scieee Science in your language
[en] (orig)

Actinic cheilitis prevalence and risk factors: A cross-sectional, multi-centre study in a population aged 45 years and over in Galicia-Spain

Author: Rodríguez Blanco, María Isabel
Year: 2021
Source: https://minerva.usc.es/bitstreams/02b448ef-f37d-4a5b-bbdb-eb65f9317531/download
TESIS DE DOCTORADO
ACTINIC CHEILITIS PREVALENCE
AND RISK FACTORS:
A CROSS-SECTIONAL, MULTI-CENTRE
STUDY IN A POPULATION AGED 45
YEARS AND OVER IN GALICIA-SPAIN
Ma ía Isabel Rod íguez Blanco
ESCUELA DE DOCTORADO INTERNACIONAL
PROGRAMA DE DOCTORADO EN INVESTIGACIÓN CLÍNICA EN MEDICINA
SANTIAGO DE COMPOSTELA
2020
DECLARACIÓN DEL AUTOR DE LA TESIS
Ac inic cheili is p e alence and isk ac o s:
A c oss-sec ional, mul i-cen e s udy in a popula ion
aged 45 yea s and o e in Galicia-Spain
Dña. Ma ía Isabel Rod íguez Blanco
P esen o mi esis, siguiendo el p ocedimien o adecuado al
Reglamen o, y decla o que:
1) La esis aba ca los esul ados de la elabo ación de mi
abajo.
2) En su caso, en la esis se hace e e encia a las
colabo aciones que u o es e abajo.
3) La esis es la e sión de ini i a p esen ada pa a su de ensa
y coincide con la e sión en iada en o ma o elec ónico.
4) Con i mo que la esis no incu e en ningún ipo de plagio de
o os au o es ni de abajos p esen ados po mí pa a la
ob ención de o os í ulos.
En San iago de Compos ela, 14 de no iemb e de 2020
Fdo. Ma ía Isabel Rod íguez Blanco
AUTORIZACIÓN DEL DIRECTOR /
TUTOR DE LA TESIS
Ac inic cheili is p e alence and isk ac o s:
A c oss-sec ional, mul i-cen e s udy in a popula ion
aged 45 yea s and o e in Galicia-Spain
D. Manuel Pe ei o Fe ei ós y Dña. Ángeles Fló ez Menéndez
INFORMAN:
Que la p esen e esis, co esponde con el abajo
ealizado po Dña. Ma ía Isabel Rod íguez
Blanco, bajo mi di ección, y au o izo su
p esen ación, conside ando que eúne los
equisi os exigidos en el Reglamen o de Es udios
de Doc o ado de la USC, y que como di ec o de
és a no incu e en las causas de abs ención
es ablecidas en Ley 40/2015.
En San iago de Compos ela, 16 de no iemb e de 2020
Fdo. Manuel Pe ei o Fe ei ós Fdo. Ángeles Fló ez Menéndez

Dña. Ma ía Isabel Rod íguez Blanco decla a no ene ningún
con lic o de in e eses en elación con la Tesis Doc o al i ulada:
Ac inic cheili is p e alence and isk ac o s:
A c oss-sec ional, mul i-cen e s udy in a popula ion
aged 45 yea s and o e in Galicia-Spain
En San iago de Compos ela, 14 de no iemb e de 2020
Fdo. Ma ía Isabel Rod íguez Blanco
AGRADECIMIENTOS
A la doc o a Ángeles Fló ez Menéndez, mi di ec o a, po
anima me desde el p incipio y en cada momen o a la ealización de
es a esis doc o al, po mo i a al equipo in es igado a lo la go del
p oceso, po inculca en cada paso la búsqueda de la igu osidad, po
es a siemp e disponible y po se un ejemplo a segui .
Al doc o Manolo Pe ei o Fe ei ós, mi di ec o y u o , po su
ines imable ayuda pa a pode log a los obje i os de es a esis, po
inculca me desde mis inicios en el campo de la De ma ología el
espí i u de la Escuela de San iago y po guia me siemp e en la buena
di ección.
A odos los miemb os del equipo in es igado de es a esis, po
su abajo, su dedicación y igu osidad.
A LEO Pha ma po habe pa ocinado el es udio es adís ico
ealizado po CLEVER Ins umen s S.L., con mención especial a
Pa icia Ma in po su p o unda implicación en el p oyec o.
A mi amilia, mi pila undamen al.

1
RESUMEN
19
1. RESUMEN
INTRODUCCIÓN
La queili is ac ínica (QA) es una pa ología que a ec a
p incipalmen e al be mellón del labio in e io dando luga a
al e aciones clínicas y pa ológicas. La QA se conside a
mayo i a iamen e una o ma supe icial de ca cinoma espinocelula
(CE) y el p incipal ac o de iesgo en su desa ollo es la exposición
sola c ónica (1).
QA es la denominación más comúnmen e u ilizada pa a
desc ibi es a en idad (2,3). El é mino “QA” ha sido conside ado
inap opiado po algunos au o es po dos mo i os. En p ime luga , la
palab a “queili is” implica un p oceso in lama o io que no es el
hecho p edominan e en la QA. Además, la palab a “ac ínica” de i a
del g iego ak in que signi ica ayo, pe o la QA se ha asociado an
solo con la adiación sola y no con o o ipo de adiación. En
segundo luga , la QA ha sido p obablemen e u ilizada po algunos
de ma ólogos pa a e e i se a o os cambios o iginados po la
adiación ul a iole a sob e el labio como, po ejemplo, la elas osis
sola , la a o ia sola o las elangiec asias. A pesa de su
impe ección, QA es el é mino más ecuen emen e u ilizado en la
li e a u a cien í ica y po eso se ha elegido pa a es a esis doc o al,
ya que el uso de nomencla u a uni o me es necesa io pa a man ene
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
20
una comunicación óp ima en e clínicos, ci ujanos y pa ólogos en
odo el mundo (2).
En el año 2005, la O ganización Mundial de la Salud (OMS)
acuñó el é mino po en ially o al malignan diso de s pa a engloba
lesiones o ales con p edisposición a una posible ans o mación
maligna (4-6) y la QA es aba incluida en e ellas.
La QA es conside ada po muchos au o es un CE supe icial del
labio, del mismo modo que sucede con las que a osis ac ínicas en la
piel (1,3,7-10). Aunque ha habido mucha especulación a es e espec o,
la asa de p og esión de QA a CE in asi o se desconoce, debido a la
ausencia de es udios p ospec i os bien diseñados, con seguimien o a
la go plazo y con con i mación his ológica sis emá ica. La semi-
mucosa labial es además un á ea de al o iesgo de localización de los
CE in asi os po su po encial me as á ico (8,11,12) y, po lo an o, es
undamen al p o undiza en la epidemiología de la QA, conside ada
una o ma supe icial de CE que puede e en ualmen e p og esa a un
CE in asi o.
El núme o de publicaciones e e en es a la epidemiología de la
QA es ealmen e escaso (13-27). Los da os elacionados con la
p e alencia de la QA es án basados en es udios me odológicamen e
he e ogéneos, la mayo ía de ellos lle ados a cabo en poblaciones
especí icas de Sudamé ica y ninguno de ellos es un es udio
mul icén ico. La compa ación de los esul ados de los mismos es
di ícil debido a a ias azones, en e ellas la ausencia de una
de inición única de QA, la posible inclusión de o as pa ologías
in lama o ias o neoplásicas dis in as a la QA, las di e en es edades y
1. Resumen
21
sexos de los suje os incluidos o el análisis no homogéneo de posibles
ac o es de iesgo como el o o ipo de Fi zpa ick, la exposición sola
p e ia o el consumo de alcohol o abaco. La inges a enólica y el hábi o
abáquico se han elacionado con el cánce de la ca idad o al (28-30)
y ambién con el cánce de labio, especialmen e en aquellos pacien es
acos umb ados a deja el ciga illo sob e el labio (31). La in luencia
del abaco en el desa ollo de QA es con o e ida, pe o has a la echa
no se ha es ablecido una elación causa-e ec o (3), aunque pa ece
e iden e que la exposición cons an e al calo gene ado po la
combus ión de los ciga illos puede ag a a el aspec o de la
en e medad en suje os expues os c ónicamen e a la adiación sola
(3,14,21,32). Po odo lo expues o, la p e alencia publicada de QA en
los dis in os es udios iene un ango amplio que aba ca desde un 0,9%
(15) has a un 43,24% (16).
Tal como se mencionó p e iamen e, a pesa de que la
adiación sola es el p incipal ac o de iesgo de la QA, exis e poca
e idencia ace ca del uso de o op o ección especí ica di igida a la
egión labial. La aplicación de o op o ección labial de o ma
adecuada es la p ime a y p incipal medida pa a p e eni el
desa ollo de QA (23,33-37); a pesa de es o, se ha p es ado poca
a ención a los hábi os de o op o ección di igidos especí icamen e a
los labios (33,38,39) y exis en muy pocos es udios que hayan
in es igado es a cues ión (40-43).
Las mani es aciones clínicas asociadas a la QA son la p esencia
de sequedad labial, ac o ugoso y descamación, y en ocasiones
pueden apa ece pliegues ma cados, isu as o e osiones (8,44). De

MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
22
Oli ei a Ribei o e al. p opusie on los siguien es signos clínicos pa a
es ablece el diagnós ico de QA (24):
1. Descamación: p esencia de escamas
2. Fisu as e icales: líneas que se ex ienden a la de mis
subyacen e
3. A o ia: dep esión del labio como esul ado del
adelgazamien o de la de mis o epide mis
4. E i ema: en ojecimien o del labio causado po asodila ación
5. Manchas: cambio de colo de la mucosa no mal sin
ele ación o dep esión alguna
6. Aspec o mo eado: p esencia simul ánea de pa ches
e i ema osos y blanquecinos
7. Placa: lesión sólida, ele ada de supe icie plana > 1 cm de
diáme o
8. Ulce ación: dis upción del epi elio con exposición del ejido
conec i o subyacen e
9. Dema cación bo osa en e el bo de de la semi-mucosa labial
y la piel de la ca a
La palpación es un componen e impo an e de la explo ación
clínica y la QA se ha asociado con un ac o simila a un papel de lija
ino (2). La p esencia de in il ación, e osión man enida en el iempo,
1. Resumen
23
ulce ación, sang ado, a o ia y la ausencia de un lími e p eciso de la
semi-mucosa pueden se indicado es de p og esión a CE
(1,9,32,36,37).
La QA no malmen e se desc ibe como un cuad o asin omá ico,
pe o algunos es udios han desc i o sín omas asociados; el 16,47% de
pacien es con QA expe imen a on dolo en un es udio (20) y el
34,48% (44) y 24,7% (37) de pacien es con QA en o os dos es udios
e i ie on a do y pico , espec i amen e.
La e idencia con i ma que el aspec o clínico de la QA iene una
escasa co elación con el g ado de displasia celula ; aunque la
p ecisión diagnós ica puede inc emen a se con las nue as écnicas de
imagen (como la de ma oscopia o la mic oscopía con ocal), sigue
siendo necesa io un seguimien o ce cano de es os pacien es y se debe
ealiza una biopsia de las lesiones sospechosas pa a pode desca a
un CE in asi o, que es el diagnós ico di e encial más impo an e de la
QA (2,8,32,36,37,44,45).
Galicia es una comunidad au ónoma localizada en el no oes e de
España. Su población o al en el año 2016 ue 2.718.525 habi an es
(Ins i u o Gallego de Es adís ica, h p:www.ige.eu), cons i uyendo la
5ª egión más poblada de España.
Un p oblema ealmen e impo an e al que se en en a la
comunidad au ónoma gallega es el p og esi o inc emen o e a io de la
población. Suje os con una edad supe io a los 65 años cons i uye on
el 24,31% de la población o al en el año 2016, el 24,56% en el año
2017 y el 24,89% en el año 2018. El c ecimien o ege a i o de la
población gallega en esos años ue -12.695, -13.517 y -15.833,
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
24
espec i amen e (Ins i u o Gallego de Es adís ica, h p:www.ige.eu).
El en ejecimien o de la población es un mo i o de p eocupación en
odos los países indus ializados y, den o de Eu opa, Galicia es una
de las egiones con la mayo asa p oyec ada de dependencia po edad
a anzada en el año 2050 (46).
JUSTIFICACIÓN DEL ESTUDIO
La epidemiología de la QA ha sido escasamen e analizada en el
pasado. La mayo pa e de los es udios publicados se han ealizado en
poblaciones especí icas de Sudamé ica, mayo i a iamen e en B asil,
pe o no se dispone de es udios epidemiológicos mul icén icos y con
un diseño p ospec i o.
La exposición sola es el ac o de iesgo más impo an e pa a el
desa ollo de QA. Sin emba go, exis en muy pocos es udios que hayan
analizado los bene icios de una o op o ección labial especí ica, en
compa ación con las nume osas publicaciones ela i as a la
o op o ección de la piel. La escasa e idencia disponible mues a que
la población gene al no suele u iliza u ina iamen e un o op o ec o
di igido a la egión labial.
Las mani es aciones clínicas de la QA han sido desc i as en
a ios es udios, pe o ninguno de ellos ha hecho e e encia a los
ac o es de iesgo especí icos elacionados con cada una de las o mas
clínicas de QA. Además, ma cado es de daño ac ínico c ónico como
las que a osis ac ínicas o los len igos sola es y sus posibles
co elaciones no han sido analizadas en los pacien es con QA.
1. Resumen
25
Con el in de da espues a a odo lo expues o, se diseñó un
es udio mul icén ico ans e sal en un país con p edominio de
población caucásica, pa a e alua la p e alencia de QA, analiza sus
ac o es de iesgo y mani es aciones clínicas e in es iga el uso de
o op o ección especí ica en los labios.
OBJETIVOS
El obje i o p incipal ue de e mina la p e alencia de QA en la
comunidad au ónoma de Galicia, España en la población con edad
igual o supe io a 45 años.
Los obje i os secunda ios ue on: (1) desc ibi los ac o es de
iesgo de QA en la población del es udio, (2) es ablece el pe il
clínico y epidemiológico de los pacien es con QA, (3) in es iga los
hábi os de los pacien es elacionados con la o op o ección labial y su
asociación con la exposición sola , (4) desc ibi las di e en es
mani es aciones clínicas de la QA y sus posibles ac o es de iesgo y
(5) e alua los ma cado es de daño ac ínico y sus ac o es de iesgo en
los pacien es con QA.
MATERIAL Y MÉTODOS
Se diseñó un es udio desc ip i o, ans e sal, mul icén ico en la
comunidad au ónoma de Galicia, localizada en el no oes e de España.
Ocho hospi ales pa icipa on en el es udio y los da os de los pacien es
ue on ecopilados p ospec i amen e desde el 12 de Ene o del año
2016 has a el 31 de Ene o del año 2017.
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
32
7. Se deben p omo e medidas educa i as que insis an en la
impo ancia de la o op o ección labial, especialmen e en
poblaciones de al o iesgo.
8. El aspec o mo eado del labio ue la única mani es ación
clínica asociada a una his o ia p e ia de CCNM.
9. O os signos de daño ac ínico c ónico, como que a osis
ac ínicas y/o len igos sola es, ue on p e alen es en los
pacien es con QA.
10. Los pacien es con QA con edad igual o supe io a 65 años y
con o o ipo de Fi zpa ick I y II u ie on un mayo iesgo
de desa ollo de len igos sola es.
11. Los pacien es con QA con edad igual o supe io a 65 años,
con o o ipo de Fi zpa ick I y II e his o ia de CCNM
u ie on un mayo iesgo de desa ollo de que a osis
ac ínicas.
12. La en e medad labial ue el mo i o de consul a
de ma ológica en muy pocos pacien es con QA, lo cual
indica una ausencia de conocimien o de la pa ología en e la
población.
13. La explo ación labial minuciosa debe ía se obliga o ia en
odos los pacien es con daño ac ínico c ónico.

