scieee Open visual document viewer

Švietimo ir mokslo terminų žodynas ir ontologija

Irena Markievicz; Erika Rimkutė

Full text

5 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Š ie imo i mokslo e minų žodynas | i on ologija Š ie imo i mokslo e minų žodynas i on ologija IRENA MARKIEVICZ, ERIKA RIMKUT ESMINIAI VOZŽI: ex oynas, e mos de Vy au o Didžiojo uni e si e as educação e ciência, on ologia, diccioná io ĮVADAS 20102012 m. Cen o de Kompuu e inė ling is ikos da Vy au as Didžiojo Uni e sidade ealizado o p oje o inanciado pelo Conselho de ciência da Li uânia Iden i icação au omá ica de e mos de Educação e ciência (ŠIMTAI 2). O obje i o p incipal des e p oje o es a mé odos de eks ynų ling is ikos, pa a que osse possí el au oma icamen e ou semi au oma icamen e econhece e mos, au oma iza e minų apib ėž ims su o mula a seleção de in o mação necessá ia eks yne e assim acili a a abalho e minologų. Os mais impo an es esul ados do es udo ealizado, além me odicos, são especialusis educação e ciência ( oliau ŠM) eks ynas (jo amanhois 4 mln. pala as), des e especialio ex o baseio p epa ado Š ie imo i mokslo e minų žodynas i Š ie imo i mokslo e minų on ologija. S aipsnyje ap esen a-se ŠM e minų žodynas e ŠM e minų on ologija. Escóoma sob e a es u u a do ocódino, seus di e enças do ou os e minos dicynas. Mais a enção é dada à on ologia de e mos ŠM. Paaxigna-se, como em dis in os amos da ciência de inem-se on ologias, pa a que elas necessi adas, quiais mé odos c iadas. Em de alhe discu e-se ŠM e minų on ology, ap esen a-se sua sanda a, ap esen a-se exemplos, explica-se, como es e on e pode se aplicado. Ambos abalhos an o ocabulá io de ŠM e minos, quan o ŠM e minų on ology p epa ados baseado na mesma ma é ia, i. i. especializado ŠM ex o, usando me odologia de ex ynų e kompu e inės ling is ikos. Nes e abalho que -se ap esen a possibilidades exynas e compu ado á ias linguís icas na á ea e minologia, p e ende chama a a enção e minologas, e mos diccioná ios ou bases de dados compa ajos no a o de que é possí el pelo menos em pa e au oma iza e minos manejo, que é possí el ha moniza p esk ip y ný e desc ip i ný e mos análise manei a. 5Te minologia | 2013 | 20 ESTAPAI DO SUDARYMO DE TERMIN DE ESQUETIMO IR SOCSLO ŠM u ilizando e mos de ocabulá io de e mos pa a de e mina especializao ameyne ex o mé odos linguís icos (plačiau e G igony ė e al. 2011; Rimku ė 2012). A o mação do Zodyno du ou d ejus anos, i. i. enquan o oi execu ado in oduzida mencionado p oje o, nessas e apas: 1) compos o 4 mln. pala as especializado ŠM eks yn; 2) ex oynho au oma icamen e mo ologicamen e ano ado; 3) oi desen ol ida uma e amen a de seleção au omá ica de e mos, baseada em eg as linguís icas; 4) delimi a os c i é ios de seleção de possí eis p azos; 5) es abeleceu ce ca de 11 milha es. possí eis e mos, cons i uídos en e uma e quinze pala as; 6) adap a adap ados adicionais dos c i é ios de seleção de p azos possí eis1; 7) nus a y a 780 ŠM e minų (1–5 žodžių); 8) elabo ada me odologia de de inição de e mos, com base nos ex os; 9) elabo a ecu sos linguís icos, necessá ios pa a es abelece de inições de e mos; 10) de ini 300 de selecionados g upos de e mos; 11) o nece de inidos e mos de co espondências inglês, okieças, ancūzas línguas. Necei osa, que cada glossá io de e mos compilação exigem mui os especialis as empo de abalho consumos, ecu sos inancei os. Nes e a igo ap esen a-se ŠM diccioná io de e mos, embo a e insigni icel nele inclui 224 e mos (plačiau ž . ou o sky ių), mas me odologicamen e mui o complexo. Como is o a pa i desc i os e apa de compilação de dicioná io, mesmo e u in especializada da éplica a ia2, e am eque idas e amen as especiais3 e mos au oma icamen e econhecidos e es abelecidos. 1 Analisa e mos não mais longos do que de se e pala as; conside adag a e na eqüência: quan o mais cu o um e mo, mais equen emen e ele de e se usado, ex., analisa se apenas aqueles e mos uni ó dicos, que pa a o i pelo menos 20 ezes, e se inia e odícios e mos inham se pa a o i não menos do que duas ezes. 2 Compilação Texs yno uma das mais impo an es e mais longas e apas de oda a pesquisa, po que pa a cons i ui ep esen a i os ex yny, no qual osse possí el es abelece e mos, necessi ou-se cuidadosamen e seleciona ex os, os gên ialmen e subalansua , ecniquemen su u ky i (de pd ichei os ans e i pa a ex ines, muda coda imen o, e c.). 