Terminologijos darbas Estijoje

PRACA TERMINOLOGICZNA W ESTONII Referat na seminariumie państw bałtyckich Praca terminologiczna teraz i w przyszłości na Litwie, Łotwie i w Estonii Estończycy, których tylko milion mówi po estońsku, zetknęli się z ograniczaniem używania języka i walczyli o swój język, podobnie jak dwa pozostałe sąsiednie państwa bałtyckie. Niewielka liczba użytkowników pozwalałaby ustanowić ścisłe zasady rozwoju i planowania języka, jednak wydaje się, że większość językoznawców jest zdania, iż język jest systemem otwartym, który nieustannie się zmienia, a nadmierna regulacja może mu jedynie zaszkodzić. Być może dlatego planowanie terminologiczne w Estonii jest procesem nieregulowanym i nie ma takiej instytucji, której decyzja dotycząca estońskiego terminu mogłaby być wiążąca dla użytkownika. Mimo to państwo musi zapewnić warunki przetrwania i rozkwitu języka. Opracowano szczegółowy siedmioletni plan Strategia rozwoju języka estońskiego 2004— 2010. W strategii tej według ważności przedstawiono główne cele rozwoju jedynego języka państwowego Republiki Estońskiej. Dąży się do ochrony języka estońskiego, zapewnienia jego stałego rozwoju oraz stworzenia niezbędnych warunków do jego funkcjonowania we wszystkich dziedzinach życia na całym terytorium Estonii. Strategia określa cele i niezbędne działania służące realizacji postawionych zadań. Wymienia się w niej również instytucje odpowiedzialne za realizację określonych zadań. Realizację strategii koordynuje Ministerstwo Edukacji i Nauki, a monitoruje ją i analizuje Rada Języka Estońskiego. Jedna z części strategii przewiduje prowadzenie działalności w zakresie planowania terminologii na szczeblu państwowym. Stwierdza się w niej, że specjaliści z różnych dziedzin interesują się rozwojem terminologii i są przygotowani do tej działalności. Działalność w zakresie planowania terminologii koordynuje Estońskie Stowarzyszenie Terminologiczne. Komisje terminologiczne niektórych dziedzin są dość aktywne, ale ich uchwały nie są wiążące dla użytkownika (w żadnym razie nie tak jak uchwały oficjalnych łotewskich komisji terminologicznych). Przewidziano następujące cele planowania terminologii: rozwijać terminologię wszystkich dziedzin nauki i techniki, wspierać tworzenie nowej terminologii w instytucjach naukowych i oświatowych, rozpowszechniać informacje o terminologii i wymieniać się nimi, opracowywać i publikować słowniki terminologiczne (w wersji papierowej i internetowej), wspierać konstruktywną krytykę słowników terminologicznych, wyjaśniać, jak skutecznie z nich korzystać, poświęcać szczególną uwagę językowi prawnemu, uczestniczyć w międzynarodowej współpracy terminologicznej, zagwarantować językowi estońskiemu takie same prawa, zakres użycia i możliwości rozwoju, jakie mają również inne oficjalne języki europejskie. 174 Instytucje wykonawcze są następujące: Grupa Planowania Języka Instytutu Języka Estońskiego, komisje terminologiczne różnych dziedzin, Estońskie Towarzystwo Terminologiczne (ETER), Estońskie Centrum Języka Prawnego (ELLC), uniwersytety i szkoły wyższe, Ministerstwo Edukacji i Nauki, katedry języka estońskiego Uniwersytetu w Tartu i Tallińskiego Uniwersytetu Pedagogicznego. Estońskie Towarzystwo Terminologiczne (ETER) (www.cter.ce). ETER założono w 2001 r. jako organizację non-profit, a zatem nie jest ona finansowana przez państwo (jedynie ze składek członkowskich). ETER jest członkiem Europejskiego Stowarzyszenia Terminologicznego (EAFT). Na czele zarządu stoi Arvi Tavastas, który jest również członkiem zarządu EAFT i grupy tego stowarzyszenia zajmującej się kształceniem terminologicznym. ETER łączy osoby zainteresowane pracą terminologiczną — tłumaczy, terminologów, specjalistów z różnych dziedzin. Na stronie internetowej znajduje się cenna baza danych, w której można znaleźć listę specjalistów z różnych dziedzin rozwijających terminologię estońską w określonej dziedzinie oraz przegląd wyników pracy terminologicznej w tych dziedzinach. W Internecie można również znaleźć inną bazę danych, w której zgromadzono wszystkie wydane w Estonii słowniki terminologiczne (papierowe lub internetowe). Ta strona internetowa jest najlepszym miejscem do poszukiwania informacji o terminologii i terminologach. Do tej pory ETER organizował jedno duże wydarzenie terminologiczne rocznie: w 2001 r. — letnią szkołę terminologiczną, w 2002 r. — konferencję na temat teorii i praktyki terminologii, w 2003 r. — międzynarodową konferencję terminologiczną (informacje na jej temat można znaleźć na stronie internetowej http://www.eter.ec/conference.html). Strategia rozwoju języka estońskiego wyznacza stowarzyszeniu następujące zadania: rozwój terminologii i opracowywanie słowników terminologicznych, rozpowszechnianie informacji terminologicznej, edukację terminologiczną, krytykę słowników terminologicznych, planowanie (koordynowanie) pracy terminologicznej, udział w międzynarodowej współpracy terminologicznej. 175 Instytut Języka Estońskiego (ELI) (www.cki.ee- ). Przez długi czas za planowanie terminologii odpowiadał Instytut Języka Estońskiego. Pracujący tutaj terminolodzy wraz ze specjalistami z różnych dziedzin opracowują słowniki terminów. Praca ta najczęściej wykonywana jest w ramach projektów. Strategia rozwoju języka estońskiego przewiduje dla instytutu następujące zadania: nauczanie terminologii, rozwój teorii terminologii, opracowywanie podręczników i poradników z zakresu terminologii, opracowywanie słowników terminów, tworzenie narzędzi technologii językowych. Uniwersytety. Informacje o estońskich uniwersytetach działających w dziedzinie terminologii można znaleźć na stronach internetowych: Uniwersytet Techniczny w Tallinie (TTU) —www.ttu.cc, Uniwersytet w Tartu (TU) —www.ut.ee, Uniwersytet Pedagogiczny w Tallinie (TPU) —www.tpu.ee. Wszystkie estońskie uniwersytety przyczyniają się do rozwoju terminologii, ale tylko na dwóch z nich —TU i TPU — naucza się terminologii. Na Uniwersytecie w Tartu już od kilku dziesięcioleci prowadzony jest 40) godzinny kurs Zarządzanie terminologią (Terminology Management) dla studentów filologii estońskiej, podczas którego wykłada się historię terminologii estońskiej oraz podstawowe zasady tworzenia terminów. Teoria terminologii nie jest omawiana na tym kursie. Od 2002 r. Arvi Tavastas z TU i TPU prowadzi dla magistrantów studiujących tłumaczenie obowiązkowy 80-godzinny kurs Zarządzanie terminologią. Celem tego kursu jest zapoznanie studentów z terminologią, wykształcenie umiejętności krytycznego korzystania ze źródeł terminologicznych oraz nauczenie tworzenia baz danych terminów. Główne tematy — język ogólny i specjalistyczny, systematyczna i specjalistyczna praca terminologiczna, normatywna i opisowa praca terminologiczna, zasady doboru i tworzenia terminów estońskich, ich porównanie z językami obcymi wpływającymi na język estoński, krytyczna analiza źródeł terminologicznych — słowników (drukowanych i elektronicznych), korpusów, propozycji specjalistów z różnych dziedzin —, praca ze specjalistami z różnych dziedzin, oprogramowanie baz danych terminów, jego wybór i stosowanie, teorie terminologii, szkoły i najwybitniejsi autorzy. Metody — studenci uczęszczający na kurs mają pisemnie krytycznie przeanalizować słownik terminów z wybranej dziedziny oraz uczestniczyć w ćwiczeniach. Na ćwiczeniach tworzone są bazy danych terminów z wykorzystaniem Trados Multiterm oraz programów wybranych przez studentów. Na seminariach krytycznie omawiane są teorie terminologii i porównywane z doświadczeniem praktycznym. Wiedza studentów jest oceniana na podstawie testu pisemnego, który obejmuje zarówno pytania teoretyczne, jak i zadania praktyczne. Do uzyskania oceny końcowej konieczne jest napisanie analizy słownika i uczęszczanie na seminaria. Literatura obowiązkowa: Cabré, Maria Teresa. Terminologia: teoria, metody i 176 zastosowania, Amsterdam- -Filadelfia: John Benjamins, 1999. Erclt, Titu. Terminologia estońska, Tallinn: Valgus, 1982. Tavast, Arvi. Estońskie słowniki terminologiczne 1996-2000. —Keel ja Kirjandus, 2002 6 7. Literatura uzupełniająca: Cabré, Maria Teresa. Terminologia: teoria, metoda i zastosowania, Ottawa, Paryż: Presses de l’Université d’Ottawa, Armand Colin, 1998. Cabré, Maria Teresa. Terminologia: Reprezentacja i komunikacja, Barcelona: Universitat Pompeu Fabra, 1999. Podręcznik zarządzania terminologią. Opracowali Sue Ellen Wright, Gerhard Budin. Amsterdam- -Filadelfia: John Benjamins, 1997. Sager, Juan C. Praktyczny kurs przetwarzania terminologii, Amsterdam- -Filadelfia: John Benjamins, 1990. Temmerman, Rita. W kierunku nowych sposobów opisu terminologii: podejście socjokognitywne, Amsterdam- -Filadelfia: John Benjamins, 2000. Wiister, Eugen. Wprowadzenie do ogólnej teorii terminologii i leksykografii terminologicznej, Kopenhaga, Centrum Języka Specjalistycznego, 1985. Należy wspomnieć, że w 2002 r. na język estoński przetłumaczono normy ISO dotyczące pracy terminologicznej (ISO 1087 1 & 2: 2000). Estońskie Centrum Języka Prawnego przy Ministerstwie Sprawiedliwości (ELLC) (www legaltext.ec) zostało założone w 1995 r. z inicjatywy Kanadyjczyków estońskiego pochodzenia, aby estońskie akty prawne były właściwie tłumaczone na język angielski. Wkrótce centrum to podjęło się tłumaczenia aktów prawnych UE (acguis) na język estoński. Na wzór estoński utworzono Łotewskie Centrum Tłumaczeń i Terminologii. ELLC zajmuje się pracą terminologiczną od momentu założenia. Dział Terminologii opracowuje bazę danych ESTERM opartą na pojęciach, w której zgromadzono 50 000 terminów. W opracowywaniu tej bazy uczestniczy 800 specjalistów z różnych dziedzin, pełniących funkcję ekspertów. Może być uznawana za główny ośrodek estońskiej terminografii. Dział Terminologii kieruje również kilkoma projektami terminologicznymi (na przykład terminologią NATO i wojskową, EUROVOC) oraz opracował kilka mniejszych internetowych baz danych. Po przystąpieniu Estonii do UE w maju 2004 r. i zakończeniu tłumaczenia acquis | na język estoński centrum, obok tłumaczeń, główną uwagę poświęci Es177 będzie systematycznie pracować w dziedzinie języka prawniczego oraz przy sprawdzaniu projektów dokumentów prawnych. Dział terminologii rozpoczyna tworzenie nowej bazy danych terminów prawnych, udzielanie pomocy terminologicznej oraz nauczanie terminologii i terminografii prawnej we wszystkich instytucjach państwowych. W razie potrzeby będą wydawane słowniki terminów. Centrum nadal będzie uczestniczyć w projektach terminologicznych wraz z innymi instytucjami państwowymi. su Estońscy terminolodzy utrzymują dobre kontakty z INFOTERM-em i IITFE. Obecnie rozważa się, czy nie należałoby zostać członkiem NORDTERMu. Estonia z zadowoleniem przyjęłaby i poparłaby chęć terminologów łotewskich i litewskich przystąpienia do EAFT. Międzynarodową współpracę terminologiczną zamierza wspierać druga międzynarodowa konferencja terminologiczna, która odbędzie się w grudniu 2003 r. w Lizbonie: Stan teorii (http://www.fcsh.unl.pt/termip/cit2003/indexen.htm), spotkanie terminologiczne, które odbędzie się w listopadzie 2004 r. w Barcelonie, oraz konferencja terminologiczna w Berlinie latem 2005 r. — Propozycje współpracy. Najlepszą formą współpracy jest regularna wymiana informacji. Mając na uwadze, że praca terminologiczna w instytucjach UE będzie nadal wykonywana inaczej niż w ostatnim dziesięcioleciu (stanowiska terminologów zostały zlikwidowane, terminolodzy nie pracują już przy banku danych IATE), należałoby zastanowić się, jak pomóc estońskim, łotewskim i litewskim tłumaczom w Brukseli i Luksemburgu w rozwiązywaniu problemów terminologicznych, ponieważ tłumaczone przez nich dokumenty staną się aktami prawnymi naszych państw. Hiie TAMM Otrzymano 2003-11-12 Estońskie Centrum Języka Prawnego Tonismagi 8, Tallinn 10119 Estonia E-mail: hiie.tamm(- @lcgaltext.ce Tłumaczenie: Jolanta GAIVENYTE-BUTLER 178