2
RESUMO
35
2. RESUMO
INTRODUCIÓN
A queili is ac ínica (QA) é unha pa oloxía que a ec a
p incipalmen e ao be mellón do beizo in e io dando luga a al e acións
clínicas e pa olóxicas. A QA considé ase maio i a iamen e unha o ma
supe icial de ca cinoma espinocelula (CE) e o p incipal ac o de isco
no seu desen ol emen o é a exposición sola c ónica (1).
QA é a denominación máis comunmen e u ilizada pa a desc ibi
es a en idade (2,3). O e mo “QA” oi conside ado inap opiado po
algúns au o es po dous mo i os. En p imei o luga , a palab a
“queili is” implica un p oceso in lama o io que non é o ei o
p edominan e na QA. Ademais, a palab a “ac ínica” de i a do g ego
ak in que signi ica aio, pe o a QA asociouse an só coa adiación
sola e non con ou o ipo de adiación. En segundo luga , a QA oi
p obablemen e u ilizada po algúns de ma ólogos pa a e e i se a
ou os cambios o ixinados pola adiación ul a iole a sob e o beizo
como, po exemplo, a elas osis sola , a a o ia sola ou as
elangiec asias. A pesa da súa impe ección, QA é o e mo máis
ecuen emen e u ilizado na li e a u a cien í ica e po iso se elixiu pa a
es a ese dou o al, xa que é necesa io o uso de nomencla u a uni o me
pa a man e unha comunicación óp ima en e clínicos, ci u xiáns e
pa ólogos en odo o mundo (2).
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
36
No ano 2005, a O ganización Mundial da Saúde (OMS) acuñou
o e mo po en ially o al malignan diso de s pa a engloba lesións
o ais con p edisposición a unha posible ans o mación maligna (4-6)
e a QA es aba incluída en e elas.
A QA é conside ada po moi os au o es un CE supe icial do
beizo, do mesmo xei o que sucede coas que a oses ac ínicas na pel
(1,3,7-10). Aínda que houbo moi a especulación a es e espec o, a axa
de p og esión de QA a CE in asi o descoñécese, debido á ausencia de
es udos p ospec i os ben deseñados, con seguimen o a longo p azo e
con con i mación his olóxica sis emá ica. A semi-mucosa labial é
ademais unha á ea de al o isco de localización dos CE in asi os polo
seu po encial me as á ico (8,11,12) e, po an o, é undamen al
p o unda na epidemioloxía da QA, conside ada unha o ma
supe icial de CE que pode e en ualmen e p og esa a un CE in asi o.
O núme o de publicacións e e en es á epidemioloxía da QA é
ealmen e escaso (13-27). Os da os elacionados coa p e alencia da
QA es án baseados en es udos me odológicamen e he e oxéneos, a
maio ía deles le ados a cabo en poboacións especí icas de Sudamé ica
e ningún deles é un es udo mul icén ico. A compa ación dos
esul ados dos mesmos é di ícil debido a a ias azóns, en e elas a
ausencia dunha de inición única de QA, a posible inclusión dou as
pa oloxías in lama o ias ou neoplásicas dis in as á QA, as di e en es
idades e sexos dos suxei os incluídos ou a análise non homoxénea de
posibles ac o es de isco como o o o ipo de Fi zpa ick, a exposición
sola p e ia ou o consumo de alcol ou abaco. A inxes a enólica e o
hábi o abáquico elacioná onse co canc o da ca idade o al (28-30) e
amén co canc o de labio, especialmen e naqueles pacien es a ei os a
2. Resumo
37
deixa o ciga o sob e o beizo (31). A in luencia do abaco no
desen ol emen o da QA é con o e ida, pe o a a a da a non se
es ableceu unha elación causa-e ec o (3), aínda que pa ece e iden e
que a exposición cons an e á calo xe ada pola combus ión dos
ciga os pode ag a a o aspec o da en e midade en suxei os expos os
c ónicamen e á adiación sola (3,14,21,32). Po odo o an e io , a
p e alencia publicada de QA nos dis in os es udos en un ango amplo
que aba ca desde un 0,9% (15) a a un 43,24% (16).
Tal como se mencionou p e iamen e, a pesa de que a adiación
sola é o p incipal ac o de isco da QA, exis e pouca e idencia en
elación ao uso de o op o ección especí ica di ixida á exión labial. A
aplicación de o op o ección labial de o ma adecuada é a p imei a e
p incipal medida pa a p e i o desen ol emen o da QA (23,33-37); a
pesa dis o, p es ouse pouca a ención aos hábi os de o op o ección
di ixidos especi icamen e aos beizos (33,38,39) e exis en moi poucos
es udos nos que in es iga a es a cues ión (40-43).
As mani es acións clínicas asociadas á QA son a p esenza de
secu a labial, ac o ugoso e descamación, e en ocasións poden
apa ece pliegues ma cados, isu as ou e osións (8,44). De Oli ei a
Ribei o e al. p opuxe on os seguin es signos clínicos pa a es ablece
o diagnós ico de QA (24):
1. Descamación: p esenza de escamas
2. Fisu as e icais: liñas que se es enden á de mis subxacen e
3. A o ia: dep esión do beizo como esul ado do adelgazamen o
da de mis ou epide mis

MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
38
4. E i ema: co e mello do beizo causado po asodila ación
5. Manchas: cambio de co da mucosa no mal sen ele ación ou
dep esión algunha
6. Aspec o mo eado: p esenza simul ánea de pa ches e i ema osos
e esb ancuxados
7. Placa: lesión sólida, ele ada de supe icie plana > 1 cm de
diáme o
8. Ulce ación: dis upción do epi elio con exposición do ecido
conec i o subxacen e
9. Dema cación bo osa en e o bo do da semi- mucosa labial e
a pel da ca a
A palpación é un compoñen e impo an e da explo ación clínica
e a QA asociouse cun ac o simila a un papel de lixa ino (2). A
p esenza de in il ación, e osión man ida no empo, ulce ación,
sang ado, a o ia e a ausencia dun lími e p eciso da semi-mucosa
poden se indicado es de p og esión a CE (1,9,32,36,37).
A QA no malmen e desc íbese como un cad o asin omá ico,
pe o algúns es udos desc ibi on sín omas asociados; o 16,47% de
pacien es con QA expe imen a on do nun es udo (20) e o 34,48%
(44) e 24,7% (37) de pacien es con QA nou os dous es udos e e i on
a do e p oído, espec i amen e.
A e idencia con i ma que o aspec o clínico da QA en unha
escasa co elación co g ao de displasia celula ; aínda que a p ecisión
2. Resumo
39
diagnós ica pode inc emen a se coas no as écnicas de imaxe (como a
de ma oscopia ou a mic oscopía con ocal), segue sendo necesa io un
seguimen o p óximo des es pacien es e débese ealiza unha biopsia
das lesións sospei osas pa a pode desca a un CE in asi o, que é o
diagnós ico di e encial máis impo an e da QA (2,8,32,36,37,44,45).
Galicia é unha comunidade au ónoma localizada no no oes e de
España. A súa poboación o al no ano 2016 oi 2.718.525 habi an es
(Ins i u o Galego de Es a ís ica, h p:www.ige.eu), cons i uíndo a 5ª
exión máis poboada de España.
Un p oblema ealmen e impo an e ao que se en on a a
comunidade au ónoma galega é o p og esi o inc emen o e a io da
poboación. Suxei os cunha idade supe io aos 65 anos cons i uí on o
24,31% da poboación o al no ano 2016, o 24,56% no ano 2017 e o
24,89% no ano 2018. O c ecemen o exe a i o da poboación galega
neses anos oi -12.695, -13.517 e -15.833, espec i amen e (Ins i u o
Galego de Es a ís ica, h p:www.ige.eu). O en ellecemen o da poboación
é un mo i o de p eocupación en ódolos países indus ializados e, den o
de Eu opa, Galicia é unha das exións coa maio axa p oxec ada de
dependencia po idade a anzada no ano 2050 (46).
XUSTIFICACIÓN DO ESTUDO
A epidemioloxía da QA oi escasamen e analizada no pasado. A
maio pa e dos es udos publicados ealizá onse en poboacións
especí icas de Sudamé ica, maio i a iamen e en B asil, pe o non se
dispón de es udos epidemiolóxicos mul icén icos e cun deseño
p ospec i o.
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
40
A exposición sola é o ac o de isco máis impo an e pa a o
desen ol emen o de QA. Con odo, exis en moi poucos es udos en que
analiza an os bene icios dunha o op o ección labial especí ica, en
compa ación coas nume osas publicacións ela i as á o op o ección da
pel. A escasa e idencia dispoñible mos a que a poboación xe al non
adoi a u iliza u ina iamen e un o op o ec o di ixido á exión labial.
As mani es acións clínicas da QA o on desc i as en a ios
es udos, pe o ningún deles ixo e e encia aos ac o es de isco
especí icos elacionados con cada unha das o mas clínicas de QA.
Ademais, ma cado es de dano ac ínico c ónico como as que a oses
ac ínicas ou os len igos sola es e as súas posibles co elacións non
o on analizadas nos pacien es con QA.
Co in de da espos a a odo o expos o, deseñouse un es udo
mul icén ico ans e sal nun país con p edominio de poboación
caucásica, pa a a alia a p e alencia de QA, analiza os seus ac o es
de isco e mani es acións clínicas e in es iga o uso de o op o ección
especí ica nos beizos.
OBXECTIVOS
O obxec i o p incipal oi de e mina a p e alencia de QA na
comunidade au ónoma de Galicia, España, na poboación con idade
igual ou supe io a 45 anos.
Os obxec i os secunda ios o on: (1) desc ibi os ac o es de
isco de QA na poboación do es udo, (2) es ablece o pe il clínico e
epidemiolóxico dos pacien es con QA, (3) in es iga os hábi os dos
2. Resumo
41
pacien es elacionados coa o op o ección labial e a súa asociación coa
exposición sola , (4) desc ibi as di e en es mani es acións clínicas da
QA e os seus posibles ac o es de isco e (5) a alia os ma cado es de
dano ac ínico e os seus ac o es de isco nos pacien es con QA.
MATERIAL E MÉTODOS
Deseñouse un es udo desc i i o, ans e sal, mul icén ico na
comunidade au ónoma de Galicia, localizada no no oes e de España.
Oi o hospi ais pa icipa on no es udo e os da os dos pacien es o on
ecompilados p ospec i amen e desde o 12 de Xanei o do ano 2016
a a o 31 de Xanei o do ano 2017. Os pacien es  45 anos ca alogados
como “P imei a Visi a” que acudi on á consul a xe al de
De ma oloxía de cada un dos de ma ólogos in es igado es o on
consecu i amen e ec u ados unha ez á semana du an e o pe íodo do
es udo. Aqueles pacien es que non puide on en ende ou con es a as
cues ións ela i as á súa his o ia clínica o on excluídos.
Os da os do es udo o on ecompilados polos de ma ólogos
usando un o mula io xe al (Fo mula io de Selección) e as ealiza a
explo ación clínica pe inen e (a ollo espido ou con lupa), os da os dos
pacien es que o on diagnos icados de QA o on ecollidos nun
o mula io adicional de allado (Fo mula io de QA). Realizouse unha
análise desc i i a de odas as a iables ecompiladas no es udo.
O p o ocolo do es udo oi ap obado polo Comi é de É ica de
Pon e ed a-Vigo-Ou ense, España (núme o de p o ocolo 2015/582).
Todos os pacien es asina on un consen imen o in o mado an es de
pa icipa no es udo.
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
48
11. Os pacien es con QA con idade igual ou supe io a 65 anos,
con o o ipo de Fi zpa ick I e II e his o ia de CCNM i e on
un maio isco de desen ol emen o de que a oses ac ínicas.
12. A en e midade labial oi o mo i o de consul a de ma olóxica
en moi poucos pacien es con QA, o cal indica unha ausencia
de coñecemen o da pa oloxía en e a poboación.
13. A explo ación minuciosa dos beizos debe ía se ob iga o ia
en ódolos pacien es con dano ac ínico c ónico.

