scieee Open visual document viewer

Keletas minčių apie terminologiją

Kazimieras Gaivenis

Full text

Kazimie as GAMNIS Li ui 4 ins i u o da língua, Vilnius KELETAS MINUEI APIE TERMINOLOGUA Sako, So bonos Uni e sidade com la yni5ku uZ a5u (,,Kaip que pá io es á i saules elógio ,,Sicu umb a dies nos ae" Se5dlis m isq dias"). Móslas é g ande e amZinas, ida i5 iesq o Zmogaus umpas. Thdiau e mokslas mokslui nelygu. Viena da ciência Sakos su gidusies g ei aumen dja e pay'.ang4, i5ka pada o didelg o ki q aida - ilga i angi. Te minologia - aplicomoji ciência a 5aka. Em odo o mundo ela o ma-se descuidamen e e pesadamen e, como se nãoZinodama dian e ko ela Slie is - à lingüo y , in o má ica ou ainda de ou a ciência Sakos. Kalbininkai a é Siol e minologljamai,ai domejosi u b l oddl, que i5 ki q moksjoje mui o kas neling is i5ka, s idaLnai nesup an a diq e minq con inio (seman ikos) e jq elações mú uoq. a - pasiskolin a lq. Tiadiciniq kalbo y os Sakq specialis ai ki q En ão pu ulam ísico, ma emá ico, médico, economis a ou inZinie i a e minologia liga-se p incipalmen e com kalbo y a. Siuos specialis us alo ação, jq eg asingumo neme e ai ikdo e minq o ma samp a a, e minq g ama inimas e ki diação. Te minologij4 p adejo ku i inZinie iai (E. W is e is, E. D ezenas, D. Lo e e k .), sumang a ní el in e nacional pad oniza écnicas e minij4. dizem, Thdiau, que e dadei a mokslu ela o nou só en ão, quando ijos kl imq isi auk6 e kalbininkai. I5 iesq e minologijas p á ico abalho sdkm6 em g ande pa e depende do sup a ingo i ai iq ciência Sakg specialis q e kalbinink[ e minologq coope ação. Kalbininkos às ezes a é p iekai5 aujama, que eles nãouku ia eikiamq naujada q. Po exemplo, sob e apidamen e di usi usl e ago a isq us ojam4 no inada 4 Zinimédia ecen emen e um Zu nalis a assim a5d: ,,Kalbininkai i5 iesq apgail6 inai nebespdja. me- Só a an ais ,,mass dia" anos de consumo capaze a suna s y i one ini g iozd4,,Zinios aida". Lyg i5 Vyd lno laikq'. Se u que que es! Kalbininkai apa eço em budd i e spd iai kuop i Snekos In eliz... Siuk5liaddZes. Todos 89 bem Sabe-se que os e mos c iam não lingüis as, mas especialis as. P ecissiau c ia mesmo oda a nação ado dapassaus, eles S iesuomend, ou eje ando si lomus naujada us e ma s e imZodZius. Naujada q eg as do mui as ezes nãoquegam a alia não só L nalis ai, Pa yzdZiui, a aliando mas e cien is as. e moailas lie i i5k4/ a i ikmeniinkmena pode eik5 i ecolhim de um ce o ki o. Pode samp o au a assim:,,Pakai as inkmena é ne ikslus, não segui m6s, p ecisos só sepa adamen e ecolhamqji une 4. puoimena Jluk - é uma sepa ada puo5ybos unidade, ,mena - sepa adas Zymens elemen o, emena sepa adas imamasis - unidade e . . " PasiZi[ dkime i mul iplicia omi ,,Lie u iq língua Zodyn4'. Nele indica-se que i.odis inkmeni eiSkia inkini. En ão po quel i,odis na seleção não pode necess5 i,poleio"? Ku e que es abele6 que Zodis Tuo a i mena ei5kia ,,Zymens elemen 4"? z puodis imena u b l p óp io iodynamen os au o iaus c iado, seu nd a. Assim e minijos naujada q aisyklingum4 objec i amen e pode i e i só kalbininkai. Naujada q e Siaip desc e dZებებში aiSkin Ao ca ac e ís icas, s'hi daZniaujq mencionam duas - ecém cons i uídos dLiai e esse consumido jq; 2) coisas: 1) Que naujada ai Zo- que naujada ai jq p incipalmen e cul i os e ciência kilimo e socialiniq naujumas jun amas daZ ela i oa si anda ddl kiq ki imo e i a dija nauj4 s4 okq. Sie coisas em ge al daik 4 ou ei5kia nauj4 co e os, mas ela y s. naujada q naujuy a Gajq mas mui o blunka, o negaj[s deg ei ai naujada ai pode de5im mediq Sim mediais conco e com in e nacionais ZodZiais e jq nenu ung i. Pa yzdui, odis nuoiim is niekaip nenu ungia i.odLio pup ocen as, dinys p opósi o acha , que ida,anga naujada q k im4 es imula mais do que socialinio - kompos o e . . Além disso, não oda pai da in e nos p ocessos de desen ol imen o da língua. Em algumas á eas usada nãoa cien í icas no aZodZiq é in e nacionaliniq mui o, e - p ie5ingai. em ou as