Profesoriaus Povilo Brazdžiūno „Bendrosios fizikos“ vadovėlio (1960–1965) terminija

92 Angelė Kaulakienė | P o esso iaus Po ilo P o esso iaus Po ilo B azdžiūno De la physique géné ale guidée (19601965) e minija ANGEL KAULAKIEN Ins i u du Li uanien de langue ĮVADINėS PASTABOS 2007 années 18 sep emb e jou sukako 110 ans, quand naî académie p o esseu us Po ilas B azdžiūnas Li uanien con empo anes expé imen ales physique p adinik. Il é ai le p emie p o . Vinco Čepinskio élè e, Uni e si é de Li uanie a p épa é p éma u és labo a oi es a aux de physique, le p emie éc é diplominį physikos da bą e le p emie de ce uni e si é absol en ų so i à l'é ange app o ondi des connaissances de physique expé imen ale (Maka iūnienė 1990 6). ciu icho uni e si é écou ai p o . E ino Sch ödinge , jus e publié des signi ica i s a aux de mécaniques des ondes, pas lec és, dans les séminai es communiqua a ec célèb es XX a. physiciens, pa mi eux a ec Nilsu Boh u (Šiuolaikinė izika 1997: 280). Complis ses é udes e ayan ob enu le doc o a de philosophie, įžo à la Li uanie e à nou eau commença a aille Li uanie uni e si é. Son émile pe sonnali é e la gečiašakė scien i ique e pédagogue ac i i és abo dée dans beaucoup de Li uanie émises des publica ions (Akademikas 1992; Blažienė 1987; His o ie de la physique 1988; LTE II 1977: 255; Maka iūnienė 1990, 1994, 2001; MLTE I 1966: 262; Šena ičienė 1982; Šiulinė izika 1997). ès bien pe ce an l'impo ance de la science à la cul u e de la na ion, P. B azdžiūnas laikėsi opiniès, que elle égudy i es nécessai e Li u iška mokslo kalba e su ou e minija. Ma y , nea si ô inai p o esseu même ois qua adalius de ses a aux es publiéès Li uiniens langue (Blažienė 1987). Les ques ions de e minologie de physique Li uiniens no minemen , uni o misa ion il s'es in é essée ou e ie. 1958 m. Physiikos e minų žodyno ( oliau F) p a a mėje ašė: G iež om concep s eikš i eikalinga iksli, s ic a e uni o modai u ilisée e minologija. Mais à l'heu e ac uelle nos épubliques physiciens u ilisés e mes n'on de elles quali és: ès sou en une e la même no ion se e e s ien u ilisés deux ou même e ois e mes, appaiko ne ykusių naujada ų, pa iculiè emen e s is o nej popula owej physikos li é a u e, pa ois changés déjà nusėję, habi uels e mes e pan. Pa conséquen la e minologie de la physique au su é ie a ai e impo an e e u gen e (F 1958: B azdžiūno De la physique géné ale... Te minologie | 2007 | 14 93 3). Ticslius, s ic s e uni o mémen comp enables disposi ions de e minologie il adhé a éc isan an des eicals scien i iques, an de science popula i inamuosius a icles e manuêlius. Cela es clai emen u de p o . P. B azdžiūno des iné à la hau e école du manuèli Géné ale physique, qui appa u ap ès le p emie Li u iško aukš osios mokyklos izikos ado ėlio V. Čepinskio Fizikos paskai ų so ie pa ėjus en i on qua an e ans. Vado ėlį cons i ue qua e pa ies. Les p emiè es ois émises pa l'É a ybná poli ique e scien i ique li é a u e édi eu , la qua ième édi eu Min is. La po ée de chaque pa ie es app oxima i emen iden ique: 1 d. Mechanika e moléculai e physique, 1960, 416 p.; 2 d. Elek a e élec omagne isme, 1961, 407 p.; 3 d. Op ika, 1963, 359 p.; 4 d. (sans i e), 1965, 438 p. Chaque pa ie des spécialis es a é é é isée, eçu é une é alua ion posi i e, e pa iculiè emen a é é souligné, que manuélis éc i éc i clai e, bonne, éguliiga langue (Jonai is 1962: 175; Puodžiukynas 1962: 37). Comme indique hen ikas ho odničius, Bend osios izikos IV pa ie complè e didelį e ès exigen e Li uaniens physiciens e au es exacliųjų mokslų ep ésen an s p o . P. B azdžiūno eikalą. Li uanien pa le po V. Čepinskio Physikos paskai ų, qui on é é éc i es paskubos e a ai ou e une angée de me hodines dé au s, e main enan es bibliog a inée e enybė, c'es es p emie elles g andeu de olume e uni o mémen auš u lygiu éc i s écan de physique. Il y es cou e ous les chapi es de