes i e imus
4
,
239
ipsi posside e uidemu .
5
e hoc es , quod uolgo dici u
e ine i possessionem posse
pe
quemlibe , qui nos o
nomine
si
in
possessione.
quin
e iam ple ique pu an
animo
quoque
e ine i
possessionem, id
es u , quamuis
neque ipsi
simus
in possessione
6
neque nos o
nomine
alius, amen
si non
elinquendae possessionis
animo,
sed
pos ea eue su i inde discesse imus, e ine e pos-
sessionem uideamu . apisci ue o possessionem
pe
quos possimus,
secundo
commen a io e ulimus; nec
ulla dubi a io es ,
quin animo
possessionem apisci
non
possimus.
7
154.
Recipe andae possessionis
causa
sole
1) possessionem V. 2) in V. 3) iu e V. 4) p aes i-
e imus] es i ue imus au quibus g a ui am habi a ionem V.
pmes i e imus au quibus usum uc um uel usum cons i ue i-
m.us $u.

5)
deuimu
V.

6) e ine i — possessione
suppl.
ex
Ins .

7) possumus V.
§ 153.
=1.
4, 15, 5.
c .
Paul.
5, 2, 1. nos o nomine]
c . D. 41, 2, 9
(Gai.
354). 43, 16, 1, 22
(Ulp.
1524). colonus
c .
: Cic.
p o
Caec.
32, 94.
D.
41, 2, 25, 1
(Pomp.
286). 41,
2, 37
(Ma cian.
40). deposue imus]
c . D.
16, 3, 17, 1
(Flo .
11). commodaue imus]
c . D.
13, 6, 8
(Pomp.
438). animo
quoque e ine i]
c . D.
41, 2, 27
(P oc.
18). 41, 2, 44, 2
(Pap.
306). 43, 16, 1, 25 (
Ulp.
1525). 41, 2, 3, 7; 8; 11; 12
(Paul.
658). 41, 2, 30, 5
(Paul.
1871). C. 7, 32,
4 (a.
290). secundo
c
ommen a io] 2, 89
sq.
nec ulla dubi a io es
e c.] c . D.
41,
2, 51
(Ia .
210).
41, 2, 3, 1
(Paul.
658). 41, 2, 8 — 50, 17, 153
(Paul.
752).
§ 154.
=
I.
4, 15, 6.
c .
Paul.
5, 6, 3-8.
D.
43, 16, 1 p .
(Ulp. 1522). C.
Zh. i .
4, 22. C. I.
i .
8, 4.
Cíc.
p o Caec.
IVHI$PR. bNT$I. BEL ED. VII.

17
1,
;^
s``1Ú l
11 4
2 52

GAI INSTIT. IV 172
-175.
,)/p1;
iniu iae au lega o um pe damna ionem elic o um 1

d
nomine agi u . ex quibusdam causis sponsionem ace e

^^
pe mi i u , uelu de pecunia ce a c edi a e pecunia

,0d
cons i u a, sed ce ae
2
quidem c edi ae pecuniae e iae

: PüIl{
pa ís, cons i u ae ue o pecuniae pa is dimidiae.

;ii1 ,
172. Quod si neque sponsionis neque dupli ac ionis pe i-

,,1IliD
culum ei, cu a quo agi u , iniunga u
3
ac ne s a im

;;,;,;o
quidem ab ini io plu is quam simpli si ac io, pe -

;1
mi i p ae o iusiu andum
4
exige e
NON
CALVMNIAE

I
(
CAVSA
5
INFITIAS IRE.
unde quamuis he edes uel qui
he edum loco haben u

s
obliga i sin
7
,
i em^^^
eminae
8
pupillique
9
e
g
iman u
1
°
pe iculo sponsionis,

ileli
iube amen eos íu a e. 173. S a im au em
11
ab ini io

'' 9
plu is quam simpli ac io es uelu u i mani es i qua-

;1d 1
^
d upli, neo m a.ni es i dupli, concep i e obla i ipli:

=^ ^
^
nam ex his causis e aliis quibusdam, sine quis nege 12

;i1PT
^
siue a ea u , plu is quam simpli es ac io.

