Lucía de la To e Pousada
Análise do au oconcep o,
do pe il psicolóxico e
ansióxeno en xogado es
de balonmán
Facul ade de Psicoloxía
G ao en Psicoloxía
Ano 2024
T aballo de Fin de G ao p esen ado na Facul ade de Psicoloxía da Uni e sidade de San iago de
Compos ela pa a a ob ención do G ao en Psicoloxía
T aballo de
in de g ao
Modalidade 2
“P oxec o de in es igación
empí ica e/ou desen ol emen o
dun es udo pilo o”
Au o /a do TFG
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 2
Índice
Índice ................................................................................................................................ 2
Resumo ............................................................................................................................. 3
Resumen ........................................................................................................................... 4
Abs ac ............................................................................................................................ 5
In odución ...................................................................................................................... 6
Au oconcep o ............................................................................................................ 7
Habilidades psicolóxicas /pe il psicolóxico ............................................................. 9
Ansiedade depo i a ............................................................................................... 13
Mé odo ........................................................................................................................... 17
Resul ados ...................................................................................................................... 21
1 Es a ís icos desc i i os .......................................................................................... 21
2 Análise dos pe ís .................................................................................................. 22
3 Va iacións nos pe ís segundo as a iables conside adas ..................................... 24
4 Es udo das elacións en e os di e en es compoñen es dos pe ís......................... 35
Discusión ........................................................................................................................ 37
Conclusións .................................................................................................................... 42
Re e encias bibliog á icas ............................................................................................ 44
Índice de igu as ............................................................................................................ 54
Índice de áboas ............................................................................................................. 55
Anexos ............................................................................................................................ 56
Anexo I ..................................................................................................................... 56
Anexo II .................................................................................................................... 58
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 3
Resumo
O balonmán é un depo e moi dinámico con cons an es accións que causan ince ezas,
equi e de unha g an axilidade e habilidade de pensamen o écnico- ác ico, polo que exixe
aos xogado es posuí un idóneo desen ol emen o psicolóxico. No p esen e es udo
a amos de es ablece o pe il psicolóxico, o au oconcep o, os ni eis de ansiedade e a
au ocon ianza dunha mos a de xogado es de balonmán (N=121), buscando se exis en
elacións en e es es e explo ando as di e enzas que poidan xu di en unción dunha se ie
de a iables sociodepo i as (xéne o, éxi o depo i o, expe iencia e pos o ác ico). A
in o mación oi ecollida de o ma online a a és da pla a o ma Mic oso Fo ms, na que
se ixe on di e sas p egun as sociodepo i as e na que se aplica on os cues iona io de Tes
o Pe o mance S a egies 3 (TOPS-3), o In en a io de Ansiedade Compe i i a (CSAI-2R)
e o Cues iona io de Au oconcep o Físico (CAF). Os esul ados ob idos indican que o pe il
psicolóxico dos balonmanis as ca ac e ízase po unha al a compe encia en Au oma icidade,
Es ablecemen o de obxec i os, Ac i ación e Con ol a encional, xun o con al os ni eis de
Ansiedade cogni i a, unha i me Au ocon ianza e ele adas pun uacións en Habilidade
ísica, en Condición ísica e en Au oconcep o xe al. A opá onse di e enzas nos pe ís en
unción do xéne o, do éxi o depo i o, dos anos de expe iencia e do pos o ác ico. Tamén
se a opa on elacións signi ica i as en e as habilidades a aliadas polos es cues iona ios.
Palab as cha e: Balonmán, au oconcep o, habilidades psicolóxicas, ansiedade,
au ocon ianza.
Núme o de palab as do aballo: 7544
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 4
Resumen
El balonmano es un depo e muy dinámico con cons an es acciones que causan
ince idumb e, equie e de una g an agilidad y habilidad de pensamien o écnico- ác ico,
po lo que exige a los jugado es posee un idóneo desa ollo psicológico. En el p esen e
es udio a amos de es ablece el pe il psicológico, el au oconcep o, los ni eles de
ansiedad y la au ocon ianza de una mues a de jugado es de balonmano (N=121), buscando
si exis en elaciones en e es os y explo ando las di e encias que puedan su gi en unción
de una se ie de a iables sociodepo i as (géne o, éxi o depo i o, expe iencia y pues o
ác ico). La in o mación ue ecogida de o ma online a a és de la pla a o ma Mic oso
Fo ms, en la que se hicie on di e sas p egun as sociodepo i as y en la que se aplica on
los cues iona io de Tes o Pe o mance S a egies 3 (TOPS-3), el In en a io de Ansiedad
Compe i i a (CSAI-2R) y el Cues iona io de Au oconcep o Físico (CAF). Los esul ados
ob enidos indican que el pe il psicológico de los balonmanis as se ca ac e iza po una al a
compe encia en Au oma icidad, Es ablecimien o de obje i os, Ac i ación y Con ol
a encional, jun o con al os ni eles de Ansiedad cogni i a, una i me Au ocon ianza y
ele adas pun uaciones en Habilidad ísica, en Condición ísica y en Au oconcep o gene al.
Se encon a on di e encias en los pe iles en unción del géne o, del éxi o depo i o, de los
años de expe iencia y del pues o ác ico. También se encon a on elaciones signi ica i as
en e las habilidades e aluadas po los es cues iona ios.
Palab as cla e: Balonmano, au oconcep o, habilidades psicológica, ansiedad,
au ocon ianza.
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 5
Abs ac
Handball is a e y dynamic spo wi h cons an ac ions ha cause unce ain y, i equi es
g ea agili y and echnical- ac ical hinking skills, so i equi es playe s o ha e a sui able
psychological de elopmen . In he p esen s udy we ied o es ablish he psychological
p o ile, sel -concep , anxie y le els and sel -con idence o a sample o handball playe s
(N=121), looking o ela ionships be ween hem and explo ing he di e ences ha may
a ise acco ding o a se ies o socio-spo ing a iables (gende , spo ing success, expe ience
and ac ical posi ion). The in o ma ion was collec ed online h ough he Mic oso Fo ms
pla o m, in which a ious socio-spo ing ques ions we e asked and in which he Tes o
Pe o mance S a egies 3 (TOPS-3), he Compe i i e Anxie y In en o y (CSAI-2R) and he
Physical Sel -Concep Ques ionnai e (CAF) ques ionnai es we e applied. The esul s
ob ained indica e ha he psychological p o ile o he handball playe s is cha ac e ised by
high compe ence in Au oma ici y, Goal Se ing, Ac i a ion and A en ional Con ol,
oge he wi h high le els o Cogni i e Anxie y, s ong Sel -Con idence and high sco es in
Physical Abili y, Physical Fi ness and Gene al Sel -Concep . Di e ences we e ound in
he p o iles acco ding o gende , spo ing success, yea s o expe ience and ac ical posi ion.
Signi ican ela ionships we e also ound be ween he skills assessed by he h ee
ques ionnai es.
Keywo ds: Handball, sel -concep , psychological skills, anxie y, sel -con idence.

Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 6
In odución
Os inicios da Psicoloxía do Depo e da an das úl imas décadas do s. XIX coa
apa ición de expe imen os con depo is as como o de T iple (1898) e Fi z (1895). Pe o
non é a a case un século mais a de, cando Ma ens (1987) ala da necesidade de di idi a
Psicoloxía do Depo e en dúas amas di e enciadas: a in es iga i a e a aplicada.
A in es igación o ién ase ca a dúas liñas p incipais: a busca de en que modo os
ac o es psicolóxicos a ec an ao endemen o ísico dos indi iduos e a comp ensión de en
que o ma a pa icipación no depo e a ec a ao desen ol emen o do benes a ísico
(Weinbe g & Gould, 2010). O aballo ecollido no p esen e TFG es a á enma cado na
p imei a liña, pois desen ol e ase no ámbi o do depo e de compe ición, cuxo p incipal
obxec i o é consegui o maio endemen o posible dos xogado es median e un maio
coñecemen o do ámbi o no que nos mo emos.
O es udo dos ac o es que inc emen an o endemen o no depo e é unha cons an e
nos aballos de in es igación das úl imas décadas (K is jánsdó i e al., 2018; Lo enzo &
Sampaio, 2005; Massuça e al., 2014; Saa ed a e al., 2018). Es a busca debe ealiza se
semp e de o ma mul idisciplina , o psicolóxico é un compoñen e mais que debe
in e ac ua cos compoñen es ísico, écnico e ác ico de o ma ap opiada (Massuça e al.,
2014). No es udo empí ico que p esen amos cen a émonos nunha se ie de ca ac e ís icas
psicolóxicas (au oconcep o, habilidades psicolóxicas, ansiedade p ecompe i i a e
au ocon ianza) coa inalidade de explo a as elacións que se es ablecen con a iables
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 7
sociodepo i as (xéne o, éxi o depo i o
1
, expe iencia e/ou posición ác ica), conside ando
unha única modalidade depo i a, o balonmán.
