Antano Vileišio (1856–1919) medicinos mokslo darbai ir jų terminija

Palmira ZEMLEVIČIŪTĖ Litewski Instytut Języka PRACE ANATANA VILEIŠISA (1856–1919) Z ZAKRESU NAUK MEDYCZNYCH I ICH TERMINOLOGIA W artykule omówiono jeden z wielu kierunków działalności lekarza A. Vileišisa — popularyzowanie w prasie wiedzy z zakresu nauk medycznych, tj. niektóre wyraźniejsze cechy terminologii medycznej w napisanych i przetłumaczonych przez niego broszurach, a także artykułach. Antanas Vileišis był jednym z najwybitniejszych działaczy wileńskiego społeczeństwa litewskiego końca XIX — pierwszych dwóch dziesięcioleci XX wieku, „jednym z najbardziej wytrwałych i konsekwentnych krzewicieli litewskości w spolonizowanym Wilnie i całym jego regionie” (Aničas 1992: 59). Po ukończeniu studiów wyższych na wydziale medycznym Uniwersytetu Moskiewskiego w 1898 r. przeniósł się do Wilna i zaczął niestrudzenie pracować na rzecz kultury, oświaty i nauki Litwy. A. Vileišis od razu aktywnie włączył się w litewski ruch odrodzenia narodowego i stał się jednym z najgorliwszych członków i (lub) twórców wielu wileńskich litewskich instytucji kultury i nauki — Wileńskiego Litewskiego Towarzystwa Samopomocy (1904), wówczas pierwszego legalnego towarzystwa na Litwie, Kółka Dwunastu Apostołów Wileńskich, walczącego o prawa języka litewskiego w wileńskich kościołach, Komitetu Nauczania Języka Litewskiego (1906), Wileńskiego Litewskiego Towarzystwa Oświatowego „Aušra” (1907), Litewskiego Towarzystwa Naukowego (1907) oraz Litewskiego Towarzystwa Pomocy Poszkodowanym w Wyniku Wojny (1914), a także założycielem i opiekunem schronisk i szkół — Dziennego Schroniska dla Ubogich Dzieci Litewskich (1905), Wileńskiej Litewskiej Szkoły Dwuklasowej (1907), Wileńskiej Litewskiej Wspólnoty Służących św. Mikołaja (1906) (AniCas 1992: 60–63; 1999: 88–127, 130–154, 177–179, 233–235, 251–309, 312–326). „Nie było takiej dziedziny wileńskiej litewskiej działalności kulturalnej — pisze historyk J. Aničas — której A. Vileišis by nie podjął” (Aničas 1992: 63). Nic więc dziwnego, że „Jonas Vileišis nazwał rodzinę swojego brata «prawdziwym gniazdem litewskości», «do którego przychodzili wszyscy wileńscy Litwini — zarówno świeccy, jak i duchowni, klerykałowie i wolnomyśliciele, bogaci i biedniejsi — a także każdy, kto czasowo przybywał do Wilna. W jego domu każdy mógł dowiedzieć się, co robią Litwini i jak postępuje praca na rzecz litewskości. 84 „Wielu osobom pomógł — czy to w zdobyciu jakiejś pracy, czy posady, wielu wspomógł, nakarmił, przygarnął” (Anicas 1999; 80). Działalność zawodowa A. Vileišisa również była bardzo szeroka i wielokierunkowa. Pracował jako lekarz VII wileńskiego rejonu leczniczo-sanitarnego i prowadził prywatną praktykę (Aničas 1999: 52-53). Znajdujący się w osobistej bibliotece lekarza „spis 220 książek medycznych w językach rosyjskim, polskim, niemieckim i francuskim świadczy o jego nieustannych staraniach, by zgłębiać najnowsze osiągnięcia nauk medycznych i podnosić kwalifikacje zawodowe” (Aničas 1999: 52). A. Vileišis aktywnie uczestniczył w działalności Wileńskiego Towarzystwa Lekarskiego, był jednym z organizatorów sekcji lekarskiej tego towarzystwa, pracował w Komisji Medycznej i Farmakologicznej (1911) oraz w Sekcji Lekarzy i Farmaceutów (1911), która zamierzała „wydawać gazetę medyczną i farmaceutyczną, opracować litewską terminologię medyczną i farmaceutyczną, badać lecznicze rośliny Litwy oraz medycynę ludową” (Aničas 1999: 302), jednak po wybuchu wojny zamiary te pozostały niezrealizowane; w późniejszych latach kierował Sekcją Medyczną (1915), był jednym z założycieli Litewskiego Towarzystwa Pomocy Sanitarnej (1918), a dzięki jego staraniom w Wilnie założono litewski szpital (Aničas 1999: 57, 61, 302, 321-323, 341-343). A. Vileišis zlituanizował wprowadzoną w Rosji standardową księgę rejestracji pacjentów, tzn. dostosował ją „do praktyki litewskiego lekarza, tworząc litewskie nazwy rubryk: „Nr Nr kolejno”, „Miesiąc i dzień”, „Imię i nazwisko”, „Skąd”, „Choroba”, „Leczenie”. „A to były już kroki ku litewskiej terminologii praktyki lekarskiej” (Aničas 1999: 50). Będąc człowiekiem o szerokich poglądach, demokratycznym i tolerancyjnym, leczył ludzi różnych narodowości, był szczególnie współczujący wobec „ludzi przygniecionych biedą. Leczył ich bezpłatnie, a ponadto dawał pieniądze na zakup lekarstw i poprawę wyżywienia” (Aničas 1999: 50). Szczególnie należy podkreślić, że A. Vileišis wykonał ogromną pracę oświatową w prasie, popularyzując wiedzę medyczną i higieniczną. Za pióro sięgnął za namową brata Piotra. „Jego artykuły, zachęcające ludzi do zainteresowania się wiedzą medyczną i higieniczną, podnoszące ich kulturę sanitarną, były znaczącym wkładem w oświatę narodu litewskiego w latach odrodzenia narodowego. Ludzie po raz pierwszy otrzymali tak wiele bardzo potrzebnej popularnej wiedzy Z