VICERREITORÍA DE EXTENSIÓN
UNIVERSITARIA, CULTURA E SOCIEDADE
Unha colección o ien ada a edi a ma e iais docen es de
calidade e pensada pa a apoia o aballo de p o eso es
e alumnos de odas as ma e ias e i ulacións da uni e sidade
Licencia u a en De ei o
De ei o Ci il V. Familia e Sucesións
Ana Díaz Ma ínez
Depa amen o de De ei o Común (Á ea de De ei o Ci il)
Facul ade de De ei o
3.4
As Capi ulacións Ma imoniais
As Capi ulacións Ma imoniais
3.4
Ana Díaz Ma ínez
Depa amen o de De ei o Común (Á ea de De ei o Ci il)
Facul ade de De ei o
ADVERTENCIA LEGAL: ese ados odos os de ei os.
Queda p ohibida a duplicacion, o al ou pa cial des a
ob a, en calque a o ma ou po calque a medio (elec-
ónico, mecánico, g a ación, o ocopia ou ou os) sen
consen imen o exp eso po esc i o dos edi o es.
© Uni e sidade de San iago de Compos ela, 2010
Deseño
Unidixi al
Edi a
Vice ei o ía de Ex ensión Uni e si a ia, Cul u a
e Sociedade da Uni e sidade de San iago de
Compos ela
Se izo de Publicacións
da Uni e sidade de San iago de Compos ela
Imp ime
Unidixi al
Se izo de Edición Dixi al da
Uni e sidade de San iago de Compos ela
Dep. Legal: C 3978-2010
ISBN 978-84-9887-544-7
UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais - 3
MATERIA: De ei o Ci il V. Familia e Sucesións
TITULACIÓN: Licencia u a en De ei o
PROGRAMA XERAL DO CURSO. LOCALIZACIÓN DA PRESENTE
UNIDADE DIDÁCTICA
A unidade didác ica desen ol e unha ma e ia p opia do De ei o de
amilia e co esponde ao módulo sob e o ganización económica do
ma imonio, pois as capi ulacións son a mani es ación máis cla a do p incipio
de au onomía da on ade en ma e ia ma imonial. Os cónxuxes ou noi os
que pensan casa en b e e poden pac a , con algúns lími es, sob e os
aspec os pa imoniais da súa elación. O ema conec a amén con con idos
dou as ma e ias da i ulación, como De ei o Ci il I, no que se es uda o
negocio xu ídico, do que as capi ulacións ma imoniais cons i úen unha
especie, pois é un negocio xu ídico- amilia .
DEREITO CIVIL V. FAMILIA E SUCESIÓNS
PRIMEIRA PARTE. DEREITO DE FAMILIA
1 INTRODUCIÓN. Familia e De ei o
2 O MATRIMONIO. Concep o, na u eza e ca ac e es. O sis ema ma imonial
español ixen e. E ec os do ma imonio: de ei os e debe es dos cónxuxes
3 A ORGANIZACIÓN ECONÓMICA DO MATRIMONIO. Sis ema de
o ganización económica do ma imonio. De e minación do éxime económico
no De ei o español. O éxime económico no Código Ci il. As capi ulacións
ma imoniais. Doazóns po azón de ma imonio. Sociedade de gananciais. O
éxime de sepa ación de bens. O éxime de pa icipación nas ganancias:
liquidación
4 CRISES MATRIMONIAIS. Nulidade, sepa ación e di o cio. E ec os comúns
5 RELACIÓNS PATERNO-FILIAIS. Filiación: nocións undamen ais e clases.
Accións de iliación. A adopción. Pa ia po es ade
6 GARDA DE MENORES E INCAPACITADOS
7 ALIMENTOS ENTRE PARENTES
SEGUNDA PARTE. DEREITO DE SUCESIÓNS
1 A SUCESIÓN MORTIS CAUSA EN XERAL
Clases de sucesión. A sucesión in es ada e con ac ual. Os suceso es: o
he dei o e o lega a io. Momen os do enómeno suceso io. O sis ema de
adquisición da he danza no Código Ci il. A comunidade he edi a ia. A
pa ición
2 A SUCESIÓN TESTADA
Tes amen o: concep o, con ido e ca ac e es. Capacidade. Clases de
es amen os. Ins i ución de he dei o: as subs i ucións he edi a ias: concep o e
ipos. Os legados. A execución es amen a ia. Ine icacia do es amen o
3 LÍMITES Á LIBERDADE DE DISPOÑER MORTIS CAUSA: ese as e
lexí imas. P o ección da lexí ima. P e e ición. Deshe damen o

UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais - 5
ÍNDICE
P esen ación ................................................................................................... 7
Des ina a ios ................................................................................................... 7
Obxec i os ...................................................................................................... 7
P incipios me odolóxicos .............................................................................. 7
Con idos básicos ............................................................................................ 8
1 Función ac ual das capi ulacións ma imoniais ................................. 8
2 Concep o, signi icado e suxei os ou o gan es ................................. 10
3 Con ido e lími es ............................................................................. 11
4 Tempo do ou o gamen o e o ma .................................................... 13
5 Réxime de publicidade: equisi os pa a e súa opoñibilidade
on e a e cei os ............................................................................. 14
5.1 E icacia en e cónxuxes e on e a e cei os .............. 14
5.2 Publicidade no Rexis o Ci il, o da P opiedade
e o Me can il .............................................................. 14
6 Capi ulacións que modi ican o éxime económico e