O balonmán é un depo e moi dinámico, que equi e de unha g an axilidade e
habilidade de pensamen o écnico- ác ico, polo que exixe aos xogado es posuí un bo
desen ol emen o psicolóxico. Du an e a acción de es e depo e de con ac o a ince eza é
cons an e e a execución dos mo emen os debe se moi ápida, polo que os xogado es
p ecisan de un bo pe il psicolóxico, unha boa egulación da ansiedade e con ianza nas
p opias habilidades. Na ac ualidade, a maio ía de es udos sob e o balonmán poñen o seu
oco de in e ese en dúas emá icas p incipais: a mello a do endemen o e a p e ención e
ehabili ación de lesións (Ibáñez e al., 2020).
Os es udos sob e psicoloxía depo i a aplicada ao balonmán non é moi nume osa,
pois á ase de un depo e que exis e dende ai menos de 70 anos. Aínda así exis en algúns
es udos que xa e idencian a capacidade da psicoloxía pa a inc emen a o endemen o nos
p ac ican es de es e depo e (Ma ínez, 1998).
Au oconcep o
A pesa de exis i di e sas de inicións e concepcións sob e o au oconcep o, a de
Wool olk (2010) esul a moi in e esan e, pois o de ine como un conxun o o ganizado de
pe cepcións, sen imen os e c enzas que o indi iduo en de si mesmo e que se cons úe e
desen ol e a a és das súas expe iencias e elacións cos demais.
Sha elson e al. (1976) e oluciona on a concepción do au oconcep o cando
in oduci on unha no a eo ía con un en oque mul idimensional segundo a cal o
au oconcep o global cons úese po un conxun o de pe cepcións pa ciais dun mesmo,
sendo es as can o mais pa icula es mais acilmen e modi icables. Des e xei o, den o do
au oconcep o xe al, in ég anse o au oconcep o académico e o non-académico, á súa ez, o
au oconcep o académico in eg a o au oconcep o social, o emocional e o ísico. Es e úl imo,
o au oconcep o ísico amén é de na u eza mul idimensional. As dimensións que o
compoñen seguen a se un mo i o de discusión a a o día de hoxe, pe o as que esul an
1
En endido como xoga a ni el nacional.
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 8
indiscu ibles na súa inclusión son a habilidade ísica e a apa encia ísica (Cazalla &
Mole o, 2013).
O au oconcep o ísico en unha es ei a elación cos es ilos de ida saudables
( ealiza depo e), pois as pe soas es án mo i adas a ac ua en á eas nas que expe imen an
sen imen os posi i os de compe encia e es ima (Rod íguez e al., 2006). Polo que se ía
espe ado que as pe soas que eñen éxi o depo i o ou simplemen e p ac ican depo e
posúan un bo au oconcep o ísico, al e como se demos a en di e sas in es igacións
(Mo eno e al., 2008; Rod íguez e al., 2006). Is o amén se elaciona coa expe iencia, can o
mais se p ac ique un depo e mais in lui á es e no p opio au oconcep o.
Pa a explo a o au oconcep o ísico dos depo is as exis en di e sos ins umen os
de medida, o de maio ele ancia nos úl imos anos é o Physical Sel -Pe cep ion P o ile
(PSPP; Ma sh, 1997). Pa indo das di e sas e sións exis en es do cues iona io PSPP,
ealízanse sucesi as adap acións ao cas elán a a ob e o Cues iona io de Au oconcep o
Físico (CAF; Goñi e . al., 2006), que analiza os compoñen es do au oconcep o ísico
ecollidos na áboa 1.
Táboa 1
Compoñen es do Au oconcep o Físico incluídas no CAF
• Habilidade Física (H): pe cepción das calidades e habilidades pa a a p ác ica dos
depo es; capacidades de ap ende depo es; segu idade pe soal e p edisposición an e os
depo es.
• Condición Física (C): condición e o ma ísica; esis encia e ene xía ísica; con ianza
no es ado ísico.
• A ac i o Físico (A): pe cepción da apa encia ísica p opia; segu idade e sa is acción
pola imaxe p opia.
• Fo za (F): e se e/ou sen i se o e, con capacidade pa a le an a peso, con segu idade
an e exe cicios que exixen o za e p edisposición a ealiza di os exe cicios.
• Au oconcep o Físico Xe al (AFG): opinión e sensacións posi i as no ísico.
• Au oconcep o Xe al (AG): g ao de sa is acción con un mesmo e coa ida en xe al.
O au oconcep o xe al é un suma o io dos au oconcep os de di e sos dominio, polo
que pódense ob e pun uacións ele adas en odas as subescalas do CAF menos na do
Au oconcep o Xe al, pois pode posuí baixas pun uacións nou os dominios do
au oconcep o e ace con abalanceo (A ós egi e al., 2013).
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 9
En e e encia ás di e enzas de xéne o, di e sos es udos e idencia on que as
mulle es posúen peo au oconcep o ísico que os homes (Rod íguez e al., 2006), pois
p esen an unha maio p eocupación polo p opio co po e imaxe (Ginis e al., 2012) . As
causas segundo Hagge e al., (1998) son a maio in luencia dos ac o es de imaxe co po al
sob e a au oes ima das mulle es e, segundo Wool olk (2010) pode ían se os es e eo ipos
e p exuízos sexuais os que causa an es as di e enzas. Po ou o lado, conside ando que a
elación en e as dimensións do au oconcep o ísico énse moduladas pola p ác ica
depo i a (Mo eno e al., 2008), e dado que es a é exe cida en meno can idade polas
mulle es, is o amén pode ía explica di o enómeno. Ademais, as mulle es pa ecen
incula mais o a ac i o ísico co conxun o do au oconcep o xe al (ou o gándolle un maio
peso), men es que os homes baséanse mais en aspec os elacionados coa o za ou o ego
pe soal (Asci e al., 1999).
No e e ido á posición ác ica non se a opou ningún es udo que elacione o
au oconcep o segundo a posición dos xogado es de balonmán. Cabe ía espe a que debido
a que a maio ía do xogo pasa po mans das p imei as liñas e habi úan a se os xogado es
mais al os e áxiles (os pi o es amén habi úan a se moi al os pe o mais pesados), es es
i esen pun uacións mais al as no au oconcep o ísico que os ex emos ou o pi o e
(segundas liñas).
Habilidades psicolóxicas /pe il psicolóxico
Cando alamos dun pe il psicolóxico óp imo, e e ímonos a unha se ie de
habilidades psicolóxicas especí icas que di e encian a depo is as de eli e, dos que non
chegan a ese ni el a pesa es de e condicións ísicas simila es (Tomé-Lou ido, 2018). A
in es igación sob e o papel que eñen di as habilidades xo de na década dos 70 con
aballos como o de Mahoney & A ene (1977), nos que se puxe on de mani es o a
ele ancia de algunhas ca ac e ís icas como as au o e balizacións ou a unción de xe a
imaxes posi i as p e ias aos pa idos.
Coa inalidade de a opa unha elación en e a iables psicolóxicas e éxi o
depo i o, ealizá onse nume osas in es igacións compa ando a expe iencia i ida nas
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 16
ansiedade mais al os que nou as posicións, is o se debe a que é a p ecisión no lanzamen o,
o mais is oso do seu xogo, e o mais sinxelo de e a . Po ou o lado, os pi o es ao ende
a se xogado es g andes con unha habilidade acili ado a ca a os demais ou inalizado a
dian e do po ei o, enden a e uns ni eis de au ocon ianza mais ele ados.
En esumo, os obxec i os de es e T aballo de Fin de G ao consis en en:
1. Es ablece o au oconcep o ísico o pe il psicolóxico e os ni eis de ansiedade e
au ocon ianza que ca ac e iza ós xogado es de balonmán.
2. Explo a se exis en a iacións segundo o xéne o, o éxi o depo i o (xoga en
ligas nacionais), a expe iencia depo i a e a posición ác ica nos an e io es
cons u os.
3. Pescuda se exis e elación en e os di e en es compoñen es dos de andi os
cons u os.
Tendo en con a a e idencia empí ica ecollida nos apa ados p e ios, as hipó eses
que se plan exan son:
1. O au oconcep o ísico, o pe il psicolóxico e o ansióxeno de xogado es e
xogado as de balonmán se á di e en e, p esen ando os homes meno es ni eis
de ansiedade, mello au oconcep o ísico e un pe il psicolóxico máis acusado.
2. Os depo is as que posúen un maio éxi o depo i o xogando ao balonmán
p esen a án un mello au oconcep o ísico, un mello pe il psicolóxico e mais
au ocon ianza e unha mello op imización da ansiedade.
