scieee Open visual document viewer

Dėl kai kurių metrologijos terminų

Vytautas Valiukėnas; Pranas Juozas Žilinskas

Full text

Vy au as VALIUKE- NAS, P anas Juozas ZILINSK- AS DEL KAI KURIY METROL- OGIJOS TERMINU Daba in- és lie u iy kalbos Zodyne [1] Zodis me olog- ija desc ibe- ziamos así: me o moksogi- ja ma ylas. es ánda de Li uania LST 1281-93,,M- e ologij- a. Té minos y desc ip - ézimai [2] encon - amos que es la ciencia de medicion- es, mé odos y medios jy ieno ei paiky i beiidus eikiam- am pa a log a la me a im- y*. P udai p epa a- mame,,Ta- p au ini- ame pag indin- iy i bend yjy me olog- ijos e miny Zodyne [3] me olog- ija - ma a imy mokslas (angl. science o measu e- men , anc. science de Ja mesu e).,,Ta p au iniy Zodziy Zodyne [4] es música, in es igan- do medidas i- mos, jy mé odosus, unidades de medición, iene y e alonus. LTE [5] andame: me ología ísicos Saka, in es igan- i medidas i- mas, mé odos, po los cuales se alcanza jy uni o mid- ad y eque ido p ecisión. Vemos que las me ologí- as como ciencia desc ip é- Zimai en la ac ual Li u iskoje li e a u a- je né a homodi, aiau casi en cada desc ip éz- ime es á Zodis medidación, issky us,,D- aba inés lie u iy kalbos zodyna.,,Ta- p au iné- je s anda y klasi ikaci- joje [6] me ologij- ai dedicada es s i is, cuya denominaci- ón,,,Me ol- ogija i ma a imai. Fisicas ei8kiniai. Misyone opinión,,,Da- ba inés lie u iy lengua Zodyne me ologij- osapib ézi- mas aisy inas. Nue amen- e p epa amo- me Zodyne me o/ogi- ja eiké y desc i é2- i así:,,me - ologija ciencia de medida. Ya kelin i año se discu e dél e miny alo e e eiksmé consumo [7-9]. Es ánda- e de Li uania [2] izikinio dydzio e é desc ézi- ama así: izikinio dydzio skai iné iS ai8ka seleccio- nados unidades. de la no ma li uana ISO 31,,Dydiiai y unidade- s* 0 encon - amos: e é dydzio unidad e skai¢iaus sandaug- a; al skai¢ius es llamado,,- dydzio, is eik8 o Siuo unidades, nume ine alo e. Zodyne [3] dydzio e e (angl. alue o a quan i y, anc. aleu dune g andeu- ) desc ézi- ama así:,,kiek- ybiné am em- ic o sepa ad- ojo dydzio i8 ai8ka, dazniaus- iai suda y a is medida de unidad, mul iplic- ado i8 skai¢iaus. Así en especiali- zaciones de me olo- gía en publicaci- ones iSaiSkin - a, lo que es dydzio e é, ku iq b e ai galé ume desc é- 2 i así: dydZio e é Sio sizio skai iné i8 aiska unidades elegidas. Pues,,Da- ba inés lie u iy de 48 palab as zodyne* [1], aiSkinan Zodj e e, no hablama de dydzio e e, es o Sio zodzio eikSmes si ily u- me papildy i muy impo a- n eu ísica, écnica y ki y s i¢iy me olo- gías dydZio e e y consumi misy misy siillomg desc é- zimg. Te mino eiksmé consumo es ab a as [7]. Bi inai hay que ap a i y angly bei p anciizy kalby Zodziy e e ence i é é ence lie u isko a i ikmens a ojima. S anda e [2] angly lenguaje é mino e e ence ma e ial e p ancukalbos é mino ma é iau é é ence lie u iskas co espondie- n emen o es e aloniné e pé. Así zy angly e p anciizy kalby Zodiiai de e e ence (angl.) e é é ence ( ench.) se aducen Li u isku biid a dziu e aloninis (-é). Si se sigue el p incipio de sis emi8kumo, es angly y p anciizy kalby e miny e e ence s anda d (angl.) y é alon de é é ence ( ac.), ku iy apib ézimas ma as, e aloniné, pama iné meziaga (mmedzZiaga) o sis ema de medición, des inado a una unidad de medida, una o medidas su e éms como pama inéms apib éz i, ealiza se, iSsaugo i o a ku i, keliu iskas equi alencia bi y e a e e alon e alonas (?).