A Galicia : Cantarela nos Xogos Frorás da Cruña costeados por Don Xose Pascual López Cortón no ano de 1861 / por Francisco María da Igrexa

n.?TS52 A GALICIA. CANTARELA NOS XOGOS PRORAS DA GRUÑA, COSTEADOS POR DOÜ XOSÉ PASCUAL LOPEZ CORTOS, NO ANO DE 1861, POR , DON FRANCISCO MARIA DA IGREXA, gallego peí' e# cai o Indo*, amigo de odo o mondo, p o enemigo dee e - edo do» que o endan ó mu paie. K D . San iago de ía 5g(es o ---------- , Se oí ----- = ------ Emp en a do Hespicio P enncial, » ca go de 0. Ma iano H. e Sancho. A GALICIA. O que ame a sua Ie a sin o ende a dos demais é nob e de co azón: ese ama a odas sin ol ida a sua é g ande de sp i o. I. No sag o Pindó (1) que has a o ceu le an a Do Éza u ó pé ga ida es a E bica a sua p an a Dou adp ma e donde en lo ica es a A leda sil e co a Se ena can a; Naque! mon e d ‘ an igo an Famoso A que o os g ecos e os omans can a on, (1) O de Galicia. Onde amaña mimoso O sol dos a eboles que in ama on A can os e iñe on o cha i noso; Alí onde aquel io a ecen dad o Que subi has a o ceu de amo e endo Po seu lei o o eado E no seo do ma mo o xemendo En ohu iasde diaman es cambeado. N ‘ aquel gayo p aiso onde pensa on Os xenios que ó Pa naso nome de on E os dioses se en e a on Des que na G ecia de pesa mo e on, Logo que as osas do Cal a io olla on; En iba d ‘ aquel mon e donde cho a Albos alxo es pol o oxo aman e Diana Cazado a Cando a ay p isionei a o ello A lan e Ó sen i se el a de coa luz da Au o a; Mesmo alí ond a is a s 1 en ei iza En e Li a, Fis e a e a Lobei a, Ollando a p a a iza Que mos a á Colombian onda ca ei a Onde o cans o sol á a de a iza; Nun campo demen as es e espadañas Mimado pol o alen o ecendoso Das o es gayolanas, Tén G a l ic ia o seu emp o maxos oso Ga dado po las Musas galicianas; Onde ay ecollendd os seus esoun* Ul -*5 — Que acaba an os sig os non poide on, Sue os, Romans, nin Moii os, Nin o F anco e o Ing és que acó iñe on Cos seu's non de esquence , p oeu os lou os. Al i én cada mon e, io e ale, Deco e de se icio as suas adas Co óuxelo p encipale D* o enda a G a l ic ia as g ans es adas Dos béns que de colío d ‘ oles sale. Po éso can o á é a e o ma nos bo an, Me ca aendusl ia, e e o ma a a e Ali xunlas se no an, E has a os óses do ebé eMa e Po que nada alla , lamen se aco an. Tamen ceibando luines espellan es A Inda que ay luz da nosa His o ia, Con enzas de diaman es Tecendo es á o lou eí o pa a a g o ia Das p umas d ‘ es a é a máis aman es. Póis bén, no medio d ‘ es e ol da cencía Es á G a l ic ia con mo ión e lanza E ga bosa p esencia Espe ando a C o o n que has a ela a anza A dendo po e gue a Gaya-Scencia. ¡Mi áde! ¡Aqnelaé! Seu os o aman e En ‘ os ancians e sabios d ‘ es a é a Es á an a ogan e, Que I ás sen mo ión pa ez que ence a Do Hcxpn' j aquel ódicio albo exanle. u — 6- So pu pu ina capa, de albo liño Vis ido ay da homb ei a hasl ' o nocelo, Cinguido no banciño, Ras a donde lie pende o sen cábelo Longo, c echo, mimoso e don adiño. Talla de po e én, és a espaciosa B azo edondo exo: man pequeña, Ancha cadei a ai osa, Fala que o na amo a lou a pena; B anca azula con albo de osa. De ou o do Sil, e de mes u a alleo, Felig anado, como o sol lumioso, E de ca bunc os cheo, Gá dalle o pe o de a mas máis umboso Ds g obos la eán es do seu seo. E esc a os d ‘ unsbo icos apulen os De malla ina de cou eí de p a a, ■ T ay seus pés a miñen oS Que ceiban das e élas que líos a a Do a co i es a luz nos mo emen os. T ay pen len e ó seu culo o neado Fagudiño e an b anco como a ne e, C ucei iño don ado Po ica ga gan ela que se embebe Baixo a c encha aíz do emp equi ado. Lucei os da miñan son seus olliños Que ouban o al ed io, d* unha ollada; E has a os c a eliños, E os mesmos osic e es da albo ada u -1- Pideni alen o e in a ós seus labiños. ó pé de es a nay eina esc a ecida, Nob e da quin a esencia da nob eza. Co a xu enlú o ida Chegando ay C o o n c o a g andeza Dina de nunca máis se esquencida; Ó pé d ‘ esa mad oa maxes osa Po quen el concibeu a san a idea De ab i loi a amo osa Que ó sen que ido la máis lume dea, E dea mais enome a es a edá nosa. En bén da ca iJade a quen el énde Deco e ado azon po que é o sello Que o co azón lie p ende, E do sen bon ace é c a o espello; . Nes a idea de amo lamen-se acende. Acéndese lamen na ememb anza Das nunca de esquence en as poesías, Do amo sin espe anza Do ilio de Pad ón: d ‘ aquel Maclas Que no caz e o ma ou l edo a lanza. E o galaico hono e a esen ido Po las be as causadas ó chau noso Deco e esc a ecido, P és alle o sei o a in nob e, meloso, Po que chame co el ó bon sen ido; E p obe an es que odo aquén o ino a; Que lamen a de acó á luz do xenio E hay a pa a olado a -15- Con osas albiñas c oada se ás. ¡Pebéyo? e nob es, se sos i udosos, Ó me'j eal con i e lixei os co é! Aman e nay chama: con imb es g o iosos A odos iguales os seus illos e. Todos ós mens b azos ¡Ay co é, co é! ¡ A odos iguales Vosa nay os él...» IV. Así chamando oy con anco xei o G a l ic ia sob e o Pindó ós seu illiños Apo ando un á un con a o seu pei o Cal cocha a galiñiña os seus poliños; E dés que co oando os oy a ei o E a' odos epa en seus aloumiños; Ó pé do ono seu sen alos ixo, E se mal non me engaño asi lies dixo: — ¡Pillos da miña almiñal ben sabedes Po can os e os do es eño indo Des que o oniño ocupo en que me edes Baixo do sol galan que es á so indo: Coido lamen que o amo n ‘ ol ida edes Con que L ó pe z C o ó n os ague ó Pindó, E mais po qué, somen e es a egada, Que o eu se po osou os es exada. u -15- Eu bén quixe a, bén, con g an con en o, Sela po ou os máis, p o a inxus icia Que se ay dos meus íillos ó alen o Qo quén seique non sabe o que é G a l ic ia , Fíxome pe e i es e con en o, Pa a con es a loi a pennei iza, In amados na luz da miña his o ia Lo a os sin madía has a a Vi o ia ¡Lonxe de min cen ei al ¡Nunca asen o Topa á no meu pei o a inga lou a Que mucha o co azón e o pensamen o! 0 amo uni e sal en e nós mou a Filio do que dou ida ó i mamen o; E quen non o sen i , nona esou a, Dos nob es co azons o lume san o Que o na ó al das bágoas nun encan o. P o ós edes que os einos an oando A oma unha o ma muy di en e Na u a po que iñan camiñando: ¿E po se chega o día e unden e, Se pol o is o xa se. ha d ‘ i xulgando, Que camiñe o Le an e co Poen e; ¿N* é xus o saiba un no g an con i e Con can o o noso chau eos máis coñipi e? Vós sabedes moy bén que cando puxo u . . -Í6- Dios ó po mei o pay seño da é a, Sabidoso, e esco ei o coma un buxo, E ceibo dese mal que a paz des e a, A ley do seu amo lamen He impuxo Que o óso co azón no ondo ence a, Pa a que os que de Adan se o ixinasen Po hi mans s enlendesen e exudasen. Que s ‘ exudasen si, c que poboando A ie a según sua elun ade, Os bo nes non ixesen máis que un bando Rexido pol os inclos da bi mandade, Sin i ñas bágoas d* uns, ou os nadando, E ose asi subindo a humanidade Adep