e cei os ac edo es ........................................................................ 16
6.1 Ac edo es con de ei os an e io es á modi icación ..... 16
6.2 Te cei os que adqui en de ei os con pos e io idade
á modi icación do éxime ........................................... 17
7 Ine icacia das capi ulacións: especial e e encia á impugnación
das que liquidan a sociedade de gananciais .................................. 18
7.1 Nulidade, anulabilidade e caducidade ....................... 18
7.2 Rescisión po lesión ................................................... 19
Concep os xu ídicos básicos ...................................................................... 20
Ac i idades p opos as ................................................................................. 20
1 Ac i idade p ác ica 1ª .......................................................... 20
2 Ac i idade p ác ica 2ª ........................................................... 21
3 Ac i idade p ác ica 3ª ........................................................... 22
4 Ac i idade p ác ica 4ª ........................................................... 22
A aliación da unidade didác ica .................................................................. 22
Bibliog a ía básica ........................................................................................ 23
Anexos lexisla i os ....................................................................................... 24
UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais - 7
PRESENTACIÓN
Du ación: 6 ho as (3 exposi i as e 3 p ác icas ou in e ac i as). Ademais das
ho as p esenciais, habe ía que compu a 2 ho as máis de aballo do
alumnado ó a das aulas pa a p epa a as ac i idades p ác icas.
DESTINATARIOS
A unidade didác ica es á di ixida ao alumnado do penúl imo cu so da ca ei a.
Os con idos e as ac i idades p og amadas e án en con a que os
des ina a ios xa eñen os coñecemen os xu ídicos básicos que ap ende on
du an e os seus p imei os anos de o mación uni e si a ia e en p e o o seu
u u o p o esional.
OBXECTIVOS
Os obxec i os xe ais da ma e ia De ei o Ci il V (Familia e Sucesións) son:
– Iden i ica as ma e ias especialmen e con li i as no ámbi o das elacións
amilia es (ma imonio e iliación) e suceso ias (adquisición da he danza,
es amen o, sis ema lexi ima io, sucesión legal).
– Manexa co ec amen e as no mas legais ixen es e as o ien acións
xu isp udenciais ac uais a edo dos p oblemas básicos p opios da disciplina.
– Adqui i coñecemen os p ác icos básicos sob e a in e ención do xu is a
nos con li os amilia es e suceso ios: desen ol emen o dos p ocesos
ma imoniais, accións de iliación, análise de es amen os, ealización de
esc i u as pa icionais…
Os especí icos da unidade didác ica, en elación con aqueles, son:
– Comp ende a i ualidade das capi ulacións ma imoniais como
ins umen o xu ídico de con enio dos cónxuxes, que no eido económico-
ma imonial, que , cando sexa posible, suceso io.
– Coñece as u ilidades das capi ulacións pa a ace p e isións pa a o caso
dunha u u a c ise do ma imonio.
– Asimila a posición da xu isp udencia sob e os p incipais con li os xu ídicos
que o ixinan as capi ulacións, p incipalmen e no eido da modi icación do
éxime económico dos cónxuxes on e a e cei os e a súa impugnación po
un dos ou o gan es.
PRINCIPIOS METODOLÓXICOS
Combínanse na docencia un mé odo exposi i o e un p oblemá ico. No
p imei o, a p o eso a dá con a dos máis impo an es con li os e bo das
capi ulacións ma imoniais, analizando a xu isp udencia do T ibunal Sup emo
máis ac ualizada e as no mas do Código Ci il e a Lei de De ei o Ci il de
14 - UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais
con a os enume ados no de andi o p ecep o non sexan solemnes, agás no
ocan e ás p opias capi ulacións, á epudiación dunha he danza e ao pode
pa a con ae ma imonio.
5 Réxime de publicidade: equisi os pa a a súa opoñibilidade on e a
e cei os
5.1 E icacia en e cónxuxes e on e a e cei os
A e icacia en e os cónxuxes das capi ulacións non es á some ida a
éxime de publicidade ningún, sendo e icaces di ec amen e desde o seu
ou o gamen o. Así e odo, on e a e cei os eñen que se coñecidas pa a
que lles sexan opoñibles, coñecemen o ou, cando menos, cognoscibilidade
legal, ligados ao sis ema de publicidade das capi ulacións no De ei o español.
Aínda que o sis ema elixido polo lexislado español, a di e enza dou os
países, non o a a c eación dun exis o especial unicamen e des inado a lles
da publicidade on e a e cei os ás capi ulacións ma imoniais, desde logo,
os que en an en elación cos cónxuxes no á ico xu ídico deben pode
coñece cal é o éxime económico dese ma imonio. Máis aínda, in e ésanlles
as conc e as eg as polas que se exen, se op a on pa a modi ica a
no ma i a legal dalgún dos éximes egulados no noso De ei o, pois es e ipo
de pac os pode incidi nos pode es de disposición de cada un dos esposos e
nas esponsabilidades que con aian.