przyrodoznawstwa, medycyny i higieny” (Aničas 1999: 62). Jednak A. Vileišis nie zaczął pracować na pustym polu, lecz kontynuował już rozpoczętą orkę w dziedzinie nauk medycznych. „A zatem zanim słowo drukowane szerzej rozpowszechniło się wśród naszych rzesz, —pisze dr K. Grinius, 85 —najważniejszymi czynnikami rozpowszechniania i podtrzymywania wiedzy medycznej były — tradycyjna medycyna su ludowa, z pewnymi przesądami, kościół, władza, szkoła, miejscowa inteligencja” (Grinius 1922: 3), chociaż wpływ dwóch ostatnich był niewielki. Za pierwsze książki, które „mówią o sprawach zdrowia człowieka- ”, K. Grinius uważa następujące książeczki: Hasselbergas. Pamokinimas apie užauginnimą vaikų, iš vokiškos i lietuvišką kalbą pergulde Krizionas Lovynas (1782) (Bibliografija 1969: 120) i K. Stravinskis. Regulas del skarbavu žmoniu, kayp savi reyk užleikiti nuog choleras, ir kayp greytey ratavoti prastoms naminioms lekarstoms... [Z języka rosyjskiego przełożył K. Ugianskis] (1848) (Bibliografija 1969: 377, 422), ta ostatnia była pierwszą książką litewską wydrukowaną w Kownie. Następnie należy wymienić Kalendarze L. Ivinskisa (1846-1878), w których artykuły medyczne drukowano w rozdziale zatytułowanym Gidimas zmoniun nuog nekuriun ligun. Później ukazało się więcej kalendarzy (np. Lietuviškas „Aušros“ kalendorius, Lietuviškas kalendorius, Lietuviškos kalendros, Lietuviškos kalendros su abrozais, Lietuvos ukinįku kalendorius) (Bibliografija 1985: 689— 694, 697-710, 713-718) oraz gazet (Keleivis Kuršaitisa od 1849 r.), „w których drukowano co nieco z medycyny popularnej” (Grinius 1922: 4). Za punkt wyjścia, od którego „w tej dziedzinie zaczyna się większy ruch”, dr K. Grinius uważa czasy „Aušry”, gdy zwiększa się liczba druków (książeczek i artykułów) z zakresu medycyny i gdy „do pracy wychodzą dr J. Basanavičius, inż. P. Vileišis, stowarzyszenia studentów Warszawy i Moskwy, dr A. Vileišis, Amerykańskie Towarzystwo Miłośników Ojczyzny” (Grinius 1922: 4). W 1883 r. wydano książeczkę medyczną Ligonių Prietelius. Kelerodys dla wszystkich tych, którzy pragną sami zapewnić sobie pierwszą pomoc przy pojawiających się chorobach (Grinius 1922: 19), a w 1886 r. w Tylży ukazuje się książka Piotra Nėrysa Najważniejsze choroby ludzkie. W kolejnym wydaniu tej książeczki (1906 r.) jako autor wpisany jest dr Mikols. „Biografowie Antanasa Vileišisa twierdzą, że dr Mikols jest pseudonimem A. Vileišisa i że książeczka ta została przez niego opracowana” (Bibliografija 1988: 304). Jednak J. Petronis pisze, że Najważniejsze choroby ludzkie napisał Petras Vileišis, korzystając z pism Julijusza Genčasa i Kazimierasa Prošinskisa, 0 A. Vileišis był specjalnym redaktorem tego wydawnictwa (Petronis 1992: 79). A zatem A. Vileišis napisał i przetłumaczył z innych języków lub napisał na podstawie prac innych autorów 25 popularnonaukowych książeczek medycznych: Co robić, abyśmy byli zdrowi i długo żyli (1895, II wyd. —1905), Przedmowa dla kobiet, które chcą być zdrowe (1899, XI wyd. —1906), Krótka pogadanka o chorobach 86 zakaźnych i jak się przed nimi uchronić? (1901, 11 wyd. —1906), Jak przejawia się życie w ciele człowieka? (1902), E Esmarch. Pierwsza pomoc w nieszczęśliwych wypadkach (1903), S. A. Knopf. Gruźlica i walka z nią (1903), O złej chorobie, czyli syfilisie (po francusku) (1904), O cholerze i jak się przed nią uchronić (1905, wyd. II —1915), Jak zachować się wiosną, latem, jesienią i zimą (1906), Błonica (1907), Cholera i walka z nią (1907), I. Tarchanow. Kwaśne mleko (1907), Domowy lekarz (1908, wyd. II poprawione —1924) (W Encyklopedii litewskiej podkreślono, że „książka ta była wówczas uważana za najlepszą w języku litewskim” (Lietuvių enciklopedija 1966: 81)), B. Oks. Szczepienie przeciw ospie (1908), Jak należy dbać o zdrowe i chore oczy (1910), O czystości wody pitnej na wsi (1912), O liszajach (1912), Powietrze i klimat oraz ich znaczenie dla zdrowia człowieka (1913, wyd. II —1914), Choroby zakaźne i jak się przed nimi uchronić? (1915). Prace A. Vileišisa były szczególnie popularne i czytane. A. Vileišis aktywnie pisał także do prasy. W litewskich publikacjach periodycznych Vilniaus žinios, Šaltinis, Tėvynės sargas, Žemdirbys, Lietuvos aidas i in. opublikował ponad 100 artykułów na różne tematy medyczne, higieniczne i sanitarne; niemało z nich miało charakter ciągły i zostało wydanych w oddzielnych (już wspomnianych) książkach. Zdecydowana większość artykułów została napisana o higienie (np. Wartość owoców z punktu widzenia higieny; Odzież zimowa z punktu widzenia higieny; Jak osoby starsze powinny zimą zachowywać zdrowie; Co jeść zimą? ; Higiena mleka; Zęby i ich higiena; Czystość jako środek zapobiegający chorobom; O czystości wody pitnej na wsiach; O kąpieli na otwartym powietrzu; Czym jest higiena? ; O wartości powietrza dla zdrowia; Wartość światła słonecznego dla zdrowia itp.) oraz choroby zakaźne (np. O cholerze i jak się przed nią chronić; Szkarlatyna; Błonica; Gruźlica, jej przyczyny i rozwój; Jak uchronić się przed zakażeniem tyfusem plamistym; Prawdziwa ospa (ospica); Dżuma, jej oznaki i środki zapobiegające jej; O chorobie drgawek; O świerzbie; Krwawa: (Dyzenteria); Rana syberyjska: (Karbunkuł); O chorobie wścieklizny; Róża; Świerzb; Czym jest grypa i z czego powstaje? ; Najgroźniejsza choroba dziecięca, panująca w okresie letnim; Jak postępować z chorym na dur brzuszny? i in. ). 