3
ABSTRACT
51
3. ABSTRACT
INTRODUCTION
Ac inic cheili is (AC) is an abno mal condi ion o he lowe lip
and is conside ed a supe icial o m o squamous cell ca cinoma
(SCC). Ch onic sun exposu e is he main isk ac o o he
de elopmen o AC.
E idence shows ha he clinical appea ance o AC co ela es
poo ly wi h he deg ee o cellula dysplasia; his means ha e en
when accu acy o diagnosis can be inc eased wi h new imaging
echniques (such as de moscopy and con ocal mic oscopy), i is
necessa y o biopsy suspicious lesions o ule ou in asi e SCC, he
mos impo an di e en ial diagnosis o AC.
The ac ual a e o p og ession o AC o in asi e SCC has no
been es ablished, bu because SCC on he lip is conside ed a high- isk
loca ion, analysing he isk ac o s o AC is impe a i e o p e en ing
in asi e SCC. As s a ed abo e, e en hough sola adia ion is he
main isk ac o o AC, he e is li le e idence ega ding speci ic lip
pho op o ec ion.
The p e alence o AC in Eu ope is unknown o da e. Some
epidemiological s udies on AC ha e been conduc ed in speci ic
popula ions p ima ily in B azil, Sou h Ame ica, bu compa ing hei
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
52
esul s is di icul owing o hei he e ogeneous design and he absence
o a uni o m de ini ion o AC. Speci ic lip pho op o ec ion has been
poo ly analysed in he pas . The clinical p esen a ion o AC has been
desc ibed in a ious s udies, bu he possible associa ion be ween i s
clinical mani es a ions and isk ac o s has no been epo ed o da e.
Fu he , ac inic damage ma ke s in AC pa ien s ha e no been analysed.
To add ess his knowledge gap, we designed a c oss-sec ional
mul i-cen e s udy in a Wes e n coun y wi h a p edominan ly
Caucasian popula ion o assess he p e alence o AC, analyse i s isk
ac o s and clinical mani es a ions, and in es iga e he use o speci ic
lip pho op o ec ion.
OBJECTIVES
We p ima ily aimed o de e mine he p e alence o AC in he
Galicia egion o Spain.
Ou seconda y objec i es we e o: (1) desc ibe he isk ac o s o
AC in ou s udy popula ion, (2) es ablish he clinical and
epidemiological p o ile o AC pa ien s, (3) in es iga e pa ien habi s
ega ding lip pho op o ec ion and hei associa ion wi h sun exposu e,
(4) desc ibe he di e en clinical mani es a ions o AC and hei
possible isk ac o s and (5) assess he ma ke s o ac inic damage in
ou AC pa ien s along wi h hei isk ac o s.
3. Abs ac
53
MATERIALS AND METHODS
A c oss-sec ional mul i-cen e s udy was conduc ed in he
Galicia egion o no h-wes e n Spain. The de ma ology depa men s
o 8 ins i u es pa icipa ed in he s udy and pa ien da a we e collec ed
p ospec i ely om 12 h Janua y 2016 o 31s Janua y 2017.
“Fi s - isi ” pa ien s aged ≥45 yea s who isi ed he gene al
de ma ology ou pa ien clinics we e consecu i ely ec ui ed once a
week du ing he s udy pe iod. Pa ien s who we e no able o
unde s and o answe ques ions ega ding hei clinical his o y we e
excluded.
Da a we e collec ed by he de ma ologis s using a gene al o m
(Sc eening Fo m) and a e pe o ming clinical examina ions (naked
eye and/o magni ying glasses), da a om pa ien s diagnosed wi h AC
we e collec ed in an addi ional de ailed ques ionnai e (AC Fo m). A
desc ip i e analysis was pe o med o all he collec ed a iables.
The s udy p o ocol was app o ed by he Resea ch E hics
Commi ee o Pon e ed a-Vigo-Ou ense, Spain (p o ocol numbe
2015/582). All pa ien s p o ided in o med consen be o e being
en olled in he s udy.
All s a is ical analyses we e pe o med using he SPSS 22.0
s a is ical so wa e o Windows.

MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
54
RESULTS
We en olled 1,250 pa ien s in he s udy, 11 o whom declined o
pa icipa e o sign he consen o m; he e o e, 1,239 pa ien s
comple ed he Sc eening Fo m. O hese, 410 pa ien s had AC and we
ob ained comple e da a o 408 pa ien s.
The p e alence o AC in he Galician popula ion aged 45 yea s
and olde was 31.3%, almos one- hi d o he popula ion o he s udy.
The signi ican and independen isk ac o s o AC a e ou
mul i a ia e analysis we e: age o ≥60 yea s, Fi zpa ick skin
pho o ype II, ou doo occupa ion o >25 yea s and his o y o non-
melanoma skin cance (NMSC).
Only 9.3% o he AC pa ien s used lip pho op o ec ion balms. A
majo i y o hem (62.1%) had used only one s ick in he p e ious yea .
We obse ed a s a is ically signi ican co ela ion be ween he use o
lip sunsc een and Fi zpa ick’s pho o ypes I and II (p = 0.039). The
o he a iables we analysed (sex, age, wo king ou doo s o > 25
yea s, and a his o y o NMSC) did no show any signi ican
associa ion wi h lip sun p o ec ion.
We desc ibed he di e en clinical mani es a ions o AC and
hei associa ed isk ac o s. No ably, mo led lip appea ance was
signi ican ly associa ed wi h a his o y o NMSC and his co ela ion
has no been epo ed in he li e a u e p e iously.
We de ec ed ma ke s o ch onic sun exposu e, such as ac inic
ke a osis (AK) and/o len igines, in 73.5% o pa ien s wi h AC. Bo h
Fi zpa ick skin ypes I and II and age o >65 yea s co ela ed wi h
3. Abs ac
55
AK and len igines in AC pa ien s, whe eas a his o y o NMSC was
ela ed only o AK. This con i ms he known co ela ion be ween
NMSC, especially SCC, and AK.
CONCLUSIONS
1. AC is a p e alen condi ion in he Galician popula ion
among indi iduals aged 45 yea s and olde .
2. Pa ien s a ec ed by AC in his popula ion had an a e age
age o e 70 yea s and women we e p e ailing.
3. Subjec s who we e aged 60 yea s and olde , had Fi zpa ick
skin pho o ype II, had wo ked ou doo s o >25 yea s and
had a his o y o NMSC we e a a highe isk o de eloping
AC.
4. In subjec s aged 60 yea s and olde he isk o de eloping
AC inc eased g ea ly wi h age.
5. The majo i y o AC pa ien s did no p ac ice lip
pho op o ec ion and e en when hey did, i was insu icien .
6. Only AC pa ien s wi h Fi zpa ick’s skin ypes I and II
ended o use lip sun p o ec ion.
7. P omo ing educa ional and p e en i e measu es o add ess
he impo ance o lip p o ec ion among he public will be
bene icial, especially in high- isk popula ions.
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
56
8. Mo led appea ance was he only clinical mani es a ion o
AC ha was signi ican ly associa ed wi h a his o y o
NMSC.
9. O he signs o ac inic damage, such as AK and/o
len igines, we e p e alen among AC pa ien s.
10. AC pa ien s aged 65 yea s and olde and wi h Fi zpa ick
skin pho o ypes I and II we e a a highe isk o de eloping
len igines.
11. AC pa ien s aged 65 yea s and olde wi h Fi zpa ick skin
pho o ypes I and II and a his o y o NMSC we e a a highe
isk o su e ing om AK.
12. Ve y ew subjec s wi h AC sough de ma ological ad ice
ega ding hei lips, indica ing a lack o conce n ega ding
AC in he popula ion.
13. Ca e ul lip examina ion should be made manda o y o all
pa ien s wi h ch onic ac inic damage.
4
INTRODUCTION
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
64
The published p e alence o AC anges om 0.9% (15) o
43.24% (16). This wide ange is p obably because o he abo e-
men ioned non-uni o m, he e ogeneous de ini ion o AC, he absence
o c oss-sec ional mul i-cen e s udies and he di e ences among he
analysed popula ions.
Two s udies epo ed a s a is ically signi ican co ela ion
be ween AC and he age o  50 yea s (21,24) while ano he s udy
ound ha AC co ela ed signi ican ly wi h indi iduals aged 37 yea s
(23). A s udy on B azilian suga -cane wo ke s ound no signi ican
di e ences among h ee de ined age g oups (<35 yea s, 35–45 yea s,
and >45 yea s) (22). The emaining s udies did no in es iga e a
possible co ela ion be ween age and AC p e alence.
Among he s udies ha conside ed bo h sexes o analysis, ou
ound a signi ican co ela ion be ween AC and male subjec s
(20,21,23,25).
All s udies ha in es iga ed skin colou ound a signi ican
co ela ion be ween ai /ligh /whi e skin and highe AC p e alence
(20-25). Only one o hese s udies used Fi zpa ick’s skin- ype
classi ica ion (17), showing ha all he pa ien s wi h AC had a ype II
o he men ioned classi ica ion.
P e ious sola exposu e was no analysed in all he s udies,
despi e i being he main isk ac o o AC. In hose ha did
in es iga e i , he analyses we e no uni o m; some in es iga o s ound
a co ela ion wi h yea s o cumula ed exposu e (20,24), some wi h
daily exposu e (21,24), and o he s wi h “high” (16) o “g ea ” (25)
exposu e.