physique con empo aine e , ce qui es pa iculiè emen ema quable dans le de nie IV olume, son p ésen és des connaissances e su les plus écen es éalisa ions de physique (ho odničius 1967: 877). Tad ap ès un el a o ankaus spécialis es é alua ion maga paî e, quelle es p o . P. B azdžiūno De la physique e minia e quoi elle di è e du V. Čepinski Physics paskai ų e minija. Ces suje s e son abo dés dans l'a icle. 2. VADOVÉLIO BENDROJI FIZIKA TERMINAI. J SANDARA IR KILMė 2.1. La physique es ès é oi emen liée à l'élec onique, élec o echnique, adio echnique, echnique e au es sciences physiques ainsi que de la echnologie, pa conséquen e P. B azdžiūno Dans la physique géné ale, il y a des e mes géné aux de ces sciences, eg: en i onnemen BF III 173, ap ija BF II 314, aud a BF II 164, aille BF I 30, BF IV 379, ga dis BF II 208, g and BF II 72, g iaus ine BF 2, 143, judas BF II 315, BF I 53, I8, ension BF II 347, ju is II BF 35, BF II 352, BF II 273, BF II, BF II, BF II, BF Angelė Kaulakienė | P o esseu us Po ilo B azdžiūno Géné ale de physique... II 57, she dis BF II 190, 94 k . Dalį Des e mes de physique géné ale peu en ê e ou és déjà à Kelei (18891880), Auš oje (18831886), Populia iszkame ank edie physikos (1889), K. Šakenio Fiz (1920), dans le manusc i I. Končiaus Fizikos ado ėly (1919) e dans le mo ynėly Te minai izikos eikalams (184231924), V. Čepinskios Fizikos paskai ose (19231924). D'où es , els e mes jusqu XX a. seconde moi ié a aien déjà dans 100 ans, e si calculions jusqu'à ces jou s, c'es e 150 ans a osenos adi ion, exemple.: assiis BF I 344, plg. K 1851 25 981, PF 11, ŠF II 60, 726T2, FP I 93, aszis A 1884 56 209; hau eis BF I 134, plg. ŠF I 88, augš is FP I 33, augsz is A 1884 56 167; bū is BF I 221, plg. bu is A 1886 1 28; ga ai BF I 327, plg. A 1884 56 171; kibi kš is BF II 145, plg. K 1851 11 4243, ŠF II 76, FP VII 114, kibi ksz is A 1885 1011 319; ma iè e BF II 42, plg. KF 2, ŠF III 1011, 108T, FP VII 13, medega A 1883 2 48, PF 3, medžgina KF 2; ai BF II 139, plg. K 1850 6 24; soleil BF II 8, plg. 1886 A 6 177; spindulys BF III 35, plg. 1852 K 24 96, KF 159, ŠF III 14, 1417T, FP VI 6; compa e BF I 132, plg. K 1851 11 43, A 1886 6 177, ŠF II 71, 544T, FP VI 7, s io ė A 1885 1011 319; col as BF II 7, plg. K 1851 11 43; šiluma BF I 324, plg. sziluma A 1883 6 173, šilima K 1851 11 42, KF 147, ŠF I 11, 1275T, FP III 71, szilima A 1884 56 171; š iesa BF III plg PF 82, ŠF 50, FP III VI 6, sz iesa A 1884 5195; žaibas BF II 6, plg. 1856 K 27 107, PF 96, ŠF II 76, FP VII 122 e k . Quelle plus cou e a osenos adi ion ayan peu en considé e ces e mes, exemple: banga BF I 173, plg. ŠF III 74, FP VI 113; b anduolys BF IV 196, plg. FP III 80; pa ie BF IV 196, plg. PF 41, ŠF I 113, FP IV 34; a ail BF I 45, plg. KF 160, ŠF III 91, 789T, FP VII 332; dėsnis BF I 364, plg. FP I 25; gaz du BF II 133, plg. ŠF I 77, FP VII 385, duja KF 161; pa icula i é BF II 62, plg. PF 82, FP VII 263; o cega BF I 28, plg. KF 39, ŠF I 24, 386T, FP II 48; kampas BF II 49, plg. ŠF III 72, 1321T, FP I 87; oie BF II 90, plg. I 13; quan i é BF II FP 6, plg. FP VII 34; di ec ion BF II 13, plg. FP I 9; k osnis BF II 87, plg. FP 187; co ps BF III 35, plg. KF 157, ŠF III 35, 1377T, FP I 62; a cas BF II 149, plg. ŠF II 51, FP VII 187; champ BF II 6, plg. ŠF II 56, FP VII 313; lyg is BF I 223, plg. FP VI 55; pa i šius BF III 130, plg. ŠF II 17, 915T, FP VI 56; pe ys BF I 53, plg. ŠF I 15, pe is 1 Les P emie s chi es indiquen Kelei io e Auš as année de publica ion, les deuxièmes numbe į, e oisième pageį. 