Keletas minčių apie terminologiją
Full text
Kazimie as GAMNIS
Li ui 4 ins i u o
da língua, Vilnius
KELETAS MINUEI APIE TERMINOLOGUA
Sako, So bonos Uni e sidade
com la yni5ku uZ a5u (,,Kaip
que pá io es á i saules elógio
,,Sicu umb a dies nos ae" Se5dlis m isq dias"). Móslas é
g ande e amZinas, ida i5 iesq o Zmogaus umpas. Thdiau
e mokslas mokslui nelygu. Viena da ciência
Sakos
su gidusies
g ei
aumen dja e
pay'.ang4,
i5ka pada o
didelg o ki q
aida
- ilga i angi. Te minologia - aplicomoji ciência a 5aka.
Em odo o mundo ela o ma-se descuidamen e e
pesadamen e, como se nãoZinodama dian e ko ela
Slie is
- à lingüo y , in o má ica ou ainda de ou a ciência
Sakos. Kalbininkai a é Siol e minologljamai,ai domejosi
u b l oddl, que i5 ki q moksjoje mui o kas neling is i5ka,
s idaLnai nesup an a diq e minq con inio (seman ikos) e jq
elações mú uoq. a -
pasiskolin a lq. Tiadiciniq kalbo y os Sakq specialis ai ki q
En ão pu ulam ísico, ma emá ico,
médico, economis a ou inZinie i a
e minologia liga-se p incipalmen e
com kalbo y a. Siuos specialis us
alo ação, jq eg asingumo
neme e ai ikdo e minq o ma
samp a a, e minq g ama inimas e
ki diação.
Te minologij4
p adejo ku i
inZinie iai
(E. W is e is, E. D ezenas, D. Lo e e k .),
sumang a ní el in e nacional pad oniza
écnicas e minij4. dizem, Thdiau, que
e dadei a mokslu ela o nou só en ão,
quando ijos kl imq isi auk6 e kalbininkai.
I5 iesq e minologijas p á ico abalho
sdkm6 em g ande pa e depende do
sup a ingo i ai iq ciência Sakg
specialis q e kalbinink[ e minologq
coope ação.
Kalbininkos às ezes
a é p iekai5 aujama,
que eles nãouku ia
eikiamq naujada q.
Po exemplo,
sob e
apidamen e
di usi usl e
ago a isq
us ojam4 no inada 4
Zinimédia ecen emen e um
Zu nalis a assim a5d:
,,Kalbininkai i5 iesq
apgail6 inai
nebespdja. me-
Só a an ais
,,mass dia" anos de
consumo capaze a
suna s y i one ini
g iozd4,,Zinios aida".
Lyg i5 Vyd lno laikq'. Se
u que que es!
Kalbininkai apa eço em
budd i e spd iai kuop i
Snekos
In eliz...
Siuk5liaddZes. Todos
89
bem
Sabe-se que os e mos c iam não lingüis as, mas
especialis as. P ecissiau c ia mesmo oda a nação
ado dapassaus, eles
S iesuomend, ou eje ando si lomus naujada us e
ma
s e imZodZius.
Naujada q eg as do mui as ezes nãoquegam a alia
não só L nalis ai, Pa yzdZiui, a aliando mas e
cien is as. e moailas lie i i5k4/ a i ikmeniinkmena
pode eik5 i ecolhim de um ce o ki o. Pode
samp o au a assim:,,Pakai as inkmena é ne ikslus, não
segui m6s, p ecisos só sepa adamen e ecolhamqji
une 4. puoimena
Jluk
- é uma sepa ada
puo5ybos
unidade, ,mena -
sepa adas
Zymens elemen o, emena sepa adas imamasis
-
unidade e . . " PasiZi[ dkime i mul iplicia omi
,,Lie u iq língua Zodyn4'. Nele indica-se que i.odis inkmeni eiSkia
inkini. En ão po quel i,odis na seleção não pode
necess5 i,poleio"? Ku e que es abele6 que Zodis Tuo a i mena
ei5kia
,,Zymens
elemen 4"?
z puodis imena
u b l
p óp io
iodynamen os
au o iaus
c iado, seu nd a.
Assim e minijos naujada q aisyklingum4
objec i amen e pode i e i só kalbininkai.
Naujada q e Siaip
desc e dZებებში
aiSkin Ao
ca ac e ís icas, s'hi
daZniaujq
mencionam duas
- ecém cons i uídos dLiai
e esse consumido jq; 2)
coisas: 1) Que naujada ai Zo-
que naujada ai jq
p incipalmen e cul i os e
ciência kilimo e socialiniq
naujumas jun amas daZ
ela i oa si anda ddl kiq
ki imo e i a dija nauj4
s4 okq. Sie coisas em ge al
daik 4 ou ei5kia nauj4
co e os, mas ela y s.
naujada q naujuy a
Gajq mas mui o
blunka, o negaj[s
deg ei ai
naujada ai pode
de5im mediq
Sim mediais conco e com in e nacionais ZodZiais e jq
nenu ung i. Pa yzdui, odis nuoiim is niekaip nenu ungia
i.odLio pup ocen as, dinys p opósi o acha , que
ida,anga naujada q k im4 es imula mais do que
socialinio - kompos o e . . Além disso, não oda pai da
in e nos p ocessos de desen ol imen o da língua.