5.2 Publicidade no Rexis o Ci il, o da P opiedade e o Me can il
En p incipio, o éxime de publicidade das capi ulacións cén ase no
Rexis o Ci il. Como pon de mani es o o a . 1333 CC, na insc ición de
ma imonio que alí cons e cómp e ace mención, no caso de que se
ou o ga an, das capi ulacións, a a és dun asen o ecnicamen e chamado
«indicación» (a . 77 LRC), que dá simplemen e no icia da exis encia des as e
da da a da co esponden e esc i u a pública, een iando ao p o ocolo do
no a io que o au o iza. O acceso ao seu ex o ín eg o acilí ase, segundo o
a . 266 RRC in ine, nos casos pe mi idos pola lexislación no a ial e, en
pa icula , a calque a solici an e que p esen e un p incipio de p oba que o
ac edi e como i ula dalgún de ei o pa imonial on e a calque a dos
cónxuxes.
En odo o caso, as indicacións ela i as á exis encia de capi ulacións
ma imoniais son p ac icadas a pe ición do in e esado, pe o non son
ob iga o ias nin eñen ca ác e cons i u i o, pois, como xa se dixo
an e io men e, son e icaces in e namen e desde o seu ou o gamen o, malia
os e mos impe a i os do a . 1333 CC. O éxime de publicidade es á ligado,
xa que logo, á opoñibilidade on e a e cei os das capi ulacións ou ás súas
modi icacións; no caso de que non accede an ao Rexis o, non e án e icacia
os seus pac os on e a pe soas dis in as dos ou o gan es, aínda que cómp e
e en con a que nunca es á p o exido o e cei o que non ac úa de boa e.
Non o ai –malia que, como é sabido, no noso De ei o a boa e, en p incipio,

UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais - 15
hai que p esumila− o que coñece a si uación e dadei a do éxime económico
ma imonial ou a debe a coñece se a súa ac uación ose o su icien emen e
dilixen e. Pola con a, o coñecemen o de í ase como unha p esunción iu is e
de iu e se as capi ulacións cump en o sis ema de publicidade impos o polo
CC e a lexislación complemen a ia.
Ademais, cómp e con empla ou a o ma de publicidade exis al das
capi ulacións á que se e i e o úl imo inciso do a . 1333 CC, des a ol a a
a és do Rexis o da P opiedade, cando a ec en bens inmobles, malia que
esul a moi con o e ido p ecisa o alcance e o signi icado que se lle deba
a ibuí , nes e con ex o, á de andi a insc ición exis al. En pa icula semella
especialmen e di ícil de e mina cal ha de se a posición do e cei o ac edo
dun dos cónxuxes cando, despois de p ac ica a p oceden e indicación do
cambio de éxime económico nos lib os do Rexis o Ci il e de consen i
aquel, que é o que acon ece deco e, en subs i uí o éxime de gananciais po
un de sepa ación, non se ixese o mesmo no Rexis o da P opiedade e
despois p e endese o ac edo que un ben inmoble que subs an i amen e xa
non é común quede a ec o á esponsabilidade que da débeda con aída
de i a. Nes e sen ido, cómp e ecoñece inicialmen e que algunhas
a i macións xené icas e di usas do T ibunal Sup emo, como as e idas en
sen enza de 6 de xuño de 1994, con ibúen a man e i a a discusión sob e o
ema. O Sup emo apun ou que, malia que a alidez das capi ulacións
depende da súa cons ancia en esc i u a pública e a súa e icacia e
opoñibilidade es á en unción da insc ición no Rexis o Ci il, «es as
ci cuns ancias non al e an o éxime de publicidade exis al inmobilia io, coas
ga an ías que a e cei os lles o ece, espec o dos inmobles conc e os
a ec ados no ocan e á oma de azón no Rexis o da P opiedade na o ma e
cos e ec os p e is os na Lei Hipo eca ia». Con es as palab as semella que se
pos ula, en elación cos ac edo es e non con ou o ipo de e cei os (pois aos
p imei os ai e e encia es a decisión xudicial) que a insc ición no Rexis o da
P opiedade ou, no seu caso, a al a de acceso a el non pode se indi e en e
pa a delimi a a súa posición xu ídica, engadindo un plus sob e a simple
indicación das capi ulacións ma imoniais no Rexis o Ci il, á ma xe da
insc ición do ma imonio. Unha inde inición semellan e pode ad e i se na
sen enza do T ibunal Sup emo de 25 de se emb o de 1999, que a i ma que
«o cambio de éxime pa imonial non desp aza os de ei os adqui idos con
an e io idade po e cei os sob e o pa imonio dos cónxuxes, men es non se
publiquen nos Rexis os co esponden es», as in oca o a . 1333 CC, pe o
sen p ecisa con que e ec os se e án que ace cons a as capi ulacións no
da P opiedade, cando se a e de inmobles. Máis cla idade e con undencia
que a mani es ada nas de andi as sen enzas do T ibunal Sup emo pode
obse a se nalgunhas de audiencias p o inciais, que inciden no ca ác e
de e minan e do acceso ao Rexis o da P opiedade das capi ulacións que
a ec en a inmobles pa a a súa plena opoñibilidade.