2 Skaičius indique dicynėlio Te minai physikos eikalams ( oliau T) e me numbe į. akas BF II 272, a pas BF II 150, anduo BF I 131, idu kis BF II 41, i pesys BF II 333, ma que BF I 189 e Te minologie | 2007 | 14 95 FP I 64; plokš elė BF II 25, plg. ŠF II 31, FP IV 39; plaquage BF II 162, plg. I 80; pusiaus i a BF I 99, plg. 1028T, FP I 63, pusiaus i a ŠF I 40; signi ica ion BF I 9, plg. FP I 35; phénoménis BF II 5, plg. FP I 3; u ulys BF II 25, plg. ŠF III 90, FP I 66; appo is BF II 153, plg. FP VI 58; numé o BF IV 79, plg. FP VII 421; couchsnis BF II 245, plg. ŠF III 69, couoksnys PF 65, sluogsnis FP II 3; lux BF III 22, plg. s iau as VII FP 59; sou ce BF II 6, plg. FP VI 47; ègée BF II 102, plg. FP VII 167; poin BF III 35, plg. FP IV 37; éseau BF II 364, plg. FP VII 192; ainikas BF II 146, plg FP VII 387; amzdis BF II 267, plg. FP VII 385; a ža BF II 72, plg. FP VII 167; e smė BF II 14, plg. FP VI 7; uni é BF I 30, plg. I 12; e e BF II FP 21, plg. I 39; žiedas BF II FP 99, plg. ŠF II 71, FP VII 283; ž akė BF III 22, plg. FP VI 9 e k . 2.2. Son sanda a Les e mes de la physique Géné ale, comme e en géné al de chaque domaine scien i ique les e mes, son une oodžiai e complexes. Beaucoupuma des uni odžių e minų son su e mini i les simples mo s de langues Li uiniens e da iniai. Des da inių p incipalemen son p éesagų e galūnių edinių, quelque peu a an dėlių edinių e dū inių. 2.2.1. II des e bodages son p incipalemen des e bodages abs ai s, ou des noms d'ac ions, con enan des p é ixes - diminu ion, comme pa exemple: apg éjimas BF 26 IV 110, apsi jimas BF IV II 240, a s 7, II 330, BF III 38, a sis ūmimas BF 5, II II II II deduc ion II II BF I 40, II II BF III IV 44, deuxjinis BF II II III, e épanouissemen BF II 34 14, 34 BF III 20 B6, é acua ion BF 244, BF III 304, BF BF 136, BF 168, BF I 297, BF BF 190, BF 195, BF 195, BF 195, BF 195, BF 113, BF 332, BF 332, BF 114, BF 114, BF 115, BF 114, BF 115, BF, 114, BF, 114, BF, 114, BF, 115, BF, 115, BF, 115, BF, 115, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, 112, BF, e c. Il es égalemen connu sous le nom de BF. Dalį de els même p éposagés -imas/-ymas edinių peu ê e ou é e V. Čepinskio Physics pas lec u es (Kaulakienė 2006: 8081). Ce ains sukonk e ėję an V. Čepinskio des cou s de Physique que P. B azdžiūno des p écep es géné aux de physique -im ediniai peu en ê e considé és comme des nommés du ésul a de l'ac ion, pa exemple: appa i ion […] eiškinys: Shiainienes physique suje e âche c'es l'é ude de ces appa i ions de la na u e, auxquels eiš- Angelė Kaulakienė | P o esso iaus Po ilo B azdžiūno Géné ale de physique... kian enlinkage linkis: La o ma ion de Sechelles p ou e celle que la lumiè e sincline en lignes d oi es, sans aucun lien FP 96 4; ins igna ion ension V, la p ésence délec ons dans le médium e la ension laid su FP VII 55; su la su ace les seuls élémen s sui an s : J i es appelée k ei e […] BF I 33 l'addi ion l'in ensi é Tu omi la di ec ion du son, ou l'in ensi é I F 193; B I B I B I I I I I I I I I I I I Te minu passage an dans la physique Gén ojé, an en géné al alo snai es des publica ions de physique a é é appelé e ce ain so es con ac as élec os cou an es chaîne, quand conjoin s deux subs ances, e élec on (ou pozi one) é a as changemen (pa yçons, lumiè e suge ies, émission lo s), e ma iè e ou éne gie un ce ain changemen . Hé é iquemen , au même e me on é é appelés quelques di é en s éškinia. Du poin de ue de la e minologie un el mul iia eikšmis e me empêche comp end e concep é, au e e us, indi é enciée e me a osena apsu di e e les spécialis es communic a im. Alo s FTŽ le passage a é é abandonné e ces no ions nommées e minis Li u iškais: sandū a (asime inė, gilioji, semlaidininkių, pn, iesinė, auk inė e pan.), šuolis (a i kš inis, b anduolinis, daugiak an is, elek ono, iendalelis e panolio), i smas (b andu, ene gies, azinis, sa aiminis, e c.) (Kaulakienė 1982: 4142). Quelques plus pe i s p éesagés edins g oupes cons i uen le ésul a de l'ac ion nommimi, ai e a ec les p éesagoms -inys, - is, exemple. : junginys BF II 157, lydinys BF I 354, eiškinys BF IV 409, esolinys BF I 159, sukinys BF I 59, šo inys BF I 139; g iū is BF II 144, composai BF II 106, šly is