esa de Dios na mesma escola, C ‘ unha elá, un gobe nó, unha ley sola. Pe o o bo ne de co e aguilloado . Pol o acedo da culpa pe mei iza, Bo ou po onde quixo desbocado, Ou oy pol a calada como a iza: Impúxose ós máis debles a uallado E guendo menumen os á inxusliza; E ós de lonxe, ou con a ios ós seus ei os, T a ou como a unbas bes as sin de ei os. Baixo o lou o pendón d ‘ es a c edencia E gue on seu pode os cobicei os, E lodo o seu es oizo, e asua cencia .. --- 1 / --- 4 • l oy oca seus asallos en gue ei os Temp ándolP 6 sen xci o á.sua concencia a a que desen caza ós esl anxci os E os le asen xunguidos e a obados Secundo o seus in en os mal adados. Pa a manda nos seus con máis olgu a h da lle enda solía ós seus en oxos. E e sua apiña ben segu a; Pin a on ós domáis d 1 ánimos oxos, Sin dioses, sin gobe nó, e sin cul u a, Su bos pa a e gue pon les e ab i oxos E e a p a a e o ou o so e ados, Tesou os pa a os dioses des inados... Sai on póis cal choyas os gue ei os Be Macedón, de Boma e de Ca ago, Cheos d* es es consellos cobicei os ’ A da de sangue ó mundo un asolago («a gados das ba allas eos apei os, Cos que o on ceibando mo e c es ago Coma os ayos xu en os e os nubei os Que en empos de Noé, en poneos días ’ De on dos bo nes íin ás ei u ías. Como e a na u al, os pei os nob es A i i coma o ai e acos umados, O paso sé apuxe on d ‘ es as cob es, Dispos os a mo e esnaquizados, -18- Oü se ñas angas doces e salob es E na o az oguei a sepul ados, An es de esc a os se da xen e alléa, Nin e a ado o culo na cadea.... Saí oll ós encon os: e accndidos No lume con que a pá ea ó pei o anima, Fixé onos ciá espa o idos, Deixando na cañada, dende a cima, A miles de millei os es undidos, Dos que iña o sen eino en mais es ima.... leíais ó íin secumbino cen es ados Á o za, ou ó igo dos is es adosl ¡P o que enxemp os de a anque endependen e De'on con a os i áns, que idos Hilos, No campo, na i ei aena ¡ en ien e, Os que ian o in e no ó soa dos g illosl.. . ¡Que ba alla aquel 1... ¡que amo a den e A san a libe ál... ¡que de caudillosl ¡Que esp i ó xene oso e que puxanza No da á nóca, a onda, ó a co e lanza! 1!.. Es a ie a amén que é a mo ada Semellan e á que Adan cho ou pe dida, ' Foy lamen po es onces a acada, ¡Anque e ibelmen e de endida • E dos mesmos i áns ademi ada!... P o cando empóis de sig os oy collida . u - a  pa le d ‘ ela escollen con alma o e . Lib e se no Medelo hachando a mo e. De xei o que en luga d < habe Vi o ia P o Román un ado , houbo humildanza; i aiLSó pa a o encido ab iu a his o ia ’ 1 nha p ana de amo e de memb anza Que ay de sig o en sig o na memo ia k xa si ea á Roma de ensinanza Cando pasmada ó ci o que eu alabo Seus Césa es pideu ó pobo esc a o. , Dempúis co endo sig os pillou med a: Sendo ¡ja a a emp iál e omán c oa A míds elumeán e e ica ped a, Sos endo o sen pode con a a loa, Como e ma do álb e a u aed a ' Cando xa coaa ellez lodo se esb oa Has a que do Poen e de ubado; <) impe io é dos Bá ba os ganado. P o xa leises, cos umes, e aulamen us Baños, pon es, camios e linguaxe, Da é a o cul i a con mais aumen os Co endo aquí pagá an ásallaxe: Incolas do sabe e menumen os Que inda dcmos an oxe o seu pasaxe, Tan o e gueno o meu ono; que luz ago Que a el suben o sol do g an Sanliago. . u -20- "Despóis íun como a s ela dos Pas o es Pa a Galos e Sue os. Sen einado Fuxeu como a oboada dos calo es Beixando o meu peiliño moy magoado. T as d ‘ eles en o Godo e o$ seus ho o es Sen a se no meu ono an ca ado: Has a que ó acaba se o sig o se e Rod igo so es undeu no Guadale e.