4. In oduc ion
65
In gene al, obacco consump ion and alcohol in ake a e ela ed
o o al cance (28-30) and lip cance , especially in pa ien s who a e
habi ua ed o lea ing he ciga e e on hei lips while smoking (31).
The in luence o smoking on he de elopmen o AC is con o e sial,
bu a causa i e ela ionship be ween hem has no been es ablished
(3), e en hough i is e iden ha cons an exposu e o he hea
gene a ed by smoke combus ion may agg a a e he disease in
indi iduals who a e also exposed o sola adia ion (3,21,24,32). A
ew s udies ha in es iga ed he ela ionship be ween obacco
consump ion and AC ound no signi ican co ela ion be ween hem
(16,20-22), excep Campisi & Ma gio a (14), who epo ed in 5
pa ien s wi h AC a signi ican associa ion wi h bo h obacco smoking
and alcohol d inking, bu no sepa a ely.
Alcohol consump ion was co ela ed wi h AC in one s udy (22)
simila o he a o emen ioned s udy by Campisi & Ma gio a (14), bu
he daily/weekly in ake was no speci ied. Th ee s udies ound no
associa ion be ween alcohol and AC (16,23,25). This co ela ion was
no analysed in he emaining s udies (13,15,17-21,24,26,27).
4.4 AC, SOLAR EXPOSURE AND PHOTOPROTECTION
The ana omical up igh posi ion o he lowe lip makes i
suscep ible o a la ge amoun o UV adia ion, which is why AC
equen ly de elops on he lowe e million o he lip.
Adequa e pho op o ec ion is ecommended as he i s and mos
impo an measu e o p e en AC (23,33-37); howe e , li le a en ion
has been paid o sun p o ec ion habi s speci ically o he lips
(33,38,39) wi h e y ew s udies in es iga ing his issue.
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
66
The ole o lip pho op o ec ion in dec easing he isk o lip
cance was e ealed in a case-con ol s udy on Cali o nian women,
which showed ha he isk o lip cance doubled in women who
applied lip sun p o ec ion in equen ly (no mo e han once a day) (40).
In a su ey o 299 beachgoe s in Texas on skin and lip
pho op o ec ion, subjec s wi h Fi zpa ick’s pho o ypes I o III we e
mo e likely o use sunsc een o skin p o ec ion han subjec s wi h
ypes IV o VI, howe e , he use o speci ic lip p o ec ion was no
highe in pho o ypes I o III. This s udy also obse ed ha lip
sunsc een was used signi ican ly mo e by women han men (41).
De Souza Lucena e al. s udied 362 beach wo ke s in no h-
eas e n B azil and ound ha wo king ou doo s was he only ac o
ha was associa ed wi h he use o any ype o pho op o ec ion (bo h
skin and lip-speci ic). The p opo ion o wo ke s who used a lip
sunsc een was only 14% (42).
Ano he s udy in es iga ed compliance wi h sunsc een ad ice in
4837 adul skie s and snowboa de s in high-ele a ion skiing a eas
(43). Comple e compliance wi h pho op o ec ion measu es was less
o e all (4.4% o he esponde s), bu i was highe among hose who
also used a sunsc een lip balm, e lec ing ha a small g oup o people
we e awa e o he comple e p o ocol ha included bo h skin and lip
p o ec ion.
Al hough sola exposu e is es ablished as he main isk ac o
o AC (and subsequen ly, SCC) he limi ed numbe o p e ious
s udies led us o conclude ha lip pho op o ec ion has no been as
widely s udied as skin p o ec ion has; howe e , e en his sca ce
4. In oduc ion
67
e idence shows ha speci ic lip pho op o ec ion is ca ied ou as a
habi only by a mino i y o he s udied popula ions.
4.5 CLINICAL MANIFESTATIONS OF AC
AC causes d y, ough and scaly lips ha may some imes ha e
ma ked olds, issu es o e osions (8,44). Ea ly signs o AC, such as
d yness o desquama ion, a e also cha ac e is ic o no mal ageing o
he skin and a e o en o e looked by pa ien s (44).
De Oli ei a Ribei o p oposed he ollowing signs o diagnose
AC (24):
1. Scaling: he p esence o lakes o pla es caused by he
desquama ion o he s a um co neum
2. Ve ical issu es: linea clea ages ex ending in o he de mis
3. A ophy: dep ession o he lip esul ing om hinning o he
de mis o epide mis
4. E y hema: eddening o he lip caused by asodila a ion
5. Spo ing: change o colou o he no mal mucosa wi hou any
ele a ion o dep ession
6. Mo led appea ance: he simul aneous p esence o
e y hema ous and whi e pa ches
7. Plaque: a solid, aised, la - opped lesion >1 cm in diame e
8. Ulce a ion: dis up ed epi helium wi h exposed unde lying
connec i e issue
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
68
9. Blu ed dema ca ion be ween he e milion bo de o he lip
and he skin o he ace.
AC has been desc ibed as a p edominan ly single lesion by some
au ho s (2,8), while o he s ha e epo ed i as a mul i ocal disease
(21,36).
As men ioned abo e, he lowe lip is by a he mos commonly
a ec ed a ea due o he di ec incidence o UV adia ion, and o he
same eason, he e million su ace is mo e a ec ed han he angula
a ea o he lips (8).
Da Sil a e al. p oposed a classi ica ion o AC based on he
se e i y o i s clinical mani es a ions (16): (1) mild/ini ial lesions:
d yness and desquama ion, (2) mode a e lesions: se e e d yness,
desquama ion, and p esence o issu es, and (3) se e e lesions: all he
abo e along wi h in il a ion, loss o delimi a ion be ween he
e million bo de and adjacen skin, ulce s and c us ing.
Palpa ion is an impo an componen o he diagnosis; a ine
sandpape -like eeling is usually associa ed wi h AC (2). In il a ion,
sus ained e osion o ulce a ion, bleeding, a ophy, and he absence o
a dis inc e million bo de can also indica e impending SCC
(1,9,32,36,37).
AC is usually desc ibed as an asymp oma ic condi ion, bu a ew
s udies ha e epo ed symp oms; 16.47% o AC pa ien s in one s udy
expe ienced pain (20), and 34.48% (44) and 24.7% o AC pa ien s
(37) in wo o he s udies epo ed bu ning and i ching, espec i ely.
4. In oduc ion
69
Clinically di e en ia ing AC om ea ly in asi e SCC is
di icul because he e is no co ela ion be ween he clinical indings
and he his opa hological g ade o dysplasia; he e o e, epea ed
biopsies and close ollow-ups a e highly ecommended
(2,8,32,36,37,44,45).
4.6 CHARACTERISTICS OF THE GALICIA REGION
Galicia is a egion loca ed in no hwes Spain. Geog aphically, i
is bo de ed by he A lan ic Ocean o he wes , he Can ab ian Sea o
he no h, he As u ias and Cas illa-Leon egions o he eas and
Po ugal o he sou h.
Galicia has a o al a ea o 29,574 km2 and he o al popula ion in
2016 was 2,718,525 (Galician S a is ics Ins i u e, h p://www.ige.eu),
making i he 5 h mos popula ed egion in Spain.
As o 2017, he economy o Galicia was dis ibu ed among
sec o s in e ms o g oss ma ke alue as e ia y sec o = 66.8%,
seconda y sec o = 27.4%, and p ima y sec o = 5.8% (Eu os a ,
2019). The ou ism, me allu gical and pa icula ly ashion sec o s a e
majo playe s in Galicia’s economy.
A majo demog aphic p oblem in Galicia is he p og essi ely
inc easing age o he popula ion. Indi iduals aged abo e 65 yea s
accoun ed o 24.31% o he o al popula ion in 2016, 24.56% in 2017
and 24.89% in 2018; he popula ion g ow h in hese yea s was -
12,695, -13,517, and -15,833, espec i ely (Galician S a is ics
Ins i u e, h p://www.ige.eu). Ageing is a majo public heal h conce n

MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
70
in indus ialized coun ies and ac oss Eu ope, Galicia is one o he
Eu opean egions wi h he highes p ojec ed old-age dependency a io
by 2050 (46).
5
RATIONALE OF
THE STUDY
73
5. RATIONALE OF THE STUDY
AC has been poo ly analysed as compa ed wi h i s widely
s udied skin coun e pa , AK. So a , speci ic popula ions in Sou h
Ame ica ha e been s udied, bu he e is a lack o well-designed, mul i-
cen e, p ospec i e s udies on he epidemiology o AC.
Sola exposu e is es ablished as he main isk ac o o he
de elopmen o AC; howe e , s udies in es iga ing he bene i s o
speci ic lip pho op o ec ion a e sca ce as compa ed wi h s udies on skin
p o ec ion. The ew published e idence shows ha he gene al
popula ion does no end o p ac ice lip p o ec ion agains UV adia ion.
The clinical mani es a ions o AC ha e been desc ibed in many
s udies; howe e , o da e, none o hem ha e explained speci ic isk
ac o s o di e en clinical o ms o AC. Ma ke s o ac inic damage,
such as AK o len igines and hei possible co ela ions, ha e no been
p e iously analysed in AC pa ien s.
AC is conside ed a supe icial o m o SCC and can e ol e in o
in asi e SCC. In ligh o his isk, we aimed o add o he p esen
li e a u e by designing a c oss-sec ional, mul i-cen e p e alence s udy
in a Wes e n coun y wi h a p edominan ly Caucasian popula ion o
analyse he isk ac o s, clinical mani es a ions, associa ed ma ke s o
ac inic damage and he use o speci ic lip pho op o ec ion in pa ien s
wi h AC.