BF I 111, in is BF I 104 e k . ; les noms des ins umen s ou des moyens de éalisa ion d'ac ion, ai e a ec les p é ixes -iklis, -yklė, -uoklis, -uoklė, - u as, exemple. : degiklis BF I 142, ėmiklis BF II 60, maišiklis BF II 349, indiciklis BF II 93, numi iklis BF IV 212, solpiklis BF I 310 337, a iklis BF I 302; s a s yklės BF IV 420; s y uoklė BF I 95; mul ipli as BF II 254, ga s asin u BF IV 215, g ei BF IV 217, im u as BF I 209, compa in u as BF II 244, pu kin u as BF IV I 137, si as BF II 344, ac i inus BF IV 420; e ac ionodines, a ec des noms pa iculie s - pa exemple - ai s pa des ou is es. : [k ū io] po eu BF II 47, [massin] adiuliua eu BF II 348: Nepag indins cha ge po eu s injec ion de mé al dans semi-conduc eu į a é é u ilisé pou ampli ie les signaux BF IV 14; Massinio adiuliuo ojo épaninduliuo s longueu des ondes s y a o en e les composi ions des co ps, ou leu ma iè e, ne changen complè emen […] Ta I 4; Te minologie | 2007 | 14 97 500,082 mm BF II 349. La Commission es in i ée à p ésen e une p oposi ion de décision conce nan la mise en œu e d'un égime d'aides à la eche che e à la eche che. Comme on oi de con ex e, ces e mes nomme ce ains obje s. Ils leu on plus a d é é p oposés ykę emplai alai k ū ininkas (Klima ičius 2005: 210214) e spinduolis, qui physiquan u ilisés jusqu šiolei, plg. FTŽ e RTŽ. 2.2.2. P iesagų edinių, dé i ées de a dažodžių e pa icipa ions, son p incipalemen des ca ac é is iques des noms a ec appendice - imp ession, pa exemple: apg éjiam II BF III 36, apps ies ume II BF 23, ap akume II BF I 150, a spa ume BF I 107, plu ali é III BF IV 106, équnum II BF IV 199 74, dėmė ume II BF II 164, BF I 194, BF II BF II 193, BF II 118, BF I clampume BF I 139, k ei ume II BF I 105, BF II 241, BF II 241, BF II 243, BF BF II 233, BF BF 234, BF BF 294, BF BF Ballaidume III, BF II, BF BF II, BF II, BF BF II, BF II, BF BF II, BF II, BF II, BF II, BF II, BF, BF, BF, BF, BF, BF, BF, BF, BF, BF, BF, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B, B Une pa ie d'en e eux coïncide a ec V. Čepinskio Physikos paskai ų p ésesagas -umas ediniais (Kaulakienė 2006: 81). Comme on oi de exemples, sau quelques, la plupa de la Géné ale physique p écepages -um edinių es ai e de ca ac è es, con enan simple e a ybiquemen nesudė ingą kamieną. En physique géné ale ap ès une au e peu ê e ou é déjà e an é ieu s dans les publica ions de physique a ec les p é ixes -ininkas e -ynas de daik a a džių pada y ų e minų, exemple.: laidininkas BF II 24, a žynas BF II 73. Bene es p incipalemen de daik a a džių pada y ų deminu y ų, con enan spécialisée ou déplael ine signi ica ion. Voici combien ou ées dans la pa ie II de la physique géné ale des deminu y ions: eilu ė BF II 18, ga delė BF II 103, joos elė BF II 34, kamš elis BF II 9, kilpelė BF II 176, lankelis BF II 37, lapelis BF II 9, na elis BF II 111, pe a ėlė B II II BF 123, plokš elė 69 BF II 25, odyklelis BF II 5, u ulėlis 26, BF II 2, nilelis BF II 86, skylu ė BF II 25, s iebelis BF II, šepelis BF II 65, 197 II II 9, BF II 6, 33 BF II 25, 82, BF II II, BF II, mi odelis BF II 176, BF II 176, BF II, BF II, BF II 176, BF II, BF II, BF, BF II, BF, BF, B , B , B e k . Bien é idemmen , deminu y us se ai ni combien pas moins e dans d'au es pa ies de ce manuelle. Ma y , on peu ai e une conclusion, que alo s dans la langue de science é ai endue pe i s suje s à appele deminu y iniais e mes e donne leu spécialisée ou même déplacée signi ica ion. 2.2.3. Beaucoup de galūnių edinių, pada y ų de eiksmažodžių a ec galūne -a, exemple.: ékyla BF I 174, ension BF II 145, di ision BF II 36, subs i ui a BF I 355, p iemaiša BF II 103, syn éika BF II 7, e galūnėmis -is, -ys, exemple. : opybėgis BF I 82, bū is BF I 216, išš y is BF IV 419, nuo olis BF II 13, piū is BF I 313, 98 Angelė Kaulakienė | P o esso iaus Po ilo B azdžiūno De la physique 13, smūgis BF II 142 e k ., į a dija eiksmo ezul a ą. 2.2.4. Galūnių edinių, pada y ų de a dažodžių a ec galūne -is, exemple: hau eis BF I 134, aille BF II 156, longueis BF I 175, peu ê e ou é e V. Čepinskio Fizikos paskai ų ado ėlyje (Kaulakienė 2006: 82). 