- ¡Aquí eñen p a min dias mais ¡ou osl Ce o é que ó esca a co g an Pelayo A ibéi ica nación da man dos Mon os Co a i ía con qne a dendo en is e o ayo, E dando sin con a os meus esou os, Máis o oas pilley en que o es Mayo: P o en se énenlos d ‘ anos de loi anza Xamais du meu no a mci o a miña lanza. Máis ó poñe se a lúa do Islamismo Baixo o exo pode da g an Sabela Que ó pobo eng andecen e á Ilesh o mismo, É que po sua Neliña inda oxe ela; Tan o me ala egon o eudalismo Que o lume amo üxou d ‘ a miña s ela: Po nio del o meq ce o an que ido Cosmáis ce os hispans oy nun undido. Má ame inda ala da ma ga i a Que ó pa do co azón le o penden e, u -21- Po que me lemb e a loila máis en i a Quesosli o da G uña aal i a xen c: Do inxemp o do alo , Ma ía Pi a, Que en e nós i i á pe pé uamen e; Póis q ‘ en iba da b écha, pei o a peilo, Do D ake o g an pode deixou des ei o En in, pa a acaba , olláo lou ei o Que bo da omeu mo ión semp e g o ioso. Nassuas ollas ede o enguilei o Dos un os dó meu eino i o ioso Dend ‘ a pe da de T oya has a o gue ei o Que ó i a conquis a es e chau noso Le ou amaño golpéalo en San Payo; Qne nunca máisse e gueu do sen desmayo. i^ada me ma a xa. Na miña his o ia Chea de an os ei os de alía, No ábase un anquiño inda de g o ia Que eu enche C o o n nes e g an dia. G o iosa se á, póis, sua memo ia: Dino é do meu amo : meu pei o ia, Que o ñome de es e ilio an que ido Na a pa do poé ai á escu pido!... Sil os dos ales meus, ceibade ó en o Os sons que no meu Temp o e gués dociños, Cando a nin a da his o ia asen amen o' Fay do nomo d ‘ algún dos meus illiños! u Mos ado ó mundo en ei o o meu con en o E canlalle on a ol a os can a iños Que es es sabidos xueces ensamia on .... E dinos do mou p emio os a opa on. E ós e a os esp i os dos meus ma es, Que ledos pe senciás miña aleg ía, As añe as ecollé! ¡Co ade os á es E a can os po os hay i sin madia A deci lle ós illiños dos meus. la es Que o sag o amo da cencía n ‘ a uQa Nes e chau onde en nob e compi encia Mil un os pillou oxe a Gaya-Scencia. pjscoi a amen i, pobo que ido, As a pas que p emiey che ecomendó: Non lio pagues xamais co neg o ol ido: Tamen o man o meu sob e elas leudo, Pa a que en leu hono can a o ido Poidan de sig o en sig o i es endendo; E naide deci poida que es a Ie a Ós de o a dá a man, c os lllos gue a. E ós nob e? inxenios que ma chando Pol a u a espolian e da sahiencia Non deixando olga o pleu o b ando Un p emio non le ás; con delixencia To nade ó exe cicio; que loilando Se á como un ésna compi enoia> u Pois quén só na e luna lé . ianza, Sobi ó emp o meu xamais alcanza. Pobo sabien e ¡adiosl 0 meu esp i o A ay dos xogos F o ás an sa is ei o Que dimpois de lemb a o que es á di o, Sin o un o can de amo den o o meu Ó meu emp o me ou. Alí o deli o Nin a inxus iza a en a eñen di ei o; • ¡Pe o nel en a á quen loi e ansioso llas a o p emio gana o máis hon oso!! V. Así dixo G a l ic ia , que c uzando, As po as do sen emp o c is alino, Foy ecendo deixando, E c a o albo exa pol o camiño. Os paxá os pia on con dozu a, Ceu e é a mosl ano o seu con en o; E cheo de olgu a Palmas ba éu de amo aquel con en o, Ma chando co a alma sa is ei a D ‘ un dia an que ido e an g o ioso E endendo a di eila • A quén na loi a oy mais en u oso. , ing ali ud c o minisl o da inius icia.