scieee Open visual document viewer

„Varantieji ratai“

Jonas Klimavičius

Full text

Jonas KLIMAVICTS Li ui 4 de línguas ins i u o VAMNTIETI MTAI Samp o aujando sob e a aniiojo e e omojo echnikos p i5p ie54 klumpama em d iejq akmenq - de um e minijoje, neme ai padioje p adZioje lie u iq idiomas, do ou o - usq idiomas, com cuja lie u iq idiomas echnikos oi elacionada. p azo mais longo KaZkodel b inai começa da au omó el, k seu ekiniai (nebe e minas, embo a ainda 1959 m. PolL, Koneco - oda, ekinis) uZs oja odos as odas da écnica. Thigi começaama bem: se não odosieigis io odos a ailaiysl il ai a an ieji il as a- ), isso um a aiNiena a,iis/ ienas são an ieji. Como g oZZiZia-se o eque imen o de um pa icipan e não ac i o? O o co de o ção do eniklio ka danine ansmissão ansmi ido po ai a q/a5iai/ il ui. Eles i5 ik qjq a omi, é codel ne adinami a omais a s? Thdiau obje i o - não os d i a , e is4 au omó eis. Embo a pa a 6s mesmos poomi, eles au omó eis a o, oddl e chamam a aniiaisiais: Tiansmisija com ligada mo o a aniiaisiais a ais LIE I 506. Va anii 4j 4 a 14 empumiamoji a aniiajiga (...) ansmi ida j a Yai Y I44. Teo i5kai Si ie a ai y a a y u ai m il u i e pos e io men e - imui; odil au omobilis aZiuoja (do ac o - ik5 ai, nai o, ae ai io - s aig ai). E ou as odas do ca o? Eles ansmisija ne a sujun i s a aniiaisiais. Todel e minologi5kai às ezes i a dijam com negiginio: Au omobili4, kuiq a 4 pakaba piklausoma, p ieking (n e a a n i q j q ) aii o ma bi ejinio ske spju io sija (...) Vai V 47. Às ezes apaziguan e a omieji ambém nd a nepag is as: jq nomeamen o eles a o mesmo au omóis, seu auka. Thdiau ne eike q aze dideliq i5 adq i5 o, que em alguns écnicos e minq Zodynues ne a a omojo a o p iZasdiq dia pode b i oda ne acionaliq. An ai AI-PolZ nd a nd, axle de odaio a anijo) , o s são a aniioji aiis (d i ing , ambém a an ysis k umplia a is di e ( i gi nd a nd ; TechZ é e a aniioji, e a omoji aiis a aniioj o a o,no s gea ) (eedyqan e eedoaaa oco), ambém e a an ysis, e a omasis elenas e eedonaui (eedyu4u ean); PolZ, d a a qn ysis a as Koneco), 18 embo a seja e a aniioji e (eedy 4ee aiis, e a an ysis, e a omasis d omoji elenas. Reik5ming pon o é que a oda e minq Zodynuses pode b i nebu inai au omobilio e- 5, a,iys ne inis no au omó el - nebu inai os, sob e ku iq ekiniai sekasi. Zodynuses, Linom4 lpes ingiau em que bui u ilizadas écnicas 5akq pa ymos, adiau mesmo Au ose Z a an ysis e p opomasis oda nada p ecisamen e não ala. Ago a apa eceu ou aquia ne a andiqjq a q e a5iq i a dysena - jq p ie5p ie5a na io: a an ysis nega amojo a as wi hou (12.), us. eedyuqee Koneco, angl. d i ing wheel, ok. Tieib ad, An iebs ad, anc. oue <+ I a i s a i i e d mo ice, oue coupl4e a n i s a as (12. 4), us. Koneco ceododuoeo npaueyu l, angl. ee olling wheel, ok. T ag ad, anc. po eusePAu Z; a annioji aiis (12.6), us. eedyuqaa oue ocu, angl. d i ing axle, Ii e axle, ok. Tieibachse, An iebsachse, anc. essieu mo o <+ li es aiis (12.8), us. ceo iodnaa oco, angl dead axle, ok. Tiagachse, essieu essieu p anc. po eu , seman i5kai não sem d ip asmi5kumo ouPAu Z. Sioks al e minologinis li e oji a.iis. Mas imanoma. [kumdlis é compoinys li emen e iedan is, T icks e us Koneco - isso pode bl i e sy6uamoe coneco (no c é e sy6aam ca, (byje, e e wecmep n), e isso - lie . k umplia a ls angl. wheel, ok. - Rad e oda, e k umplia a is, embo a k