2.2.5. Pa mi les plus équemmen ou és P. B azdžiūno di igélio dū inių on peu men ionne sui an s: ga siakalbis BF II 343, g e asienis BF II 18, ho loge BF 64, II demiamžis BF IV 188, pusašė BF I 81, pusbangė BF IV 384, pusiaus y a BF I 99, puslaidininkis BF I 357, pusšūšėis BF 36, III ske spi maz is BF I BF II 103, anden iekis BF I 138, BF II 68, 138, mapis BF II 162 e k . 2.3. Abondan s des Li u iques monožodžių e minų, au e de la Te minologie Géné ale de physique cons i uen une couches in e na ionale des e mes e hyb ides. La plupa des e mes uni ocaux in e na ionaux son d'o igine la ine e g ecque, pa exemple: abso ion BF IV 384 (lo abso io sugė imas), accumula eu BF II 110 (lo accumula o su inkėjas), anode BF II 268 (g . anodos kelias aukš yn), ano opie BF I 343 (g . annesis nely B + g . opos k yp is; sa nes), dé o ma ion BF I (lo 106 106 o ma ion de la dispe sion), dynamique BF 132 (g ammai e de la dispe sion), BF 329 (g ammai e de la dispe sion), BF II 329 (g ammai e de la dispe sion), BF 329 (g ammai e de la dispe sion), BF229 (g ammai e de la dispe sion), BF229 (g ammai e du mou emen des neu ons), BF229 (g ammai e du mou emen ), BF229 (g ammai e du mou emen des neu ons), BF229 (g ammai e du mou emen ), BF229 (g ammai e du mou emen ), BF229 (g ammai e du mou emen ), BF229 (g ammai e du mou emen ), e c. Seuls quelques-uns des e mes in e na ionaux son a i és di ec emen ou pa in e pininkes du anglais, pa exemple: s ime is BF II 144 (angl. s eam ekė i), ekas BF II 272 (angl. ack pėdsakas) e k ., ou du anglais, mais d'o igine la iniques, pa exemple: impedans BF II 291 (dau. impedance lo . impedio uk), kohe BF II 337 (angl. cohe e lo < cohae e e); de ancūzų langue, comme: ba je as BF II 249 ( ac. ba iè e), biu e ė BF II 114 ( ac. bu e e), isolia o ius BF II 24 ( ac. isola eu ), kon ū as BF II 333 ( ac. con ou ), elė BF II 208 ( ac. elais), ou la ynų ou g eikų langues d'o igine pe ancūzų géné ale... pok ypis BF IV 239, poslinkis BF 41, II poš y is BF IV 418, liaison BF II Te minologie | 2007 | 14 99 langue, pa exemple: condensa eu BF II 30 ( . condensa eu < lo . condenco su i š inu), pola isa ion BF III 168 ( . pola isa ion < g . polos ašigalis), ésonance BF I 164 ( . ésonance < lo . esonans aidin is), s a is ique BF IV 205 ( . s a is ique < lo . būklé); de okieches ou olandes langues, exemple: d ei as BF II 94 (ol. d i en a y i), d oselis BF II 293 ( ok. d osseln slopin i), konduk ansas BF II 293 ( ok. Konduk anz), lampa BF II 273 ( ok. Lampe) e k . Ce ains lesquels P. B azdžiūno ado ėlio Géné ale physique in e na ionaux e mes, su écus jusqu'à ces jou s, peu en ê e ou és déjà p écèden s dans les publica ions de physique, exemple: cen as BF I pl 41,g. ŠF I 40, FP I 87; dina BF I 30, plg. F III 84, FP I 56; élec a BF II 8, plg. 1883 A 810 281, PF 94, F II 29, FP VII 385; élec oli e BF II 117, plg. F II 44, FP VII 204; éne gie BF IV 388, plg. F III 91, FP I 56; physique BF I 7, plg. F I 3, FP I P akalba, quizika A 1884 13 35; g ammes BF I 30, plg. F I 3, FP I 11; cons an e BF II 41, plg. FP VII 82; ligne BF II 160, plg. PF 5, FP VI 3; magné e BF II 157, plg. K 1851 11 42, F II 11, FP VII 3, magnasas A 1885 1011 319; magné isme BF II 200, plg. FP VII 3, magne isme A 1886 6 170, magne ys ė K 1851 12 46; masė BF IV 25, plg. ŠF III 84, FP I 24; machine BF I 100, plg. FP I 61, maszina A 1884 56 168, maszyna A 1885 9 288; ma e ija BF II 13, plg. 1886 A 5 140, FP VII 385; mécanique BF I 13, plg. I 69, mekanika ŠF III FP 84, mēkanika A 1883 7 207; mo eu BF II 306, plg. ŠF II 75, FP VII 313; polius BF II 138, plg. 1885 A 1011 320, ŠF II 6, polis A 1884 56 209, FP VII 