Em algumas á eas
usada nãoa
cien í icas no aZodZiq é
in e nacionaliniq mui o, e
- p ie5ingai.
em ou as Labai mui o in e nacionaliniq i,odLi l us oja-
ma química, muzikos, as onomijos, in o ma ikos e k . s idiq
e minijoje. Kalbininkam di ícil se algum mesmo no oja
su gapasagi i, dgs in e nacional e mo eque ido, ou - não.
bu enas Salia bu ileno, cimenas Salia cimolo Ealia ksilenas Salia ksilolo
Pa yzdLili, a eiy a kalingas e minas benzeno Salia benzolo,
,, na a os anas os ino, lenas Saliana alino Siq
p imei os ecomendados ou pe mi Ziami usa
e mos, e os segundos
memb os IUPAC e . . I5 ik qiq po q são os
90
,,Chemijos e minq
ai5kinamajame
Zodyne" (V,1997)
ap esen am-se com
ab e ia u a (ne eik ino
cheminiq n k.
e mo). Além disso, ago a
junginiq
nomenkla [ -
Salia nesis eminiq ( adiciniq)
nomesinimq mi e de aco do
oje a oja-
in e nacionais sis eminiai
eg as o ma nomes.
Po exemplo, o nome não sis émico é
água, e sis êmico
- di andenilio
nesis emico olcside, -
oxigênio, a sis emico
- dideguônio,
ozono, e
não
sis êmico
- ideguonis, não
sis êmico bo o
sis emico ugi is, a sis emico
- i andenilio iol<sobo a as (3-) e . . Em ou os casos
sis emá icos odos5kai coincidem, e não sis emá icos
zinco,liiio hid ol< sida e k . Em ge al in e nacionaliniq
mode naZodZiq eque ingum4 e minijoj" melho es ai
nomeinimen os p z. ; luoide de sódio, sul ida de
podem i e in i especialis as. Kalbininkaige iau pode
pe cebe só elações in e nacionaisiniq.
e
Li u i5kq i,odLi,4
Ku ian e minijos sudd inius
mo y acijos klausimas.
daZnaujada us e 5inius
Mo i uo i e mos mais
e minus, nai i5kyla
acilmen e isimenados e
g eidiau es abelecido
e minijos mic osis emas.
luga jq
Thdiau em ge al mo i ação e minijoje não em dediamo aidmens,
po que puikiausiai usados e odos5ka não mo i uo i e mos, ambém
bemimZodZiai, ku iq mo i ação nos odos5ka não en endeama,
например. '.
bamas
,,b anduoliniq yksmq,
cujaq p ocesso o ma
adioac i iq izo opq,
e icazho
e spj i io unidade",
cimenas,,l-isop opil-4sk-
me ilbenzen as" dama e
,
opiniq medLi lAga his
,,sukie 6jg digai",
damma q
po as,,pusbeZdZiond
Pe odic icuspo o, A icano"
ks andiai. manyy a
g yenan i e k . Tokiq e minq
possí el ks andiq Ti b l
e minams negu gimininiams.
i, que mo y ação
impo an eesnd [Siniams
Juk [Sys uma da ou a sepa adas essenciais
dis inguamucionais poZymius e lindiais casosjq,
paZyminiais. oco e
Tadiau e minijoje
kai iSinis
p incipalinho
,,p ie5 a auja"
ddmens
a ybinei poZymis
eik5mei, sodind
(Ac ocephalus
exemplo:
dume o um
nend inuki
Bly h), miikinis
sil a icus),
kempininis
(Aga icus
abalis
kud a
pie ag ybis
(Megas e inum bole ophagum
Ma sh.) e pan. Tokie e minai
nd a ydingi e aisy ini. ciência
e p odução Sakq specialis as
[ ai iq mui o ene gicamen e
às ezes
5ies gina eikiamosios
daly ius, pazyminiais einandius
ge im ai, sp endii o is Lodan ys
lSiniais (p z., s aiginan iej i
ne aisyklingai us ojamus
91
e pan.), e sme kia
capmininkiniusLiLiLiLijuninius
e minologizoajamus
(p z., keli4 eismas, abalho
panuga, es adois con olo e
p o eção.). sup imi
Te minização é
não pode
bend inds
linguagem
i,odLi 4 aze
di e ência, eles
g ieZ ai
junginiq p asmiq
iena eik5mius.
Apsk i ai no p á ico e minq a kybos abalho
i ai iq ciência e p odução Sakq specialis ai dai,nai
pe e ina mo y acijos impo ância4 e minq
p ecisumui e logizuoja e minijq. Te mino con eúdo é
sua leksine eik5md, mas (de inição), desc dZ is que
nep iklauso nem do e mo mo y ação, nem de seu
da ybine eik5mds.
ne
Lenkq e minologo S. Gajda em seu li o
,,Te minologijas
i adas" do eo ii
e mo") (Opole,
(,,Wp owadzenie e minos
1990) aSo, que
não d iejq, mas de mui os
com lógica, e com kalbo y a,
se no. Thip oddl, que é é
. . Todel e i5kyla
ponq e minologia associada
e com e com in o ma ica, e
e com ciência iloso ia, e
klaupsichologija, simas, se
possí el kompleksind S.
Gajda e minologijas
eo ia.
i isso esponda
posi i amen e.
Kompleksin6 eo ia da e minologia impo an e
ainda e oddl, que ago a cada ez mais ac uais
o na-se in e nacionalmen e a e minijos
k l imas.
kymas, e minq s anda dq elabo ação e bankq
Recui a-
1998
do 05
25
92