3Nes e p oje o oi desen ol ido língua li uiana adap ado a e mos au oma icamen e es abelece des inado um ins umen o, po que, como is o a pa i an e io es expe imen os (ž . G igony ė e al. 2011), de ido a linguas es u u ais di e en es língua li uiana quase impossí el adap a a ou as línguas des inadas ins umen os de econhecimen o de e mos. Nes a e amen a usadas eg as linguís icas: p ocu ada ce a es u u a g ama ical de e mos, exemplo, būd a dis + daik a a dis, daik a a džio kilmininkas + daik a a dis, daly is + daik a a dis e k . Semelhan es mé odosis e minus es abelecem pesquisado es da língua la ians (ž . Go nos ay e al. 2012; K ugļe skis e al. 2005). Segundo eles, a de inição de e mos usando mé odos linguís icos (mo osin aksina analê) é mais ap op iames do que linguagens analí icas adequan es mé odos es a ís icos. 5 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Educação e ciência Te minos de glossá io | i on ologija Sudė inga oi e de odos au oma icamen e de e minados signi ica i os e egula es es u u a g ama ical combinações su gi í ŠM e minus. Sunkumų su gi am de ido ao a o de que os chamados de possí eis e mos de 4 mln. pala as no ex o de e minado a é 11 milha es. Na ou a e apa de pesquisa e compilação de dicioná io oi impo an e de odas as combinações de e mina ŠM e minos (apie es a p oblemą esc e a Rimku ė 2012). A aca-se a a enção no a o de que ap esen a-se ŠM e mo de ocabulá io cons i uído exyno pag indo. Isso signi ica que oi usado não adicional, a é ago a na Li uânia ainda di undido compe ência dos e minologos baseado os, às ezes bas an e subje i os, p esk ip i us modo de manejo de e mos, e na e minologia con empo ânea p anašessniu é conside ado desc ip ip us modo de análise e de inição de e mos, baseado em dados eks ynos. Pa a pala as cons i ui ex os os ex os mui o necessá ios, pois neles pode es abelece ipiskos, equen es modelos de e minos a osens, que impo an es signi icado de ini-me, ac uais exemplos escolhidos. De ido à complexa me odologia de de inição de e mos decês a apib ėž i 300 e minų. A si ink i am ik ų g upių e minai: e minai su de alhadamen e pala a em acadêmico (p.x.: akademinė lais ė, akademinė e ika, akademinė alanda), com pala a em abalho (p.x.: diplomainis da bas, namų da bas, sa a ankiškas da bas), com pala a em educação (p.x.: educacionis as, educado es de adul os, ne o malusis š ie imas) e . . Apib ėž i e kel equen emen e usados monoadžiai e mos: es udan e, cien alis a, uni e sidade e k . Como e nou os diccioná ios de e mos, ŠM e minų žodyje à maio ia dos e minų indica co espondemis ingles, okiečių e ancūzų línguas. Eles ecolhe am de ap o adas on es da á ea de inida, documen os, e minos especializados bases de dados: Anglų kalbos š ie imo e minų žodyno (Glossa y Educa ional Te ms), Aiškinamojo su s udijomis susijusių e minų žodyno, De o Eu opäische Quali ika ions ahmen ü lebenslanges Le nen, Eu oVoc (daugiakalbio Eu opos Sąjungos ezau o), Banco da República da Li uânia e minų i k . P incipalmen e baseia-se a e minia da educação da G ã-B e anha, F ança e Alemanha, po ém a impo ância de mui as adução co espondem no con ex o do sis ema dos mencionados países não é comple amen e a mesma como o iginaliais e minos, a ojamų Li uânia na á ea da educação e ciência. As co espondências de e mos ap esen adas em diccioná io em línguas es angei as são aplicá eis ao sis ema de ciência e educação da República da Li uânia e não semp e (ou em pa e) podem se aplicadas de ou o país mokslo i š ie imo sis emai apibūdin i. 5 9Te minologia | 2013 | 20 SHVIETIMO IR MOKSLO TERMIN VOODYNO SANDARA ŠM diccioná io de e mos es á li emen e acessí el na in e ne ende eço h p://dau esniame capí ulo esc e e que de inida 300 e mos. De inições e no kan as. du.l /moksliniai- e minai/. Čia pa eik i 224 e minai, no s anks- ocabulá