249; spec e BF III 125, plg. PF 89, ŠF II 6, FP VII 3 e k . Hé éniquemen , men ionnés in e nau iques e mesje Li u iškoje izikos e minijoje u ilisés déjà ieux ce ains 120150 ans. En ou e, pa ie d'en e eux dans la physique Géné ale a é é consolidée aujou d'hui habi uelle e non dou euses phe ine ou mo ologine o me, exemple: ampli ude BF I 173, anion BF II 115, ba e ie BF II 138, cylind e BF II 171, o mule BF I 129, g ammolekulė BF I 220, hypo hzė BF I 7, jonas BF II 110, molekulė BF 26, IV osmosas BF I 337, skalė BF I 223 k e . Nomme des c i ées d'uni é de signi ica ion P. B azdžiūno a é é choisie elle o me mo phologique: izodinama (uniode de o ce k ei ė), izogona (uniode de pas i emen k ei ė), izoklina (uniode de pas i emen k ei ė) BF II 164, plg. da izoba , izocho a, izogona, izoklina, izo e ma, izo opa 1958 F: 3839, qui poulikos a é é emplacée en quelques années: izoba ė, izoba ė, izocho ė, izoch oma ė, izoch onė, izodinamė, izogonė, izo achė, izo e mė FTŽ 1979. Cependan nou ellemen p épa ée Physikos e minų žodyne (2007) a enco e é é e ou née à P. B azdžiūno ado ėlyje di es ces k ei ių dénomina ion o mes mo phologiques. 100 Angelė Kaulakienė | P o esso iaus Po ilo B azdžiūno De la physique hyb idés, ai sy ų a ec di e sakilmiais ê menimis e a iksais. On pou ai men ionne les sui an s: 1) le mo de base in e na ional e l'a ix li uanien, plus p écisémen l'appendice -imas, e.g.: au o azing BF IV 218 (: au o aza o), à élec isa ion BF II 5 (: įelek ino), à dépélé isa ion BF II 7 (: išsielek ino), à pe sielek inimas BF II (: pe sielek ino), à ionisa ion BF II 190 (: įmagne BF II), à ionisa ion BF IV 210 (: ioniza o); - elas ici é, e.g.: elas ingume BF I 115 (: elas ingas), in ensi é BF IV 366 (: in ensi us), cohe en iškume BF III (: kohe en iškas), mul iple ume BF IV 107 (: mul iple us), polya izuojamume BF III 174 (: polya izuomas), p opo cingume BF I 107 (: p opo cingas), adioac i i é BF IV 195 (: adioac i us), elia i i é BF 286 (: elia y us), s abili é BF IV 258 (: s abilus) e 106 k . ; 2) le mo de base li uanien e le e me in e na ional, e.g.: ampe alanda BF II ampe ija BF II 185, an idalelė BF IV 200, an imazgis BF I 174, an imedjiaga BF IV 336, bilęšis BF III 109, elek o a a BF II 90, o odaug as BF II 255, o olaidumas BF III 248, o oplokš elė BF IV III IV 6, o osluoksnis BF 71, 208, hype o ė BF 240, o o a ža BF IV 248, BF 330, o oso a BF II 86, magne o a a BF II 183, o o andenilis IV BF IV 367, pa a andenilis BF IV 367, piezoašis BF II 63, piezoga siakalbis BF II 60, supe laidininkis BF II 98, supe laidumas BF II 97, supe akumas BF II 100, he moelec o a a BF II 256, he mok yžius BF II 258, ul asons BF I 207 e k . Taip cons i uy ų es e quelques ca ac é a dages ou pa icipan s, allan dans des e mes composi és, pa exemple: an iuž e iamasis [sluoksnis] BF II 245, au os y uojan i [sis ema] BF I 170, élec oneigiamas [gauses] BF I 217, hipe smulkioji [s uk u a] BF IV 139, ul ap a e in as [bū is] BF I 257, bangaa umpoji [ adio] BF II 348 k e . 2.4. Bene p incipalemen guidèlye es composi ai es d ižodžių e ižodžių e mesų. Ils peu en selon le p incipal ê emen II cons i ue ce ains lisdus e polizdžius, pa exemple: axis: elek inė a. BF II 10, gulsčioji a. BF II 36, magne inė a. BF II 158, nepolia inė a. BF II 61, op inė a. BF II 61, polia inė a. BF II II segne oelek inė a. BF II 57; banga: elas inė b. BF III 63, BF II b. BF II 331, élec onique b. BF III 315, azinė b. BF III 313, izilginė b. BF I 175, éspinduliée adijo b. BF II 345, kohe en inė b. BF III 107, mic o adijo b. BF II 358, neslopinama adijo b. BF II 340, plokščia b. BF I 183, adijo b. BF III s e inė 19, b. BF I géné ale... De la physique géné ale u ilisée dans le manualėly des e mes Te minologie | 2007 | 14 107 Judan ius co ps disposan de l'éne gie appelons du mou emen , ou kine ine, éne gie. Dis inguionsuons le phénomène de l'éne gie cine ique <...