3. Os xogado es que le an mais anos p ac icando balonmán p esen a án un mello
au oconcep o ísico, un pe il psicolóxico mais op imizado e e án un ni el
maio de au ocon ianza e meno de ansiedade.
4. Exis i án di e enzas en e as di e en es posición ác icas dos xogado es de
balonmán en can o ao au oconcep o ísico, as habilidades psicolóxicas
emp egadas, aos ni eis de ansiedade e au ocon ianza.
5. Exis e unha elación en e os di e en es cons u os analizados.

Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 17
Mé odo
1 Pa icipan es
A mos a inicial de pa icipan es oi de 124 depo is as. T as elimina aqueles que
p esen a on moi as espos as missing e os que non cump ían cos c i e ios de inclusión
4
, a
mos a quedou con o mada inalmen e po 121 xogado es de balonmán ede ado, dos cales
68 conside ábanse mulle es (56%), o 51 homes (42%) e 2 non se clasi icaban en ningunha
das an e io es (2%). As idades da mos a es án comp endidas en e os 18 e os 48 anos, con
unha media de 22,80 anos (D.T.= 5,28). Nas mulle es a media de idade é de 21,62 anos
(D.T.= 3,51) e 24,45 en homes (D.T.=6,75). A idade mais ecuen e son os 20 anos.
A mos a oi ecollida a a inais de xanei o, polo que os pa icipan es mais xo es
se án aqueles xogado es xu enís que cump isen a maio ía de idade nese mes. Os demais
pa icipan es pe ence án ás ca ego ías sénio ou e e anos. As ligas dos/das pa icipan es
e as co espondencias en e compe icións emininas e masculinas ecóllense na Táboa 4.
De es a mos a 70 xogado es pa icipaban na liga e i o ial e 51 na liga nacional.
4
Os c i e ios de inclusión u ilizados o on xoga na ac ualidade ao balonmán e se maio es de 18 anos.
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 18
Táboa 4
Ligas ás que pe encen os pa icipan es da mos a
Xu enil masculino
Xu enil eminino
Liga Ou o n
Liga P a a
Liga Ou o n
Liga P a a
Senio maculino
Senio eminino
Liga ASOBAL n ; LNH Di ision 1 n
Di isión de Hon a P a a n
P imei a Nacional n
Di isión 1ª Au onómica
Di isión 2ª Au onómica
Liga Ibe d ola n
Di isión de Hon a o o n
Di isión de Hon a P a a n
Di isión 1ª Au onómica
Di isión 2ª Au onómica
Ve e ano masculino
Ve e anos eminino
To neos
To neos
n T á ase de unha liga nacional; liga e i o ial; n liga nacional ancesa; n a p imei a ase é e i o ial pe o se
pasan poden compe i a ni el nacional.
Respec o á posición ác ica dos pa icipan es, un 28% (34 depo is as) xogan de
la e al, un 23% (28 depo is as) de ex emo, un 16% (19 depo is as) de cen al, un 12%
(15 depo is as) de po ei o/a e un 21% (25 depo is as) de pi o e.
2 Ma e iais e P ocedemen o
Pa a ecolle a in o mación dos pa icipan es emp egouse a e amen a Fo ms de
Mic oso na que se incluí on un bloque de p egun as sociodepo i as e os í ems de es
cues iona ios: o Cues iona io de Au oconcep o Físico (CAF), o Tes o Pe o mance
S a egies-3 (TOPS-3) e o In en a io de Ansiedade Compe i i a (CSAI-2R), odos eles
adap ados ao noso país.
O CAF cons a de 36 í ems ag upados en seis ac o es ( e áboa 1) e os pa icipan es
deben alo a o seu ni el de aco do con unha se ie de a i macións a a és dunha escala
ipo Like que aba ca dende (1) “Falso”, (2) “Case semp e also”, (3) “Ás eces
e dadei o/ also”, (4) “Case semp e e dadei o” e (5) “Ve dadei o”. No p oceso de
alidación do ins umen o odas as subescalas ob i e on alo es de consis encia in e na
supe io es a 0.70 (Goñi e al., 2003).
O TOPS-3 cons a de 36 í ems ag upados en 9 ac o es ( e áboa 2) e os
pa icipan es deben alo a a ecuencia coa que ealizan unha se ie de accións e condu as
median e unha escala ipo Like que ai dende (1) ”Casi nunca”, (2) “Pocas eces”, (3)
“Algunas eces”, (4) “A menudo” e (5) “Casi siemp e”. A iabilidade da e sión adap ada
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 19
do cues iona io oi de 0,867 ( iabilidade compos a global), sendo supe io ao 0,70 en odos
os ac o es de manei a indi idual (Tomé-Lou ido-Lou ido e al., 2018).
Po úl imo, o CSAI-2R cons a de 16 í ems en o ma de ases emp egadas po
depo is as pa a desc ibi as súas sensacións de ansiedade an es de compe i , os
pa icipan es debe ían mos a o g ao de iden i icación coas ases. As opcións de espos a
son: “nada”, “algo”, “bas an e” e “mucho”. Os í ems ag úpanse en o no a es ac o es ( e
áboa 3) e a consis encia in e na ob ida no p oceso de alidación p esen a odos os alo es
de α de C onbach supe io es ao 0,7 nas subescalas (And ade e al., 2007).
Respec o ao p ocedemen o de ecollida de da os, ealizouse unha enquisa online
que oi di undida median e a écnica de mos axe “bóla de ne e” en e di e en es equipos
de balonmán, amén oi di undido en edes sociais. Os pa icipan es i e on acceso á
enquisa du an e 50 días, as ecolle se un núme o conside able pa a pode ealiza o es udo
depu ouse a mos a, codi icá onse os da os e, po úl imo, ealizá onse as análises
pe inen es.
Pa a le a a cabo es a ecollida de in o mación í ose en con a en odo momen o a
no ma i a española ixen e á p o ección de da os, así como as ecomendación do Comi é
de Bioé ica de In es igación da Uni e sidade de San iago de Compos ela
5
.
3 Análise
Pa a le a a cabo es e es udo, endo en con a os seus obxec i os e as ca ac e ís icas
de es e, op ouse po emp ega un deseño ex pos - ac o p ospec i o de g upo único. Os
da os ob idos o on analizados emp egando o p og ama S a i ical Package o Social
Sciences (SPSS), e sión 28.0.1. No es udo, as pun uacións ob idas nos cues iona ios
an e io men e mencionados (CAF, TOPS-3, CSAI-2R) o on emp egadas como c i e ios,
5
h ps://imaisd.usc.es/seccion.asp?i=es&s=-2-26-229
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 20
men es que os p edi o es o on: o xéne o, expe iencia depo i a, a ca ego ía de xogo e a
posición ác ica.
En p imei o luga , comp obouse a consis encia in e na que i e on os
cues iona ios
6
; o seguin e paso oi ealiza os análises desc i i os de odas as a iables
implicadas no es udo; de seguido, pa a explo a as di e enzas nos cons u os en unción
das a iables de in e ese (xéne o, posición ác ica, expe iencia depo i a, éxi o depo i o)
aplicá onse p obas de compa ación de medias (p obas de S uden pa a mos as
independen es); po úl imo, ealizouse un análise co elacional (co elaciones bi a iadas
de Pea son) en e as di e en es subescalas dos cues iona ios emp egados.
6
Os esul ados ob idos no análise de iabilidade das es escalas p esén ase no Anexo I.
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 21
Resul ados
1 Es a ís icos desc i i os
Os esul ados ob idos no análise desc i i o inicial ecóllense na Táboa 5.
Táboa 5
Es a ís icos desc i i os pa a as a iables incluídas no es udo (N=121)
Va iable
Mínimo
Máximo
Media (M)
Des iación Típica (DT)
Habilidade Física (HF)
Condición Física (CF)
A ac i o Físico (AF)
Fo za (F)
Au oconcep o Físico Xe al (AFG)
Au oconcep o Xe al (AG)
1.83
1
1
1
1
1.67
5
5
5
5
5
5
2.71
3.86
3.56
3.22
3.41
3.76
.70
.81
1.05
.89
1.02
.77
Au odiálogo (ST)
Con ol Emocional (EC)
Au oma icidade (AU)
Es ablecemen o de obxec i os (GS)
Visualización (IM)
Ac i ación (AC)
Relaxación (RE)
Con ol a encional (AT)
Pensamen o nega i o (NT)
1
1
1
1
1.25
2
1
1.75
1
5
5
5
5
5
5
5
5
5
2.79
3.44
3.61
3.51
3.27
3.65
1.96
3.93
2.76
.90
1.09
.81
.93
.73
.63
.96
.81
.92
Ansiedade cogni i a
Ansiedade somá ica
Au ocon ianza
1
1
1
4
4
4
2.78
2.08
2.71
.75
.70
.77
Du an e odo o es udo emp ega anse es as ab e ia u as do TOPS-3 en inglés, pois na adap ación ao cas elán de
Tomé-Lou ido (2018) es as non o on adap adas.

Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 22
2 Análise dos pe ís
A pa i das pun uacións medias ob idas nas di e en es subescalas do CAF, TOPS-
3 e CSAI-2R (Táboa 5) es ablecé onse os di e en es pe ís pa a os xogado es de balonmán.
2.1 Au oconcep o ísico
A pa i das pun uacións medias ob idas polos pa icipan es nas di e en es
subescalas do CAF (Táboa 5) p esén anse na igu a 1 o seu pe il de au oconcep o ísico.
Como se pode obse a , as pun uacións mais al as se ob i e on nas subescalas de
Habilidade ísica e Au oconcep o xe al.
Figu a 1
G á ica das pun uacións medias do CAF pa a a mos a do es udo
HF = Habilidade Física; CF = Condición Física; AF = A ac i o Físico; F= Fo za; AFG =
Au oconcep o Físico Xe al; AG = Au oconcep o Xe al.
2.2 . Pe il psicolóxico
Na igu a 2 p esén anse os pe íl psicolóxico que ca ac e iza a mos a de
pa icipan es do es udo. No caso dos xogado es de balonmán, as o alezas que de inen o
seu pe il psicolóxico concén anse nas habilidades de Au oma icidade, Es ablecemen o de
obxec i os, Ac i ación e Con ol emocional.
0
1
2
3
4
5
HF CF AF F AFG AG
Xogado es/as de balonmán
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 23
2.3 . Pe il ansióxeno e au ocon ianza
Na igu a 3 ecóllense as pun uacións medias ob idas nas subescalas del CSAI-2R
polos pa icipan es do es udo (Táboa 5). Como pode comp oba se, as pun uacións mais
al as a opá onse nas subescalas de Ansiedade cogni i a e Au ocon ianza.
Figu a 3
Pun uacións medias en Ansiedade e Au ocon ianza pa a os xogado es de balonmán.
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza
0
1
2
3
4
5
ST EC AU GS IM AC RE AT NT
Da os do p esen e es udo
(ST= Au odiálogo; EC= Con ol Emocional; AU= Au oma icidade; GS= Es ablecemen o de
obxec i os; IM= Visualización; AC= Ac i ación; RE= Relaxación; AT= Con ol a encional;
NT= Pensamen o nega i o)
Figu a 2
Pun uacións medias da mos a no TOPS-3
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 24
3 Va iacións nos pe ís segundo as a iables conside adas
3.1 Xéne o
Pa a explo a as di e enzas de xéne o en cada un dos pe ís es udados, solo se
e án en con a os xéne os dico ómicos “home/mulle ”, pois a can idade de pa icipan es
que ma ca on unha opción dis in a é moi pequena e non pe mi e a súa inclusión na análise.
Os dous g upos quedan con o mados po 68 mulle es (M) e 51 homes (H). Na áboa 6
ecóllense os es a ís icos desc i i os pa a cada unha das escalas analizadas en unción des a
a iable.
Táboa 6
A pa i das pun uacións medias ob idas nas subescalas do CAF segundo o xéne o
dos xogado es/as de balonmán es ablécese o seu pe il de au oconcep o ( igu a 4). Como
se pode e , as pun uacións ob idas polo g upo de homes supe a as ob idas polas mulle es
en ódolos compoñen es do pe il.
Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción do xéne o
Escalas
Media
Des iación Típica
E o Típico
M
H
M
H
M
H
Habilidade ísica
Condición ísica
A ac i o ísico
Fo za
Au oconcep o ísico xe al
Au oconcep o xe al
3.85
3.47
2.93
3.40
3.06
3.62
3.93
3.72
3.66
3.61
3.91
4.00
.58
.80
1.05
.84
.96
.75
.77
.73
.90
.91
.85
.71
.07
.09
.12
.10
.11
.09
.10
.10
.12
.12
.11
.10
Au odiálogo
Con ol emocional
Au oma icidade
Es ablecemen o de obxec i os
Visualización
Ac i ación
Relaxación
Con ol A encional
Pensamen o nega i o
2.84
3.05
3.49
3.65
3.33
3.53
1.89
3.76
3.01
2.74
3.95
3.79
3.36
3.23
3.79
2.02
4.23
2.42
.89
1.06
.82
.86
.67
.62
.91
.83
.86
.94
.95
.77
.99
.79
.64
.99
.62
.91
.10
.12
.10
.10
.08
.07
.11
.10
.10
.13
.13
.10
.13
.11
.09
.13
.08
.12
Ansiedade cogni i a
Ansiedade somá ica
Au ocon ianza
3.05
2.30
2.45
2.43
1.79
3.09
.72
.75
.75
.67
.52
.66
.08
.09
.09
.09
.07
.09
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 25
Figu a 4
G á ica do pe il de au oconcep o segundo xéne o.
HF=Habilidade Física; CF=Condición Física; AF=A ac i o Físico; F=Fo za;
AF=Au oconcep o Físico Xe al; AG=Au oconcep o Xe al.
Os análises de compa ación de medias ealizados a oxa on di e enzas
signi ica i as pa a os compoñen es de Condición Física [ (117)=-1.76;p≤.040], A ac i o
Físico [ 117)=-3.94;p<.001], Au oconcep o ísico xe al [ (117)=-4.94;p<.001] e Au oconcep o
xe al [ (117)=-2.78;p≤.003].
No e e ido ás habilidades psicolóxicas de homes e mulle es, o pe íl que os
ca ac e izan p esén ase na igu a 5.
Figu a 5
G á ica do pe il psicolóxico en unción do xéne o.
Pa a comp oba se as di e encias que se obse an son signi ica i as, le á onse a
cabo unha se ie de p obas de compa ación de medias. Os esul ados encon ados
0
1
2
3
4
5
HF CF AF F AFG AG
Mulle es Homes
0
1
2
3
4
5
ST EC AU GS IM AC RE AT NT
Mulle es Homes
(ST= Au odiálogo; EC= Con ol Emocional; AU= Au oma icidade; GS= Es ablecemen o de
obxec i os; IM= Visualización; AC= Ac i ación; RE= Relaxación; AT= Con ol a encional; NT=
Pensamen o nega i o)
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 32
Na igu a 12 amósanse as pun uacións medias pa a cada subescala do CSAI-2R en
unción da expe iencia depo i a dos xogado es. Como se pode comp oba , os xogado es
inexpe os pun úan mais al o en ansiedade que os expe os e mais baixo en au ocon ianza.
Figu a 12
G á ica do pe il ansióxeno e au ocon ianza (CSAI-2R) en unción da expe iencia.
Os esul ados a opados nas p obas de compa ación de medias ealizadas a oxan
di e enzas signi ica i as nas es subescalas ( (119)=3.56;p<.001 pa a Ansiedade cogni i a;
(119)=3.69;p<.001 pa a ansiedade somá ica; e (119)=-2.95;p≤.021 pa a Au ocon ianza).
3.4 Posicións ác icas
As posicións ác icas no balonmán clasi ícanse en 1ª liña e 2ª liña, al e como se
mencionou na in odución. A dis ibución de es es xogado es ep esén ase no Anexo II. Na
áboa 10 mós anse os es a ís icos desc i i os das escalas emp egas no es udo pa a es a
clasi icación (N=53 nos dous g upos).
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
Ansiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza
Inexpe os Expe os

Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 33
Táboa 10
Na igu a 13 ep esén anse as pun uacións medias ob idas po cada g upo de
xogado es nas dis in as subescalas do CAF.
Figu a 13
G á ica das pun uacións medias nas subescalas do CAF pa a as posicións ác icas.
HF = Habilidade Física; CF = Condición Física; AF = A ac i o Físico; F= Fo za; AFG =
Au oconcep o Físico Xe al; AG = Au oconcep o Xe al.
