„Varantieji ratai“
Full text
Jonas
KLIMAVICTS
Li ui 4
de línguas
ins i u o
VAMNTIETI MTAI
Samp o aujando sob e a aniiojo e
e omojo echnikos p i5p ie54
klumpama em d iejq akmenq - de um
e minijoje, neme ai padioje p adZioje
lie u iq idiomas, do ou o - usq idiomas,
com cuja lie u iq idiomas echnikos oi
elacionada.
p azo mais longo
KaZkodel b inai começa da au omó el, k
seu ekiniai (nebe e minas, embo a ainda
1959 m. PolL, Koneco
- oda, ekinis) uZs oja odos as odas da écnica. Thigi começaama
bem: se não odosieigis io odos a ailaiysl il ai a an ieji il as
a- ), isso um a aiNiena a,iis/ ienas são an ieji. Como g oZZiZia-se
o eque imen o de um pa icipan e não ac i o? O o co de o ção
do eniklio ka danine ansmissão ansmi ido po ai a q/a5iai/ il ui.
Eles i5 ik qjq a omi, é codel ne adinami a omais a s? Thdiau
obje i o
- não os d i a , e is4 au omó eis. Embo a pa a 6s mesmos
poomi, eles au omó eis a o, oddl e chamam a aniiaisiais:
Tiansmisija com
ligada
mo o
a aniiaisiais a ais LIE I 506.
Va anii 4j 4 a 14 empumiamoji a aniiajiga (...) ansmi ida j a
Yai Y I44. Teo i5kai Si ie a ai y a a y u ai
m il u i e pos e io men e - imui; odil au omobilis aZiuoja
(do ac o
- ik5 ai,
nai o, ae ai io
- s aig ai).
E ou as odas do ca o? Eles ansmisija ne a sujun i s
a aniiaisiais. Todel e minologi5kai às ezes i a dijam com
negiginio: Au omobili4, kuiq a 4 pakaba piklausoma, p ieking (n e
a a n i q j q ) aii o ma bi ejinio ske spju io sija (...) Vai V 47. Às
ezes apaziguan e a omieji ambém nd a nepag is as: jq
nomeamen o eles a o mesmo au omóis, seu auka. Thdiau
ne eike q aze dideliq i5 adq i5 o, que em alguns écnicos e minq
Zodynues ne a a omojo a o p iZasdiq dia pode b i oda
ne acionaliq. An ai AI-PolZ nd a nd, axle de odaio a anijo)
, o s são a aniioji aiis
(d i ing
, ambém a an ysis
k umplia a is di e
(
i gi nd a nd
; TechZ é e a aniioji, e a omoji aiis
a aniioj o a o,no s
gea )
(eedyqan e eedoaaa oco), ambém e
a an ysis, e a omasis elenas e
eedonaui
(eedyu4u ean); PolZ, d a
a qn ysis a as Koneco),
18
embo a seja e a aniioji e
(eedy 4ee aiis, e a an ysis, e a omasis
d omoji
elenas.
Reik5ming pon o é que a oda
e minq Zodynuses pode b i
nebu inai au omobilio e-
5, a,iys ne inis no
au omó el
- nebu inai os, sob e ku iq ekiniai sekasi. Zodynuses,
Linom4 lpes ingiau em que bui u ilizadas écnicas
5akq pa ymos, adiau mesmo Au ose Z a an ysis e
p opomasis oda nada p ecisamen e não ala.
Ago a apa eceu ou aquia ne a andiqjq a q e
a5iq i a dysena
- jq p ie5p ie5a
na io: a an ysis
nega amojo
a as wi hou
(12.), us.
eedyuqee Koneco, angl. d i ing wheel, ok. Tieib ad,
An iebs ad, anc.
oue <+ I a i s a i i e d
mo ice,
oue coupl4e
a n i s a as (12. 4), us.
Koneco ceododuoeo npaueyu l, angl. ee
olling wheel, ok. T ag ad, anc.
po eusePAu Z; a annioji aiis (12.6), us.
eedyuqaa oue ocu, angl. d i ing axle, Ii e
axle, ok. Tieibachse, An iebsachse, anc.
essieu mo o
<+ li es aiis (12.8), us. ceo iodnaa oco, angl
dead axle, ok.
Tiagachse, essieu essieu p anc. po eu ,
seman i5kai não sem d ip asmi5kumo
ouPAu Z. Sioks al e minologinis
li e oji a.iis. Mas imanoma.
[kumdlis é compoinys li emen e iedan is,
T icks e us Koneco
- isso pode bl i e
sy6uamoe coneco
(no c é e sy6aam ca, (byje, e e wecmep n), e isso - lie .
k umplia a ls angl. wheel, ok. - Rad e oda, e k umplia a is, embo a
k umplia a is isso angl.
-
gea -wheel, ok.
Zahn ad). Na alaq Rusq sudd inio e mo
pa- yminys p aleidZiamas, sy6aamoe
coneco) aigi e Li u i5kues aduçõesas -
nebe k umplia a s, e ne e s iniuose
nem de é usado simplesmen e hipe onimas
ex os, D iguba o a as simplesmen e, a
segui .: например sukini pa a a pe d i k
u m p i a a i 1imq: po odaq ansmi 2
kuginiai k umplia ai, ki jqq
- 2 cilind inos
( .).
Em p esença duplo skniiius ( a
a n à p incipal gea a,
j a 4 gi imosi daini4 elação
ansmissão i i o j o e a o m o
) é maio UIE
VIII402. Pic g alha ma l i
ai5kiai
k umplia adiai. E mais dia pa :
Vienguba p incipalind pa a a k u m cons i uída d iejq
k igini 4 p I i a a ii4: a an y s is maias k umplia a is s uka
de o ção maio lJ E 402.
didij[ odil a ai begasi ldiiau ui ka danini elenq, e o o que
Saky i a an ysis k umplia a is suka LIEVIII
402, a iklis s uka <...> a us L E I 506 seman i5kai
mui o nãoikslu: jei a iklis, pa- a a,
a -y u as,Iai a o, embo a e suka-si
L9
(e a us
suka ai as,
kaipo-suki az). V
,, aduzi
c ia elk(me 3.
(apie
ope a mechanismus)"
(ga as maiinas
a o, elé os
jega
) i eisin
a omoji a ja:u
1954 m. DZ .
Ta eik5md
i ososios
linguagem
( a miq) - l a y i
8..,, a i agi ,
são i5
judd i, suk i, pum i
Vanduo suka aqueles
(mechanismo)": e a o
isokius odus
An a5a i. Vandens malilnas
gimas
andeniu a omas Ragaine.
Nu e pask ui
apa eceu ca klines
[kuliamosio
s), com ca alie d omas Kai e-
na. Vienas
[dumples] o am com
iju a omas, com
ekiniu al Ylakiai.
Mo o q a o elek a Ke na 6(Ll(2 XVIII 210). Só 1949 m. TechL
ainda e a e eik5mes skolinys: eedyqaa oco
- edaniioji aiis (no s
oco eedyqan
- a aniioji aiis), ee|yquu wK - edan ysis sk iemulys,
eedouu i due
- edamasis, a omasis sk iemulys. 1968 m. okiediq-lie u iq
kalbq LRKZ Y a y i L. eik5m6 ilus ada e okiais a omasis
mechanizmas, a as junginiais:
-
Tiiebwe -
- ad, - Tiieb iemen, -scheibe,
co espondmenys mos ,
a omasis di Zas, skiemulys
moji aiis, Voki5ki
k, a o-
pada yni
- Tiiebachse,
-we k.
que
a omas-
dia
is ei5kia
,, a an ysis" ieigu jq
nebl q, comun ines usuá io
da linguagem, especialis a
sup as q, que,, a omasis").
juoba
écnica
Kai nãopaisoma isso e minq dia e nelie e minq
pa a a y i 8.5 eque emos ap esen adas
sen enças e minales:
pa os p ie5p ie5os, ka. Cia 6 a como Ll<Z XVIII2I0
Tbn co d eli]
a elio Sniil as
[i.e.
a omasis l(inyl a)
isso. Não escondis que alguns quem mui o
sies damdgs a nãoekiamosios ly ius
skaiiiuojamosios almaiinos, domosios
auk e auk i i e minij4 (siulo:
sis emos,...), embo a specialis ai jq mui o
k a osi. I5a c ia i idade silly ojams não
a omasis iiojo nd a, e como só aquele,
pá a. S ai, iniu as, o a angi di, é só
k is a o, chamado de a omuoju, aigi e
au omobilio a ai, lc ie a o, em b i
a omieji. Thi que que cinquasde5im me q
jie b o a an ieji, o jq p ie5p ieia
- a omieji. IS ikn+jq e peja mina pakoj4 - kaleld a o a 4, a as
a o iwelg, i ele
- sk iemuli, e com o sk iemuliu simul aneamen e gi a oda e puxa si[14.
Thigi iweld é e a o a oma, e sk iemuli a an i. Já se disse, que e
aquelas odas do au omó el são e eng enagens d omi, e
au omobili a an ys, mas e minas- a an ieji, po que isso mais
impo an e: eles execu a mais impo an es4 ações4 a o
au omó eis.
D ejaip Zi d i i aqueles a us, mas p ecisa pode
Moksli5kai i a dijan a Z ilgis passelkamas o que
se is o e anuos, e is4 au omó eis. s4 okas,
que ak ualus, e jipasi enka não kalbininkai, e
impo an e
i a dijamo assun o specialis ai. Ainda mais
20
- ciência e écnica e minija nd a namudds assun o.
Exis e so-calladoji liaudies e minija, mas nd a kokiq
liaudiniq o lie u i5kq (o mesmo Zemai iSkq)
mechanikos p incipq o pa a q i ansmisijq sis emq
- e minq s4 okq
sis emas são
in e nacionais
como o p óp io mokslas.
Beje, a omasis ini i as nd nep ie5 a auja moksli5kumui
- igualmen e assim di iinis
ansmissão PolZ Q enenna i
npueod) a omasis di y a
Zas, embo a ele já daZniau
chamado p a a o s di ias
PolZ",YLAu Z
- us.
n n o il
e o d pas
peMeHb
PolL, ,
RPTechS,
n a p g y
lenk.
d o w p u
(:napgd
eng enagem), - eng enagem)
RPTechS, ok. An iebs iemen
(An ieb -
Tiieb iemen
(:Tiieb - ansmissão) PAu Z, angl. di e [ ansmission] bel
RAPolS,
p anc.
cou oie
de
[de exis e
commande
RFPolS.
ansmisslon/Cia
umaana is
i a dijimen o
em odas as línguas.
Thdiau ele nada
ne ei5kia
d ina dms s4 okq
s4p ip i5os,
i a dy omas
ambém em odas
linguas
(no s é e de ou os mo i i ações
sinonimq negu,ya y 7", mas e
nesses casos p ie5p ie5a é): lie .
a an ysis a as e a omasis
a as us. aedyuqee
Koneco <+ eedouoe
Ko eco lenk. kolo
napqdzajqce
<+ kolo napqdzane kolo napgdowe
kolo c ynne <+ kolo bieme ok.
An iebs ad <+ Ab iebs ad
Tieib ad. Tiieb ad angl. d i e wheel
<+ d i en wheel p anc. l. oue
mo ice e oue mende oue menan e
e oue commandde
2. (k umplia a is) eng enage mo o e
eng enage ecep o ba bo in lie .
a an ysis e a onlasis elenas elenas
lu; s. ee uqu i ean <+ eedouu i ea lenk.
wal napqdzajqcy wal napqdzany wal
a b e <+ a b e en aind d'en ainemen
cz nn <+ wal biem z', a b e mo eu
a b e menan a b e mend a b e
commande <+ a b e commandd
ok. +s
An iebsw-
elle
Ab ieb swelle
Tiiebwelle ang{ d i e sha <+
di en sha d i ing sha
p anc.
de
(dados i5 RPTechS, YLAu Z, RAPolS, RFPoIS). I mui osakalbeje
au omobiliq e minijoje (PAu Z) 5i p iesp iesa
consis en emen e i5laikoma, é: no s a ski y e minq i ai a imo
a an ysis elenas e a omasis elenas
(72.10
<+ 67.3), us. eedyquil ean <+ eedonw i
ean, a gl. 1=inpu ? ou pu !
- J. K.] sha <+ ou pu
sha , u bine unne ,
ok.
sha ,
Ab iebswelle
-An iebswelle?l
- J. K.] <-+
Ab iebs-
a b e p a nc.
welle,
de so ie <+ a b e dcep eu ; a b e de u bine;
mecanismo de dis ibuição o a an ysis
Lc umplia a is e a omasis Lc umplia a is (31.5
<+ 31.6), us.
eedyqaa wecmepHn <+ ee)ouan wecmepHa
an l., iming gea -wheel (di en),
c anl<sha <+ camsha i gea
Q inion) ok,
Ku belwellen
-Zahn ad
+s NockenwellenZahn ad, de dis ibu ion e oue de dis ibu ion;
p anc. pignon
a an ysis sk iemulys e a omasis slc iemulys <+ us.
(85.2
85. npueoduoil w cue <+ pasdeu cnoil npueuuo
pasdeu cuo i8), u cue, angl. pulley, p ima y pulley d i ing
cheib e, eibende Riemens p anc.
di en pulley ll inpu pulley e ou pu pulley, ok An iebs-Riemens
cheibe <+ Ab ieb Riemens s cheibe, puolie
dcep ice. I end in a ap esen ada: (202.27
-
mo ice, a ia eu d ddp esion <+ puolie
paZ5 miniq p ie5p ie5a a an ysis €
a omasis
<+202.28), us. eedy yuil, npueoduoil, <+
ee)oua , npudeuwy 4uil eoduuo , angl
di ing, ac ua ing <+ d i en, ok. eibend
(-es
O gan)
<+
(-es
O gan), en a nan +>
ange ieben p anc.
en a ne, ac ionne menan e
mene, mis en ma che,
ll
command€.
Au omobili o a i4 são
segundo memb o
aki aizdi, embo a o
acessip ie5a i a dijado
a é cos i ai iai
-ne a an ieji, a omieji, Iais ai
iedan ys a ai.
Mesmo quando panai's s4 okq
p ie5p ie5os memb o não
exe camássi nd a e mo
i a dy as, memb o ecian ysis
pode b i ei5kiamas só
eikiamosios [5ies pa icip iu.
Sakysim, nd a i a dl a s4 oka
,, empomoji kon-
22
s ukcija", mas,,ku i empo" - Lai laikaniioji kons ukcija. PAu Z é
i a di as p i5p ie5os a an ysis oda e li emen e iedan es oda,
a aniioji aiis <+ li es aJ s. Thdiau embo a não iegiamasis pon as
nd a i a dy as, eikian ysis é a an ysis pon es us. eedy yuu
(62.13),
uocm, angl.
igi"d di ing axle, ok.
s a e An iebsachse,
anc. pon mo o .
Thigi au omobilio a an ieji
a ailieka como pa e do sis ema
didesnds
- adisp i5a
e minologi5kai de e se
não ambig as5ka.
E quando acessp ieos nd a, juoba ela nem se
logi"ca, e minijoje pladiai usam-se
desc end i as necessmss não execu amsias
uSies, i"sky us di ec os execu djus da acção
(smogianiioji daleli, kin aniioji i aiglde,...).