> BF I 46. La dé i ée de l'éne gie ciné ique selon la i esse exp imeiskia quan i é de mou emen du co ps en mou emen BF I 47. Elek inį lauką, don la o ce […]...> isu es uni o me, appelons ienalyčiu, ou homogeniniu, lauku BF II 55. Unaly ige élec ique champuke kūną eiks ou amasis momen <...> unaly ige champuke dielek inis co psun pak yps a élec inio champuko k yp imi <...> BF II 56 e k . es seulemen un cas au e, quand composi es e mes, se dis inguan synonymes la u iniais dėmenimis, é ein e ous deux son p ésen és dans ou manuèly, exemple.: Šios ūšies de o maciju adime šli imi. Ją nusquons šli ies, ou ou amuoju, moduliu <...>. G es šli ies, ou ou amasse, modulis, dépendąs seulemen de la ma iè e elas igheid quali és. […]...> pou ce cas, šli ies, ou ou nemen , module G nous pou ons ainsi exp ime […] BF I 111. 3.3. Ou e les indicés synonymes de e mes composi es des co ps la é aux, P. B azdžiūno Dans la physique Géne oise il n'y a qu'un au e cas de aiškos a ian des e mes composi es des co ps la é aux, pa exemple: džaulinė chaleu BF II 87 e Džaulio chaleu BF II 202, e e inė hipo zė BF II 6 e e e e io hipo zė BF II 52, kuloninė o ce BF II 13 e dis ance Kul inina o ce BF 144 dipolio BF II 55 e cha ge posi i e BF II 24 e k . De els ne gasusies an mono- e odges, an composi es e mes de la u ines ê emen s synonymes e a ian ines aiškos cas on peu ai e une conclusion, que P. B azdžiūno De la physique Géné ale g ande pa ie des e mes é ai déjà suno min a. Ja ėmè en e plus a dni au eu s de publica ions de physique, e e mes de physique dic ionnes de suda y ojai. 4. IŠVADOS P. B azdžiūno La physique Géné ale é ai le second li a iensque qua e des pa ies du manuël de physique hau e école, qui appa u ap ès le p emie hau e école de physique manuèle V. Čepinskio Physikos paskai ų pa ėjus en i on qua an e ans. Tan de la physique géné ale, an de la Physique des pas lec u es e minologie cons i ue non seulemen de la physique pu e, mais e géné ales, e a ec d'au es domaines des sciences physiques e de echnologie liés de la physique. 2. La e minologie géné ale de physique cons i ue su e mini i des simples mo s de langue Li uiniens, da iniai e in e nau iques e mes. Pa edinių équen iuse p éesages -imas/-ymas, -umas, -ybė, -inys, -iklis, -yklė, - u as, galūnių -a, -is 108 Angelė Kaulakienė | P o esso iaus Po ilo B azdžiūno De la physique eiksmažodiniu an uoju dėmeniu. La majo i é des e mes in e na ionaux son d'o igine la ynes e g eques ou de la ynes ou g eques langues a ėję ia anglais ou ancūzų langue. 3. Tan de la Physique Géné ale, que de la Physique des cou s manuelle bien p incipalemen composi es d ižodžių e ižodžių e mes, lesquels selon le p incipal dėmenį peu se subdi é i en ce ains lisdus. La manuelle de physique géné ale de els lizd de inégalablemen plus que Physique en leçons. La plupa de la physique géné ale lizdų sudė inių e minų u ilisée jusqu šiol. Cela mon e an le manuèle de l'au eu que le édac eu e ec uus didelį le a ail no maminage. 4. Negausi Synonymée e a ian née de la physique géné ale an monožodžių, an composi es e minų aiška indique que la majo i é P. B azdžiūno ado ėlye usées e mes de à ce e époque é ai déjà suno min i e es de enu ul é ieu s e minog aphinių physikos publica ions ondemen . LITERATūRA Akademikas 1992: AkademikasPo ilasB azdžiūnas. Suda y ojai E. Balny ė, V. Kalesinskas, E. Maka iūnienė, Vilnius. Blažienė I. 1987: Po ilasB azdžiūnas. Li e a ū os odyklė, Vilnius. Fizikos is o ija 1988: Fizikosis o ijaLie u oje.I (1579–1940). Au o ių kolek y as: P. B azdžiūnas, h. ho odni- čius, h. Jonai is, A. Puodžiukynas, I. Šena ičienė, Vilnius. ho odničius h. 1967: Bibliog a ija. – Lie u os izikos inkinys7(4), 877–879. Jonai is h. 1962: Bibliog a ija. – Lie u os izikos inkinys2 (1/2), 175. Kaulakienė A. 1982: Dėl kelių sudė inių e s inių e minų. – Kalboskul ū a43, 39–43. Kaulakienė A. 2003: Lie u iškų izikos ado ėlių elek os i magne izmo e minai. – Te minologija 10, 107–116. Kaulakienė A. 2006: Pi mojo lie u iško aukš osios mokyklos izikos ado ėlio e minija. – Te minologija 13, 76–96. Klima ičius J. 2005: Leksikologijosi  e minologijosda bai:no mai is o ija,Vilnius. LTE II 1977: Lie u iškoji a ybinėenciklopedija2, Vilnius. Maka iūnienė E. 1990: Po ilasB azdžiūnas,Kaunas. Maka iūnienė E., Klimka L. 1994: Lie u os izikųi as onomųsą adas, Vilnius. Maka iūnienė E., Klimka L. 2001: Lie u os izikųi as onomųsą adas, Vilnius. MLTE I 1966: Mažojilie u iškoji a ybinėenciklopedija1,Vilnius. Puodžiukynas A. 1962: Bend oji izika. – Mokslasi  echnika3, 37. Šena ičienė I. 1982: Fizikos aidaLie u oje(1920–1940), Vilnius. Šiuolaikinė izika 1997: Šiuolaikinė izikaLie u oje. Suda y ojai: E. Maka iūnienė, E. Rupšlaukis, D. Uso y ė, Vilnius. ŠALTINIAI A – Ausz a, Laik asz is, iszleidžiamas pe D a. Bassanawicziu (1883–1886). BF – B azdžiūnas P. Bend oji izika.1–4 d., Vilnius, 1960–1965. F – Fizikos e minųžodynas. Red. P. B azdžiūnas, Vilnius, 1958. FP – Čepinskis V. Fizikospaskai os. I–VII sk., Kaunas, 1923–1926. FTŽ – Fizikos e minųžodynas. Vy . ed. P. B azdžiūnas, Vilnius, 1979. géné ale... ediniai e dū inie. Des dū inių équnesni da iniai a ec Te minologija | 2007 | 14 109 K – Kelei is iš Ka aliaučiaus b oliams lie u ininkams žinias pa nešąs (1849–1879). KF – Končius I. Fizika:Fizikos ado ėlisgimnazijoms [Rank aš is] (VUBR. F1. F1039), 1919. PF – Ne is P. Populia iszkas ank edis yzikos, Šenando as, 1889. RTŽ – Radioelek onikos e minųžodynas. Vy . ed. V. Palenskis, Vilnius, 2000. ŠF – Šakenis K . Fizika, Tilžė,1920. T – Te minai izikos eikalams. – Lie u a,1923–1924. TERMINOLOGY OF THE TEXTBOOK BENDROJI FIZIKA BY POVILAS BRAZDŽIūNAS Bend oji izika (Gene alphysics) by Po ilas B azdžiūnas was he second o iginal ex - book o physics o uni e si ies in ou pa s w i en in Li huanian. I was published ap- p oxima ely o y yea s a e he i s Li huanian ex book o physics o highe schools Fizikospaskai os (Lec u esonphysics) by V. Čepinskis. The e minology o Bend oji izika and Fizikospaskai os consis s no only o pu e e ms o physics, bu also o gene al e ms and e ms o physics ela ed o o he ields o physical and echnological sciences. In Bend oji izika e ms a e e minologized com- mon wo ds, wo d o ma ions and in e na ional e ms. Among he wo d o ma ions he mos equen a e de i a i es wi h su ixes -imas/ -ymas, -umas, -ybė, -inys, -iklis, -yklė, - u as, -alas and wi h endings -as and -is and compounds. Among he la e mo e equen a e compounds wi h a e bal second ele- men . The majo i y o in e na ional e ms a e o La in o G eek o igin o ha e come om La in o G eek h ough English o F ench. In bo h ex books Géné ale physique and Physikos paskai os he majo i y o e ms a e wo o h ee wo d complex e ms, which could be sepa a ed in o a ew amilies o wo ds acco ding o hei main elemen . In Physique Géné ale he e a e lo s mo e o such amilies han in Physikos paschai os. The majo i y o complex e ms om Géné ique physique a e s ill in use. This demons a es how success ul was he no maliza ion pe o med by bo h he au ho and he edi o o he ex book. All su names o o eign scien is s, which make subo dina e elemen s o complex e ms in Géné ique physique ha e adap ed o ms wi h Li huanian endings acco ding o hei app oxima e p onuncia ion. I can be concluded ha o eign su names in he language o science om he middle o he 20 h cen u y ha e an adap ed o m acco ding o he p onuncia ion. Spa ing usage o synonyms and a ian s o simple o complex e ms shows ha he majo i y o e minology o Po ilas B azdžiūnas ex book was al eady no malized and became he basis o he subsequen e minog aphical publica ions o physics. Gau a 2007-09-19 Angelė Kaulakienė, Li u iens langue ins i u , P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius, E. paš as e [email p o ec ed]