Cues ión di e en e é, ao ío dalgunhas a i macións e idas polo
T ibunal nas sen enzas comen adas, que, e ec i amen e, poidan se obxec o
de c í icas o sis ema de publicidade das capi ulacións ma imoniais e as súas
modi icacións que o noso De ei o debuxa, sob e odo no ocan e ao papel
esencial que se lles a ibúe ao Rexis o Ci il e mais ao ipo de asen o elixido
polo lexislado pa a lles da publicidade aos cambios de éxime económico, o
de indicación, al ez non o máis axei ado.
16 - UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais
Téñase en con a, po ou a pa e, que o supos o in e so ao que aquí
o mulamos, é dici , que igu ase no Rexis o da P opiedade o cambio de
éxime económico p oducido sen indicación ningunha de al ci cuns ancia no
Rexis o Ci il, que p o ocou ce a inquedanza na dou ina ou o a, hoxe non
pode ía e luga na p ác ica as a no a edacción que ao a . 266.6º RRC se
lle dá en i ude do Real Dec e o 1917/1986, de 26 de agos o, que impide a
oma de azón no Rexis o da P opiedade dunhas capi ulacións que non
i e an o co esponden e e lexo p e io no Ci il.
Finalmen e, o éxime de publicidade das capi ulacións ma imoniais
p esen a unha especialidade no caso de que un dos cónxuxes sexa
emp esa io ou, na e minoloxía máis adicional, un come cian e. Nese
supos o, segundo se desp ende do a . 21 Cco, as capi ulacións que non
accede an ao Rexis o Me can il non se án opoñibles a e cei os −nes e caso
semella cla o que den o da palab a « e cei os» e án que se comp ende
an o ac edo es como adqui en es−. Algúns au o es sos i e on que as
capi ulacións son inopoñibles, malia que o an obxec o de indicación no
Rexis o Ci il, se non cons an no Me can il e a adquisición ou c édi o do
e cei o de i a dun ac o de come cio ealizado po un dos cónxuxes
emp esa io, po que a publicidade do Rexis o Me can il é especial e o seu
sis ema se en que supe poñe ao xe al.
6 Capi ulacións que modi ican o éxime económico e e cei os
ac edo es
6.1 Ac edo es con de ei os an e io es á modi icación
Malia que moi os au o es, ao comen a a e o ma le ada a cabo no
Código Ci il español po Lei de 2 de maio de 1975, que in oduciu o p incipio
de libe dade na mu abilidade do éxime económico ma imonial (a . 1325
CC), non que ían c e que iso ose acon ece así, o ce o é que, ás eces, o
cambio de éxime económico, cons an e ma imonio, oi u ilizado polos
cónxuxes con ánimo de auda o io de e cei os ac edo es. O p oceso, como
pon de mani es o Yáñez Vi e o, pode desc ibi se do seguin e modo: cando
un dos cónxuxes con ae débedas e o pa imonio ganancial é pos o en pe igo
pola acción dos ac edo es, ambos os dous ou o gan capi ulacións
ma imoniais, subs i uíndo o éxime comuni a io polo de sepa ación de bens,
que insc iben no Rexis o Ci il, e come en algunhas i egula idades na
liquidación, consis en es na omisión da débeda −ganancial− no in en a io,
in a alo ación dos bens inmobles, que lle adxudican ao cónxuxe que non
con aeu a débeda e pa alela sob e alo ación dos de escaso alo , que se lle
adxudican ao non debedo , de xei o que, o malmen e, se espec a o p incipio
de di isión equi a i a. Cando os ac edo es an e io es á modi icación
p e enden emba ga os bens gananciais, comp oban que a mei ande pa e
do pa imonio ou os bens de maio in e ese pa a eles lles o on adxudicados
ao non debedo . Iso complica o e lexo exis al do emba go e susci a a
dúbida de se eñen que impugna as capi ulacións ma imoniais ou o gadas
po aude de ac edo es. En odo caso, a eacción dian e des as di icul ades
dos ibunais de xus iza e a dou ina non oi clama an e o lexislado pedindo
UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais - 17
a ol a ao sis ema de inmu abilidade do éxime económico du an e odo o
empo que du e o ma imonio, senón a bi a ecu sos xu ídicos, pa indo da
no ma i a ci il exis en e, que pe mi an o ampa o dos lexí imos de ei os dos
ac edo es.