io ap esen adas e mos núme os di e em po que que obse ado que alguns e mos (pg.: ní el de quali icação / ní el; g au cien í ico da ciência; ciência p odução cien í ica /; magis an ū os magis o es udos / es udan e de ap endizagem nimai, eles são semelhan es de es u u as, po an o ais e mos da bo k ū is; als ybės / als ybinis mokslo ins i u as) a ojami kaip sino- conjuga em /. ŠM e minų žodyne é a odas as e minų žodynams bū inos pa es, . y. o p óp io e mas, seu de inição is. Como mencionado, indica co espondências ingles, okieças e ancūzas línguas. Também ap esen adas as á eas sujei inhas (p.j., ges ão do ensino supe io , polí ica do ensino supe io , adminis ação do ensino supe io ), alguns e mos de ab e ipos. Zodynas de ou os e mos dicioná ios ou bases de dados di e encia-se no que ainda indicadas odas os e mos kai ybinės o mas com equências e ge alis e mo eqüências ŠM eks yne. Pe o de odos os e mos pode encon a pelo menos dois exempla es a osenos de ŠM eks yno (pa yzdžiai ne edaguo i, nekaimi, só às ezes ab e ia ), kai iuosius e dešiniuosius koloka us4, konko dansą5. Não odos os e mos de ini em bas a in o mação de ex yno. Pe o daqueles e mos, cujos de ini im o mula in o mação oi meno oka (p.j.: o necedo de ensino, es udan e k epšelis, basinis educa imen o), ma cadas es elau ês. Uma ez que os e mos se selecionam do ex o, e a conhecido quão equen emen e eles i a o i, po an o pa a odos os e mos indicados con encionalmen e deno a a equência em elação aos ou os e mos: êêê apa ece pa a os mais equen es e mos, que nos ex os de educação e ciência i a o i a é 500 ezes; êêê apa ece jun o a e mos mais a os, que eks yne pa o o i 100499 ezes; 4 Is o es a is icamen e (pelo eqünumá) de e minam-se pa cei os con ex ais do e mo analisá el, mui as ezes a idu ian es ao lado do e mo da esque da e da di ei a pa e. 5 Es es são casos de uso de odas a pala a escolhida de o mas g ama icais do ex oino, dados no con ex o de uma linha (konko danso linhau ė ge almen e ab ange mais negu um sen inho). A conco dança ge almen e analisá el con ando-o p incipalmen e e icalmen e, pois só assim em yškėja ipiška e mo a osena. Analisá el e mo o necido conco danso linhau ês no meio, ele é pa yškin as. Analizuojam e mo pa a a esque da e pa a a di ei a indicada po ap oximadamen e 50 símbolos ex ac os conco danso. Pa a e ilgesnę conco danso ex ac ą (maždaug po 150 símbolos de esqui ês e dešinės), é p eciso p essiona conco danso linha da pa e inal es i o sinal de plus. 6 0 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Dicioná io de Te mos de Educação e | i on ologija ciência êêê apa ece jun o a e mos, que ex yne pa a o i 1099 ezes; êêê apa ece jun o a os e mos, que eks yne pa a o i menos do 10 ezes. Daqui como ŠM e minų žodyno ilius acija ap esen ado e mo a igo de es udo de bacha elado. BAKALAURO STUDIJOS êêê Desc ėž is Es udios da p imei a pon a do ensino supe io , p es ando gene al uni e si á io educacão e escolhida di ecção de es udos conhecimen os undamen ais bem qualicinį g au de bacha u o. Pa yzdžiai nas uni e sidades EUA é comum, que gabeses es udan es o mam condições jun a magis an u a com dou an u a, mais p ecisamen e - imedia amen e após es udos de bacha elado s o i em dou an ū a (isso ce oce o g au explica, po quê magis an ū as e dou an ū as es udios são jun a am um e mo - g adua e s udies, quais execu adas assim so-callamoje g adua e school) e adqui i PhD g au depois de 8 anos de es udos uni e si e e. Recomendado pe íodo jun amen e com os es udos de bacha elado - 5 anos Os es udos de Bacha elado (I ní el) ge almen e du am 4 anos (160 c édi os, diá ias es udos). Es udos de bacha elado, magis an u a e dou an u a e minam espec i amen e abalho de bacha elado, magis o abalho e disse ação de ensimu. Es udos de baccalau o es a é as p imei as po opos es udos, p es andoças ge al educacão uni e si á io e escolhida di eção de es udos undamen os de conhecimen os. F equência de es udos de bacha el 21 bacha elados 6 bacha elados 3 bacha elados 7 bacha elados 14 Rela is eqüência: 51 Co espondências Inglês k.: bachelo s s udies Vokiečių