81
7. MATERIALS, METHODS AND RESULTS
A de ailed desc ip ion o he ma e ials, me hods and esul s o
he esea ch ha e been published in scien i ic a icles in h ee
independen publica ions ha a e ci ed as ollows:
1. Rod íguez-Blanco I, Fló ez Á, Pa edes-Suá ez C, Rod íguez-
Lojo R, González-Vilas D, Ramí ez-San os A, Pa adela S,
Suá ez Conde I and Pe ei o-Fe ei ós M. Ac inic cheili is
p e alence and isk ac o s: A c oss-sec ional mul icen e
s udy in a popula ion aged 45 yea s and o e in no hwes
Spain. Ac a De ma o-Vene eologica 2018;98(10):970-4 (47).
Las impac ac o a ailable (2019): 4.016
Impac ac o in he yea o publica ion (2018): 3.531.
Rank posi ion 13/66, Q1.
2. Rod íguez-Blanco I, Fló ez Á, Pa edes-Suá ez C, Rod íguez-
Lojo R, González-Vilas D, Ramí ez-San os A, Pa adela S,
Suá ez Conde I and Pe ei o-Fe ei ós M. Use o lip
pho op o ec ion in pa ien s su e ing om ac inic cheili is.
Eu opean Jou nal o De ma ology 2019;29(4):383-6 (48).
Impac ac o in he yea o publica ion (2019): 2.782
Rank posi ion 23/68, Q2.
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
82
3. Rod íguez-Blanco I, Fló ez Á, Pa edes-Suá ez C, Rod íguez-
Lojo R, González-Vilas D, Ramí ez-San os A, Pa adela S,
Suá ez Conde I and Pe ei o-Fe ei ós M. Ac inic cheili is:
Analysis o clinical sub ypes, isk ac o s, and associa ed
signs o ac inic damage. Ac a De ma o-Vene eologica
2019;99(10):931-2 (49).
Impac ac o in he yea o publica ion (2019): 4.016.
Rank posi ion 7/68, Q1.
I decla e ha I con ibu ed o he design, analysis and
in e p e a ion o da a o he men ioned publica ions, I ha e
d a ed hem and e ised hem c i ically ensu ing ha he
accu acy and in eg i y o any pa o he wo k we e
app op ia ely in es iga ed in o de o achie e he inal
e sion o each o he published a icles.
8
DISCUSSION
85
8. DISCUSSION
C oss-sec ional s udies a e cha ac e ised by he collec ion o
ele an in o ma ion a a gi en poin in ime. They a e use ul in
assessing he p e alence o a disease and consequen ly, he bu den o
ha disease on a popula ion. C oss-sec ional s udies can be based on
whole-popula ion da a ob ained om na ional egis ies o on
ep esen a i e samples o a popula ion (50).
In he p esen s udy, a sample o he Galician popula ion was
selec ed by 8 de ma ology consul an s om 8 di e en hospi als.
Indi iduals wi h any skin p oblem who sough ad ice om a
de ma ologis we e selec ed o he s udy. Consecu i e pa ien s
a ending a gene al de ma ology ou pa ien clinic we e ec ui ed once
a week o app oxima ely one yea . Only “ i s - isi ” pa ien s aged 
45 yea s we e en olled (47).
The AC p e alence in ou s udy was 31.3%; his alue was
exceeded by wo p e ious s udies, bo h o which included speci ic
sun-exposed popula ions in B azil ( ishe men and suga -cane wo ke s)
and showed p e alence alues o 43.24% (16) and 39.6% (22). The
high p e alence a e ound in ou s udy, almos one hi d o he
Galician popula ion 45 yea s, could be pa ly ela ed o he
inc easing median age o Galicia. In 2016, indi iduals aged 65 and
olde accoun ed o 24.31% o he o al Galician popula ion (Galician
S a is ics Ins i u e, h p://www.ige.eu) making i one o he egions

MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
86
wi h he highes p ojec ed old-age dependency a io by 2050 in
Eu ope (46).
Ano he eason o ou high p e alence a e could be he
inclusion o ea ly s ages o he condi ion, such as pe sis en
desquama ion o pe sis en colou changes, acco ding o he clinical
de ini ion o AC gi en by De Oli ei a Ribei o e al. (24). Howe e ,
his de ini ion has no been conside ed in o he s udies.
As men ioned abo e, compa isons be ween di e en s udies
mus be made wi h cau ion since hey a e all di e en ly designed and
mos o hem ha e no men ioned he clinical de ini ion o AC as pe
which hey diagnosed hei pa ien s (13-15,17-19,22,23,25-27).
In ou s udy, he signi ican and independen isk ac o s o AC
a e mul i a ia e analysis we e: pa ien s aged ≥ 60 yea s, wo king
ou doo s o mo e han 25 yea s, a Fi zpa ick skin pho o ype II and a
p e ious his o y o non-melanoma skin cance (NMSC) (Fig. 1).
8. Discussion
87
Ac inic Cheili is isk ac o s: Uni a ia e and Adjus ed
Figu e 1: The uni a ia e and adjus ed isk ac o s o ac inic cheili is.
0.1 1
Female gende
Smoke o
o me smoke
Ou doo wo k
> 25 yea s
His o y o non-
melanoma skin Cance
Fi zpa ick
skin ype I-II
Age 50-59 yea s
Age 60-69 yea s
Age 70-79 yea s
Age 80-89 yea s
Age > 90 yea s
Lowe isk o Ac inic Cheili is 10
Highe isk o Ac inic Cheili is
Odds Ra io (OR) : Uni a ia e : Adjus ed
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
88
We ound a signi ican and independen co ela ion be ween a
pa ien age o ≥ 60 yea s and AC; he isk inc eased signi ican ly wi h
age ( om 60 o 69 yea s: OR = 4.07, p < 0.001; om 70 o 79 yea s:
OR = 6.4, p < 0.001; om 80 o 89 yea s: OR = 9.46, p < 0.001; olde
han 90 yea s: OR = 8.64, p = 0.004) (Fig. 2). As men ioned abo e,
o he s udies ha e shown ha ageing is signi ican ly associa ed wi h
AC (21,23,24), bu ou s udy is he i s o illus a e a high endency o
AC isk wi h an inc ease in age.
Figu e 2: Inc ease o AC isk in ela ion o age.
* Compa ed wi h an age g oup o <50 yea s and adjus ed o sex, skin pho o ype,
ou doo wo king, obacco consump ion and his o y o NMSC.
Age g oups (yea s old)
50-59 60-69 70-79 80-89 > 90< 50
0
20
40
60
80
100
Ac inic cheili is
No
Yes
%
8. Discussion
89
Pa ien s who had wo ked ou doo s o mo e han 25 yea s we e
signi ican ly associa ed wi h AC p e alence (OR = 7.14). This
co ela ion has been epo ed by o he au ho s (16,20,21,24,25) and is
consis en wi h ou p e ious inding (age ≥ 60 yea s); bo h a e ela ed
o high doses o cumula i e ac inic adia ion (Fig. 3).
Figu e 3: Occu ence o AC in ela ion o ou doo wo king o > 25 yea s.
Ou doo wo king > 25 yea s
p < 0.001 Pea son s Chi-squa e es
No Yes
0
20
40
60
80
100
Ac inic cheili is
No
Yes
%
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
96
Table 2: The use o pho op o ec ion and analysis o he clinical mani es a ions o
AC in p e ious in AC p e alence s udies.
Au ho
Pho op o ec ion
AC clinical mani es a ions
Jo ge Junio J
e al.
(13)
NA
NA
Campisi G
e al.
(14)
NA
NA
Espinoza I
e al.
(15)
NA
NA
Sil a FD
e al.
(16)
No co ela ion be ween AC and
gene al pho op o ec ion.
Use o sunsc een co ela ed
wi h lowe AC p e alence
The au ho s classi y AC in mild,
mode a e and se e e
Bu ke WA
e al.
(17)
NA
NA
Zane i R
e al.
(18)
NA
NA
Hen ique PR
e al.
(19)
NA
NA
Mi anda AMO
e al.
(20)
NA
The au ho s classi y AC in mild,
mode a e and se e e
Ma ins-Filho PR
e al.
(21)
Clo h on he ace combined
wi h sunsc een co ela ed wi h
lowe AC incidence
The au ho s make e e ence o he
dis ibu ion o clinical indings in an
AC popula ion
Junquei a JL
e al.
(22)
NA
NA
De Souza Lucena EE
e al.
(23)
Use o sunsc een and
caps/ha s co ela ed wi h AC
p e alence
NA
De Oli ei a Ribei o A
e al.
(24)
Non-use o sunsc eens
co ela ed wi h AC p e alence
The au ho s make e e ence o he
dis ibu ion o clinical indings in an
AC popula ion
Gheno JN
e al.
(25)
Use o ha s showed a nega i e
co ela ion wi h AC
NA
Sil a MF
e al.
(26)
NA
NA
Fe ei a AM
e al.
(27)
NA
NA
NA: No analysed