[3] A k eip inas démesys j es o, que né unoje calboje angly, anciizu, okieciy o usy sudé iniame e mine e e ence ma e ial (angl.), ma é iau de é é ence( - anc.), Re e nzma - e al( ok.), cTaHyapTHoe BellecTBo ( us.) né a Zodzio e alonas. Me ologijo- je e alonas es especial sq oka, quien iene bi i consumida sólo según paski j. Regiamame,,T- a p au inia- me pag indiniy i bend yjy me ologijos e miny Zodyne angl. e e ence ma e ial, anc. ma é iau de é é ence es p opo ciona- do Li u i8kas co espondi- men o pama iné medZiaga, y no e aloniné e pé. El é mino e a/loniné medZiaga es á usado ambién en o as no mas [10-12]. Ten ambién a8oma e a/oninis mé odo, e aloniné e pé, e aloninis i palas, da binis e aloninis i palas, e alonin- és medZiag- os méginys, pi miné (an iné) e aloniné medZiaga, e alonin- és en eag- os ca ac e- ís ica i pan., 0 u é y bi i me odis pama ini- s, pama iné medZiaga, pama inis i palas, pama is i palas, pama in- és medZiag- os ( e pés) méginis, pama iné (an iné) pama iné medZiag- as ( e pé), pama inés en e pa ame ai p im y panaga. 49 O o é mino en el que se usan zodziai e e ence (Ing) i e e encia ( en .) es e e ence s anda d(angl.) i é alon de é é en- ce ( en .) Reganamame,,Ta- p au ico undamen aliniy i bend ujy me ologijos e miny Zodyne* con o midad es jo el e e encial e alonas. Fue si ilymy llami i jj a¢ am/niu e a/onu. Así a aminis a undinis? A ama pila s is, — deik as, quien aunque pa emia, ka unda es luga deik as, j ku j 0 mia masi - a e [1]. Ap a iamasis es alón es es e es alón,,usual- — men e eniendo las mejo es p opiedades me ologicas en aquella luga ( é)je aquella o ganización, en la cual medida a se. Es el undamen al, más impo an e, p incipal es anda e con el que e - miasi odos o os según subo dinación desde pe enecien - es e alonas. jo Así be ninguna dudaonés e e ence s anda d (Ing) i é alon de e e encia ( en .) hay que llama ne a aminio e a/onu, 0 básico e a onu (plg. undamen- al désnis [1], undamen- ales cues iones [13], ilosó icas undamen al Zodis o da ybos undamen o (kalbo y oje) . . ). i Basándose en desc ip ézim- o, miné ajj e along bi y puede llama se el es alón p incipal, pe o e alony en el sis ema aún es pi minis e a/ones,,,ap- obado a plaéiai p ipazin o como ge iausiy ba me ologiniy sa ybiy e alonas, cuyo e é se de e mina noi emiendo o os p opios de medida e alones*. o Así bi i con inién- dose d iejy desiguodo sub aldu- mo e alony nomb inimas. Misy opinión, aisy iny dalyky es án es a ales documen use. i Po ,, ejemploziui, Me ologijos js a yme (I-1452) es consumido e mis es a alés e alonas. Toda ía es Zinomi e minai masés e a/onas, Jaiko e alonas, daznio e alonas i . . Aho a S anda ización depa amen o p epa ado i Gobie no de la República de Li uania nu a ím No. 518 (1997 05 27) o o documen o con i mado, en el que ya se p e é u é i es a alés e alono saugo oya. En la galiojanci es ánda se p esen a un mejo é mino [2] es a al e alonas (bid a dis es a al nusako e alono iisj), cuyo kazkodél Li uania de la República Seimas, Gobie noybé i Depa amen o de Li uania de es anda izacion- es no necesi a. Toks nepag js as cambio del nomb e del e alono a do e alo e miny sis ema, plg., ny in e nacional e alonas, pi minis e alonas, secundinis e alonas, da binis e alonas, in e medinis e alonas, pama inis e alonas. 50 Reiké y muy iipes ingai discu i i é mino ka/ib a imas a ojima documen os. El é mino calib amien o es desc íbido así: e ks isuma, que po las semblanzas my indicadas de e mina el sis ema de medición del ins umen o de medición odomyziy a e ciy ó e ciy, que p opo cionan medidas pama iné e pé, y§j e alony c eados po el co espondien- e alo émis a su [3]. S anda e [2] es án p opo cionados Sie e mininai: calib amien - o, calib a ion (angl.), é alonnage, ( en .) A siz elgus j desc éZima i basado p anciizy habla, bi y mucho logiskiau luga é mino cal a imas consumi e mina e alona imas (plg. anc. é a- Jonnage). Es o leis y is eng i nesusip a imy aiskinan i e mina, §j aplicando i mené ojo desc ézimo p ocedii a. Abejoniy su ge dél é mino i medida de uno é consumo. ,,Me ologías js a yme (I-1452) en la i no ma igen e sis el [2] é mino sis se desc ibe así: Ma a imy qualybés ca ac e ís ica, cuando los jy esul ados se p esen an jc in és unidades, sublegidos Zinomos necesa iaima su ikimybe su ne i sija es ablecy y limb. i Mien as an o Zodyne [3] (plg. angl. aceabili y, p anc. agabili é): Resul ado de medición o e alosa yb- no é, leidzjan i ellos sie i su pama inémis e émis, dazniausiai es a ales su in e nau iniais a alona s, a kan e elegidas neapib éz ies nepe aukiamajj lyginimy bidg. 18 angly i p anciizy idiomas biid a diiy, plg. angl. aceable, anc. agable, hace daik a a dziai, plg. angl. aceabili y, p anc. agabili é, lie u iSkai e éiami daik a a diniu junginiu ma a imy ieno e, que no iene bid a dzio. Así aceable (Ing) i agable ( en .) no iene co espon- dencia de lie u isko. Es o plan ea mucho di icul umy ansiendo j ai ius documen os j lie u iy lengua. Zodyne [3] é mino (Ing) aceabili y, ( ench) acabili é lie u isku a i ikmeniu si ily ume Zodj se is (plg., Zodis oma %oodzi im zi espec i a- men e: i8 jun is jun i, i8 sudé is sudé i, i8 baig is baig i, sly is i8 Sly i pan. i ). Tada angly i p anc izy idiomas zodzius aceable (Ing) i agable ( en .) coincidi á pa icipi susie as, que se u iliza oda como biid a dis. Es o sólo unos pocos e minología e mininai, ku iy a osena lie u iy kalboda nenusis o éjo. je Jy hay más. i C eemos que o os i especialis - as en el ámbi o me ología p esen a - án su opinión. Li e a i a 1. Dabo in- es lie u iy lenguaje Zodynas. V., 1983. 2. LST 1281-93. Me olog- ía. Te minos y Desc ézi- mos 3. In e na ional Vocabula y o Basic and Gene al ‘Te ms in Me ology. (En inglés) Gene a, 1993. P59. 4, In e p a- u iniy Zodziy Zodynas. V., 1985. 5. Lie u is- koji a ybiné enciklop- edija. V.,T. 1981. 7. P. 447. 6. In e pau iné es ánda y clasi icación, 1997 (Li uu os s anda izacijos depa amen o leidinys). 7. U8palis K. Ma ema ikos e miny Zodyno sulaukus //Te minologija.V- ., 1995. Kn. 2. P. 27-31. La Comisión conside a que las medidas adop adas po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado. 8. Zajankauskas S. Dél kai ku iy bend yjy écnica e minos // Te minol- ogija.V., 1996. Kn. 2. P. 65-69. 9. Zeb aus- kas S. Kai ku iy elec o - echnikos e miny a ose- nos di icul a- des| Te minol- ogija y p esen - eis (Mokslo abajo- s) /. K., 1997. P. 216-221. 10. LST 1320:1993. El Consejo de Segu id- ad de las Naciones Unidas ha decidido: Kokybés udZ ik i- namien o en labo a o- ioiné en medicina. P incipal- es e minin- ai y desc éZi- mai. 11. LST 1386:1995. Cheminé analizé. Te minin- ai y desc ézi- mai. 12. LST 1435:1996. La Comisión conside a que las medidas adop adas po el Es ado miemb o no cons i uyen ayuda es a al en el sen ido del a ículo 107, apa ado 1, del T a ado. E aloninés en eagos y ce i icados e aloninés en eagos. 13.$lioge- is A. T ansce- ndencij- os yla. V., 1996. 52 SUMMARIES OF THE MAIN PAPERS Kazimie as Gai enis. Te minisa ion and de- e minisa ion. This a icle analyzes wo p ocesses: he u ning wo ds in o e ms and he u ning o e ms in o simple wo ds. o The o me o en changes he g amma ical and lexical cha ac e wo ds: alency, ela ions o synonymy and an onymy. o Fo example, a wo d o s anda d language saluska (sal ) does no ha e plu al, bu chemis y a he plu al d uskosis in used name class chemical compounds. o a o The an onym o he s anda d language wo d si/uma (hea ) is he wo d sa/ is (cold), bu he e m physics o si/uma does no ha e an onym, because an as a concep Sal is no exis e physics. in In some ields science (bo any, o zoology, ca le-b eeding, me eo ology) he c ea ion e ms using e minologisa ion equen o occu ence. is a In o he ields (chemis y, compu e science, as onomy) i happens qui e a ely. The e ha e o be ce ain condi ions o e ms u n in o o s anda d language wo ds. Fi s all o e m has a o be widesp ead and well known no only specialis s. o Mos o en happens i e ms o physics and o enginee ing (e.g. caib as (calib e), espec o (spec um), apa a o (appa a us), pulso/ (pulse, impulse), e c. ). S asys Keinys. The pene a ing su ix o adjec i es -inis, -é I is his pape in s a ed ha he numbe adjec i es wi h he o su ix -inis, -éin Li huanian inc eased conside ably in he 20 h cen u y. They ook he place adjec i es wi h he o su ix -ISkas, -a which we e equen ly co ec ed linguis s by and hey also push cases ou usage. o Such ac i i y hese su ixes o kep and o en s imula ed is o eign up languages (especially by Sla onic and Ge manic). This s a emen is suppo ed by he analysis e ms and o combina ions wo ds such kons i uciné o pa aisa (amendmen as he o Cons i u ion), au o inés eisés (copy igh ), elecciones p esidencial- es (p esiden ial elec ions), e c. 53 Jonas Klima i ius. Si galius, ais uolis, mégéjas, anas ( an). This pape deals wi h usage o ou spo ing synony- ms (s/ ga/iu- s, ais uoli- s, mégéjas, anas) in s anda d language and e minol- ogy. All o hese synony- ms name one concep -spo s an. The sp eadi- ng o hese wo ds in dialec s and w i ings is e iewed and hei seman i- cs analyzed. is I is s a ed ha a emp s push he o wo d si ga/ius ou o usage we e unsuccess - ul. The usage o he wo d ais uolis is no se led ye . The wo d mégéjas is sui able o name a pe son who is in e es ed in spo s and likes i , al hough amas names only a spo s an who hinks posi i ely abou himsel . I is sugges ed no o use his wo d. None o hese wo ds a e s ic ly s anda dis- ed. Vilius Palenskis, Vy au as Valiukénas, Vale ijonas Zalkauskas. On e ms o abajo (wo k), uncionamie- n o (ope a ion), e ka (ac ion) and eiksena (ope ing mode). This pape discusses he usage o Li huanian e ms abajo, eikimas, eika, po eikis and hei ela ions wi h English (wo k, wo king, ope a ion, ac ion), F ench ( a ail, onc ionne- men , ac ion), Ge man (A bei , Be ieb, Wi kung, Einwi kung), Russian (pa6o a, QYHKWUHO- HUpOBaHHe, AeHicTBHe, Bo3AeHcTB- He) e ms. Thei p eciseness and co ec ne- ss a e also discussed. Fo example, o emphasise he unc ioning o some de ice o equipmen , he Li huanian e m e kimas should be used, no da bas. I is sugges ed o use he Li huanian e m eska as an equi alen o he English e m ac ion o desc ibe he e ec o one objec o i s pa on ano he one. Bu a An anaséas. Economic in o ma ion and p oblema ic aspec s o e minology. In his pape , e ms o he Li huanian ansla ion o Ch is ophe Pass, B yan Lowes and Leslie Da ies Dic iona y o economics (London, 1988) a e discussed. The au ho ouched upon some gene al ques ions o ma ion e minology, selec ion bo owings and usage p o essional ja gon. 54 o o o o In his ansla ion, consis ency o e ms no is always obse ed, e.g. he English e m pe manen income has he Li huanian equi alen auo/a inés ing esos, bu economis s no mally use he e m pas o iosios ing esos. Speci ic e ms a e no always p ope ly laid ou , e.g. he e m acciones ispagado di idendos (s ock di idend) gi en he e m is akcija by (sha e), no by di idendos (di idend). Vy au as Valiukénas, P anas Juozas Zilinskas. Abou some Li huanian e ms o me ology. The a icle deals wi h he p oblems ansla ion in o o Li huanian used in me ology. The s anda disa ion, consis ency and cohe ence and ha monisa ion e ms di e en languages o accen ua ed. in is Some e ms, i.e. me ology, alue, e e ence ma e ial, e e ence s anda d, na ional s anda d, aceabili y and aceable a e analysed and co esponding e ms and de ini ions in Li huanian a e sugges ed. 55