Nas p obas de compa ación de medias aplicadas a opouse que as p imei as liñas
ob i e on pun uacións supe io es ás segundas liñas nas subescalas de Habilidade ísica
0
1
2
3
4
5
HF CF AF F AFG AG
1ª liña 2ª liña
Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción da posición ác ica
Escalas
Media
Des iación Típica
E o Típico
1ª liña
2ª liña
1ª liña
2ª liña
1ª liña
2ª liña
Habilidade ísica
Condición ísica
A ac i o ísico
Fo za
Au oconcep o ísico xe al
Au oconcep o xe al
3.95
3.66
3.50
3.49
3.64
3.90
3.70
3.59
2.97
3.39
3.18
3.59
.68
.78
1.01
.96
.90
.72
.73
.75
1.07
.87
1.08
.82
.09
.10
.13
.13
.12
.10
.10
.10
.14
.12
.14
.11
Au odiálogo
Con ol emocional
Au oma icidade
Es ablecemen o obxec i os
Visualización
Ac i ación
Relaxación
Con ol A encional
Pensamen o nega i o
2.73
3.42
3.63
3.32
3.21
3.66
1.66
3.93
2.73
2.69
3.51
3.60
3.51
3.25
3.62
2.20
3.96
2.85
.85
1.14
.92
.92
.82
.67
.70
.78
1.01
.93
.99
.75
.92
.65
.64
1.11
.74
.85
.11
.15
.12
.12
.11
.09
.09
.10
.13
.12
.13
.10
.12
.09
.08
.15
.10
.11
Ansiedade cogni i a
Ansiedade somá ica
Au ocon ianza
2.65
1.99
2.77
2.84
2.14
2.64
.83
.68
.82
.64
.67
.75
.11
.09
.11
.08
.09
.10
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 34
[ (103)=1.76; p≤.040], A ac i o ísico [ (103)=2.60; p≤.005], Au oconcep o ísico xe al
[ (104)=2.35; p≤.010] e Au oconcep o xe al [ (104)=2.05; p≤.021].
Na Figu a 14 p esén ase o pe il psicolóxico co esponden e a os xogado es
segundo a posición ác ica na que compi en. Nes a ocasión, as o alezas que compoñen o
pe il dos xogado es de 1ª liña concén anse nas habilidades de Au oma icidade,
Ac i ación e Con ol a encional men es que os de 2ª liña ademais des as inclúen amén o
Con ol emocional.
Figu a 14
Pun uacións medias ob idas nas subescalas do TOPS-3 segundo a posición ác ica.
(ST= Au odiálogo; EC= Con ol Emocional; AU= Au oma icidade; GS= Es ablecemen o de obxec i os; IM=
Visualización; AC= Ac i ación; RE= Relaxación; AT= Con ol a encional; NT= Pensamen o nega i o)
Nas p obas de compa ación de medias ealizadas a opá onse di e enzas
signi ica i as solo na habilidade de Relaxación [ (104)=-2.95; p≤.002], na que ob i o
pun uacións supe io es a 2ª liña sob e a 1ª.
Na igu a 15 p esén anse os ni eis de ansiedade e au ocon ianza segundo a posición
ác ica. Como pode comp oba se, pa ece que son os xogado es de 2ª liña os que pun úan
mais al o en ansiedade e mais baixo en au ocon ianza. Sen emba go, ningunha das p obas
de compa ación de medias ealizada a oxou e ec os signi ica i os.
0
1
2
3
4
5
ST EC AU GS IM AC RE AT NT
1ª liña 2ª liña
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 35
Figu a 15
G á ica do pe il ansióxeno e au ocon ianza segundo a posición ác ica.
4 Es udo das elacións en e os di e en es compoñen es dos pe ís.
4.1 Relacións en e o au oconcep o ísico e as habilidades psicolóxicas.
Os coe icien es de co elación de Pea son en e as subescalas do CAF e as do
TOPS-3 p esén anse na áboa 11.
Táboa 11
Coe icien es de co elación en e os compoñen es do Au oconcep o e as Habilidades psicolóxicos
Escalas
Habilidade
ísica
Condición
ísica
A ac i o
ísico
Fo za
Au oconcep o
ísico xe al
Au oconcep o
xe al
ST
EC
AU
GS
IM
AC
RE
AT
NT
n.s.
.23**
.38**
n.s.
n.s.
.30**
n.s.
.34**
-.27**
.18*
.29**
.36**
n.s.
.18*
.37**
n.s.
.27**
-.24**
.22*
.44**
.32**
n.s.
n.s.
.30**
n.s.
.46**
-.46**
n.s.
.23**
n.s.
n.s.
.18*
.26**
n.s.
.22*
-.20*
,19*
.55**
.40**
n.s.
n.s.
.36**
n.s.
.49**
-.51**
.22*
.53**
.43**
n.s.
n.s.
.40**
n.s.
.62**
-.58**
(ST= Au odiálogo; EC= Con ol Emocional; AU= Au oma icidade; GS= Es ablecemen o de obxec i os; IM=
Visualización; AC= Ac i ación; RE= Relaxación; AT= Con ol a encional; NT= Pensamen o nega i o)
*A co elación é signi ica i a no ni el 0.05 (bila e al)
**A co elación é signi ica i a no ni el 0.01 (bila e al)
0
0,5
1
1,5
2
2,5
3
3,5
4
Asiedade cogni i a Ansiedade somá ica Au ocon ianza
1ª liña 2ª liña
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 36
4.2 Relacións en e o au oconcep o e os compoñen es de ansiedade e
au ocon ianza.
Na áboa 12 p esén anse os esul ados ob idos na análise co elacional en e as
subescalas do CAF e as do CSAI-2R.
Táboa 12
Coe icien es de co elación en e os compoñen es do Au oconcep o Físico e os de Ansiedade e
Au ocon ianza..
Escalas
Ansiedade
cogni i a
Ansiedade
somá ica
Au ocon ianza
Habilidade ísica
Condición ísica
A ac i o ísico
Fo za
Au oconcep o ísico xe al
Au oconcep o xe al
-.18*
n.s.
-.37**
n.s.
-.46**
-.45**
-.21*
-.19*
-.26**
n.s.
-.37**
-.36**
.40**
.32**
.51**
.23**
.53**
.61**
*A co elación é signi ica i a no ni el 0.05
**A co elación é signi ica i a no ni el 0.01
**A co elación é signi ica i a no ni el 0.01
4.3 Relacións en e as habilidades psicolóxicas e os compoñen es de
ansiedade e au ocon ianza.
Coa inalidade de explo a as elación que oco en en e as habilidades psicolóxicas
e os ni eis de ansiedade e au ocon ianza, ealizouse un análise co elacional das
pun uacións ob idas nos cues iona ios TOPS-3 e CSAI-2R. Os esul ados ob idos
mós anse na áboa 11.
Táboa 13
Coe icien es de co elación en e as subescalas dos cues iona ios TOPS-3 e CSAI-2R
Subescalas
Ansiedade
cogni i a
Ansiedade
somá ica
Au ocon ianza
Au odiálogo
Con ol emocional
Au oma icidade
Es ablecemen o de obxec i os
Visualización
Ac i ación
Relaxación
Con ol a encional
Pensamen o nega i o
n.s.
-.67**
-.41**
.29**
.20*
-.38**
n.s.
-.53**
.63**
n.s.
-.57**
-.38**
.19*
n.s.
-.31**
n.s.
-.52**
.43**
.27**
.62**
.57**
n.s.
n.s.
.57**
n.s.
.56**
-.62**
*A co elación é signi ica i a no ni el 0.05
**A co elación é signi ica i a no ni el 0.01
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 37
Discusión
O obxec i o plan exado nes e aballo in de g ao é coñece o au oconcep o, o pe il
psicolóxico e os ni eis de ansiedade e au ocon ianza que ca ac e izan a unha mos a de
xogado es de balonmán, así como as a iacións que poden oco e nes es pe ís en unción
do xéne o, do éxi o depo i o, da expe iencia e do pos o ác ico.
Os esul ados ob idos, polo xe al, mos an e idencias que a i ican as hipó eses
p opos as na in odución, segundo as cales son os homes, con ampla expe iencia, con éxi o
depo i o e cuxa posición den o do xogo é p imei a liña (ou po ei o, pe o oi excluído da
ca ego ización), os que exhiben esul ados mais op imizados en odas as a iables
analizadas.
En xe al, os xogado es de balonmán eñen boas pun uacións nas di e sas escalas.
Coincidindo cos da os do aballo de Tomé-Lou ido e al., (2018) en ou os depo es, os
balonmanis as posúen a capacidade de ealiza mo emen os e accións en compe ición sen
moni o ización conscien e, ixan me as especí icas elacionadas co es o zo a ealiza , eñen
a capacidade de egula a ac i ación pa a posuí un es ado óp imo e poden egula os
pensamen os in usi os eo ien ando o oco a encional. Po ou a banda, p esen an
sensacións nega i as sob e o p opio endemen o e as consecuencias do esul ado
(pun uacións al as en ansiedade cogni i a), pe o amén dispoñen de unha au ocon ianza
con unden e. O au oconcep o ísico é unha dimensión moi ele an e nos depo is as, e no
caso dos xogado es de balonmán a opouse que pe ciben as p opias calidades e habilidades

Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 38
compe i i as posi i amen e, que con ían no seu es ado ísico e que, en xe al, p esen an un
bo g ao de sa is acción con si mesmos e coa ida.
En can o as di e enzas de xéne o ap écianse en cada un dos cons u os es udados.
En can o ao pe il psicolóxico dos xogado es, pódese a i ma que os homes son menos
ulne ables ás dis accións, au oma izan mais os xes os habi uais no xogo e eñen unha
maio capacidade pa a egula os ni eis de ac i ación e emoción. Ademais, as baixas
pun uacións en Con ol emocional e al as en Pensamen o nega i o son un indicio da pouca
es abilidade das depo is as e é un esul ado ecuen e na in es igación (Ba quín, 2005).
No e e ido ao es ablecemen o de obxec i os unha posible explicación é a ele ada
au oexixencia das mulle es, especialmen e no mundo do depo e (Ceb ián, 2007). En can o
ao pe il psicolóxico dos xogado es, pódese a i ma que es es son menos ulne ables ás
dis accións, au oma izan mais os xes os habi uais no xogo e eñen unha maio capacidade
pa a egula os ni eis de ac i ación.
Po ou o lado, as mulle es p esen an pun uacións mais al as en ansiedade e mais
baixas en au ocon ianza que os homes. Segundo Vealey (1988) a baixa au ocon ianza nas
mulle es débese a mo i os de asignación social do ol, como un meno endemen o mo o
da mulle es on e os homes. Ademais, o au oconcep o ísico das mulle es amén é peo
(Rod íguez e al., 2006) como o e lexan as pun uacións ob idas no CAF no que os homes
pun ua on mais al o que as mulle es. Dous posibles mo i os de es es esul ados poden se
a maio p eocupación da mulle pola p opia imaxe co po al (Ginis e al., 2006) ou os
p exuízos e es e eo ipos sexuais (Mo eno e al., 2008.
No e e ido á expe iencia, os esul ados ob idos co TOPS-3 coinciden cos a opados
po Casimi o e al., (2007), pois os balonmanis as expe os (mais de 10 anos p ac icando o
depo e) ob eñen pe ís mais op imizados cunhas o alezas cen adas na ealización de
mo emen os de o ma inconscien e e na egulación de emocións e do oco a encional.
Es es esul ados son un cla o indicio de que, como sinalou Ma ín (2003), o pe il
psicolóxico dos depo is as non é inna o, senón que se pode pe ecciona cos anos de
p ác ica depo i a. Po ou a banda, e de aco do cos esul ados de Han on e al. (2008), os
depo is as expe os mos a on maio es ni eis de au ocon ianza, máis acilidade pa a
in e p e a as sín omas de p eocupación e menos ni eis somá icos e cogni i os de
ansiedade.
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 39
Respec o as pun uacións ob idas no CAF, an o en unción do éxi o depo i o como
da expe iencia, es án en liña das ob idas po Rod íguez e al. (2006) e pódese a i ma que
os xogado es expe os ou que eñen éxi o depo i o posúen un mello au oconcep o ísico.
Ademais, no caso do éxi o depo i o, a opouse que compe i en unha ca ego ía a ni el
nacional ac úa como po enciado das habilidades psicolóxicas, de al xei o que os
xogado es de balonmán con maio éxi o mos an maio capacidade pa a egula as
emocións nega i as, os ni eis de ac i ación e os pensamen os in usi os du an e a p ác ica
depo i a, podendo eo ien a o oco a encional aos e en os do xogo. Polo an o, pa ece
que a maio éxi o depo i o, mais op imizadas as habilidades psicolóxicas.
En xe al, es es esul ados conco dan cos a opados en di e sos es udos, como o de
León-P ados e al. (2011) ou K is jándó i e al., (2018), segundo os cales os depo is as
exi osos in o man de unha maio au ocon ianza e ni eis baixos de ansiedade. A ele ada
au ocon ianza segundo Vealey e al. (1998) débese a que es a inc emen a a pa i de
execucións écnicas, do ni el de maes ía e da demos ación das p opias habilidades, polo
que, cando un depo is a acada ce o ecoñecemen o polo seu xogo, o seu ni el de
au ocon ianza inc emén ase.
En can o aos cambios elacionados coas posicións ác icas no pe íl psicolóxico e
nos ni eis de ansiedade e au ocon ianza, a di e encia das apo acións comen adas na
in odución, solo se a opou que as segundas liñas emp egan mais a habilidade de
Relaxación, o que se pode ía explica pola necesidade de g an con ol no mecanismo de
lanzamen o, que é no que se basea a maio ía do xogo nes a posición. Sen emba go, no que
espec a a au ocon ianza, os esul ados si que pe mi en acep a a hipó ese plan exada xa
que a opouse que as p imei as liñas ob i e on pun uacións supe io es ás segundas liñas nos
compoñen es de Habilidade ísica, A ac i o ísico, Au oconcep o ísico xe al e
Au oconcep o xe al.
Ou o dos obxec i os da in es igación e a explo a as elacións en e as subescalas
dos ins umen os emp egados. No caso do pe il psicolóxico e os ni eis de ansiedade e
au ocon ianza, as co elacións encon adas indican que e ele ados ni eis de ansiedade
impiden egula as emocións nega i as asociadas ao su imen o compe i i o, así como
ealiza un p oceso au omá ico (pois sob epensa odos os posibles esul ados de o ma
nega i a), e un adecuado ni el de ac i ación (es ado de ale a demasiado ele ado) e de
log a man e o oco de a ención nas sinais ele an es do en o no egulando os
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 40
pensamen os in usi os. Ademais es es ni eis de ansiedade ele ados conle an
pensamen os nega i os e a necesidade de es ablece obxec i os especí ico. A ansiedade
cogni i a é aquela que a alía as sensacións nega i as an es da compe ición e pe mi e
isualiza as posibles si uacións do xogo. No e e ido á Au ocon ianza, can o mais posi i a
sexa es a mais se emp egan as habilidades psicolóxicas.
Po ou a pa e, posuí al os ni eis de ansiedade conle a un mal Au oconcep o
ísico e xe al, men es que sucede o con a io coa Au ocon ianza, que ai que es es
au oconcep os a aliados no CAF inc emen en as súas pun uacións. Finalmen e, pa ece que
posuí un bo au oconcep o ísico ai que se inc emen e o emp ego de habilidades
psicolóxicas.
Limi acións do es udo e liñas u u as
O es udo que se p esen a posúe unha se ie de limi acións que pode ían a ec a aos
esul ados ob idos, e po consecuencia á pos e io in e p e ación e conclusións:
• T á ase de un es udo explo a o ia, polo que os esul ados non poden
xene aliza se a odos os xogado es de balonmán, aínda que si poden se i
como apoio pa a os esul ados de ou os es udos simila es.
• O deseño emp egado (expos ac o p ospec i o de g upo único) non pe mi e
es ablece elacións causais en e os cons u os implicados, de xei o que solo
poden chega a es ablece se elacións en e eles.
• Os cues iona ios emp egados equi en espos as con conside acións
subxec i as que poidan e se con aminadas polo es ado anímico do depo is a,
o mais ecomendable se ía op a a ob e da os obxec i os emp egando
es a exias obse acionais que pe mi en ecolle o desempeño dos xogado es
de balonmán en si uacións de xogo.
• As a iables explo adas no es udo son limi adas e os esul ados ob idos
e í ense unicamen e ás conside adas non pe mi indo xene aliza os esul ados
a ou as posibles a iables de g an impo ancia como a au oe icacia, a
concen ación, a mo i ación... Debe ían e se en con a odas es as dimensións
en in es igacións u u as.
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 41
• Os da os ob idos o on ecollidos nun o mula io online, polo que non se pode
asegu a que o an os p opios xogado es os que o cub i on. Ademais, as
espos as poden es a in luenciadas po ac o es alleos como a desexabilidade
social.
• Se ía in e esan e segui acendo in es igacións sob e os mo i os das di e enzas
a opadas en es e es udo, como po exemplo o mo i o de que as mulle es eñan
meno es pun uacións que os homes en au oconcep o, au ocon ianza e case
odas as subescalas do pe il psicolóxico.
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 48
He nández, J. F. (2017). T abajo in de Más e , Uni e si as Miguel He nández.
h ps://dspace.umh.es/jspui/handle/11000/4353
Ibáñez, A. P., Gil, J. M., & Chenoll, M. P. (2020). Bibliome ic s udy o scien i ic
p oduc ion on handball. Mo imen o, 26, 1–20. h ps://doi.o g/10.22456/1982-
8918.101908
Iba zábal, F. A. (2005). P ecompe ición y ansiedad en isiocul u is as. Re is a de
Psicología del Depo e., 14(2), 195-208.
h ps://www. edalyc.o g/pd /2351/235119230002.pd
Jaenes, J. C. (2001). Es ado emocional y conduc a depo i a: Ansiedad compe i i a en
co edo es de ma a ón. [Tese doc o al, Uni e sidad de Se illa].
h ps://idus.us.es/handle/11441/103916
K is jánsdó i , H., E lingsdó i , A. V., S einsson, G., & Saa ed a, J. M. (2018).