Así, a p o ección dos ac edo es con de ei os an e io es ao cambio de
éxime undamén ase no a . 1317 CC, do que de i a a inopoñibilidade da
modi icación aos que i esen de ei os adqui idos. O T ibunal Sup emo, agás
nalgunha sen enza illada, esol eu ei e adamen e que os ac edo es non
eñen que exe ci a acción esciso ia das capi ulacións que liquidan a
sociedade de gananciais e pac an o éxime de sepa ación de bens pa a o
u u o, undada no p exuízo dos seus de ei os. Tampouco é p eciso p omo e
xudicialmen e a súa nulidade po causa ilíci a do negocio capi ula , senón
que, po aplicación do de andi o a . 1317, en elación co 1401 CC,
conse a án o seu c édi o con a o cónxuxe debedo con esponsabilidade
ilimi ada e, ademais, o ou o esponde á amén cos bens que lle o an
adxudicados nas ope acións pa icionais, no supos o de que se ealiza a
co ec amen e o in en a io −cons ando a débeda no pasi o− e ul a i es
nou o caso. En de ini i a, os bens que o on gananciais con inúan a
esponde on e aos ac edo es, malia que lle osen adxudicados ao cónxuxe
que non con aeu a débeda, o que pe mi e ala dunha «pe pe uación da
esponsabilidade eal da masa ganancial», sendo deses imadas as e cei ías
de dominio in e pos as po aquel cando se emba gan bens que lle o on
adxudicados as a liquidación da sociedade. Os p oblemas exis ais an es
exis en es á ho a de p ac ica a ano ación p e en i a do emba go se os bens
xa es aban insc i os exclusi amen e ao seu nome emo é onse coa no a
edacción do a . 144.4. ap do. 2º RH, que pe mi e ealiza o asen o cando se
demandou o cónxuxe que con aeu a débeda e se lle no i icou o emba go ao
ou o.
6.2 Te cei os que adqui en de ei os con pos e io idade á
modi icación do éxime
Malia que, sen discusión, os p oblemas expos os son os máis
complexos, ampouco es á exen o de dúbidas de e mina en que medida o
cambio de éxime económico dun ma imonio lle é opoñible a e cei os as as
capi ulacións ma imoniais, que son e icaces in e pa es desde o mesmo
momen o do seu ou o gamen o. Ce amen e, as eg as que disciplinan as
elacións pa imoniais dos esposos non só lles in e esan a eles, senón amén
aos que con eles se elacionan con ac ualmen e, ao incidi sob e os seus
pode es disposi i os, capacidade de xes ión e esponsabilidade. Resul a
indiscu ible que al e icacia on e a e cei os es á ligada á publicidade das
capi ulacións, pe o o a . 1333 CC, ela i o a is o, deixa sen esol e ce as
cues ións, como xa adian amos. Así, aínda que cómp e que as capi ulacións
accedan ao Rexis o Ci il cando se que e que eñan e ec os on e a
e cei os, pois na insc ición de ma imonio es a á indicado o seu
ou o gamen o, nos e mos do a . 77.1º LRC, de én con o e ido de e mina
o alcance da e e encia inal do p ecep o que comen amos, en can o ao
acceso das capi ulacións ao Rexis o da P opiedade, se a ec asen a bens
inmobles. Nes e sen ido, non en o consenso da dou ina nin quedou
18 - UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais
de ini i amen e esol o nos ibunais de e mina cales son os e ec os on e a
e cei os dunhas capi ulacións que modi ican o éxime económico do
ma imonio e, a ec ándolles a inmobles, eñen publicidade no Rexis o Ci il
pe o non i e on acceso ao da P opiedade, malia que semella que, aplicando
as eg as xe ais de publicidade exis al inmobilia ia, non lles se ían
opoñibles. Finalmen e, lemb emos que se algún dos cónxuxes é come cian e,
as capi ulacións eñen acceso amén ao Rexis o Me can il e non lle se án
opoñibles ao ac edo do come cian e, se ac úa de boa e, as que non cons en
alí (a . 21 Cco).
7 Ine icacia das capi ulacións: especial e e encia á impugnación das
que liquidan a sociedade de gananciais
Como calque a ou o negocio xu ídico, as capi ulacións ma imoniais es án
suxei as a un éxime de ine icacia xe al, den o do que podemos aplica as
ca ego ías de nulidade, anulabilidade, caducidade e escisión. Nes a úl ima
des aca especialmen e a escisión po lesión cando con iñan liquidación da
sociedade de gananciais, pois xa analiza amos que a escisión po aude de
ac edo es o a case abso bida polo p incipio de inopoñibilidade de i ado do
a . 1317 CC. En odo o caso, non se pode esquece que o negocio capi ula
escapa da idea de con a o como in e cambio de bens e se izos: é un
con a o no ma i o, que non se acomoda á dico omía g a uidade e
one osidade e ao que non lle é aplicable a esolución po incump imen o. Is o
e á algunhas consecuencias peculia es no éxime xe al de ine icacia e os
e ec os da in alidez.
7.1 Nulidade, anulabilidade e caducidade
A nulidade absolu a p ocede á an o po de ec os es u u ais do
negocio −causa ilíci a, de ec o o mal ao non se ou o ga esc i u a pública…−,
can o po ulne ación de no mas impe a i as. Sen dúbida o son moi as do
chamado éxime ma imonial p ima io, ecollidas nos a s. 1318 e ss. CC,
pe o amén se pode a a de no mas suceso ias ou de calque a ou a
na u eza−. Tamén se án nulas as capi ulacións con a ias os bos cos umes
−así se en, ás eces, os pac os ela i os a aspec os pe soais que
con adigan os a s. 67 e 68 CC− ou o p incipio de igualdade dos cónxuxes,
que p esen a algunhas dúbidas, como quedou di o, sob e a lici ude de
cláusulas como a que exclúe con ca ác e de ini i o un dos cónxuxes da
xes ión da sociedade de gananciais, encomendándolla en exclusi a ao ou o.
Con odo, nes es úl imos casos de ulne ación dos lími es do a . 1328, a
nulidade pode se só pa cial se, p i ado da cláusula que os excedeu, o
negocio capi ula con inúa a man e cohe encia e cump e a súa inalidade.
Po ou a banda, malia que os as o nos psíquicos dun dos
ou o gan es non anulen o consen imen o se non signi ican al a de
disce nimen o, cando así sexa ou exis a calque a ou o de ec o de
capacidade, así como nos supos os de icios do consen imen o, as
capi ulacións se án anulables. Tan o no caso de nulidade absolu a ipso iu e
como no de que se es ime xudicialmen e a acción de anulabilidade o e ec o
UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais - 19
p incipal da in alidez das capi ulacións se á a subs i ución do éxime pac ado
polo legal, é dici , a aplicación das no mas do CC sob e gananciais, segundo
de i a do a . 1316 CC. Os e cei os que ac úan de boa e non os
p exudica án as consecuencias da anulación, de xei o que non se e án
modi icadas as adquisicións de de ei os eais nin de c édi o ealizadas con
base no éxime ma imonial pac ado (a . 1335 CC).
No ocan e á caducidade, no caso das capi ulacións p enupciais
queda án sen e ec o as ou o gadas cando o ma imonio non se chegase a
con ae no p azo dun ano, segundo de i a do a . 1334 CC, e, se inalmen e
os noi os casasen, debe ían subsc ibi , de conse a ese in e ese, no os
pac os capi ula es. Po ou a banda, semp e que se ou o gan capi ulacións
p enupciais es as non p oduci án e ec o ningún a a que o ma imonio se
celeb e –en xe al es e adoi a en ende se como condi io iu is daquelas, malia
que algúns au o es p e i en dici que cons i úe a súa base obxec i a e
causal–.
7.2 Rescisión po lesión
Unha ez que se p esen a unha c ise ma imonial, se a pa ella i ese
some idas as súas elacións económicas ao éxime de gananciais, a
sociedade pódese liquida de di e sos modos, en e os que des acan o
con enio egulado de sepa ación ou di o cio (a . 90 ap do E) CC), o
p ocedemen o xudicial dos a s. 806 e ss. LEC, e as capi ulacións
ma imoniais. Tan o cando se ai emisión a es as no p opio con enio
egulado , se o p oceso ma imonial se ami a pola ía do consenso, como
no caso de que non sexa así, a liquidación de gananciais e i icada en
capi ulacións pode se escindida po lesión dos de ei os dun dos cónxuxes
en máis dunha cua a pa e do alo dos bens adxudicados, en aplicación do
a . 1290 CC, a que se emi e o a . 1074, sob e a pa ición he edi a ia, que
exe na liquidación de gananciais en i ude do dispos o polo a . 1410 CC.
Así, deixando á ma xe a impugnación dunha liquidación ei a dou o xei o, no
p azo de caducidade de ca o anos, con ados desde o ou o gamen o das
capi ulacións ma imoniais, o cónxuxe que su ise a lesión económica aludida
pode á exe ci a acción esciso ia, agás no caso de que á sina u a daquelas
ambos os dous enuncia an exp esamen e a p esen a a escisión po lesión.
Ademais, como esal a Rebolledo Va ela as unha exhaus i a análise
xu isp udencial, a enuncia pódese deduci de ac os ou condu as que de xei o
inequí oco le en á a i mación de que es a exis iu, como acon ece cando os
cónxuxes a i man que «non se eñen nada que eclama », que «a liquidación
non supuxo desequilib io económico pa a ningún deles» ou que os alo es
asignados aos bens e an ap oximados e os cónxuxes sabedo es das
consecuencias económicas e xu ídicas de e p ac icado des a manei a as
ope acións pa icionais. Po ou a banda, cómp e e en con a, malia que o
de andi o au o o ma ice e non conside e ap opiado sos elo en e mos
absolu os pa a eda oda a escisión po lesión nes es casos, que o T ibunal
Sup emo español é emiso a admi i a impugnación po lesión das
liquidacións inco po adas ao con enio egulado de sepa ación ou di o cio,
pois ou o ga a es e unha na u eza ansaccional e conside a que o aco do
sob e adxudicación de bens, coa pe inen e alo ación des es, que pode non

20 - UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais
a ende a alo es de me cado, es á in e elacionado con ou os pac os en
ma e ias como a pensión compensa o ia, as alimen icias dos illos ou ce as
indemnizacións, o mando con eles un odo insepa able. En de ini i a, pois,
es a posición xu isp udencial, non ca en e de con adición nalgunha ou a
sen enza do Sup emo, p esume que un dos cónxuxes puido acep a que na
liquidación de gananciais non ose, en e mos económicos, a endida a
alo ación eal dos bens, iguali a ia, e admi ise a inco po ación de alo es
ic icios des es, a cambio dou as an axes nalgunha das disposicións que
disciplinan as elacións económicas dos ex-cónxuxes as a up u a, polo que
non se pode acciona o conxun o dos pac os e pe mi i a escisión po lesión
das capi ulacións inco po adas ao con enio egulado .
CONCEPTOS XURÍDICOS BÁSICOS
Nulidade
Inopoñibilidade
Rescisión
Publicidade exis al
Solemnidades
Modi icación do éxime económico
Con ido ípico
Con ido a ípico
Pac os p e ios
Caducidade
Au o egulación
ACTIVIDADES PROPOSTAS
Ac i idade p ác ica 1ª
Caso p ác ico
An es de p esen a a súa demanda de di o cio nun p ocedemen o po
consenso, undamen almen e a endendo o ben dos seus dous illos, Ma a e
Ál a o ou o gan an e no a io esc i u a de capi ulacións na que liquidan a súa
sociedade de gananciais e ealizan as co esponden es adxudicacións de
bens aos espec i os habe es. Algúns anos despois, Ma a ap ecia que
aquelas ope acións a p exudica on de manei a no o ia e ai na p ocu a de
aseso amen o xu ídico, asegu ando que oi enganada po Ál a o, que se
aleu da súa boa e e ap o ei ou a o e dep esión que ela es aba a a a esa
como consecuencia da súa up u a, o que p o ocou que osen in a alo ados
maliciosamen e os bens adxudicados no lo e do seu ex-ma ido e quedasen
ó a do in en a io ou os que dicía e an p i a i os e ela conside aba
gananciais.
Cues ións
UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais - 21
1 Pode exe ci a Ma a algunha acción xudicial pa a deixa ine icaz a
esc i u a de capi ulacións? Fo mula as dis in as posibilidades que o noso
De ei o o ece.
2 Que p azo habe ía pa a p esen a a demanda?
3 Co ixe a in e ención no a ial os posibles icios do consen imen o p es ado
po Ma a na esc i u a?
4 Que a ías se o único p oblema da liquidación ose a omisión dun ben no
ac i o da sociedade de gananciais?
5 É posible aplica lle á ine icacia dunhas capi ulacións ma imoniais a igu a
da nulidade pa cial?
6 A gumen a xu idicamen e a de ensa p ocesual de Ál a o se inalmen e ose
demandado po Ma a ins ando a ine icacia da esc i u a de liquidación de
gananciais.
Ac i idade p ác ica 2ª
Caso p ác ico
Jaime e Ri a, ambos os dous nacidos en T ujillo (Cáce es) e esiden es
nes a localidade a a o momen o do seu ma imonio, casan ci ilmen e en 1990
en Ba celona, de onde e a o ixina ia a nai da noi a, sen ou o ga
capi ulacións p enupciais, e comezan a i i en Mad id, onde ambos os dous
acababan de a opa no os aballos. Ri a desen ol e unha in ensa ac i idade
emp esa ial nunha academia de idiomas onde en con a adas ca o pe soas.
Nun de e minado momen o o seu negocio comeza a da p oblemas
económicos, o que lle impide a on a o pagamen o dos sala ios dos seus
emp egados, así como cump i as súas ob igas iscais. Os dous deciden, con
aseso amen o xu ídico, cambia de éxime económico e poñe a nome de
Jaime os bens inmobles p opiedade de ambos.
Cues ións
1 De e mina cal e a o éxime económico polo que inicialmen e se exía o
ma imonio, endo en con a a lei aplicable.
2 Explica cal se á, a endendo ás ci cuns ancias do caso, o con ido básico das
capi ulacións ma imoniais ou o gadas po Jaime e Ri a.
3 Log a on os cónxuxes deixa ó a do alcance dos ac edo es de Ri a os
bens gananciais adxudicados a Jaime? Po que?
4 Exis i ía algunha di e enza se os c édi os sala iais e iscais nacesen con
pos e io idade ao ou o gamen o das capi ulacións ma imoniais?
5 Recomenda íaslles a Jaime e Ri a que ixesen cons a o con ido das súas
capi ulacións nalgún exis o? Po que?
6 Se oses o a ogado dos aballado es da emp esa de Ri a, exe ci a ías a
acción esciso ia en de ensa dos seus in e eses?
22 - UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais
Ac i idade p ác ica 3ª
Comen a io de sen enza
Comen a io á STS de 15 de xanei o de 2004, RJ 2004/202.
Ou o gamen o de capi ulacións con icio do consen imen o dun dos
cónxuxes: in imidación. P azo de exe cicio da acción e cómpu o des e.
Ac i idade p ác ica 4ª
Consul a xu ídica po esc i o
A gumen a xu idicamen e, co opo uno apoio legal, dou inal e
xu isp udencial −ou, no seu caso, sen enzas de audiencias p o inciais−, a
alidez das seguin es cláusulas que p e ende incluí o eu clien e nunha
esc i u a de capi ulacións ma imoniais p enupciais, segundo as súas p opias
palab as «polo desexo de e i a p oblemas en caso de up u a» e «pa a
ap o ei a a isi a ao no a io pa a soluciona algúns emas penden es»:
1 A ibución de ca ác e ganancial aos bens que adqui an calque a dos
cónxuxes a a és de doazóns o denadas en a o de cada un deles po
e cei os con ca ác e pe soal e pe eccionadas du an e o ma imonio.
2 Pac o de que os cónxuxes non e án a ob iga de se ga da idelidade,
ese ando pa a cada un unha plena es e a de au onomía nas súas elacións
pe soais con e cei os.
3 Renuncia á pensión compensa o ia no caso de sepa ación ou di o cio,
malia que se cump isen os equisi os que o Código Ci il es ablece pa a a súa
xe ación.
4 Es ablecemen o dunha indemnización po ano de ma imonio no caso de
que a up u a non sexa de común aco do senón a ins ancia dun dos
cónxuxes. O que desexase con inua coa con i encia ma imonial e á
de ei o igualmen e á pa e a eada que lle co esponda polos pe íodos de
empo de du ación do ma imonio in e io es a un ano.
5 Doazón a un sob iño dunha pequena pa cela que linda co e eo da súa
p opiedade cuxa ex ensión necesi a suma a es a pa a que o concello lle dea
a licenza pa a edi ica .
6 A ibución ao oso clien e das acul ades exclusi as de adminis ación e
disposición de odo o pa imonio ganancial.
7 Recoñecemen o dun illo oi o da súa an e io elación con ou a mulle .
AVALIACIÓN DA UNIDADE DIDÁCTICA
Un alumno debe se quen de esponde po esc i o, con apoio nos
ex os legais de aplicación ao caso −Código Ci il e Lei de De ei o Ci il de
Galicia− p egun as sinxelas sob e o éxime xu ídico das capi ulacións
ma imoniais, os con li os máis ecuen es que o ixinan e a in e p e ación que
UNIDADE DIDÁCTICA: As capi ulacións ma imoniais - 23
ai deles a xu isp udencia. O exame en un alo de 6 pun os na no a inal,
aos que se lles pode án suma 3 pun os máis se ixo, co ec amen e
o ien adas, as p ác icas p opos as, malia que ose sen ace o o al nas
solucións dadas, e 1 pun o pola asis encia ás aulas e a súa pa icipación
ac i a nelas. No exame alo a anse, ademais dos con idos, a capacidade de
exp esión e o manexo da e minoloxía xu ídica.
BIBLIOGRAFÍA BÁSICA
AMORÓS GUARDIOLA, Manuel (1984): «Comen a io a los a s. 1325 a 1335»,
Comen a ios a las e o mas del De echo de amilia, ol. 2º, Mad id:
Tecnos, 1520 e ss.
BAYOD LÓPEZ, M. Ca men (2007): «E ec os de la in alidez de las
capi ulaciones ma imoniales en el ma co de la eo ía gene al del
con a o: ajus es y desajus es», ADC, n.º 3 (2007), 1109-1162.
BLASCO GASCÓ, F ancisco de P. (1990): La mejo a i e ocable. Análisis de la
mejo a o denada po capi ulaciones ma imoniales o po un con a o
one oso con un e ce o, Valencia: Ti an lo blanch.
— (1993): «Modi icación del égimen económico ma imonial y pe juicio de
e ce os: la no ma del a ículo 1317 CC», ADC, ab il-xuño (1993), 599-
641.
CARCABA FERNÁNDEZ, Ma ía (1992): Las capi ulaciones ma imoniales,
O iedo: Se icio de Publicaciones de la Uni e sidad de O iedo.
COSTAL RODAL, Lucía (2009): «Comen a io a los a s. 1325 a 1335»,
BERCOVITZ RODRÍGUEZ-CANO, Rod igo (coo d.): Comen a ios al Código
Ci il, Pamplona: A anzadi, 3ª ed., 1573-1581.
CUTILLAS TORNS, José Ma ía (2003): Las capi ulaciones ma imoniales.
Es udios de su ine icacia y de sus acciones impugna o ias, Valencia:
Re is a Gene al del De echo.
EGEA FERNÁNDEZ, Joan (2003): «Pensión compensa o ia y pac os en p e isión
de una up u a ma imonial», Es udios ju ídicos en homenaje al
p o eso Luis Díez-Picazo, . III, Mad id: Thomson-Ci i as, 4451-4574.
GUILARTE GUTIÉRREZ, Vicen e (1991): Ges ión y esponsabilidad de los bienes
gananciales, Valladolid: Lex No a.
PASTOR VITA, F ancisco Ja ie (2003): «La enuncia an icipada a la pensión
compensa o ia en capi ulaciones ma imoniales», RDF, n.º 19 (2003),
25-55.
REBOLLEDO VARELA, Ángel Luis (2008): «Pac os en p e isión de una up u a
ma imonial. Re lexiones a la luz del Código Ci il, del Código de
Familia y del An ep oyec o de Ley del Lib o II del Código Ci il de
Ca aluña», GÓMEZ GÁLLIGO, Ja ie (coo d.): Homenaje al p o eso
Manuel Cuad ado Iglesias, ol. I, Pamplona: A anzadi, 735-755.
— (2009): «C isis ma imoniales y sociedad de gananciales: impugnación de
la liquidación inco po ada al con enio egulado », A anzadi Ci il, n.º 6
(2009), 647.
ROMÁN GARCÍA, An onio M. (2004): El ma imonio y su economía. Régimen
económico ma imonial legal y egímenes con encionales, Colegio de
Regis ado es de la P opiedad y Me can iles de España.