87 Swoje książeczki i artykuły A. Vileišis często podpisywał pseudonimami i kryptonimami, np. A. V., D-as A. V., Dr. A. V., D-as F. Antaniukas, D-ras A. V. i in., być może również z tego samego powodu co jego brat, inżynier P. Vileišis, także używający wielu pseudonimów i czyniący to „...chcąc pokazać władzy rosyjskiej, że te książeczki są dziełem nie jednej, lecz wielu osób“ (Aničas 1993: 104-105). O książeczkach A. Vileišisa ukazywały się różne opinie i oceny zarówno w prasie litewskiej, jak i amerykańskiej, w większości przychylne. Amerykańska litewska gazeta Vienybė lietuvninkų o książeczce Jak przejawia się życie w ludzkim ciele? pisała: „Sposób wykładu, ogólnie rzecz biorąc, dobry <...>. Autor stara się dostosować terminologię do języka litewskiego, miejscami posuwając się nawet do przesady, na przykład: ludzki szkielet, czyli kościec (jak należy rozumieć), autor nazywa „giltinė“, podczas gdy słowo to kojarzy nam się tylko z czymś abstrakcyjnym, powiedzmy — wymarzonym i baśniowym. Ilustracje odbito bardzo wyraźnie (jest ich w sumie 33), a całą książeczkę czyta się łatwo, nawet z przyjemnością” (Aničas 1999: 66). Opis książeczki Pierwsza pomoc w nieszczęśliwych wypadkach „jest bardzo pożyteczny i przedstawiony zrozumiale, tak że każdy człowiek, nawet najmniej wykształcony, może skorzystać ze wskazówek zawartych w książeczce. Język piękny, jasny <...>” (Aničas 1999: 66). Dr K. Grinius ocenił książeczkę Jak zachować się wiosną, latem, jesienią i zimą jako „pożyteczn[ą] książk[ę] do szerzenia wiedzy higienicznej” (Grinius 1922: 11), natomiast dr P. Avižonis pisał, że jest to „książka godna polecenia do przeczytania” (Avižonis 1909: 9). O Przestrogach dla kobiet, które chcą być zdrowe dr K. Grinius wypowiedział się jako o „jedyn[ej] niemal książ[ce] położniczej” (Grinius 1922: 18). Były także uwagi krytyczne. Na przykład autor podpisujący się pseudonimem L. (J. Aničas pisze w swojej książce, że był to dr K. Grinius; zob. Aničas 1999: 65) ostro krytykował język broszury Krótka rozmowa o chorobach zakaźnych i jak się przed nimi bronić (1901): „<...> język tej broszury jest ciężki, często pojawiają się konstrukcje nielitewskie. Przez to jeszcze trudniej jest zrozumieć, co chce powiedzieć autor. „Kaip-kur net ir apsipratusiam su mus rašoma kalba nelengva išpainioti rašytojo žodžiai“ (Varpas 1902: 45), Ponadto autor zarzuca, że w książeczce pozostawiono niemało niewyjaśnionych słów, które w języku potocznym nie są używane, a także dodaje, że „nie wszędzie nauka pisarza zgadza się z nauką medy88 lu“ (Varpas 1902: 45). I swoją recenzję kończy słowami: „ogólnie rzecz biorąc, ta książeczka doktorowi V. A. się nie udała” (Varpas 1902: 46). Jednak o drugim wydaniu (1906) omawianej książeczki pozytywnie wypowiedziała się gazeta Vilniaus žinios: „W naszych czasach tak rozpowszechniły się wszelkiego rodzaju choroby zakaźne, że jeśli w dalszym ciągu nie zwrócilibyśmy uwagi na to nasze ważne nieszczęście, to w niedalekiej przyszłości wymarlibyśmy jak muchy zimą. „Autor, jako lekarz, wszystko dobrze rozumiejąc, pragnąc oddalić takie niebezpieczeństwo i nie mogąc wszędzie okazać swojej osobistej pomocy, przygotował tę książeczkę, aby każdy człowiek, przeczytawszy ją, mógł ustrzec siebie i innych” (Aničas 1999: 65). Oprócz wspomnianych prac popularyzujących nauki medyczne A. Vileišis zamierzał napisać popularną historię naturalną. Świadczy o tym zachowany „287-stronicowy maszynopis Historia naturalna: Zoologia. Botanika. Mineralogia. Poprawiona według VI. M. Kazlauskasa D-ra A. V. 1904”, jednak „rękopis obejmuje tylko zoologię” (Aničas 1999: 69). A. Vileišis opracował również książeczkę Czym jest ziemia uprawna? Jak powstała, jakie są jej działy i jak je rozpoznać? : Dél naudos gaspadorių ūkininkų, która została wydana w Tylży w 1901 r. Po przejrzeniu większości książeczek i artykułów A. Vileišisa w oczy rzuca się kilka ważnych rzeczy. Po pierwsze, autor używa niewielu terminów obcego pochodzenia (w tym ich synonimów i wariantów- ), które nie mają litewskich odpowiedników, np.: artretizmas Vž 1905 (53)'; čepčius Ka 1902, Pp 1903 /čiapčius Dž 1903 (por. čepčius (1. czepiec, brus. uarien) 4. „tłuszcz na brzuchu, tłuszcz brzuszny“ LKŽ II 1969); fluksija? Ng 1908, Ng 1924; gangrena Pp 1903; gemorojai (hemorojai) Ng 1908, Ng 1924 /hemorojus Vz 1908 (192) /gemorojus Vz 1908 (176); hypokandrija Vž 1905 (192) / hypochondrija Ku 1906 /hypokondrija Ku 1906 /ipochondrija Vz 1908 (176); histerija Ku 1906, Ng 1924 /hysterija Ng 1908; influenza Ku 1906, „Liczby w nawiasach oznaczają numery czasopism, * W Słowniku języka litewskiego to słowo nie zostało odnotowane. W domowym lekarzu, z którego zaczerpnięto termin, w kilku zdaniach opisano jedynie nazwaną nim chorobę, tj. zaznaczono, że jest to choroba głowy, której „przyczyną jest zepsucie zębów i przeciągi powietrza” (Ng 1924: 43), oraz krótko wskazano, jak ją leczyć. 89 Ng 1908, Ng 1924 /influenca 11 1915, Ts 1918 (7, 34) /enfluenca Ts 1918 (34); jedra Tš 1901, Ng 1908, S 1909 (25), Z 1909 (1), LI 1915, Ng 1924 /tymai Tš 1901, Dz 1903, Ab 1904, Ng 1908, Ng 1924 /jadra Dz 1903, S 1910 (3), LI 1915, Ts 1918 (34) /tymai (jedra) Vz 1907 (217), Ts 1918 (7) /jedra (odra) S 1909 (10) /adra Ng 1924 (por. *adra (1. odra) „tymai, jedraTM LKZ I 1968); kaltiinas Kd 1905, Vz 1905 (19); cholera Kd 1895, Tš 1901, S 1911 (5), Al 1912, Ag 1912, Ts 1917 (1, 2), Ts 1918 (4, 5) /cholera Ach 1905, Kd 1905, Vz 1905 (77, 173), Ku 1906, Vz 1907 (93, 125, 126), Ng 1908, Vz 1908 (96, 159), Z 1909 (2), S 1911 (1), Ok 1913, Š 1913 (28, 32), Ng 1924; migrena Ng 1908, Ng 1924; nerwowość Ng 1908, Ng 1924; podagra Ts 1918 (4), Ng 1924; skleroza Ts 1918 (4); Płonica TS 1901, Pp 1903, Dz 1903, Ab 1904, Vz 1907 (218), L1 1915 /wojny TS 1901, Dz 1903, Vž 1907 (218), Ng 1908 (por. 2*wojny (1. kor) 3. „płonica“ LKZ V 1959) /szkarlatyna Ng 1908, Ž 1909 (1, 2), S 1909 (25), S 1910 (3), 18, 46), S 1911 (5), LI 1915 /Skarliatina (wojny) Ng 1924 /płonica Lt 1915; szkorbut Ku 1906 /szkorbut S 1911 (30) / skurmuntas S 1911 (30); jaglica L1 1915, Ts 1918 (11), Ng 1924. Miejscami obok terminu litewskiego w nawiasach podaje się nazwę łacińską, np.: kości łokciowe lub kości przedramienia (stabis — ulna, radius) Pp 1903; białaczka (leukaemia) Ka 1902; blednica (chlorosis) Ka 1902; kość piszczelowa (stipinas —stibiae fibulae) Pp 1903; cholerina (cholera infantum) Ku 1906; soda żrąca (łac. natrum causticum) Ll 1915; dur wysypkowy (Typhus exanthematicus) 11 1915; tasiemce lub robaki wstążkowe (cestodes) Al 1912; liszaje (soov aphthae) Ng 1908; koklusz, wielki kaszel, łac. Pertussis lub Tussis convulsiva Ll 1915; chodzenie na palcach (pedis) Pp 1903; niebieski kamień (cuprum sulfuricum) L 1915; kość łopatki (scapula) Pp 1903; wysypka skórna (łac. scrophuloderma) Dz 1903; zwykłe glisty ludzkie (ascari lumbricoides) Al 1912; dur nawrotowy (łac. Febris recurrens) L1 1915; obojczyk (clavicula) Pp 1903; ospa, ospa prawdziwa (łac. Variola vera) Ll 1915; kość udowa (os femoris) Pp 1903; zapalenie opon mózgowych (Meningitis cerebrospinalis epidemica) LI 1915; dur brzuszny (łac. Typhus abdominalis) LI 1915; kość ramienna (os humeri) Pp 1903. Czasami A. Vileišis używa tylko nazwy łacińskiej, być może nie znalazłszy litewskiego odpowiednika dla określenia pożądanego pojęcia medycznego, na przykład o tuberculosis miliaris pisze, że to „gruźlica całego ciała, tak nazywana po łacinie” 90 Dž 1903, a gruźlica skóry „znana pod łac. nazwą lupus” Dž 1903. Inne używane w jego pracach terminy obcego pochodzenia mają litewskie odpowiedniki (niektóre nawet po dwa), które najczęściej podawane są obok w nawiasach, np.: bronchos (gałązki gardła) Vž 1908 (97): pasta do zębów (maść) Vž 1907 (218); zapalenie dziąseł (dėsna) Ng 1924; dezynfekcja (niszczenie) S 1909 (10); dieta (powstrzymywanie się od jedzenia) Vž 1907 (126); epidemia (szaleństwo choroby) Ng 1924; fizjologia (nauka o życiu) Ng 1924; higiena (utrzymywanie zdrowia) Ng 1908 /higiena (nauka o zdrowiu) Ng 1924; instrumenty (przyrządy) Vž 1905 (56); mikroby (żyjątka) Vž 1905 (173); nerwy (dirksnie) Pp 1903 /nerwy (dirksnįs) Dž 1903; neuralgia (kłucie) Ng 1908, Ng 1924; organizm (żywe ciało) Ng 1908, Š 1911 (49), Ng 1924 /organizm (ciało) L1 1915; paraliż (odbieranie) L 1915; paroksyzm (napad choroby) Ng 1908, Ng 1924; puls (tętnienie żyły) Ach 1905, LI 1915; rzeżączka (sopel) Vž 1909 (28); czasami łączone spójnikiem arba, np.: apopleksja, arba wylew krwi do mózgu Ng 1908 / apopleksja, albo wylew krwi do mózgu Ng 1924; zębina albo miękka kość Vž 1907 (217); epilepsja, czyli padaczka Ng 1908 /epilepsja, czyli padaczka Ng 1924; bardzo rzadko — po przecinku, np.: krztusiec, wielki kaszel L1 1915. Pożyczka palagas Ng 1908, Ts 1918 (10), Ng 1924 (por. 2* palagas (I. polėg) „poród“ LKZ IX 1973) ma litewski odpowiednik gimdymas Pm 1899, Vž 1905 (56), Pm 1906, Vz 1908 (97), Vz 1909 (28), L1 1915, ale nie są one powiązane synonimicznie. Jednakże nierzadko przy nazywaniu różnych chorób, ich objawów (według A. Vileišisa — przejawów) lub innych pojęć medycznych pierwszeństwo przyznaje się terminom litewskim, a ich synonimiczne terminy obcego pochodzenia najczęściej podaje się obok w nawiasach (a) albo (znacznie rzadziej) łączy spójnikiem arba (b); przy czym niektóre terminy synonimiczne są wariantywne, np. : a) būdas (temperamentas) Ku 1906; cholerina Ach 1905, Vž 1905 (77), Vž 1907 (125), Ng 1908, Ng 1924 /vidurių praskydimas (kolerina) LI 1915; džiova (tuberkulosas) 1.1 1915; gimda (gumbas, macica) Pra 1899, Pm 1906; girtuoklystė Ng 1908, Š 1911 (32), Š 1913 (43), Ng 1924 /girtuoklystė (alkoholizmas) Š 1909 (1) /girtuoklybė Ts 1918 (4, 7); grobliai (szkielet) Dž 1903; guzai (dubonie) 1.1 1915, Š 1914 (29); zaciski naczyniowe (opaski uciskowe) Pp 1903; niedobór krwi (anemia) Vz 1905 (225) /niedobór krwi (anemia) Ku 1906; krztusiec Kd 1895, Pp 1903. Kd 1905 /krup (krup) TS 1901 /krupy TS 1901 91 /krztusiec (krup) Vz 1905 (104), Ku 1906 /krztusiec (błonica) LL 1915; krwawa (czerwonka) 11 1915, Ts 1918 (4); dżuma Tš 1901, Vz 1908 (96), Š 1909 (1), S 1911 (5), LI 1915 /choroba dżumy TS 1901 /dżuma Š 1911 (5), Š 1914 (29), LI 1915, Ts 1918 (2, 5) /dżuma Ok 1913 / dżuma S 1914 (29) /dżuma (dżuma) LL 1915 /dZiuma L1 1915 /dżuma albo dima Ts 1917 (1); pozorna śmierć (letargia) Ng 1908, Ng 1924; polipy nosa (polipy) Vz 1905 (29); trucizny (toksyny) Dz 1903; zaćma powierzchowna oka (katarakta) Vz 1909 (40); choroba weneryczna (syfilis) Pm 1899, Pm 1906 /syfilis Tš 1901, Ab 1904, S 1909 (1) / choroba weneryczna Ab 1904 /zła choroba Ab 1904, Vz 1905 (29). Š 1911 (30, 32) /zła choroba (choroba weneryczna) Vz 1907 (218) /syfilis R¢ 1908, Š 1910 (46). Ts 1918 (5) /zła choroba (syfilis) S 1909 (1) /syfilis (choroba weneryczna) Vz 1909 (40): tętno (puls) Pp 1903; reumatyzm Vz 1905 (53) /reumatyzm (ramata) Ku 1906 /reumatyzm (ramotas) S 1910 (1); biegunka (Zyvatas) Ach 1905, Vz 1905 (77). Rp 1907, Vz 1908 (159), LI środkowy nerw wzrokowy (jaskra) Vz 1909 (40); b) choroba stężenia lub tężec Ts 1917 (1) /choroba stężenia lub tężec (choroba kurczowa) Ts 1918 (2); rozszerzające się żyły lub tętnice Pp 1903 (ale por. rozszerzająca się żyła krwionośna (tętnica) Pp 1903). 1915; Zdarza się, że w jednych źródłach za podstawowy uważa się termin litewski, a w innych, odwrotnie, termin synonimiczny obcego pochodzenia, choć czasami także w tym samym źródle używane terminy synonimiczne łączy się wzajemnie, np.: konwulsje (kurcze) Pm 1899, Pm 1906 i kurcze (konwulsje) Ng 1908, Ng 1924; organizm (ciało) Š 1909 (1) i ciało (organizm) Š 1913 (30); paraliż (tężec) Pp 1903 i tężec (paraliż) Ng 1908 (por. także paraliż jelitowe włoski lub brodawki Ka 1902; płyn jelitowy 92 Kd 1895 /soki jelitowe Kd 1895, Kd 1905 /soki jelitowe Ka 1902 / płyny jelitowe Kd 1905; 3) jednowyrazowe złożenia z terminami litewskimi, np.: podkrwawienia (kolki chorobowe) Ts 1918 (4); żyły (naczynia krwionośne) Š 1911 (31) /naczynia krwionośne Ng 1908, Š 1913 (30); zapalenie błon śluzowych lub katar Ts 1918 (34); gorączka stale powracająca, czyli febra Ng 1924; krwawienie Ka 1902 /krwotok Pp 1903 /krwawienie Dž 1903, Vž 1905 naczynia krwionośne Pm 1899, Pp 1903, Pm 1906, Ku 1906 /naczynia krwionośne Pp 1903 / naczynia krwi Ok 1913; jelito kałowe Pm 1899, Pm 1906 /jelito kałowe Pm 1899, Ng 1924 /jelito odchodów Pm 1899, Pm 1906 (232); /kałowe Pp 1903, Ng 1908; wścieklizna TS 1901 /wściekłość L) 1915 /choroba wściekłości L) 1915; gruczoł podbrzuszny (trzustka) Ka 1902; suche żyły (ścięgna) Pp 1903 /ścięgna Pp 1903; jelito grube (odbytnica) Dž 1903; ospa wietrzna Ng 1908 /ospa wiatrów Š 1910 (3) /ospawietrzna 1] 1915; zaparcie Pm 1899, Pm 1906, Ng 1908, Vz 1908 (159), Ng 1924 / zaparcie Vz 1905 (104, 192) /zaparcie stolca Rp 1907, Ng 1908, Ts 1918 (4), Ng 1924 /stwardnienie stolca LA 1915. Termin pilvas we wcześniejszych pracach A. Vileišisa jest używany w znaczeniu „żołądek” (takie znaczenie tego słowa odnotowano również w Słowniku języka litewskiego), jednak w późniejszych pismach pojawiają się już także terminy skilvis, skrandis, choć pilvas nadal występuje, np.: pilvas Kd 1895 /prawdziwy pilvas Kd 1895 /brzuszek albo żołądek Dž 1903 /pilvas (żołądek) Kd 1905 /żołądek (pilvas) Vž 1905 (289), Ku 1906 /żołądek Rp 1907, Š 1911 (23), LI 1915, Ng 1924 /żołądek (brzuszek) Vz 1907 (125) /żołądek Vž 1907 (217), Vz 1908 (97), Ng 1908, Ž 1909 (12), Al 1912, Ag 1912, LI 1915, Ts 1918 (34), Ng 1924 /żołądek Ng 1908 /żołądek Š 1909 (20), LI 1915 /żołądek (brzuszek) S 1911 (39) /żołądek (żołądek) Š 1911 (39) | żołądek (brzuszek) L1 1915 /żołądek (pilvas) Ng 1924 /żołądek, czyli pilvas Ng 1924 /żołądek (żołądek, pilvas) Ng 1924. W pracach A. Vileišisa trafia się pojedyncze ludowe słowo oznaczające pojęcie medyczne, niemające synonimów, np.: kregas Ku 99 1906 (por. kregas 1. „duszność; ciężki kaszel“ LKŽ VI 1962): irmedė Ab 1904, Ng 1924 /irmedė Vz 1905 (118, 173) (por. irmėdė „choroba otrzymana wskutek przeziębienia, przemęczenia lub przestraszenia się; dreszcze, febra, grypa“ LKŽ IV 1957); drapanės Pm 1899, Pm 1906 (por. drapanės „miesiączka, menstruacja“ LKŽ II 1969). Ponadto należy dodać, że wariantywność i synonimię w ogóle można uznać za cechę stylu A. Vileišisa, np. : W związku z tym również wybuchają epidemie, które jak pożar przechodzą przez wsie (sioła) i miasta Tš 1901; Na przykład nikt z własnej woli nie może zmusić sąsiada do osuszenia śmierdzącego bagna (kałuży) <...> Tš 1901; Płuca są bardzo ukrwione i podobne do gąbki (huby) Pp 1903; Dlatego środki ochronne wymagają, aby młynki, sitka (sita), naczynia i inne przedmioty były myte przegotowaną wodą <... > Z 1909 (2); W takich przypadkach nie wystarczy jeszcze oczyścić własnej izby (chaty) <...>“ LL1915; Chorym na tę chorobę dobrze jest dla opróżnienia jelit przyjmować nocą szczyptę proszku z aloesu (aloesu) Ng 1924. Chociaż nierzadko jeden z członów pary synonimów jest obcym wyrazem, np. : Opiekunowie chorego powinni zadbać o to, aby sami nie wychodzili w tych samych ubraniach, które mieli na sobie przy chorym, na ulice (ulice) <...> TS 1901; Nie należy mylić klimatu z pogodą (pogodą) Ok 1913; Na potrzeby chorego należy mieć osobne wiadro (wiadro) <...> L11915; W wełnie chorych owiec zarazki choroby utrzymują się do dwóch tygodni (tygodni) LI 1915; Pracuj wieczorami przy lampie, nie zasłaniaj jej ani ciemnym, ani jaskrawo kolorowym abażurem (zasłoną) L 1915; Spierzchnięte usta należy smarować <...> śmietaną (śmietaną) <...> Ng 1924; Łatwo i szybko można usunąć liszaj z ust, smarując go dwa razy dziennie miodem różanym, dodając kilka kropli octu (octu) <...> Ng 1924; Dzieciom podaje się jednorazowo po 2 gramy rozdrobnionych nasion cytwaru, zmieszanych z miodem lub gotowanymi jagodami (konfiturami) Ng 1924. Często pojęcia medyczne oznaczające gatunki w omawianych pismach A. Vileišisa nazywane są przymiotnikami lub imiesłowami w formie określonej, co jest już cechą naukowości, np.: wyrostek ślepej kiszki Ku 1906; ostre zapalenie nerek Ts 1918 (30); białe róże Pp 1899, Pm 1906; białe Kr 1910, S 1910 (48); wysypkowy tyfus Ts 1917 (1); wielkie drogi żółciowe Ka 1902; „czarna ospa“ Ng 1908, Ng 1924; choroby czarnych błon Ku 1906; choroby wysypkowe Š 1910 (3); wysypkowe tyfusy Š 1910 (3); kanał odbytniczy (otwór) Ng 1908, Ng 100 1924; lewa półkula mózgu Ng 1908, Ng 1924; lewy przedsionek Ka 1902; przewód słuchowy Ng 1924; łagodna febra Ng 1908, Ng 1924; nerw wzrokowy Ng 1924; prawdziwa ospa RE 1908; rdzeń kręgowy Pp 1903; zwykła febra S 1910 (46): zwykłe zapalenie Ng 1924; tajemnicza febra Š 1910 (46); niebezpieczna febra Ng 1908, Ng 1924; zmyślone oddychanie Pp 1903; przełyk Ka 1902, Pp 1903 /przełyk Kd 1905; pierścień siedzeniowy Pp 1903; wąskie naczynia krwionośne Ka 1902; poprzeczna okrężnica Ng 1924; płynne lekarstwa Pp 1903; ciężka apopleksja Ng 1924; środki powstrzymujące krwawienie Pp 1903; mokre kompresy Vz 1910 (18); odbytnica Ng 1924; prawdziwe zęby Ng 1908 /prawdziwe zęby Ng 1924; nerw węchowy Ng 1924; kanał trawienny Ku 1906, Vž 1908 (97); leki wymiotne Ng 1924 i in. Znacznie rzadziej są one określane formami zwykłych przymiotników lub imiesłowów, np.: przewlekłe zapalenie środkowych błon oka Vz 1909 (41); chroniczne osłabienie jelit Ku 1906; chroniczne nieżyty żołądka Vž 1905 (192); duszący kaszel Ng gorące kompresy lekkie zapalenie jelit 1924; Ts 1918 (30); Vz 1905 (56); choroba zakaźna Dž 1903; mały obieg krwi Pp 1903; nerwowe drżenie fałszywy członek Ng 1924; Pp 1903; choroby osłabiające Ku 1906; zwykłe zapalenie gardła Ng 1924; zwykły kaszel Ll 1915; zwykłe zapalenie płuc L1 1915; szara zaćma Ts 1918 (11); suchy kaszel Dz 1903, L1 1915, Ts 1918 (34); ciężka duszność Vi 1905 (77); ciężka biegunka Vž 1907 (93); ciężkie zapalenie jelit Vz 1905 (56); zimne okłady, Š 1910 (18); wysoka gorączka Ll 1915 i in. A. Wilejszysowi, jako lekarzowi sanitarnemu ir przedstawicielowi dumy miejskiej Wilna, przypadło wiele pracować w walce z naruszycielami wymogów sanitarnych, z nieustannie powtarzającymi się epidemiami chorób zakaźnych (Aničas 1999: 53-57). Jedną z takich epidemii (tyfus plamisty), który wybuchł w ciężkich warunkach wojennych, „a przed którym jako lekarz tak ofiarnie bronił ludzi, stał się dla niego samego zgubny” (Aničas 1999: 338). I pisał on głównie o chorobach zakaźnych, które wówczas były bardzo częstym zjawiskiem (świadczą o tym tytuły artykułir ów w broszurach). Był to również jeden ze sposobów walki z tymi chorobami. 101 Nazwy omawianych chorób zarówno w broszurach, jak i w artykułach znacznie się różnią. A. Vileišis stosuje niemało wariantów i synonimów na określenie tych chorób, np.: limpančioji liga Kd 1895 /užkrečiamosios ligos Kd 1895, Kd 1905, Š 1909 (5, 25), Š 1911 (5) /limpančios ligos Tš 1901, Ab 1904 /kimbancios ligos Tš 1901, Ach 1905, Vz 1905 (77) / kimbama liga Dž 1903 /užsikrečiamosios ligos Pp 1903, Ng 1908, Š 1909 (5), Ž 1909 (12), Š 1911 (5, 6), Ng 1924 /užkrėčiamos ligos Ach 1905, LI 1915 /užsikrėčiamos ligos Vz 1905 (77) /užsikrečiamos ligos Vž 1905 (173), Ku 1906, Vž 1908 (96, 136), Š 1909 (5, 10), Ž 1909 (1), Š 1911 (51), Ag 1912, LI 1915 /užkrečiamos ligos RE 1908, Š 1909 (25), LI 1915, Ts 1918 (5) /limpamos ligos Ž 1909 (1, 12), Š 1914 (29), LI 1915 /uzsikriaciamosios ligos S 1909 (1) /limpamosios ligos S 1910 (46), Ag 1912, Ok 1913, Š 1913 (28, 32), LI 1915 /užsikréciamosios ligos L1 1915. Jak widać z przytoczonych przykładów, wszystkie terminy stosowane przez A. Vileišisa na określenie tych chorób są litewskie. Tylko w jednym artykule użyto terminu obcego pochodzenia infekcinė liga Ts 1918 (34). We wstępie broszury Krótkie pogadanki o chorobach zakaźnych i o tym, jak się przed nimi bronić czytamy słowa świadczące o prawdziwej trosce: „Przy obecnym urządzeniu społeczeństwa choroby zaraźliwe lub zakaźne często przynoszą nam największą szkodę i nieszczęście, ponieważ wyrywają spośród nas najdroższych nam ludzi. Jakże stawić im czoła, w jaki sposób można się przed nimi uchronić — oto pytania, które powinny obchodzić każdego z nas. <...>. <...> w społeczeństwie jest jeszcze mało rozpowszechnionego światła i znajduje się w nim wielu rozmaitych biedaków, których nie stać na przestrzeganie nawet najdrobniejszych nakazów, które mogłyby ich uchronić przed zarażeniem się chorobami. Ale wielu jest takich, którzy nie przestrzegają tych nakazów jedynie dlatego, że nic o nich nie wiedzą, że ich nie rozumieją. Przestrzec takich jest właśnie celem mojej tej pogadanki” (Tš 1901). Lekarz A. Vileišis dobrze znał swój fach i był mu bezgranicznie oddany. Chciał i potrafił w sposób zrozumiały dla prostego, niewykształconego człowieka przedstawić mnóstwo pożytecznych wiadomości o różnych chorobach, o tym, jak się przed nimi chronić, a gdy zaatakują — jak się leczyć. Można więc powiedzieć, że jego prace rzeczywiście odpowiadały palącym problemom zdrowia publicznego tamtych czasów. Kończąc, 102 należy powiedzieć, że w niniejszym artykule jedynie pokrótce dotknięto spuścizny piśmienniczej dr. A. Vileišisa — popularnonaukowych prac medycznych, a ich gruntowne zbadanie należy pozostawić na przyszłość. Podsumowując, można by podkreślić kilka kwestii: 1. A. Vileišis nie był pierwszym popularyzatorem wiedzy medycznej na Litwie, lecz kontynuował pracę rozpoczętą przez poprzedników i swoimi licznymi pracami przyczynił się do tworzenia litewskiej terminologii medycznej, nadając jej swoiste cechy. 2. Najbardziej wyrazistą cechą terminologii medycznej omówionych prac A. Vileišisa jest synonimia i wariantywność. Świadczyłoby to o tym, że terminologia tej dziedziny nauki znajdowała się wówczas na etapie kształtowania. 3. Najczęściej pierwszy, podstawowy termin medyczny w pismach A. Vileišisa jest litewski, 0 jego synonimiczny termin obcego pochodzenia uważa się za drugi. 4. Bogactwo synonimów i wariantów litewskich terminów medycznych w pracach A. Vileišisa świadczy o jego dążeniu do używania większej liczby własnych, litewskich, terminów. Dość często w późniejszych pracach terminy są lepsze, choć czasami zauważa się również rzecz przeciwną. 5. Znaczna część artykułów ciągłych A. Wileišisa publikowanych w czasopismach ukazała się w oddzielnych broszurach, dlatego w broszurach i artykułach nie ma wyraźniejszych różnic w stosowanych terminach. 6. A. Wileišis pisał głównie o szczególnie aktualnych wówczas zagadnieniach medycznych — o higienie i chorobach zakaźnych, dlatego jego popularnonaukowe prace z dziedziny medycyny były odzwierciedleniem problemów zdrowotnych ówczesnych ludzi. Artykuł chciałoby się zakończyć słowami z kazania o śp. dr. wygłoszonego przez księdza Juozasa Tumasa-- Vaižgantasa przy grobie: A. Wileišisa: „był spokojny, cichy, nie wysuwał się na pierwszy plan; lecz jego prace mimo wszystko utrzymywały go w czołówce litewskiego społeczeństwa. Nie dudnił jak pusty bas, ponieważ był — „pełny“. Drążył głęboki korzeń i w historii kultury Litwy przypadło mu piękne i zaszczytne miejsce“ (Vaižgantas 1922: 218). ŹRÓDŁA Ab —O złej chorobie, czyli syfilisie (po francusku), Tylża, 1904. Ach —O cholerze i o tym, jak się przed nią chronić, Wilno, 1905. Ag —O czystości wody pitnej na wsi, Sejny, 1912. Al O lisznikach: (Jak żyją i jak ludzie się nimi zarażają), Sejny, 1912. | 103 Ch D Dž Ka Kd Kd Kr Jak zachowSłownik języka litewskilitewskiego 2, Wilno. LKŽ Wilno. LKŽ V 1959 Lietuvių Lietuvių kalbos žodynas žodynas 9, Wilno. LKŽ XIX LI Choroby zakaźne i Kowno, 1915. Ng Ng Ok Pm Rady dla Pp R¢ Rp S Ts Vi Z Rolnik, Cholera i walka z nią, Wilno, 1907. Błonica, Wilno, 1907, S. A. Knopf. Gruźlica i walka z nią, Tylża, 1903. Jak przejawia się życie w ludzkim ciele? Tylża, 1902. Co robić, abyśmy byli zdrowi i długo żyli, Tylża, 1895, Co robić, abyśmy byli zdrowi i długo żyli, Wilno, 1905. Lekarz domowy: Krótki należy utrzymywać zdrowe i chore oczy, Sejny, 1910, Ku Jak ać zdrowie wiosną, latem, jesienią i zimą, Wilno, 1906. LKZ I 1968 ego 1, Wilno. LKŽ II 1969 Słownik języka IV 1957 Słownik języka litewskiego 4, kalbos žodynas 5, Wilno. LKŽ VI 1962 6, Wilno. LKŽ IX 1973 Lietuvių kalbos 1999 Lietuvių kalbos žodynas 19, Wilno. jak się przed nimi uchronić? opis najgorszych chorób i najgorszych leków w walce z nimi; | D. 1. O chorobach ludzkich i ich leczeniu, Sejny, 1908. Domowy lekarz: Krótki opis najprostszych chorób i ich leczenie, Kowno, 1924. Powietrze i klimat oraz ich znaczenie dla zdrowia człowieka. Sejny, Przedmowa dla kobiet, które chcą być zdrowe, Tylża, 1899. Pm kobiet, które chcą być zdrowe, Wilno, 1906. 1913. E. Esmarch. Pierwsza pomoc w nieszczęśliwych wypadkach, Tylża. 1903. B. Oks. Szczepienie ospy: (Rozmowa z młodą matką), Wilno, I. Tarchan1908. ow. Kwaśne mleko prof. Miecznikowa: Narzędzie do zachowania zdrowia ludu, Wilno, 1907. Šaltinis, 1909, 1910, 1911, 1912, 1913, 1914. Tėvynės sargas, 1917, 1918. Krótka pogadanka o chorobach zakaźnych i o tym, jak się przed nimi bronić? Tylża, 1901. Wiadomości wileńskie, 1905, 1906, 1907, 1908, 1909. 1909. LITERATURA Aničas J. 1992: Antanas Vileišis — lekarz humanista. —Medycyna litewska 1(3), Aničas J. 1993: Petras 59-64. Vileišis, 1851–1926: Zarys życia i działalności, Wilno. Aničas J. 1999: Antanas i Emilija Vileišisowie: Zarys życia i działalności, Wilno. Antanas Vileišis. Bibliografia 1895-1992. Opracował J. Aničas. Wilno-Pasvalys, 1992. 104 Avižonis P. 1909: Litewskie książki medyczne i higieniczne, Wilno. Bibliografia 1969: Bibliografia Litewskiej SRR: Książki w języku litewskim [1547-1861] 1, Wilno. Bibliografia 1985: Bibliografia Litewskiej SRR: Książki w języku litewskim [1862-1904] 2 (1), Wilno. Bibliografia 1988: Bibliografia Litewskiej SRR: Książki w języku litewskim [1862-1904] 2 (2). Wilno. Grinius K. 1922: Popularyzacja wiedzy medycznej i spis litewskich książek medycznych, Kowno. Encyklopedia litewska 1966: Encyklopedia litewska 10, South Boston. Petronis J. 1992: Petras Vileišis: Szkic, Wilno. Vaižgantas 1922: Pisma Vaižgantasa 4. Wokół działaczy niepodległościowych, Kowno— Wilno, 216-218. arpas 1902: Varpas 2. DZIEŁA Z ZAKRESU NAUK MEDYCZNYCH ANTANASA VILEISISA (1856-1919) I ICH TERMINOLOGIA Streszczenie Artykuł dotyczy jednej z wielu dziedzin działalności znanej postaci publicznej w Wilnie i lekarza A. Vileisisa — popularyzacji wiedzy z zakresu nauk medycznych w prasie oraz najważniejszych cech terminologii medycznej w książkach i artykułach tłumaczonych lub napisanych przez Vileisisa. Szerzej omówiono zapożyczone terminy, terminy litewskie i terminy pochodzenia mieszanego, używane przez Vileisisa do nazwania jednego pojęcia medycznego, a także ich synonimy i warianty. Nazywając różne choroby, ich objawy i inne pojęcia medyczne, pierwszeństwo przyznawał terminowi litewskiemu, a w nawiasie podawał synonimiczny termin obcy, na przykład būdas (temperamentas) (temper / temperament); džiova (tuberkulosas) (tuberculosis); vidurinis akių valktis (gliaukoma) (glaucoma- ). Rzadziej termin obcojęzyczny podawany jest najpierw, a następnie w nawiasie jego litewski synonim, na przykład nervai (dirksniai) (nerwy); pulsas (gyslos ivinkséjimas) (pulse). Istnieje tylko kilka terminów obcojęzycznych (w tym ich synonimów i wariantów), dla których nie podano litewskiego odpowiednika, na przykład histerija / hysterija (histeria), migrena (migrena). W swoich pracach Vileišis używał wielu wariantów i synonimów terminu litewskiego. Najczęstsze są warianty ortograficzne i fonetyczne: akjs /akys (oczy). klajojimas /klejojimas (delirium). Synonimy terminów są szczególnie liczne —1) jednowyrazowe, na przykład, geltligé /gelta (żółtaczka); mažakraujystė | mažakraujybė | maZakraujé (anacmia); sloga /slunktas (sloga) /slanktas Lslunktas I slunkstas (head) cold); 2) terminy złożone, przeważnie dwuwyrazowe (zwykle jeden składnik, najczęściej składnik określający, ma synonim), na przykład, balti | baltiejie kraujo skrituléliai (białe krwinki); réknés, czyli zapalenie gardła (throat inflammation); 3) terminy jednowyrazowe i terminy złożone, na przykład, krawjagysies | kraujagysliai /kraujo gistos (blood-vessel); véjiniai raupai /vėjo raupai /véjaraupleés (chicken-pox). Często części szeregu synonimicznego są wariantami. Obfitość synonimów i wariantów 105 of in Prace Vileišisa) pokazują, że dążył on do to nadawania pierwszeństwa to terminom litewskim. It umożliwia również us to zakładać, że he szukano najbardziej odpowiedniego, najlepszego Litewska nazwa to terminu a medycznego. At w tamtym czasie Litewska terminologof ia w tej dziedzinie była tworzona i Vileišis poprzez swoje liczne dzieła popularnonaukowe wniósł of ważny wkład w rozwój medycyny. an Palmira ZEMLEVICIUTE Otrzymano 2003-10-27 Instytut Języka Litewskiego P. Vileišio g. 5, LT-2055 poczta w E. Wilnie [email protected] 106