Ab e iações
AI-PolZ - No od o skis
A.Angl4-lien i4kalb4poli echninisiodynas.Yilnius,1948.
Au ose Z -
Suda d kalb4
au osewiso e min4 Zodynas /
Rus7-lie u i4
R. Lapinskas. Vilnius,
1989.
-A ual Li u i4 língua
iodynas. Vilnius, 1.954.
- i4 língua Li u Zodynas. Vilnius, 1997
, T. 8.
- Lie u i4 aiomosios
linguagem iodynas. T, 5 Suda d /
A.
Senn'as i
A. Salys.
Heidelbe g, 1968.
- Lie u iikaji a ybind enciklopedija.
Vilnius, 1976,T.
1. 1981, T 8.
- Penkiakalbis au omobilini4
e min4 iodynas lPa eng .
R. Ka alynai 6, A.
Kliba idius, A.
K ie kauskas, R. Lapinskas,
G. Paliulis. Vilnius, -
Rn4-lien i4 kalb4
1995.
poli echninis iodino
Redakci-
kolegija:
A. No od o skis
(p esmininkas), L. Kumpikas, J. Mikuckas, J. S anai is,
S. Vasauskas, J. Vidman as. Vlnius, 1959.
-Rus4-lie u i4 kalb4
poli echnikos Zodynas
Suda d G.
PolZ, Vilnius, 1984.
- icc co-aue, u c cu i
nonumexHuqec cuil
cnoeap . Moc oa, -
1980.
,cc co-Qpau4ysc cui
nonumexHuqec cu
uoeap . Mocloa, 1980.
- Wielki slownik echniczny o yjsko-polski. Moc <sa
- Wa szawa,
973.
- No od o skis A. Tiumpas
usiikai-lie u iJkns
écnicois lodynas.
Kaunas, 1949.
- Kleniko V., Iljinas N. Au omobilis:
P imei a
classeds
pilo o manualdlis.
Vilnius,.1976.
- Zi ku e A. Vokieii 4-lie u i4,
lie u i 1- okieii4 kalb4
au omobili4 e min4 Zodynas.
Vilnius, 1996.
Es immenys
Zy ni me us, omus ( omdni5kieji),
paglapius.
DZ, LI<Z
LRKZ
U E
PAu L
ne PolZ,
Daugdla. /
RAPoIS
RFPoIS
RPTechS
TechZ
Vai V
YLAu Z
L3
WARRANTIEJI
RATAI ORTVE WHEELS)
Summa y
The name o ehicle
d i e wheels in
Li huanian includes
he ac i e pa iciple.
The a an ieji a ai
(d i e wheels) o he
ca a ehicle a e
named a e hei
essen ial
cha ac e is ics
- hey d i e ( a c) a ca . n
o he espec s hey
a e,. a omieji', i.e. hey
could be desc ibed using a
wo d combina ion wi h he
passi e pa iciple, because
hey a e di enby he
gea box.
In scien i ic
nomina ion h"
essen ial, opical
cha ac e is ic is
chosen.
And i is chosen no by
linguis s, bu by he
specialis s o ha
pa icula ield.
Scien i ic and
echnical e minology
is no a ma e o
house-keeping.
Sys ems o concep s a e
in e na ional. Binomial opposi ion
o ,, a an ysis" e+ " a omasis" o
pai sys ems such as a ai (wheels),
ilii (ends),d,IF (axles), also
l umplia aiial ( oo h-wheel),
s c iemu ini
(pulleys) and ilenai'
(sha s) u p esen in
e minology o all
languages.
E en in hose cases when he
passi e membe is no named, he
ac i e membe is named by he
ac i e pa icipie ( aiknniioji
kons ukcija). JonasKLIMAWiIUS
Li u iq ins i u o da língua
An akalniog.6
LII-2055,
Vilnius
Recebida
2000
10
10
24