8. Discussion
97
Figu e 8: Clinical mani es a ions o AC.
Desquama ion and e y hema we e associa ed wi h high alcohol
in ake and wo king ou doo s o mo e han 25 yea s. The male sex
was p o ec i e agains desquama ion, and p esen o pas obacco
consump ion was p o ec i e agains e y hema.
We ound a signi ican associa ion be ween a mo led
appea ance and a his o y o NMSC. E en hough u u e s udies a e
needed o con i m his co ela ion, he idea ha a simple clinical sign
may be able o p edic a possible inc eased isk o NMSC ca ies
much po en ial o be applied clinically.
Only 3.4% o ou AC pa ien s sough de ma ologic ad ice o
lip conce ns indica ing ha e y ew we e awa e o he abno mal
Desquama ion E y hema Mo led appea ance Plaque E osion/ulce a ion
0
20
40
60
80
3,7%4,2%
53,7%
30,1%
73,8%
%
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
98
p esen a ion o hei lip. This ac is especially ele an because 20.2%
o ou pa ien s had been diagnosed wi h NMSC p e iously and,
he e o e, hese pa ien s should ha e been educa ed on sel -
examina ion o he mucosa and skin and co ec pho op o ec ion
habi s. These da a indica e ha clinicians and heal h au ho i ies should
p omo e p ima y and seconda y p e en ion ac i i ies ega ding ac inic
damage and skin cance no only o he skin bu also o he lips.
We de ec ed ypical indica o s o ac inic damage, AK and/o
len igines, in 73.5% o AC pa ien s (32.1% p esen ed wi h only
len igines, 21.8% p esen ed wi h only AK and 19.6% p esen ed wi h
bo h lesions) (Fig. 9).
Figu e 9: P esence o ac inic damage indica o s in AC pa ien s.
26.5%
32.1%
21.8%
19.6%
No
Len igines
Ac inic ke a osis
Len igines+
ac inic ke a osis
8. Discussion
99
AC pa ien s aged > 65 yea s wi h Fi zpa ick skin pho o ypes I
and II showed a s a is ically signi ican associa ion wi h len igines.
The a iables associa ed wi h he p esence o AK in AC pa ien s we e
Fi zpa ick skin pho o ypes I and II, age o > 65 yea s and a his o y o
NMSC.
Pa ien age o > 65 yea s and Fi zpa ick skin ypes I and II and
we e associa ed wi h AK and len igines in pa ien s wi h AC. This is a
consis en associa ion because UV adia ion is he main isk ac o o
he de elopmen o bo h hese lesions (51-53). Howe e , a his o y o
NMSC was ela ed only o AK and no len igines, con i ming he
known co ela ion be ween NMSC (especially SCC) and AK, which is
also conside ed in si u SCC.
To ou knowledge, he isk ac o s associa ed wi h AK and
len igines in AC pa ien s ha e no been epo ed p e iously.
Fu he mo e, he high p opo ion o AC pa ien s p esen ing wi h
ypical indica o s o ac inic damage (73.5%) should be a poin o
conce n o clinicians. We ecommend ha clinical examina ion o he
lips should be pe o med on all pa ien s wi h ac inic damage and he
o he way ound, sun exposed skin should be explo ed in all pa ien s
wi h AC.
9
STRENGTHS

103
9. STRENGTHS
The main s eng hs o ou s udy a e men ioned in he discussion.
They a e summa ised as ollows:
- This is he i s c oss-sec ional mul i-cen e AC p e alence
s udy.
- P e ious AC p e alence s udies we e mainly pe o med in
speci ic popula ions (especially in Sou h Ame ica); ou s udy
is he i s mul i-cen e AC p e alence s udy in Eu ope, hus,
a close co ela ion o AC p e alence in he Caucasian
Eu opean popula ions aged 45 yea s o olde is expec ed.
- We used a p e iously published, p ecise de ini ion o AC o
diagnose he pa ien s in ou s udy (24).
- Ou sample size is su icien ly la ge o allow o solid
conclusions.
- This is he i s AC p e alence s udy o collec da a on he
Fi zpa ick skin pho o ypes and eye and hai colou o he
subjec s.
- This is he i s AC p e alence s udy o collec da a ega ding
he pa ien s’ his o y o malignan melanoma and NMSC.
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
104
- This he i s AC p e alence s udy o show a signi ican
co ela ion be ween a his o y o NMSC and he p e alence o
AC.
- This is he i s AC p e alence s udy o show ha he isk o
AC inc eases wi h age.
- This is he i s Eu opean s udy o analyse speci ic lip
pho op o ec ion habi s in a popula ion wi h AC.
- This is he i s s udy o desc ibe di e en clinical
mani es a ions o AC and hei associa ed isk ac o s.
- This is he i s s udy o desc ibe he isk ac o s associa ed
wi h he de elopmen o AK and len igines in pa ien s wi h
AC.
10
LIMITATIONS
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
112
8. Mo led appea ance was he only clinical mani es a ion o
AC ha was signi ican ly associa ed wi h a his o y o
NMSC.
9. O he signs o ac inic damage, such as AK and/o
len igines, we e p e alen among AC pa ien s.
10. AC pa ien s aged 65 yea s and olde and wi h Fi zpa ick
skin pho o ypes I and II we e a a highe isk o de eloping
len igines.
11. AC pa ien s aged 65 yea s and olde wi h Fi zpa ick skin
pho o ypes I and II and a his o y o NMSC we e a a highe
isk o su e ing om AK.
12. Ve y ew subjec s wi h AC sough de ma ological ad ice
ega ding hei lips, indica ing a lack o conce n ega ding
AC in he popula ion.
13. Ca e ul lip examina ion should be made manda o y o all
pa ien s wi h ch onic ac inic damage.

12
REFERENCES
115
12. REFERENCES
1. Men a Simonsen Nico M, Ri i i EA, Lou enço SV. Ac inic
cheili is: his ologic s udy o he en i e e milion and compa ison
wi h p e ious biopsy. J Cu an Pa hol. 2007;34(4):309-14.
2. Kauga s GE, Pillion T, S i sky JA, Page DG, Bu ns JC, Abbey
LM. Ac inic cheili is: a e iew o 152 cases. O al Su g O al Med
O al Pa hol O al Radiol Endod. 1999;88(2):181-6.
3. Jado e YT, Schwa z RA. Sola cheilosis: an ominous p ecu so :
pa I. Diagnos ic insigh s. J Am Acad De ma ol. 2012;66(2):173-
84; quiz 185-6.
4. an de Waal I. Po en ially malignan diso de s o he o al and
o opha yngeal mucosa; e minology, classi ica ion and p esen
concep s o managemen . O al Oncol. 2009;45(4-5):317-23.
5. Mo aza i H, Baha and M, Mehdipou M. O al po en ially
malignan diso de s: an o e iew o mo e han 20 en i ies. J Den
Res Den Clin Den P ospec s. 2014;8(1):6-14.
6. Gomes JO, de Vasconcelos Ca alho M, Fonseca FP, Gondak
RO, Lopes MA, Va gas PA. CD1a+ and CD83+ Lange hans cells
a e educed in lowe lip squamous cell ca cinoma. J O al Pa hol
Med. 2016;45(6):433-9.
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
116
7. Heaphy MR, Acke man AB. The na u e o sola ke a osis: a
c i ical e iew in his o ical pe spec i e. J Am Acad De ma ol.
2000;43(1 P 1):138-50.
8. Ben ley JM, Ba ankin B, Lauzon GJ. Paying mo e han lip se ice
o lip lesions. Can Fam Physician. 2003;49:1111-6.
9. Piñe a-Ma ques K, Lo enço SV, Sil a LFF da, So o MN,
Ca nei o PC. Ac inic lesions in ishe men’s lowe lip: clinical,
cy opa hological and his opa hologic analysis. Clin Sao Paulo.
2010;65(4):363-7.
10. Jado e YT, Schwa z RA. Sola cheilosis: an ominous p ecu so
pa II. The apeu ic pe spec i es. J Am Acad De ma ol.
2012;66(2):187-98; quiz 199-200.
11. Goldman GD. Squamous cell cance : a p ac ical app oach. Semin
Cu an Med Su g. 1998;17(2):80-95.
12. Ab eu MAMM de, Sil a OMP da, Ne o Pimen el DR, Hi a a
CHW, Weckx LLM, Alcho ne MM de A, e al. Ac inic cheili is
adjacen o squamous ca cinoma o he lips as an indica o o
p ognosis. B az J O o hinola yngol. 2006;72(6):767-71.
13. Jo ge Júnio J, de Almeida OP, Bozzo L, Scully C, G ane E. O al
mucosal heal h and disease in ins i u ionalized elde ly in B azil.
Communi y Den O al Epidemiol. 1991;19(3):173-5.
14. Campisi G, Ma gio a V. O al mucosal lesions and isk habi s
among men in an I alian s udy popula ion. J O al Pa hol Med.
2001;30(1):22-8.
12. Re e ences
117
15. Espinoza I, Rojas R, A anda W, Gamonal J. P e alence o o al
mucosal lesions in elde ly people in San iago, Chile. J O al Pa hol
Med. 2003;32(10):571-5.
16. Sil a FD, Daniel FI, G ando LJ, Cal o MC, Ra h IBS, Fab o
SML. S udy o he p e alence o lip al e a ions in ishe man om
San a Ca a ina island. Re Odon o Cienc. 2006;21:239-44.
17. Bu ke WA, G i i h DC, Sco CM, Howell ER. Skin p oblems
ela ed o he occupa ion o comme cial ishing in No h Ca olina.
N C Med J. 2006;67(4):260-5.
18. Zane i R, Fló io FM, Mo aes PC, Lima YBA, F ança FMG,
A aújo VC. P e alence o ac inic cheili is in an o al heal h
campaign in he ci y o Campinas, SP. J Appl O al Sci.
2007;15(4):353.
19. Hen ique PR, Bazaga Júnio M, De A aújo VC, Junquei a JLC,
Fu use C. P e alência de al e ações da mucosa bucal em
indi íduos adul os da população de Ube aba, Minas Ge ais. RGO
Re Gaúcha Odon ol. 2009;57(3):261-7.
20. Mi anda AMO, Fe a i TM, Caland o TLL. Queili e ac ínica:
aspec os clínicos e p e alência encon ados em uma população
u al do in e io do b asil. Saúde E Pesqui. 2011;4(1):67-72.
21. Ma ins-Filho PRS, Da Sil a LCF, Pi a MR. The p e alence o
ac inic cheili is in a me s in a semi-a id no heas e n egion o
B azil. In J De ma ol. 2011;50(9):1109-14.

MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
118
22. Junquei a JLR, Bönecke M, Fu use C, de Cama go Mo ais P,
Fló io FM, Cu y PR, e al. Ac inic cheili is among ag icul u al
wo ke s in Campinas, B azil. Communi y Den Heal h.
2011;28(1):60-3.
23. de Souza Lucena EE, Cos a DCB, da Sil ei a EJD, Lima KC.
P e alence and ac o s associa ed o ac inic cheili is in beach
wo ke s. O al Dis. 2012;18(6):575-9.
24. de Oli ei a Ribei o A, da Sil a LCF, Ma ins-Filho PRS.
P e alence o and isk ac o s o ac inic cheili is in B azilian
ishe men and women. In J De ma ol. 2014;53(11):1370-6.
25. Gheno JN, Ma ins MAT, Mune a o MC, Hugo FN, San ’ana
Filho M, Weissheime C, e al. O al mucosal lesions and hei
associa ion wi h sociodemog aphic, beha io al, and heal h s a us
ac o s. B az O al Res. 2015;29(1):1-6.
26. Sil a MFA, Ba bosa KGN, Pe ei a JV, Ben o PM, Godoy GP,
Gomes DQ de C. P e alence o o al mucosal lesions among
pa ien s wi h diabe es melli us ypes 1 and 2. B as De ma ol.
2015;90(1):49-53.
27. Fe ei a AM, de Souza Lucena EE, de Oli ei a TC, da Sil ei a É,
de Oli ei a PT, de Lima KC. P e alence and ac o s associa ed
wi h o al po en ially malignan diso de s in B azil’s u al
wo ke s. O al Dis. 2016;22(6):536-42.
28. Ke awala C, Roques T, Jeannon JP, Bisase P. O al ca i y and lip
cance : Uni ed Kingdom Na ional Mul idisciplina y Guidelines. J
La yngol O ol. 2016;130(Suppl 2):S83-S89.
12. Re e ences
119
29. Johnson NW, Wa nakulasu iya S, Gup a PC, Dimba E, Chindia
M, O oh EC, e al. Global o al heal h inequali ies in incidence and
ou comes o o al cance : causes and solu ions. Ad Den Res.
2011;23(2):237-46.
30. Gandini S, Bo e i E, Iodice S, Boniol M, Lowen els AB,
Maisonneu e P, e al. Tobacco smoking and cance : a me a-
analysis. In J Cance . 2008;122(1):155-64.
31. Pe ea-Milla López E, Miña o-Del Mo al RM, Ma ínez-Ga cía
C, Zane i R, Rosso S, Se ano S, e al. Li es yles, en i onmen al
and pheno ypic ac o s associa ed wi h lip cance : a case-con ol
s udy in sou he n Spain. B J Cance . 2003;88(11):1702-7.
32. Ma kopoulos A, Albanidou-Fa maki E, Kaya is I. Ac inic
cheili is: clinical and pa hologic cha ac e is ics in 65 cases. O al
Dis. 2004;10(4):212-6.
33. Lundeen RC, Langlais RP, Te ezhalmy GT. Sunsc een p o ec ion
o lip mucosa: a e iew and upda e. J Am Den Assoc.
1985;111(4):617-21.
34. B enne M, Hea ing VJ. The p o ec i e ole o melanin agains
UV damage in human skin. Pho ochem Pho obiol.
2008;84(3):539-49.
35. Sa age NW, McKay C, Faulkne C. Ac inic cheili is in den al
p ac ice. Aus Den J. 2010;55 Suppl 1:78-84.
36. de San ana Sa men o DJ, da Cos a Miguel MC, Quei oz LMG,
Godoy GP, da Sil ei a EJD. Ac inic cheili is: clinicopa hologic
MARÍA ISABEL RODRÍGUEZ BLANCO
120
p o ile and associa ion wi h deg ee o dysplasia. In J De ma ol.
2014;53(4):466-72.
37. Lopes ML, Sil a Júnio FL, Lima KC, Oli ei a PT, Sil ei a ÉJ.
Clinicopa hological p o ile and managemen o 161 cases o
ac inic cheili is. B as De ma ol. 2015;90(4):505-12.
38. Maie H, Schaube ge G, Ma incigh BS, B unnho e K,
Hönigsmann H. Ul a iole p o ec i e pe o mance o
pho op o ec i e lips icks: change o spec al ansmi ance
because o ul a iole exposu e. Pho ode ma ol Pho oimmunol
Pho omed. 2005;21(2):84-92.
39. Maie H, Schaube ge G, B unnho e K, Hönigsmann H.
Assessmen o hickness o pho op o ec i e lips icks and
equency o eapplica ion: esul s om a labo a o y es and a
ield expe imen . B J De ma ol. 2003;148(4):763-9.
40. Pogoda JM, P es on-Ma in S. Sola adia ion, lip p o ec ion, and
lip cance isk in Los Angeles Coun y women (Cali o nia, Uni ed
S a es). Cance Causes Con ol. 1996;7(4):458-63.
41. Busick TL, Uchida T, Wagne RF. P e en ing ul a iole ligh lip
inju y: beachgoe awa eness abou lip cance isk ac o s and lip
p o ec ion beha io . De ma ol Su g. 2005;31(2):173-6.
42. Lucena EE de S, Cos a DCB, da Sil ei a ÉJD, Lima KC.
Adop ion o pho op o ec ion measu es on lip and pe io al egions
among beach wo ke s in No h B azil. In J De ma ol.
2014;53(11):e480-5.
12. Re e ences
121
43. Bulle DB, Ande sen PA, Walkosz BJ, Sco MD, Maloy JA,
Dignan MB, e al. Compliance wi h sunsc een ad ice in a su ey
o adul s engaged in ou doo win e ec ea ion a high-ele a ion
ski a eas. J Am Acad De ma ol. 2012;66(1):63-70.
44. Ca alcan e ASR, Anbinde AL, Ca alho YR. Ac inic cheili is:
clinical and his ological ea u es. J O al Maxillo ac Su g.
2008;66(3):498-503.
45. Moy RL. Clinical p esen a ion o ac inic ke a oses and squamous
cell ca cinoma. J Am Acad De ma ol. 2000;42(1 P 2):8-10.
46. ec.eu opa.eu In e ne . B ussels: Eu os a . Regional yea book
2016: my egion in igu es. Ci ed 2016 Sep 14 A ailable om:
h ps://ec.eu opa.eu/commission/p essco ne /de ail/en/STAT_16_
3025
47. Rod íguez-Blanco I, Fló ez Á, Pa edes-Suá ez C, Rod íguez-Lojo
R, González-Vilas D, Ramí ez-San os A, e al. Ac inic Cheili is
P e alence and Risk Fac o s: A C oss-sec ional, Mul icen e
S udy in a Popula ion Aged 45 Yea s and O e in No h-wes
Spain. Ac a De m Vene eol. 2018;98(10):970-4.
48. Rod iguez-Blanco I, Flo ez Á, Pa edes-Suá ez C, Rod íguez-Lojo
R, González-Vilas D, Ramí ez-San os A, e al. Use o lip
pho op o ec ion in pa ien s su e ing om ac inic cheili is. Eu J
De ma ol. 2019;29(4):383-6.
49. Rod íguez-Blanco I, Fló ez Á, Pa edes-Suá ez C, Rod íguez-Lojo
R, González-Vilas D, Ramí ez-San os A, e al. Ac inic Cheili is: