n.?TS52
A
GALICIA.
CANTARELA
NOS
XOGOS
PRORAS
DA
GRUÑA,
COSTEADOS
POR
DOÜ
XOSÉ
PASCUAL
LOPEZ
CORTOS,
NO
ANO
DE
1861,
POR
,
DON
FRANCISCO
MARIA
DA
IGREXA,
gallego
peí'
e#
cai o
Indo*,
amigo
de
odo
o
mondo,
p o
enemigo
dee e
-
edo
do»
que
o endan
ó
mu
paie.
K
D .
San iago
de
ía
5g(es o
----------
,
Se oí
-----
=
------
Emp en a
do
Hespicio
P enncial,
»
ca go
de
0.
Ma iano
H.
e
Sancho.
A
GALICIA.
O
que
ame
a
sua
Ie a
sin
o ende
a
dos
demais
é
nob e
de
co azón:
ese
ama
a
odas
sin
ol ida
a
sua
é
g ande
de
sp i o.
I.
No
sag o
Pindó
(1)
que
has a
o
ceu
le an a
Do
Éza u
ó
pé
ga ida
es a
E
bica
a
sua
p an a
Dou adp
ma e
donde
en
lo ica
es a
A
leda
sil e
co
a
Se ena
can a;
Naque!
mon e
d
‘
an igo
an
Famoso
A
que
o
os
g ecos
e
os
omans
can a on,
(1)
O
de
Galicia.

Onde
amaña
mimoso
O
sol
dos
a eboles
que
in ama on
A
can os
e
iñe on
o
cha i
noso;
Alí
onde
aquel
io
a ecen
dad
o
Que
subi
has a
o
ceu
de
amo
e endo
Po
seu
lei o
o eado
E
no
seo
do
ma
mo o
xemendo
En
ohu iasde
diaman es
cambeado.
N
‘
aquel
gayo
p aiso
onde
pensa on
Os
xenios
que
ó
Pa naso
nome
de on
E
os
dioses
se
en e a on
Des
que
na
G ecia
de
pesa
mo e on,
Logo
que
as
osas
do
Cal a io
olla on;
En iba
d
‘
aquel
mon e
donde
cho a
Albos
alxo es
pol
o
oxo
aman e
Diana
Cazado a
Cando
a
ay
p isionei a
o
ello
A lan e
Ó
sen i se
el
a de
coa
luz
da
Au o a;
Mesmo
alí
ond
a
is a
s
1
en ei iza
En e
Li a,
Fis e a
e
a
Lobei a,
Ollando
a
p a a
iza
Que
mos a
á
Colombian
onda
ca ei a
Onde
o cans
o
sol
á
a de
a iza;
Nun
campo
demen as es
e
espadañas
Mimado
pol
o
alen o
ecendoso
Das
o es
gayolanas,
Tén
G
a l ic ia
o
seu
emp o
maxos oso
Ga dado
po
las
Musas
galicianas;
Onde
ay
ecollendd
os
seus
esoun*
Ul
-*5
—
Que
acaba
an os
sig os
non
poide on,
Sue os,
Romans,
nin
Moii os,
Nin
o
F anco
e
o
Ing és
que
acó
iñe on
Cos
seu's
non
de
esquence ,
p oeu os
lou os.
Al
i
én
cada
mon e,
io
e
ale,
Deco e
de
se icio
as
suas
adas
Co
óuxelo
p encipale
D*
o enda
a
G
a l ic ia
as
g ans
es adas
Dos
béns
que
de
colío
d
‘
oles
sale.
Po
éso
can o
á
é a
e
o
ma
nos
bo an,
Me ca
aendusl ia,
e
e o ma
a
a e
Ali
xunlas
se
no an,
E
has a
os
óses
do
ebé eMa e
Po
que
nada
alla ,
lamen
se
aco an.
Tamen
ceibando
luines
espellan es
A
Inda
que
ay
luz
da
nosa
His o ia,
Con
enzas
de
diaman es
Tecendo
es á
o
lou eí o
pa a
a
g o ia
Das
p umas
d
‘
es a
é a
máis
aman es.
Póis
bén,
no
medio
d
‘
es e
ol
da
cencía
Es á
G
a l ic ia
con
mo ión
e
lanza
E
ga bosa
p esencia
Espe ando
a
C
o o n
que
has a
ela
a anza
A dendo
po
e gue
a
Gaya-Scencia.
¡Mi áde!
¡Aqnelaé!
Seu
os o
aman e
En
‘
os
ancians
e
sabios
d
‘
es a
é a
Es á
an
a ogan e,
Que
I ás
sen
mo ión
pa ez
que
ence a
Do
Hcxpn' j
aquel
ódicio
albo exanle.
u
—
6-
So
pu pu ina
capa,
de
albo
liño
Vis ido
ay
da
homb ei a
hasl '
o
nocelo,
Cinguido
no
banciño,
Ras a
donde
lie
pende
o
sen
cábelo
Longo,
c echo,
mimoso
e
don adiño.
Talla
de
po e
én,
és a
espaciosa
B azo
edondo
exo:
man
pequeña,
Ancha
cadei a
ai osa,
Fala
que
o na
amo
a
lou a
pena;
B anca
azula
con
albo
de
osa.
De
ou o
do
Sil,
e
de
mes u a
alleo,
Felig anado,
como
o
sol
lumioso,
E
de
ca bunc os
cheo,
Gá dalle
o
pe o
de
a mas
máis
umboso
Ds
g obos
la eán es
do
seu
seo.
E
esc a os
d
‘
unsbo icos
apulen os
De
malla
ina
de
cou eí
de
p a a,
■
T ay
seus
pés
a miñen oS
Que
ceiban
das
e élas
que
líos
a a
Do
a co
i es
a
luz
nos
mo emen os.
T ay
pen
len e
ó
seu
culo
o neado
Fagudiño
e
an
b anco
como
a
ne e,
C ucei iño
don ado
Po
ica
ga gan ela
que
se
embebe
Baixo
a
c encha
aíz
do
emp equi ado.
Lucei os
da
miñan
son
seus
olliños
Que
ouban
o
al ed io,
d*
unha
ollada;
E
has a
os
c a eliños,
E
os
mesmos
osic e es
da
albo ada
u
-1-
Pideni
alen o
e
in a
ós
seus
labiños.
ó
pé
de
es a
nay
eina
esc a ecida,
Nob e
da
quin a
esencia
da
nob eza.
Co
a
xu enlú
o ida
Chegando
ay
C
o o n
c o
a
g andeza
Dina
de
nunca
máis
se esquencida;
Ó
pé
d
‘
esa
mad oa
maxes osa
Po
quen
el
concibeu
a
san a
idea
De
ab i
loi a
amo osa
Que
ó
sen
que ido
la
máis
lume
dea,
E
dea
mais
enome
a
es a
edá
nosa.
En
bén
da
ca iJade
a
quen
el
énde
Deco e
ado azon
po
que
é
o
sello
Que
o
co azón
lie
p ende,
E
do
sen
bon
ace
é
c a o
espello;
.
Nes a
idea
de
amo
lamen-se
acende.
Acéndese
lamen
na
ememb anza
Das
nunca
de
esquence
en as
poesías,
Do
amo
sin
espe anza
Do
ilio
de
Pad ón:
d
‘
aquel
Maclas
Que
no
caz
e
o
ma ou
l
edo a
lanza.
E
o
galaico
hono e
a esen ido
Po
las
be as
causadas
ó
chau
noso
Deco e
esc a ecido,
P és alle
o
sei
o a in
nob e,
meloso,
Po
que
chame
co
el
ó
bon
sen ido;
E
p obe
an es
que
odo
aquén
o
ino a;
Que
lamen
a de
acó
á
luz
do
xenio
E
hay
a pa
a olado a
-15-
Con
osas
albiñas
c oada
se ás.
¡Pebéyo?
e
nob es,
se
sos
i udosos,
Ó
me'j
eal
con i e
lixei os
co é!
Aman e
nay
chama:
con
imb es
g o iosos
A
odos
iguales
os
seus
illos
e.
Todos
ós
mens
b azos
¡Ay
co é,
co é!
¡
A
odos
iguales
Vosa
nay
os
él...»
IV.
Así
chamando
oy
con
anco
xei o
G
a l ic ia
sob e
o
Pindó
ós
seu
illiños
Apo ando
un
á
un
con a
o
seu
pei o
Cal
cocha
a
galiñiña
os
seus
poliños;
E
dés
que
co oando
os
oy
a
ei o
E
a'
odos
epa en
seus
aloumiños;
Ó
pé
do
ono
seu
sen alos
ixo,
E
se
mal
non
me
engaño
asi
lies
dixo:
—
¡Pillos
da
miña
almiñal
ben
sabedes
Po
can os
e os
do es
eño
indo
Des
que
o
oniño
ocupo
en
que
me
edes
Baixo
do
sol
galan
que
es á
so indo:
Coido
lamen
que
o
amo
n
‘
ol ida edes
Con
que
L
ó pe z
C
o ó n
os
ague
ó
Pindó,
E
mais
po
qué,
somen e
es a
egada,
Que o
eu
se
po
osou os
es exada.
u

-15-
Eu
bén
quixe a,
bén,
con
g an
con en o,
Sela
po
ou os
máis,
p o
a
inxus icia
Que
se
ay
dos
meus
íillos
ó
alen o
Qo
quén
seique
non
sabe
o
que
é
G
a l ic ia
,
Fíxome
pe e i
es e
con en o,
Pa a
con
es a
loi a
pennei iza,
In amados
na
luz
da
miña
his o ia
Lo a os
sin
madía
has a
a
Vi o ia
¡Lonxe
de
min
cen ei al
¡Nunca
asen o
Topa á
no
meu
pei o
a
inga
lou a
Que
mucha
o
co azón
e
o
pensamen o!
0
amo
uni e sal
en e
nós
mou a
Filio
do
que
dou
ida
ó
i mamen o;
E
quen
non
o
sen i ,
nona esou a,
Dos
nob es
co azons
o
lume
san o
Que
o na
ó
al
das
bágoas
nun
encan o.
P o
ós
edes
que
os
einos
an
oando
A
oma
unha
o ma
muy
di en e
Na
u a
po
que
iñan
camiñando:
¿E
po
se
chega
o
día
e unden e,
Se
pol
o
is o
xa
se.
ha
d
‘
i
xulgando,
Que
camiñe
o
Le an e
co
Poen e;
¿N*
é
xus o
saiba
un
no
g an
con i e
Con
can o
o
noso
chau
eos
máis
coñipi e?
Vós
sabedes
moy
bén
que
cando
puxo
u
.
.
-Í6-
Dios
ó
po mei o
pay
seño
da
é a,
Sabidoso,
e
esco ei o
coma
un
buxo,
E
ceibo
dese
mal
que
a
paz
des e a,
A
ley
do
seu
amo
lamen
He
impuxo
Que
o
óso
co azón
no
ondo
ence a,
Pa a
que
os
que
de
Adan
se
o ixinasen
Po
hi mans
s
enlendesen
e
exudasen.
Que
s
‘
exudasen
si,
c
que
poboando
A
ie a
según
sua
elun ade,
Os
bo nes
non
ixesen
máis
que
un
bando
Rexido
pol
os
inclos
da
bi mandade,
Sin
i
ñas
bágoas
d*
uns,
ou os
nadando,
E
ose
asi
subindo
a
humanidade
Adep esa
de
Dios
na
mesma
escola,
C
‘
unha
elá,
un
gobe nó,
unha
ley
sola.
Pe o
o
bo ne
de
co e
aguilloado
.
Pol
o
acedo
da
culpa
pe mei iza,
Bo ou
po
onde
quixo
desbocado,
Ou
oy
pol
a
calada
como
a
iza:
Impúxose
ós
máis
debles
a uallado
E guendo
menumen os
á
inxusliza;
E
ós
de
lonxe,
ou
con a ios
ós
seus
ei os,
T a ou
como
a
unbas
bes as
sin
de ei os.
Baixo
o
lou o
pendón
d
‘
es a
c edencia
E gue on
seu
pode
os
cobicei os,
E
lodo
o
seu
es oizo,
e
asua
cencia
..
---
1
/
---
4
•
l
oy
oca
seus
asallos
en
gue ei os
Temp ándolP
6
sen
xci o
á.sua
concencia
a a
que
desen
caza
ós
esl anxci os
E
os
le asen
xunguidos
e
a obados
Secundo
o
seus
in en os
mal adados.
Pa a
manda
nos
seus
con
máis
olgu a
h
da lle
enda
solía
ós
seus
en oxos.
E
e
sua
apiña
ben
segu a;
Pin a on
ós
domáis
d
1
ánimos
oxos,
Sin
dioses,
sin
gobe nó,
e
sin
cul u a,
Su
bos
pa a
e gue
pon
les
e
ab i
oxos
E
e
a
p a a
e
o
ou o
so e ados,
Tesou os
pa a
os
dioses
des inados...
Sai on
póis
cal
choyas
os
gue ei os
Be
Macedón,
de
Boma
e
de
Ca ago,
Cheos
d*
es es
consellos
cobicei os
’
A
da
de
sangue
ó
mundo
un
asolago
(«a gados
das
ba allas
eos
apei os,
Cos
que
o on
ceibando
mo e
c
es ago
Coma
os
ayos
xu en os
e
os
nubei os
Que
en
empos
de
Noé,
en
poneos
días
’
De on
dos
bo nes
íin
ás
ei u ías.
Como
e a
na u al,
os
pei os
nob es
A
i i
coma
o
ai e
acos umados,
O
paso
sé
apuxe on
d
‘
es as
cob es,
Dispos os
a
mo e
esnaquizados,
-18-
Oü
se
ñas
angas
doces
e
salob es
E
na
o az
oguei a
sepul ados,
An es
de
esc a os
se
da
xen e
alléa,
Nin
e
a ado
o
culo
na
cadea....
Saí oll
ós
encon os:
e
accndidos
No
lume
con
que
a
pá ea
ó
pei o
anima,
Fixé onos
ciá
espa o idos,
Deixando
na
cañada,
dende
a
cima,
A
miles
de
millei os
es undidos,
Dos
que
iña
o
sen
eino
en
mais
es ima....
leíais
ó
íin
secumbino
cen
es ados
Á
o za,
ou
ó
igo
dos
is es
adosl
¡P o
que
enxemp os
de
a anque
endependen e
De'on
con a
os
i áns,
que idos
Hilos,
No
campo,
na
i ei aena
¡ en
ien e,
Os
que
ian
o
in e no
ó
soa
dos
g illosl..
.
¡Que
ba alla
aquel
1...
¡que
amo
a den e
A
san a
libe ál...
¡que
de
caudillosl
¡Que
esp i ó
xene oso
e
que
puxanza
No
da
á
nóca,
a
onda,
ó
a co
e
lanza!
1!..
Es a
ie a
amén
que
é
a
mo ada
Semellan e
á
que
Adan
cho ou
pe dida,
'
Foy
lamen
po
es onces
a acada,
¡Anque
e ibelmen e
de endida
•
E
dos
mesmos
i áns
ademi ada!...
P o
cando
empóis
de
sig os
oy
collida
.
u
- a

pa le
d
‘
ela
escollen
con
alma
o e
.
Lib e
se
no
Medelo
hachando
a
mo e.
De
xei o
que
en
luga
d
<
habe
Vi o ia
P o
Román
un ado ,
houbo
humildanza;
i
aiLSó
pa a
o
encido
ab iu
a
his o ia
’
1
nha
p ana
de
amo
e
de
memb anza
Que
ay
de
sig o
en
sig o
na
memo ia
k
xa
si ea
á
Roma
de
ensinanza
Cando
pasmada
ó
ci o
que
eu
alabo
Seus
Césa es
pideu
ó
pobo
esc a o.
,
Dempúis
co endo
sig os
pillou
med a:
Sendo
¡ja a
a
emp iál
e
omán
c oa
A
míds
elumeán e
e
ica
ped a,
Sos endo
o
sen
pode
con
a a
loa,
Como
e ma
do
álb e
a
u aed a
'
Cando
xa
coaa
ellez
lodo
se
esb oa
Has a
que
do
Poen e
de ubado;
<)
impe io
é
dos
Bá ba os
ganado.
P o
xa
leises,
cos umes,
e
aulamen us
Baños,
pon es,
camios
e
linguaxe,
Da
é a
o
cul i a
con
mais
aumen os
Co endo
aquí
pagá an
ásallaxe:
Incolas
do
sabe
e
menumen os
Que
inda
dcmos an
oxe
o
seu
pasaxe,
Tan o
e gueno
o
meu
ono;
que
luz
ago
Que
a
el
suben
o
sol
do
g an
Sanliago.
.
u

-20-
"Despóis
íun
como
a
s ela
dos
Pas o es
Pa a
Galos
e
Sue os.
Sen
einado
Fuxeu
como
a
oboada
dos
calo es
Beixando
o
meu
peiliño
moy
magoado.
T as
d
‘
eles
en
o
Godo
e
o$
seus
ho o es
Sen a se
no
meu
ono
an
ca ado:
Has a
que
ó
acaba se
o
sig o
se e
Rod igo
so
es undeu
no
Guadale e.-
¡Aquí eñen
p a
min
dias
mais
¡ou osl
Ce o
é
que
ó
esca a
co
g an
Pelayo
A
ibéi ica
nación
da
man
dos
Mon os
Co
a
i ía
con
qne
a dendo
en is e
o
ayo,
E
dando
sin
con a os
meus
esou os,
Máis
o oas
pilley
en
que
o es
Mayo:
P o
en
se énenlos
d
‘
anos
de
loi anza
Xamais
du meu
no
a mci o
a
miña
lanza.
Máis
ó
poñe se
a
lúa
do
Islamismo
Baixo
o
exo
pode
da
g an
Sabela
Que
ó
pobo
eng andecen
e
á
Ilesh
o
mismo,
É
que
po
sua
Neliña
inda
oxe
ela;
Tan o
me
ala egon
o
eudalismo
Que
o
lume
amo üxou
d
‘
a
miña
s ela:
Po
nio
del
o
meq
ce o
an
que ido
Cosmáis
ce os
hispans
oy
nun
undido.
Má ame
inda
ala
da
ma ga i a
Que
ó
pa
do
co azón
le o
penden e,
u
-21-
Po
que
me
lemb e
a
loila
máis
en i a
Quesosli o
da
G uña
aal i a
xen c:
Do
inxemp o
do
alo ,
Ma ía
Pi a,
Que
en e
nós
i i á
pe pé uamen e;
Póis
q
‘
en iba
da
b écha,
pei o
a
peilo,
Do
D ake
o
g an
pode
deixou
des ei o
En
in,
pa a
acaba ,
olláo
lou ei o
Que
bo da
omeu
mo ión
semp e
g o ioso.
Nassuas
ollas
ede
o
enguilei o
Dos
un os
dó
meu
eino
i o ioso
Dend
‘
a
pe da
de
T oya
has a
o
gue ei o
Que
ó
i
a
conquis a
es e
chau
noso
Le ou
amaño
golpéalo
en
San
Payo;
Qne
nunca
máisse
e gueu
do
sen
desmayo.
i^ada
me
ma a
xa.
Na
miña
his o ia
Chea
de
an os
ei os
de
alía,
No ábase
un
anquiño
inda
de
g o ia
Que
eu
enche
C
o o n
nes e
g an
dia.
G o iosa
se á,
póis,
sua
memo ia:
Dino
é
do
meu
amo :
meu
pei o
ia,
Que
o
ñome
de
es e
ilio
an
que ido
Na
a pa
do
poé ai á
escu pido!...
Sil os
dos
ales
meus,
ceibade
ó
en o
Os
sons
que
no
meu
Temp o
e gués
dociños,
Cando
a
nin a
da
his o ia
asen amen o'
Fay
do
nomo
d
‘
algún
dos
meus
illiños!
u
Mos ado
ó
mundo
en ei o
o
meu
con en o
E
canlalle
on a
ol a
os
can a iños
Que
es es
sabidos
xueces
ensamia on
....
E
dinos
do
mou
p emio
os
a opa on.
E
ós
e a os
esp i os
dos
meus
ma es,
Que
ledos
pe senciás
miña
aleg ía,
As
añe as
ecollé!
¡Co ade
os
á es
E
a
can os
po os
hay
i
sin
madia
A
deci lle
ós illiños
dos
meus.
la es
Que
o
sag o
amo
da
cencía
n
‘
a uQa
Nes e
chau
onde
en
nob e
compi encia
Mil
un os
pillou
oxe
a
Gaya-Scencia.
pjscoi a
amen
i,
pobo
que ido,
As
a pas
que
p emiey
che
ecomendó:
Non
lio
pagues
xamais
co
neg o
ol ido:
Tamen
o
man o
meu
sob e
elas
leudo,
Pa a
que
en
leu
hono
can a
o ido
Poidan
de
sig o
en
sig o
i
es endendo;
E
naide
deci
poida
que
es a
Ie a
Ós
de
o a
dá
a
man,
c
os
lllos
gue a.
E
ós
nob e?
inxenios
que
ma chando
Pol
a
u a
espolian e
da
sahiencia
Non
deixando
olga
o
pleu o
b ando
Un
p emio
non
le ás;
con
delixencia
To nade
ó
exe cicio;
que
loilando
Se á
como
un ésna
compi enoia>
u
Pois
quén
só
na
e luna
lé .
ianza,
Sobi
ó
emp o
meu
xamais
alcanza.
Pobo
sabien e
¡adiosl
0
meu
esp i o
A
ay
dos
xogos
F o ás
an
sa is ei o
Que
dimpois
de
lemb a
o
que
es á
di o,
Sin o
un
o can
de
amo
den o
o
meu
Ó
meu
emp o
me ou.
Alí
o
deli o
Nin
a
inxus iza
a
en a
eñen
di ei o;
•
¡Pe o
nel
en a á
quen
loi e
ansioso
llas a
o
p emio
gana
o
máis
hon oso!!
V.
Así
dixo
G
a l ic ia
,
que
c uzando,
As
po as
do
sen
emp o
c is alino,
Foy
ecendo
deixando,
E
c a o
albo exa
pol
o
camiño.
Os
paxá os
pia on
con
dozu a,
Ceu
e
é a
mosl ano
o
seu
con en o;
E
cheo
de
olgu a
Palmas
ba éu
de
amo
aquel
con en o,
Ma chando
co
a
alma
sa is ei a
D
‘
un
dia
an
que ido
e
an
g o ioso
E
endendo
a
di eila
•
A
quén
na
loi a
oy
mais
en u oso.
,
ing ali ud
c
o
minisl o
da
inius icia.