umplia a is isso angl. - gea -wheel, ok. Zahn ad). Na alaq Rusq sudd inio e mo pa- yminys p aleidZiamas, sy6aamoe coneco) aigi e Li u i5kues aduçõesas - nebe k umplia a s, e ne e s iniuose nem de é usado simplesmen e hipe onimas ex os, D iguba o a as simplesmen e, a segui .: например sukini pa a a pe d i k u m p i a a i 1imq: po odaq ansmi 2 kuginiai k umplia ai, ki jqq - 2 cilind inos ( .). Em p esença duplo skniiius ( a a n à p incipal gea a, j a 4 gi imosi daini4 elação ansmissão i i o j o e a o m o ) é maio UIE VIII402. Pic g alha ma l i ai5kiai k umplia adiai. E mais dia pa : Vienguba p incipalind pa a a k u m cons i uída d iejq k igini 4 p I i a a ii4: a an y s is maias k umplia a is s uka de o ção maio lJ E 402. didij[ odil a ai begasi ldiiau ui ka danini elenq, e o o que Saky i a an ysis k umplia a is suka LIEVIII 402, a iklis s uka <...> a us L E I 506 seman i5kai mui o nãoikslu: jei a iklis, pa- a a, a -y u as,Iai a o, embo a e suka-si L9 (e a us suka ai as, kaipo-suki az). V ,, aduzi c ia elk(me 3. (apie ope a mechanismus)" (ga as maiinas a o, elé os jega ) i eisin a omoji a ja:u 1954 m. DZ . Ta eik5md i ososios linguagem ( a miq) - l a y i 8..,, a i agi , são i5 judd i, suk i, pum i Vanduo suka aqueles (mechanismo)": e a o isokius odus An a5a i. Vandens malilnas gimas andeniu a omas Ragaine. Nu e pask ui apa eceu ca klines [kuliamosio s), com ca alie d omas Kai e- na. Vienas [dumples] o am com iju a omas, com ekiniu al Ylakiai. Mo o q a o elek a Ke na 6(Ll(2 XVIII 210). Só 1949 m. TechL ainda e a e eik5mes skolinys: eedyqaa oco - edaniioji aiis (no s oco eedyqan - a aniioji aiis), ee|yquu wK - edan ysis sk iemulys, eedouu i due - edamasis, a omasis sk iemulys. 1968 m. okiediq-lie u iq kalbq LRKZ Y a y i L. eik5m6 ilus ada e okiais a omasis mechanizmas, a as junginiais: - Tiiebwe - - ad, - Tiieb iemen, -scheibe, co espondmenys mos , a omasis di Zas, skiemulys moji aiis, Voki5ki k, a o- pada yni - Tiiebachse, -we k. que a omas- dia is ei5kia ,, a an ysis" ieigu jq nebl q, comun ines usuá io da linguagem, especialis a sup as q, que,, a omasis"). juoba écnica Kai nãopaisoma isso e minq dia e nelie e minq pa a a y i 8.5 eque emos ap esen adas sen enças e minales: pa os p ie5p ie5os, ka. Cia 6 a como Ll<Z XVIII2I0 Tbn co d eli] a elio Sniil as [i.e. a omasis l(inyl a) isso. Não escondis que alguns quem mui o sies damdgs a nãoekiamosios ly ius skaiiiuojamosios almaiinos, domosios auk e auk i i e minij4 (siulo: sis emos,...), embo a specialis ai jq mui o k a osi. I5a c ia i idade silly ojams não a omasis iiojo nd a, e como só aquele, pá a. S ai, iniu as, o a angi di, é só k is a o, chamado de a omuoju, aigi e au omobilio a ai, lc ie a o, em b i a omieji. Thi que que cinquasde5im me q jie b o a an ieji, o jq p ie5p ieia - a omieji. IS ikn+jq e peja mina pakoj4 - kaleld a o a 4, a as a o iwelg, i ele - sk iemuli, e com o sk iemuliu simul aneamen e gi a oda e puxa si[14. Thigi iweld é e a o a oma, e sk iemuli a an i. Já se disse, que e aquelas odas do au omó el são e eng enagens d omi, e au omobili a an ys, mas e minas- a an ieji, po que isso mais impo an e: eles execu a mais impo an es4 ações4 a o au omó eis. D ejaip Zi d i i aqueles a us, mas p ecisa pode Moksli5kai i a dijan a Z ilgis passelkamas o que se is o e anuos, e is4 au omó eis. s4 okas, que ak ualus, e jipasi enka não kalbininkai, e