Psychological skills, men al oughness and anxie y in eli e handball playe s.
Pe sonali y and Indi idual Di e ences, 134, 125–130.
h ps://doi.o g/10.1016/j.paid.2018.06.011
León-P ados, J. A., Fuen es, I., & Cal o, Á. (2011). Ansiedad es ado y au ocon ianza
p ecompe i i a en gimnas as. (P ecompe i i e anxie y s a e and sel -con idence in
gymnas s). RICYDE. Re is a In e nacional de Ciencias del Depo e, 7(23), 76–91.
h ps://doi.o g/10.5232/ icyde2011.02301
Liebe , R. M., & Mo is, L. W. (1967). Cogni i e and emo ional componen s o es
anxie y: A dis inc ion and some ini ial da a. Psychological Repo s, 20(3, PT. 1), 975–
978. h ps://doi.o g/10.2466/p 0.1967.20.3.975
Locke, E. A., Shaw, K. N., Saa i, L. M., & La ham, G. P. (1981). Goal se ing and ask
pe o mance: 1969–1980. Psychological Bulle in, 90(1), 125–152.
h ps://doi.o g/10.1037/0033-2909.90.1.125

Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 49
Lo enzo, A., & Sampaio, J. (2005). Re lexiones sob e los ac o es que pueden condiciona
el desa ollo de los depo is as de al o ni el. Apun s Educación Física y Depo es, 80,
63-70. h ps://www. edalyc.o g/pd /5516/551656966013.pd
Mahl, Á., & Vasconcelos-Raposo, J. (2009). Pe il psicológico de p es ação de jogado es
p o issionais de u ebol do B asil. Re is a Po uguesa de Ciéncias do Despo o, 7, 80–
91. h ps://doi.o g/10.5628/ pcd.07.01.80
Mahoney, M. J., & A ene , M. (1977). Psychology o he eli e a hle e: An explo a o y
s udy. Cogni i e The apy and Resea ch, 1(2), 135–141.
h ps://doi.o g/10.1007/BF01173634
Ma sh, H. W., Hey, J., Roche, L. A., & Pe y, C. (1997). S uc u e o physical sel -concep :
Eli e a hle es and physical educa ion s uden es. Jou nal o Educa ional Psychology.
89(2), 369-380. h ps://doi.o g/10.1037/0022-0663.89.2.369
Ma ens, R. (1987). Science, knowledge, and spo psychology. The Spo Psychologis ,
1(1), 29–55. h ps://doi.o g/10.1123/ sp.1.1.29
Ma ens, R., Vealey, R. S., & Bu on, D. (1990). Compe i i e Anxie y in Spo . Human
Kine ics.
Ma ín, G. M. (2003). La muje u bolis a desde la pe spec i a psicológica. Cuade nos de
Psicología del Depo e, 3(2), 7-15. h ps:// e is as.um.es/cpd/a icle/ iew/112341
Ma ínez, J. G. (1998). P og ama psicológico pa a mejo a los esul ados de jugado es de
balonmano. 10(2), 271-280. Psico hema.
Massuça, L. M., F agoso, I., & Teles, J. (2014). A ibu es o op eli e eam-handball
playe s. The Jou nal o S eng h & Condi ioning Resea ch, 28(1), 178.
h ps://doi.o g/10.1519/JSC.0b013e318295d50e
Mellalieu, S. D., Han on, S., & O’B ien, M. (2004). In ensi y and di ec ion o compe i i e
anxie y as a unc ion o spo ype and expe ience. Scandina ian Jou nal o Medicine
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 50
& Science in Spo s, 14(5), 326–334. h ps://doi.o g/10.1111/j.1600-
0838.2004.00389.x
Mon oya, M., Mo as, I., Feliu, G., Angue a, I., & A gilaga, M. T. (2013). Análisis de las
inalizaciones de los ex emos en balonmano. Apun s Educación Física y Depo es,
113, 52–59. h ps://doi.o g/10.5672/apun s.2014-0983.es.(2013/3).113.05
Mo eno, J. A., Ce elló, E. M., & Mo eno, R. (2008). Impo ancia da p ác ica ísico-
depo i a e do xéne o no au oconcep o ísico dos 9 aos 23 anos. Re is a In e nacional
de Psicoloxía Clínica e da Saúde, 8(1), 171-183.
Mo is, L. W., Da is, M. A., & Hu chings, C. H. (1981). Cogni i e and emo ional
componen s o anxie y: Li e a u e e iew and a e ised wo y–emo ionali y scale.
Jou nal o Educa ional Psychology, 73(4), 541–555. h ps://doi.o g/10.1037/0022-
0663.73.4.541
Nunnally, J. C. (1978). An o e iew o psychological measu emen . In B. B. Wolman
(Ed.), Clinical Diagnosis o Men al Diso de s: A Handbook (pp. 97–146). Sp inge
US. h ps://doi.o g/10.1007/978-1-4684-2490-4_4
Olmedilla, A., O ega, E., Ga cés de los Fayos, E., Abenza, L., Blas, A., & Laguna, M.
(2015). Pe il psicológico de los jugado es p o esionales de balonmano y di e encias
en e pues os especí icos. Re is a La inoame icana de Psicología, 47(3), 177–184.
h ps://doi.o g/10.1016/j. lp.2015.06.005
Ramos, A. C. A., Salaza , L. F. S., & Ca illo, J. M. R. (2018). In luencia de la ansiedad en
el endimien o depo i o en u bolis as. Re is a Cien í ica Ciencia y Tecnología,
18(19), 181-189. h ps://doi.o g/10.47189/ cc . 18i19.185
Reigal, R. E., Vázquez-Diz, J. A., Mo illo-Ba o, J. P., He nández-Mendo, A., & Mo ales-
Sánchez, V. (2020). Psychological p o ile, compe i i e anxie y, moods and sel -
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 51
e icacy in beach handball playe s. In e na ional Jou nal o En i onmen al Resea ch
and Public Heal h, 17(1), A icle 1, 1-13. h ps://doi.o g/10.3390/ije ph17010241
Rod íguez, A., Goñi, A., & Ruiz De Azúa, S. (2006). Au oconcep o ísico y es ilos de ida
en la adolescencia. In e ención Psicosocial, 15(1), 81-94.
h ps://doi.o g/10.4321/S1132-05592006000100006
Rogulj, N., S hoj, V., Nazo , M., S hoj, L., & Ča ala, M. (2005). Some an h opologic
cha ac e is ics o eli e emale handball playe s a di e en playing posi ions.
Collegium An opologicum, 29(2), 705–709.
Saa ed a, J. M., K is jánsdó i , H., Eina sson, I. Þ., Guðmundsdó i , M. L., Þo gei sson,
S., & S e ansson, A. (2018). An h opome ic cha ac e is ics, physical i ness, and
h owing eloci y in eli e women’s handball eams. The Jou nal o S eng h &
Condi ioning Resea ch, 32(8), 2294. h ps://doi.o g/10.1519/JSC.0000000000002412
Sha elson, R., Hubne , J., & S an on, G. (1976). Sel -Concep : Valida ion o Cons uc
In e p e a ions. Re iew o Educa ional Resea ch, 46, 407–441.
h ps://doi.o g/10.3102/00346543046003407
Simon, H. A., & Chase, W. G. (1973). Skill in chess: Expe imen s wi h chess-playing asks
and compu e simula ion o skilled pe o mance h ow ligh on some human
pe cep ual and memo y p ocesses. Ame ican Scien is , 61(4), 394–403.
Singe , R. N. (2002). P epe o mance s a e, ou ines, and au oma ici y: Wha does i ake
o ealize expe ise in sel -paced e en s? Jou nal o Spo and Exe cise Psychology,
24(4), 359–375. h ps://doi.o g/10.1123/jsep.24.4.359
Spielbe ge , C. D. (1966). Anxie y and Beha io . Academic P ess.
S enling, A., Hassmén, P., & Holms öm, S. (2014). Implici belie s o abili y, app oach‐
a oidance goals and cogni i e anxie y among eam spo a hle es. Eu opean Jou nal
o Spo Science, 14(7), 720–729. h ps://doi.o g/10.1080/17461391.2014.901419
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 52
Tomé-Lou ido, D. (2018). E aluación de Habilidades Psicológicas en Depo is as, y su
Relación con la Ansiedad y el P ocesamien o A encional. Tesis Doc o al. Uni e sidad
de San iago de Compos ela. h ps://mine a.usc.es/xmlui/handle/10347/18134
Tomé-Lou ido, D., A ce, C., & Pon e, D. (2018). Adap a ion o he es o pe o mance
s a egies compe i ion subescale o spanish. 30(1), 123-137. Psico hema
T easu e, D. C., Monson, J., & Lox, C. L. (1996). Rela ionship be ween sel -e icacy,
w es ling pe o mance, and a ec p io o compe i ion. The Spo Psychologis , 10(1),
73–83.
T iple , N. (1898). The dynamogenic ac o s in pacemaking and compe i ion. The
Ame ican Jou nal o Psychology, 9(4), 507–533. h ps://doi.o g/10.2307/1412188
Vaca, M. R., Egas Romo, S. R., Ga cía Quiñonez, O. F., Fe iz O año, L., & Rod íguez
To es, Á. F. (2017). Ansiedad p ecompe i i a en ka a ecas de al o endimien o,
ama eu y no a os. Re is a Cubana de In es igaciones Biomédicas, 36(2), 239–247.
Vasconcelos-Raposo, J. (1993). Os ac o es psico-socio-cul u ais que in luenciam e
de e minam a busca da excelência pelos a le as de eli e po gueses. [Tese de
dou o amen o, Vila Real: UTAD-SDE].
Vealey, R. S., Ga ne -Holman, M., Hayashi, S. W., & Giacobbi, P. (1998). Sou ces o
spo -con idence: Concep ualiza ion and ins umen de elopmen . Jou nal o Spo
and Exe cise Psychology, 20(1), 54–80. h ps://doi.o g/10.1123/jsep.20.1.54
Ve dague , F. J. P., Más, A. G., Ramón, J. C., & Con i, J. V. (2017). Di e encias de sexo
espec o de la ansiedad asociada a la compe ición depo i a (Gende di e ences in
ela ion o anxie y associa ed wi h spo s compe i ions). Re os, 31, 193–196.
h ps://doi.o g/10.47197/ e os. 0i31.40325
Weinbe g, R. S., & Gould, D. (2010). Fundamen os de Psicología del Depo e y del
Eje cicio Físico. Ed. Médica Paname icana.
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 53
Wi ig, A. (1984). Spo compe i ion anxie y and sex ole. Sex Roles, 10, 469–473.
h ps://doi.o g/10.1007/BF00287563
Wool olk, A. (2010). Psicologia Educa i a. 11a. Ed. Pea son Educa ion.
Zapa idis, I., Ko o os, P., Ch is odoulidis, T., Skou as, D., & Bayios, I. (2011). P o ile o
young handball playe s by playing posi ion and de e minan s o ball h owing eloci y.
Jou nal o Human Kine ics, 27, 17-30. h ps://doi.o g/10.2478/ 10078-011-0002-4

Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 54
Índice de igu as
Figu a 1. G á ica das pun uacións medias do CAF pa a a mos a de es udo ................ 22
Figu a 2. Pun uacións medias da mos a no TOPS-3 ...................................................... 23
Figu a 3. Pun uacións medias en Ansiedade e Au ocon ianza pa a os xogado es de
balonmán........................................................................................................................... 23
Figu a 4. G á ica do pe il de au oconcep o segundo xéne o ........................................ 25
Figu a 5. G á ica do pe il psicolóxico en unción do xéne o ......................................... 25
Figu a 6. Ni eis de Ansiedade e Au ocon ianza da mos a en unción de xéne o .......... 26
Figu a 7. G á ica dos alo es medios do CAF segundo o éxi o depo i o ..................... 28
Figu a 8. G á ica do pe il psicolóxico en unción da liga de compe ición ................... 28
Figu a 9. Ni eis de ansiedade e au ocon ianza (CSAI-2R) en unción do éxi o depo i o
........................................................................................................................................... 29
Figu a 10. G á icas do Au oconcep o Físico da mos a segudo a expe iencia .............. 30
Figu a 11. Pe il psicolóxico segundo a expe iencia dos xogado es ............................. 31
Figu a 12. G á ica do pe il ansióxeno e au ocon ianza (CSAI-2R) en unción da
expe iencia. ....................................................................................................................... 32
Figu a 13. G á ica das pun uacións medias das subescalas do CAF pa a as posicións
ác icas .............................................................................................................................. 33
Figu a 14. Pun uacións medias ob idas nas subescalas do TOPS-3 segundo a posición
ác ica. ............................................................................................................................... 34
Figu a 15. G á ica do pe il ansióxeno e au ocon ianza segundo a posición ác ica. ... 35
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 55
Índice de áboas
Táboa 1. Compoñen es do Au oconcep o Físico incluídos no CAF. .................................. 8
Táboa 2. Habilidades psicolóxicas incluídas no TOPS-3. ............................................... 10
Táboa 3. Subescalas do CSAI-2R. .................................................................................... 14
Táboa 4. Ligas ás que pe encen os pa icipan es da mos a. ......................................... 18
Táboa 5. Es a ís icos desc i i os pa a as a iables incluídas no es udo (N=121). ......... 21
Táboa 6. Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción do xéne o.......... 24
Táboa 7. Resul ados ob idos na compa ación en e o g upo de mulle es e homes. ........ 26
Táboa 8. Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción do éxi o depo i o.
........................................................................................................................................... 27
Táboa 9. Es a ísi cos desc i i os das di e en es subescalas en unción da expe iencia
depo i a. .......................................................................................................................... 30
Táboa 10. Es a ís icos desc i i os das di e en es subescalas en unción da posición
ác ica. .............................................................................................................................. 33
Táboa 11. Coe icien es de co elación en e os compoñen es de Au oconcep o e as
Habilidades Psicolóxicas. ................................................................................................ 35
Táboa 12. Coe icien es de co elación en e os compoñen es de Au oconcep o Físico e
os de Ansiedade e de Au ocon ianza. ................................................................................ 36
Táboa 13. Coe icien es de co elación dos cues iona ios TOPS-3 e CSAI-2R. .............. 36
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 56
Anexos
Anexo I
1. Análise de iabilidade
O índice α de C onbach pa a o TOPS-3 alcanzou un alo de .803, polo que a
consis encia in e na do ins umen o é moi boa. Na áboa I.1 ecóllense os alo es ob idos
pa a as di e en es subescalas xun o aos ob idos na p oba de iabilidade da adap ación do
es ao cas elán.
Táboa I.1
Fiabilidade pa a as subescalas do TOPS-3
Subescala
Fiabilidade
(α C onbach)
Fiabilidade compos a, adap ación
de Tomé-Lou ido (2018)
Au odiálogo
Con ol emocional
Au oma icidade
Es ablecemen o de obxec i os
Visualización
Ac i ación
Relaxación
Con ol a encional
Pensamen o nega i o
.76
.89
.81
.79
.61
.57
.85
.81
.84
.83
.85
.74
.81
.72
.74
.86
.75
.77
Au oconcep o, habilidades psicolóxicas e ni eis de ansiedade en xogado es/as de balonmán
Lucía de la To e Pousada 57
Cada unha das subescalas p esen an uns adecuados alo es de consis encia in e na,
moi os simila es aos ob idos no es udo de adap ación do es (Tomé-Lou ido, 2018), a
excepción da ac i ación e a isualización que ob i e on uns alo es in e io es aos demais.
Pode conside a se que odos os alo es ob idos es án den o dos lími es conside ados
adecuados (Ca mines & Zelle , 1979: Nunnally, 1978).
Re e ido ao CSAI-2R, a consis encia in e na é adecuada, pois o alo da escala oi
de .66. Os alo es das subescalas amén esul an dunha boa consis encia in e na, pois as
subescalas de Ansiedade somá ica e Au ocon ianza p esen an alo es de iabilidade
supe io es aos da adap ación ao cues iona io (And ade e al., 2007), men es que a
Ansiedade cogni i a ob i o un alo lixei amen e in e io . Todos os alo es es án den o
dos lími es adecuados pa a es es es udos segundo os c i e ios c eados po Ca mines &
Zelle (1979) e Nunnally (1978), es es alo es das subescalas son ecollidos na áboa I.2.
Táboa I.2
Fiabilidade pa a as subescalas do CSAI-2R
Subescala
Fiabilidade
Fiabilidade da adap ación de And ade e al. (2007)
Ansiedade Cogni i a
Ansiedade Somá ica
Au ocon ianza
.79
.84
.92
.82
.80
.79
En úl imo luga , a consis encia in e na do CAF oi de .93, e como se ecolle na
Táboa I.3, os alo es ob idos pa a as es subescalas son simila es aos a opados no es udo
de alidación do cues iona io, chegando a se odos supe io es aos índices de iabilidade
do manual do CAF. No amen e, os alo es de consis encia in e na es án den o dos lími es
adecuados p opos os po Ca mines & Zelle (1979) e Nunnally (1978).
Táboa I.3
Fiabilidade pa a as subescalas do CAF
Subescala
Fiabilidade
Fiabilidade do CAF (Goñi e al., 2006)
Habilidade ísica
Condición ísica
A ac i o ísico
Fo za
Au oconcdep o ísico xe al
Au oconcep o xe al
.82
.86
.91
.88
.91
.79
.80
.84
.87
.83
.88
.78