:
e1
174. Ac o is quoque calumnia" coe ce u modo

:
^^
e.
calumniae iudicio, modo con a io, modo iu eiu ando,

^, sic
modo es ipula ione. 175. E quidem calumniae iudi-

?o
d
cium adue sus omnes ac iones locum habe
e
es de-

2
'
1) elic um V.

2) ce a V.

3) iniunga u
Lachmann.

' pC
coniunga u V.

4) iu isiu andum V.

5) causae V.
6)
ad
simplo enus
es igia duce e iden u S udemundio es e;
ex Bluhmii lec ioné o asse con ice e lice :
simpli nec amplius.

1)1
7)
sun V.

8) eminis V.

9) pupillisque V.

10) ex * * *

`; 1p,
V.

11)
au em
Ins .
ah V.

12) nega V.

13) calum-
^
,
niae V.

:a'
^
§ 172.
c . I.
4, 16, 1. D. 10, 2, 44, 4
(Paul.
1740). C. 2,
58(59),
2
p . (a.
531).
No .
49, 3, 1 (a. 537).
Val. P ob.
5, 11:
N. K. C. non calumniae causa.
§ 173.
c . I.
4, 16, 1.
sup a
3, 189-191.
§ 174.
c . I.
4, 16, 1. calumniae iudicio]
in a
4, 175
—179.
con a io] 4, 177. es ipula ione] 4, 180.
§ 175.
c . Cod. He m. i . De calumnia . ex Consul .
6, 13
(a. 293).
Tiaeoph.
4,
16, 1c
(p.
483 .Fem.).
No .
112, 2
p .
(a.
541).
Ius iniani edic .
7, 5.
Cic. p o Cluen .
59, 163.
Gell.
14, 2, 8. adue sus adse o em]
c . Paul.
5, 33, 7.

GAI INSTIT.
IV 176-179.

253
^

,

;
o^i
^^

c^mae
pa i
s,
p ae e quam quod
1
adu e sus adse o em
e iae pa is es .
176.
Libe um es au em ei, cum
1
1
14

quo
agi u , au calumniae iudicium oppone e au
ig ^
iusiu andum
exige e
NON
CALVMNIAE CAVSA AGERE.
pll ^

177.
Con a ium
au em iudicium ex ce is causis con-
ao
oe ;

s i ui u , (
uelu
si
iniu ia um aga u e
si
cum mulie e
249
►
sl
lo

eo nomine aga u , quod dica u
2
uen is
nomine in
,
i:

possessionem missa
dolo malo ad
alium possessionem
be e^
C^
^;

ans ulisse
3
,

si
quis
eo
nomine
aga , quod dica
se
°

^^

q

g
a p ae o e
in
ossessionem missum
ab
alio
quo
ad-
^
°ah 111

mi sum non e s e. sed
adue sus iniu ia um
q
uidemquidem
^
1C
^
0
,°^

ac ionem
4
decimae pa is da u , adue sus ue o duas
ale o'
1
k
is as quin ae.
178.
Seue io au em coe ci io es
pe
^ l
ilak

con a ium iudicium. nam
5
calumniae
indicio
X.
pa is
í e °blaew

nemo damna u
s
nisi qui in ellegi
non
ec e
se
age e,
siue 0

sed
uexandi adue sa ii
g a ia
ac ionem ins i ui po ius-
ae io,

que
ex iudicis e o e uel iniqui a e uic o iam spe a
coeme
,
quam
ex causa
ue i a is.
calumnia
enim
in
ad ec u7
modo 111.

es ,
sicu u i
c imen. con a io
ue o iudicio omni
m

modo
damna u
ac o , si
causam
non
enue i , lice
ha
b
e
l ^

aliqua s opinione
i
nduc us c edide i
se
ec e age e.
R
179.
V ique au em
ex
quibus causis
con a io
iudicio
Olio!

agi
9
po es e iam calumniae iudicium locum habe ;
^^e
110
i^ S +a
^
^ak';.

1)
p ae e quam quod
suppl. K uege ; c . supplemen um
,
b n

apog aphi.

2)
dice u
V.

3)
ans ulisse
V.

4)
ac io-
; 91^^ `

nis
V.

5) non V.

6)
damne u
V.

7)
ad ec um
V.
T, '^
8)
alia
V.