impo an e i a dijamo assun o specialis ai. Ainda mais 20 - ciência e écnica e minija nd a namudds assun o. Exis e so-calladoji liaudies e minija, mas nd a kokiq liaudiniq o lie u i5kq (o mesmo Zemai iSkq) mechanikos p incipq o pa a q i ansmisijq sis emq - e minq s4 okq sis emas são in e nacionais como o p óp io mokslas. Beje, a omasis ini i as nd nep ie5 a auja moksli5kumui - igualmen e assim di iinis ansmissão PolZ Q enenna i npueod) a omasis di y a Zas, embo a ele já daZniau chamado p a a o s di ias PolZ",YLAu Z - us. n n o il e o d pas peMeHb PolL, , RPTechS, n a p g y lenk. d o w p u (:napgd eng enagem), - eng enagem) RPTechS, ok. An iebs iemen (An ieb - Tiieb iemen (:Tiieb - ansmissão) PAu Z, angl. di e [ ansmission] bel RAPolS, p anc. cou oie de [de exis e commande RFPolS. ansmisslon/Cia umaana is i a dijimen o em odas as línguas. Thdiau ele nada ne ei5kia d ina dms s4 okq s4p ip i5os, i a dy omas ambém em odas linguas (no s é e de ou os mo i i ações sinonimq negu,ya y 7", mas e nesses casos p ie5p ie5a é): lie . a an ysis a as e a omasis a as us. aedyuqee Koneco <+ eedouoe Ko eco lenk. kolo napqdzajqce <+ kolo napqdzane kolo napgdowe kolo c ynne <+ kolo bieme ok. An iebs ad <+ Ab iebs ad Tieib ad. Tiieb ad angl. d i e wheel <+ d i en wheel p anc. l. oue mo ice e oue mende oue menan e e oue commandde 2. (k umplia a is) eng enage mo o e eng enage ecep o ba bo in lie . a an ysis e a onlasis elenas elenas lu; s. ee uqu i ean <+ eedouu i ea lenk. wal napqdzajqcy wal napqdzany wal a b e <+ a b e en aind d'en ainemen cz nn <+ wal biem z', a b e mo eu a b e menan a b e mend a b e commande <+ a b e commandd ok. +s An iebsw- elle Ab ieb swelle Tiiebwelle ang{ d i e sha <+ di en sha d i ing sha p anc. de (dados i5 RPTechS, YLAu Z, RAPolS, RFPoIS). I mui osakalbeje au omobiliq e minijoje (PAu Z) 5i p iesp iesa consis en emen e i5laikoma, é: no s a ski y e minq i ai a imo a an ysis elenas e a omasis elenas (72.10 <+ 67.3), us. eedyquil ean <+ eedonw i ean, a gl. 1=inpu ? ou pu ! - J. K.] sha <+ ou pu sha , u bine unne , ok. sha , Ab iebswelle -An iebswelle?l - J. K.] <-+ Ab iebs- a b e p a nc. welle, de so ie <+ a b e dcep eu ; a b e de u bine; mecanismo de dis ibuição o a an ysis Lc umplia a is e a omasis Lc umplia a is (31.5 <+ 31.6), us. eedyqaa wecmepHn <+ ee)ouan wecmepHa an l., iming gea -wheel (di en), c anl<sha <+ camsha i gea Q inion) ok, Ku belwellen -Zahn ad +s NockenwellenZahn ad, de dis ibu ion e oue de dis ibu ion; p anc. pignon a an ysis sk iemulys e a omasis slc iemulys <+ us. (85.2 85. npueoduoil w cue <+ pasdeu cnoil npueuuo pasdeu cuo i8), u cue, angl. pulley, p ima y pulley d i ing cheib e, eibende Riemens p anc. di en pulley ll inpu pulley e ou pu pulley, ok An iebs-Riemens cheibe <+ Ab ieb Riemens s cheibe, puolie dcep ice. I end in a ap esen ada: (202.27 - mo ice, a ia eu d ddp esion <+ puolie paZ5 miniq p ie5p ie5a a an ysis € a omasis <+202.28), us. eedy yuil, npueoduoil, <+ ee)oua , npudeuwy 4uil eoduuo , angl di ing, ac ua ing <+ d i en, ok. eibend (-es O gan) <+ (-es O gan), en a nan +> ange ieben p anc. en a ne, ac ionne menan e mene, mis en ma che, ll command€. Au omobili o a i4 são segundo memb o aki aizdi, embo a o acessip ie5a i a dijado a é cos i ai iai -ne a an ieji, a omieji, Iais ai iedan ys a ai. Mesmo quando panai's s4 okq p ie5p ie5os memb o não exe camássi nd a e mo i a dy as, memb o ecian ysis pode b i ei5kiamas só eikiamosios [5ies pa icip iu. Sakysim, nd a i a dl a s4 oka ,, empomoji kon- 22 s ukcija", mas,,ku i empo" - Lai laikaniioji kons ukcija. PAu Z é i a di as p i5p ie5os a an ysis oda e li emen e iedan es oda, a aniioji aiis <+ li es aJ s. Thdiau embo a não iegiamasis pon as nd a i a dy as, eikian ysis é a an ysis pon es us. eedy yuu (62.13), uocm, angl. igi"d di ing axle, ok. s a e An iebsachse, anc. pon mo o . Thigi au omobilio a an ieji a ailieka como pa e do sis ema didesnds - adisp i5a e minologi5kai de e se não ambig as5ka. E quando acessp ieos nd a, juoba ela nem se logi"ca, e minijoje pladiai usam-se desc end i as necessmss não execu amsias uSies, i"sky us di ec os execu djus da acção (smogianiioji daleli, kin aniioji i aiglde,...). Ab e iações AI-PolZ - No od o skis A.Angl4-lien i4kalb4poli echninisiodynas.Yilnius,1948. Au ose Z - Suda d kalb4 au osewiso e min4 Zodynas / Rus7-lie u i4 R. Lapinskas. Vilnius, 1989. -A ual Li u i4 língua iodynas. Vilnius, 1.954. - i4 língua Li u Zodynas. Vilnius, 1997 , T. 8. - Lie u i4 aiomosios linguagem iodynas. T, 5 Suda d / A. Senn'as i A. Salys. Heidelbe g, 1968. - Lie u iikaji a ybind enciklopedija. Vilnius, 1976,T. 1. 1981, T 8. - Penkiakalbis au omobilini4 e min4 iodynas lPa eng . R. Ka alynai 6, A. Kliba idius, A. K ie kauskas, R. Lapinskas, G. Paliulis. Vilnius, - Rn4-lien i4 kalb4 1995. poli echninis iodino Redakci- kolegija: A. No od o skis (p esmininkas), L. Kumpikas, J. Mikuckas, J. S anai is, S. Vasauskas, J. Vidman as. Vlnius, 1959. -Rus4-lie u i4 kalb4 poli echnikos Zodynas Suda d G. PolZ, Vilnius, 1984. - icc co-aue, u c cu i nonumexHuqec cuil cnoeap . Moc oa, - 1980. ,cc co-Qpau4ysc cui nonumexHuqec cu uoeap . Mocloa, 1980. - Wielki slownik echniczny o yjsko-polski. Moc <sa - Wa szawa, 973. - No od o skis A. Tiumpas usiikai-lie u iJkns écnicois lodynas. Kaunas, 1949. - Kleniko V., Iljinas N. Au omobilis: P imei a classeds pilo o manualdlis. Vilnius,.1976. - Zi ku e A. Vokieii 4-lie u i4, lie u i 1- okieii4 kalb4 au omobili4 e min4 Zodynas. Vilnius, 1996. Es immenys Zy ni me us, omus ( omdni5kieji), paglapius. DZ, LI<Z LRKZ U E PAu L ne PolZ, Daugdla. / RAPoIS RFPoIS RPTechS TechZ Vai V YLAu Z L3 WARRANTIEJI RATAI ORTVE WHEELS) Summa y The name o ehicle d i e wheels in Li huanian includes he ac i e pa iciple. The a an ieji a ai (d i e wheels) o he ca a ehicle a e named a e hei essen ial cha ac e is ics - hey d i e ( a c) a ca . n o he espec s hey a e,. a omieji', i.e. hey could be desc ibed using a wo d combina ion wi h he passi e pa iciple, because hey a e di enby he gea box. In scien i ic nomina ion h" essen ial, opical cha ac e is ic is chosen. And i is chosen no by linguis s, bu by he specialis s o ha pa icula ield. Scien i ic and echnical e minology is no a ma e o house-keeping. Sys ems o concep s a e in e na ional. Binomial opposi ion o ,, a an ysis" e+ " a omasis" o pai sys ems such as a ai (wheels), ilii (ends),d,IF (axles), also l umplia aiial ( oo h-wheel), s c iemu ini (pulleys) and ilenai' (sha s) u p esen in e minology o all languages. E en in hose cases when he passi e membe is no named, he ac i e membe is named by he ac i e pa icipie ( aiknniioji kons ukcija). JonasKLIMAWiIUS Li u iq ins i u o da língua An akalniog.6 LII-2055, Vilnius Recebida 2000 10 10 24