Labai mui o in e nacionaliniq i,odLi l us oja- ma química, muzikos, as onomijos, in o ma ikos e k . s idiq e minijoje. Kalbininkam di ícil se algum mesmo no oja su gapasagi i, dgs in e nacional e mo eque ido, ou - não. bu enas Salia bu ileno, cimenas Salia cimolo Ealia ksilenas Salia ksilolo Pa yzdLili, a eiy a kalingas e minas benzeno Salia benzolo, ,, na a os anas os ino, lenas Saliana alino Siq p imei os ecomendados ou pe mi Ziami usa e mos, e os segundos memb os IUPAC e . . I5 ik qiq po q são os 90 ,,Chemijos e minq ai5kinamajame Zodyne" (V,1997) ap esen am-se com ab e ia u a (ne eik ino cheminiq n k. e mo). Além disso, ago a junginiq nomenkla [ - Salia nesis eminiq ( adiciniq) nomesinimq mi e de aco do oje a oja- in e nacionais sis eminiai eg as o ma nomes. Po exemplo, o nome não sis émico é água, e sis êmico - di andenilio nesis emico olcside, - oxigênio, a sis emico - dideguônio, ozono, e não sis êmico - ideguonis, não sis êmico bo o sis emico ugi is, a sis emico - i andenilio iol<sobo a as (3-) e . . Em ou os casos sis emá icos odos5kai coincidem, e não sis emá icos zinco,liiio hid ol< sida e k . Em ge al in e nacionaliniq mode naZodZiq eque ingum4 e minijoj" melho es ai nomeinimen os p z. ; luoide de sódio, sul ida de podem i e in i especialis as. Kalbininkaige iau pode pe cebe só elações in e nacionaisiniq. e Li u i5kq i,odLi,4 Ku ian e minijos sudd inius mo y acijos klausimas. daZnaujada us e 5inius Mo i uo i e mos mais e minus, nai i5kyla acilmen e isimenados e g eidiau es abelecido e minijos mic osis emas. luga jq Thdiau em ge al mo i ação e minijoje não em dediamo aidmens, po que puikiausiai usados e odos5ka não mo i uo i e mos, ambém bemimZodZiai, ku iq mo i ação nos odos5ka não en endeama, например. '. bamas ,,b anduoliniq yksmq, cujaq p ocesso o ma adioac i iq izo opq, e icazho e spj i io unidade", cimenas,,l-isop opil-4sk- me ilbenzen as" dama e , opiniq medLi lAga his ,,sukie 6jg digai", damma q po as,,pusbeZdZiond Pe odic icuspo o, A icano" ks andiai. manyy a g yenan i e k . Tokiq e minq possí el ks andiq Ti b l e minams negu gimininiams. i, que mo y ação impo an eesnd [Siniams Juk [Sys uma da ou a sepa adas essenciais dis inguamucionais poZymius e lindiais casosjq, paZyminiais. oco e Tadiau e minijoje kai iSinis p incipalinho ,,p ie5 a auja" ddmens a ybinei poZymis eik5mei, sodind (Ac ocephalus exemplo: dume o um nend inuki Bly h), miikinis sil a icus), kempininis (Aga icus abalis kud a pie ag ybis (Megas e inum bole ophagum Ma sh.) e pan. Tokie e minai nd a ydingi e aisy ini. ciência e p odução Sakq specialis as [ ai iq mui o ene gicamen e às ezes 5ies gina eikiamosios daly ius, pazyminiais einandius ge im ai, sp endii o is Lodan ys lSiniais (p z., s aiginan iej i ne aisyklingai us ojamus 91 e pan.), e sme kia capmininkiniusLiLiLiLijuninius e minologizoajamus (p z., keli4 eismas, abalho panuga, es adois con olo e p o eção.). sup imi Te minização é não pode bend inds linguagem i,odLi 4 aze di e ência, eles g ieZ ai junginiq p asmiq iena eik5mius. Apsk i ai no p á ico e minq a kybos abalho i ai iq ciência e p odução Sakq specialis ai dai,nai pe e ina mo y acijos impo ância4 e minq p ecisumui e logizuoja e minijq. Te mino con eúdo é sua leksine eik5md, mas (de inição), desc dZ is que nep iklauso nem do e mo mo y ação, nem de seu da ybine eik5mds. ne Lenkq e minologo S. Gajda em seu li o ,,Te minologijas i adas" do eo ii e mo") (Opole, (,,Wp owadzenie e minos 1990) aSo, que não d iejq, mas de mui os com lógica, e com kalbo y a, se no. Thip oddl, que é é . . Todel e i5kyla ponq e minologia associada e com e com in o ma ica, e e com ciência iloso ia, e klaupsichologija, simas, se possí el kompleksind S. Gajda e minologijas eo ia. i isso esponda posi i amen e. Kompleksin6 eo ia da e minologia impo an e ainda e oddl, que ago a cada ez mais ac uais o na-se in e nacionalmen e a e minijos k l imas. kymas, e minq s anda dq elabo ação e bankq Recui a- 1998 do 05 25 92