9)
age e
V.
o8
§ 176.
c . in a
4,
179.
Paul.
2,
1, 2.
D.
10, 2, 44, 4
(Paul.
1740). 12, 2, 34, 4 (
Ulp.
760). 12,
2, .
37
e
25, 2, 11, 1
(
U
lp.
961).
39, 1,
5,
14 (
Ulp.
1268). 39, 2,
7
p . (
Ulp.
1271).
C. 4, 1, 9
(a. 294).
lex Rub . c.
20
(B uns
I
g,
98).
Cic. p o
Rosc.
Com.
1, 4.
§ 177.
si
iniu ia um]
c .
. Paul.
5, 4, 11.
D.
47, 10, 43
(Gai:
484). si
cum
mulle e]
c . D. í .
25, 5.
quod dica
se a
p
ae o e]
c . D. i .
43, 4.
§ 178.
c .
D.
48, 16, 1, 1; 3; 4
(Ma cian.
287).
C.
9, 46, 3
(
Im
p.
Alex.).
u i]
c . sup a
3, 197.
§ 179.
c . sup a
4, 176.
254

GAI INSTIT. IV 180-182.
4p
sed al e u o - an um
1
iudicio age e pe mi i u . qua

I'
^p
^ i
,
a ione si iusiu andum de calumnia' exac um. ue a,;
,,í ^^'^
quemadmodum calumniae iudicium non da u , i a e

11
con a ium non da i debe . 180. Res ipula ionis quo-

,¡, ^
que poena ex ce is causis ie i sole ; e quemadmo-
íy5s
dum con a io iudicio omni modo condemna u ac o ,'.;1
si causam non enue i , nec equi i u , an scie i non
ec e se age e, i a e iam es ipula ionis poena omni 1

21

250
modo damna u ac o , si uince e non po ue i . 181. Qui

m'll1
au em es ipula ionis poenam pa i u , ei neque calum-

'ni
niae iudicium opponi u neque iu isiu andi eligio in-

°11
iungi u
3
;
nam
4
con a ium iudicium ex his causis

yC°
locum non habe e palam es .

jii$
182. Quibusdam iudiciis damna i ignominiosi iun ,

:19
uelu u i, ui bono um ap o um, iniu ia um, i em

.11
p o socio, iduciae, u elae, manda i, deposi i. sed u i

;m(
au ui
bono um
ap o um au iniu ia um non solum

31
damna i no an u ignominia, sed e iam pac i, u 5
in
amen

s ulla pa e edic i id ipsum nomi-
nec
si .
i
s

ie .
e
edic o p ae o is sc ip um es ; e ec e. plu imum enim

l^^
in e es , u um ex delic o aliquis an ex con ac u debi-

,^,
o

pp
na im exp imi u , u aliquis ignominiosus si
7
,
sed'
qui p ohibe u e p o alio pos ula e
e
cogni o em9

1
,
1)
m
(i. e.
amen) V.

2) calumniae V.

3) eligio
iniungi u ] eligioni iungi u V.

4) ñ
(i. e.
non) V.
5) pac i u ] pac ii
au
pac u V.

6) nec amen
K uege .
nam (?) V.

7) esse V.

8) s * * * V.

9)
* *
gn * o V.
§ 180.
c . sup a
4, 13; 171.
§ 181.
c .
sup a
4,
171; 172; 163.
§ 182.
c . sup a
4, 60.
I. 4, 16, 2.
D.
3, 2, 1
(Ulp.
277).
3, 2, 4, 5 (
Ulp.
282). 50, 16, 42 (
Ulp.
1368). 48, 1, 7
(Mace
29).
Va .
322
sq. Coll.
10, 2, 4
(Mod.
9). C. i . 2, 11 (12).
Cic.
p o Rosc. Ame in.
38, 111
sq.
40, 116.
p o .ROsC.
Com.
6, 16.
p o Caec.
3, 7.
p o Cluen .
42, 119.
de o a .
1, 36, 166.
Quin-
il. Decl.
250.
lex Iul. munic. (B uns
1
6
, 110).
agm. A es .
(B uns
I
s
,
103). pac i].
c . D.
3, 2, 6, 3 (
Ulp.
282). 3, 2, 5
(Paul.
140).
3,
2, 7
(Paul.
141). C. 2, 11 (12), 18 (a. 260).
+11
GAI INSTIT.
IV 183-186.

255
da e p ocu a o emue habe e, i em p ocu a o io au
cogni o io
nomine
iudicio in e ueni e, ignominiosus
esse
dici u .
183. In
summa sciendum es eum, qui cum aliquo
consis e e ueli ,
in
ius uoca e
1 opo e e e eum, qui
uoca us es ,
si non
uene i
2
, poenam
ex edic o
p ae-
o is commi e e. quasdam amen
pe sonas
sine
3
pe -
missu p ae o is
in
ius uoca e
non
lice , uelu pa en es
pa onos pa onas
¢, i em libe os e pa en es pa oni
pa onaeue; e
in
eum
5
, qui adue sus
ea
ege i , poena
cons i ui u .
184.
Cum au em
in
ius uoca us ue i
adue sa ius neque eo die
6
ini i po ue i nego ium,
uadimonium
ei
aciendum es ,
id
es u p omi a
se
ce o
die
sis i.
185.
Fiun au em
7 uadimonia quibus-
dam
ex
causis
pu a, id
es
sine
sa isda ione, quibus-
dam cum sa isda ione, quibusdam iu eiu ando, quibus-
251
dam ecupe a o ibus supposi is,
id
es , u qui
non
s e e i , is p o inus
a
ecupe a o ibus
in
sunlmam
8
uadimonii condemne u ; eaque singula diligen e p ae-
o is
edic o
signi ican u .
186.
E
si
quidem iudica i
depensiue age u , an i i
9
uadimonium,
quan i ea es

1) in ius uoca e
suppl. Hu.

2) uenie i V.
3) siue V.

4) pa onas pa onos V.

5) eam V.

6) eo
die] odie V.

7) á
(i. e.
au ) V.

8) summa V.

9) ia V.
§ 183.
c . sup a
4,
46
ibiq. ci .; adde D.
2, 4, 6
(Paul.
1915). 2, 4, 13
(1VIod.
131).
C. 2,
2, 2
(a.
239). 2, 2, 3
(a.
287).
§ 184.
c . sup a
3, 224.
Va o de 1. 1.
6, 74
(B uns
II
s
,
59).
Cic. p o Quinc .
5, 22. 6,
23;
25. 16, 51
sq. p o liosc. Com.
13, 38.
Manil. As on.
1, 244.
P ob. Eins.
63: V.
F.
I. uadi-
monium ie i iube e.
§ 185.
c . D. i. .
2,
8;
11.
Cic. ad Q. a .
2, 13 (15), 3.
O id. amo .
1 12, 23. cum sa isda ione]
e : D.
5, 1, 2, 6 (
Ulp.
213). 50, 17, 110, 1
(Paul.
148).
Co nel. Nep. A ic.
9, 4.
Po7phy . ad Ho . sa .
1, 1, 11.
i
u eiu ando]
c . D.
2, 8, 16
(Paul.
150). ecupe a o ibus]
c . sup a
4, 105.
§ 186.
c .
D.
2, 10, 3, 4
(Iul.
28).
45, 1, 115 p .
(Pap.
79).
2, 11,
4, 5
(Ulp.
1657). iudica i]
c . ^lp a
4, 9; 102;
171.
de-
p
Pensil
c . sup a
3, 127. 4, 9; 102; 1
256

GAI INSTIT. IV 187.
±e i ; si ue o
ex
ce e is causis,
quan i ac o
iu aue i
non'
calumniae
causa pos ula e
sibi uadimonium
p o-
mi i:
nec amen
plu is quam pa is dimidiae nec2
plu ibus quam ses e ium c milibus i uadimonium.
i aque
si
cen um milium
es
e i nec iudica i depen-
siue age u
3
,
non plus
quam ses e ium quinquagin a
milium
4
i uadimonium.
187.
Quas au em
pe sonas
sine
pe missu p ae o is inpune
in
ius uoca e
non pos-
sumus, easdem nec
5
uadimonio inui as
6
obliga e
nobis7
possumus, p ae e quam
si
p ae o adi us pe mi a .
1) nam (2) V

2) plu is — nec
suppl. Hu.
3) age e u
V.

4)
milia
V.

5)
ne
V.

6)
inuicas
V.

7) non V.
§
187.
c .
sup a
4, 183.
D.
2, 6, 2
(Cali.
35).
2, 6, 1
(Paul.
87). 2, 6, 3
(Paul.
135). 2, 8, 2, 2
(Ulp.
266).
Piau .
Aulul.
2,4,40=319.
o
uli
au
^ss P P

,
°
01
au em u
'0'1001111s,
co
'c i
ulula
uo
ni
o
lus^ q
el
ad
es pel
I.
ITS
(1mlies homi.
libe o um
1
alii libe
1)
ingenu
libe i
au ded
a)
qui
b)
qui (
o) dile]
La i
um
a)
q
e
(II
a(
d)
ad
miss
e)
ad
es ;
Ili aeda^
^
alie^a
9uae a
aliae
iae
^^
a)
e
ecpad^
CONSPE CTVS RERVM.1)
Omnes populi au iu e ci ili au iu e gen ium
u un u .
cons an au em iu a ex legibus, plebisci is, sena-
us consul is, cons i u ionibus p incipum, magi-
s a uum edic is, esponsis p uden ium . . .
omne ius, quo u imu , el ad pe sonas pe ine
el ad es el ad ac iones . .
I. IVS QVOD AD PERSONAS PERTINET.
A.
Omnes homines au libe i sun au se i.
libe o um hominum alii ingenui sun ,
alii

libe ini

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.
1)

ingenui

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.
2)
l i
b e
i
n
i
au ci es Romani au La ini
au dedi icio um nume o sun

.

.

.
a) qui dedi icio um nume o ian

.

.
b) qui ci es Romani e qui La ini ian
c) di e en ia

condicionis

libe ino um
La ino um eo umque qui dedi icio-
um nume o sun ,
a) quod ad ius mo is causa capiendi
es amen ique aciendi

.

.

.

.
(3
)
quod ad modos pe ine , quibus
ad ci i a em Romanam pe eni u
d) ad legem Aeliam Sen iam de manu-
missionibus


e) ad legem Fu lam Caniniam de se is
es amen o manumi endis .

.

.

.
B.
Quaedam pe sonae sui iu is sun , quae-
dam alieno in i sun subiec ae

.

.

.

.
quae

alieno

iu i

subiec ae

sun ,
aliae in po es a e, aliae in manu,
aliae in mancipio sun

.

.,
1,
1,
1,
1,
1,
1,
1,
1,
1,
1,
1,
1,
9
10
11
12
13-15
16-22
23
-25
26
-35
36-41;
42-46
48
49;
50
47
1, 1
1, 8
1) secundum Boeckingium, sed hic illic auc us e emen-
da us.

113
114-115b
^C) ^
a
i
1)
"1)
ég
u o'
a n/'
de
^
b
)
impub(
se e0'p
c
;
quibus
de eu a{
de sa is'
I1,
lleoel
in
x
los i ill
pa
11
summa
sun di)
a)
di ini
a)
sun
i3)
san
ini
b)
huna:
bonis
a)
pul
ess1
p i
2)quaeda
sun , q
3) es
au
Singula u
Ila iones),
1
)
p
e
ea
aliena
a ci il
c()
ab
na
a
a
AD GAI INST. CONSPECTVS RERVM.
1)
in po es a e sun

1,
b) libe i nos i, quos

1,
a) se i domino um

1,
a) p oc ea imus

a a) ius is nup iis

1,
ab)
non ius is nup iis, sed qui
pos ea edigun u in po e-

s a em.

.

.

. .

.



1,
i)
adop a imus

1,
2)
in manu nos a sun eminae

eae in manum con eniun . .


1,
a) usu

1,
i)
a eo

1,
y) coemp ione, quam aci mulie
y a) au ma imonii causa cum
ma i o suo . . . . . • • 1,
yb) au iduciae causa si e cum
ex aneo si e cum ma i o suo 1,
3)
in mancipio sun libe o um
ea um e, quae in manu sun ,
pe sonae mancipa ae

• . . 1,
quibus modis ii, qui alieno iu i
subiec i sun , eo iu e libe en u 1,

1) qui in po es a e sun .

. . 1,
a)
se i .

.

.

1,
b)
libe i . ..

.

1,

2) quae in manu sun . .

.

1,

3)
qui in mancipio sun .

•

• 1,
C. Ex
his pe sonis, quae neque
in
po es a e
neque
in
manu neque
in
mancipio sun ,
quaedam el
in u ela
sun el
in
cu a-
ione, quaedam
neu o ju e
enen u . .
1) p ius dispiciamus de his,
quae
in
u ela
sun . . . . .
a) quis e quomodo u o ia .
a) es amen o u o da i po es
aa) libe is, quos in po es a e babe-
mus.

.

.

.
•
manu es . ^ u-
a b) uxo i, quae in
o is op io . .
p)
legi ima u ela.
p
a) ingenui sun in u ela adgna o-
o um (gen ilium e). ius
adgna-
ionis capi is deminu ione pe i-
mi u
Ñ
b) libe i sun in pa ono um u el
258
51
52-54
55
56-64
65-96
97-107
108-110
111
112
116-123
124
125
126
127-136
137
138-141
al
1, 142
1, 143
1, 144-147
1,
148-154

1, 155-164a
1, 165
c .
167
AD GAI INST. CONSPECTVS RERVM.
259
p
e) ex causa mancipii manumissi sun
in u ela manumisso um . .

1, 166;166 a
y) cessicia u ela . . . . . . . . . 1, 168-172
8)
ex a iis causis a magis a u pe i i
u o es. . . . . .. .
1, 173-184
E)
a magis a u a i u o es . . . .
1,
185-187
)
de gene ibus e speciebus u ela um 1, 188
b)
impube um u ela e emina um in e
se compa a ae. de u o um auc o i a e 1,
189-193
c)
quibus modis u ela inia u . .

1, 194-196
2)
de cu a ione

. . . . . . . . . .

1, 197; 198
3)
de sa isda ione u o um e cu a o um
1, 199; 200
.am

II. IYS
QYOD
AD RES PERTINET.
, .
1,111 'á

A. Res el in nos o pa imonio sun el ex a
,am

nos um pa imonium haben ii . . . .
2, 1
Sao 1
1
11

1) summa i aque e um di isio: aliae
am

sun di ini iu is, aliae humani

. 2, 2
na ,

a) di ini iu is (nullius in bonis)
, .
1,116-I:

a)
sun es sac ae e eligiosae

. . .
2, 3-7
;u i

(3)
sanc ae quoque es quodam modo di-
[ u
1
1
111 '

ini iu is sun


2, 8
1,11

b) humani iu is es (ple umque alicuius in
, 1,1b

bonis sun ) .

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

2, 9
;'

a
publicae (nullius iden u in bonis
,
I1
;,-^°

)
p

(
Ilá; .-

esse)

2, 10-11
11
;

(3)
p i a ae (quae singulo um sun )
, .
1
'

2) quaedam p ae e ea es co po ales
, a e

sun , quaedam inco po ales . . . . 2, 12-14
un ,

3) es au mancipi sun au nec mancipi 2, 14a-18
,

B. Singula um e um adquisi iones (e alie-
i a.
1
^ 11'
1

na iones).
1)
pe eam, cui adqui i u ( el a qua
'81D
1,1^

aliena u ), pe sona a.
a) ci iles adquisi iones aliena i ones e
a) ab iis ac ae, qui o dina i.am ei alie-
nandae acul a em haben
5
11
II
a^`'

a a) e um co po alium.
ipsa ei nec mancipi adi io. . 2, 19-21
¿0
1
^^'
`

mancipa io, in iu e cessio . . . 2, 22-27
^

1
,1^
ab) e um inco po alium. es
inco -
po ales adi ionem non ecipiun ;
Oil
sed aliae in ju e cedí an um
^^&, possun , u ju a
p aedio um
u ba-
I
V,'
11
,,^

no um, usus uc us e he edi as,
P
'i
^
I
^
^,
2, 28-37
2, 38; 39
2, 40-42
2, 43; 44
2, 45-51
2,
52-61
i
2, 62-64
2, 65
2, 66-69
2, 70-72
ð)
he
ce
2, 73-78
2, 79
2, 80-85
2, 86-96
2, 97; 98
2, 99
AD
GAI INST. CONSPECTVS RERVM.
aliae e iam mancipa i possun , u
iu a p aedio um us ico um . .
obliga iones nihil eo um eci-
piun , sed no a ione ans e un u
a c) e um mobilium immobiliumque,
si e mancipi sun si e nec man-
cipi, usucapio.
di isio dominii, u alius possi ex
iu e Qui i ium dominus esse, alius,
donec
usu
cepe i , em in bonis
habe e

ea um e um usucapio, quae non
a domino nobis adi ae sun .
usucapio aliquando non p oce-
dens alienae ei bonae idei pos-
sesso i

usucapio eius, qui sci alienam
em se posside e • • • • • •
aliquando dominus alienandae ei po-
es a em non habe , e qui dominus
non es , aliena e po es • • •

b) na u ales adquisi iones . . . . . .

a) adi io, occupa io, ex hos ibus capio
(3)
is iuminis : allu io, insula in lumine
na a

y) solo cedi supe icies, plan a in nos o
posi a, umen um in nos o sa um;
i em meum i , quod in ca ulis meis
aliquis sc ipse i ,
sed non
quod in
abula mea pinxe i . . . . . . .
ð)
si quis ex aliena ma e ia no am spe-
ejem
ece i .

.

.

.

.

.

.

.

.

.
2)
adquisi iones aliena ionesque pe
eas pe sonas, quae sub u ela sun .
3)
adqui i ux nobis e iam pe eos, quos
in po es a e manu mancipio e habe-
mus.

..

.' .

.

.

.

.

.

.

.

.
C. Quibus modis pe uni e si a em es nobis
adqui un u
.
• • • .

. . . • • .
1)
de he edi a ibus (e
^
bono um pos-
sessionibus) .

.

.

.

.

.

.

.

•

.

.
a) quaenobis e
g
es amen o ob eniun
2,
].OQ
a)
es amen o um o dina io.
a
a) gene a es amen o um ia .

.
2, 10---10
ab) es amen um pe aes e lib am
2,
1.04-10$
a c) es amen a mili um

.
2, 1.09---114
^=1
p
e'
?e
.
uos
,be.
AD
GA.I INST. CONSPECTVS RERVM.
qui es amen a ace e possun .

.
es amen a secundum egula a iu is ci-
ilis acienda

. . . .
y a) ab ini io non iu e iun
he ede non sollemni modo in-
s i u o .

.. .

.

.

.
cum mulie es sine u o is auc o i-
a e es an u . . . . .
suo he ede p ae e i o . .
y b) es amen a iu e ac a umpun u
adgna ione pos umi .

• .
quasi adgna ione . .

• •
pos e io e es amen o' .
• • •
es amen a i i a iun capi is
deminu ione es a o is . . . .
y d) p ae o da bono um possessionem
secundum abulas es amen i ab
ini io non ju e ac i el pos ea
up i el i i i ac i . .
• • •
ab in es a o, si es amen um con-
a ia olun a e in i ma um es .
å) he edes au necessa ii au sui e ne-
cessa ii au ex anei

.

• •
necessa ius he es . . . • • • •
sui e necessa ii he edes. ius abs-
inendi

. . . .
ex anei he edes. ius delibe andi

e c e io .

.

.

.

•

•

•
de subs i u ionibus :
ulga i

. .

pupilla i

. . •


1) de se is he édibus ins i uendis

n)
de lega is

7)
a)
lega o um qua uo gene a .
pe indica ionem . .
pe damna ionem
sinendi modo . . .
pe p aecep ionem .
b) de modo lega o um. lex Fu ia,
Voconia, Falcidia . . . . . •
^
c) de inu ili e elic is lega is :
p op e o ma a lega i sc ip i .
de poenae causa elic is lega is
de lega is ince is pe sonis• e-

lic is .

.

.
&ISPR. ANTEI.
REL. ED.
VII.
261
2, 112-113
2, 115-117
2, 118-122
2, 123-129
2, 130-137
2, 138
-
-143
2, 144
2, 145-146
2, 147-150
2, 151;151a
2, 152
2, 153-155
2, 156-160
2, 161-173
2, 174-178
2, 179-184
2, 185-190
2, 191
2,192
2, 193-200
2, 201-208
2, 209-215
2, 216-223
2, 224-228
2, 229-234
2, 235-237
2, 238-243
18
•
y e)
•
)
. 2, 114