k.: Bachelo s udium F ançais k.: é udes de licence Dalykinė s i is adminis ação de ensino supe io 6 1Te minologia | 2013 | 20 Koloka ai Kai ieji koloka ai Dešinieji koloka ai es udos de bacha el PO SU em es udos de bacha el TRUMPINTI bakalau o s udijas PROGRAMIN ĮRANGA pa a es udos de bacha elado es udos de bacha elado I. PAKOPA es udos de bacha elado MAGISTRANTŪRA IR DOK- TORANTŪRA Konko dansas6 [1] abalhando a a i idade ou con inua a con inua e bacha o Aukš osios e mina es udos. ou mokyklos a s o- diseminou a no i icação, + [2] países, o e ecendo ais es udos de Bakalau o IV cu so udens bacha elado. o es udos semes e, [3] p og ama de magis an u ais + es udos es udos de eologia 5 anos); pa a es udos isso, e 2009 m. Uni e si e ai + bacha o o am admi idos 1 870 es ud- [4] uni e sidades ižosi a é 3 e 3, 5 anos ab e ia Mokslo e es udos, es udos es a u o + bacha o in o muoja, que [5] uni e sidades yjosi a é 3 e 3, 5 anos ab e ia bacha u o JAV bacha u ai, es udos. começa p ocu ando magis an u as + [6] equisi os de comissões: é p eciso p og ama, + bacha el se es a comp o ados s ojama em pesquisas es udos, o ien ada ao [7] m. Uni e si ai ijosi a é 3 anos ab e ia uni e sidades yžosi a é es udos. 3 e 3, 5 anos + bacha el Keli [8] c édi os (4, 5 anos) de bacha elado. es udos, du kančias 4 anos (ca alikų eologijos s udijų + bakalau o [9] Recomendado pene eikianças. es údios iodas jun amen e bacha elado - 5 com anos (3 + 2; 3, 5 + 1, es udos 5; 4 + 1). Bacalau o + [10] Pedido pa a compa a esses es udos com seus es udos que aqui mui o mais ácil. + bacha o JAV, es angei o obse ou, 6 Aqui dada só dez p imei os conco danso eilučių. No si e da In e ne ape ado sinal de pluso é mos ado ilgesnis konko dansas. 2 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Educação e ciência Te minos de glossá io | i on ologija P é alguns e minos o nece alguns milha es de conco danso eilučių. Re isa al quan idade de in o mação p ecisa mui o empo, não odos es es dados são impo an es. Que endo sabe mais sob e o e mo a oseną, con ex o, no qual é usado o e mo escolhido, al ez o ma ou a de inição, exce ce i de exemplos necessá ios, o ma objec i ią opinião konko dansas o e ece mui o bene ício. ONTOLOGI SAMPRATA IR KŪRIMO PRIEŽASTYS Nes e e subsequen es capí ulos esc e e-se sob e ŠM e minų on ology, seus p incípios de composição, des a e ou as on ologiões possibilidades de u ilização. Pa a se mais cla o, dada é algumas isualizou ŠM e mos on ologia de classi icações e esul ados. On ologias o mal de conhecimen os concep ualizamen o ins umen os, apibend inan es na u aląja linguagem desc i o conhecimen os em es u u izuo o, hie a chically elacionados concei os modelo. De ido ao p oblema de qualidade de p ocessamen o de in o mações e e mos de mul idi ei šmiškumo su ge necessidade c ia es u u as de e mos, com as quais p og amas compu acionais possam p ocessa a na u al linguís ica humana (angl. na u al language p ocessing) e in e p e a sua semân ica. Po es a azão e c iadas on ologias. Ce amen e uma língua ap endendo homem acilmen e pe cebe lhe ap esen ado linguagem na u al ex o signi icado, e p og ama compu ado ina in e p e a a mesma in o mação como símbolos ex ais e com eles elacionados me ažymų conjun o. On ologias são aquela jungiamoji g andis, pa o cian i na u aląja linguagem esc i a in o mação numa concepcinį modelo conhecimen os, que acilmen e in e p e a in e p e ação de in o mação ecolhimen o e p ocessamen o obo ai. A c iação de on ologiijas é um p ocesso in e disciplina , ab angendo a iloso ia, linguís ica e in o má ica ciência s s á eas (plačiau ž . G igony ė zis enciją. Tokią on ologijos apib ėž į papildo ling is ai; on ologija lin- 2010). Filoso iamen e on ologia pe cebe-se como disciplina, examinando essência e egg is icoje sepa os concei os e eles desc i inhos ede de e mos. In o ma ikoje on ologija é logico e o malus imagem da ealidade. A maio e acilmen e acessí el on e de ex os da linguagem na u al é a in e ne , po isso on ologias mui as ezes pe cebidas como uma das seman ino sai yno e seman inas paeškos meios. W3C o ganização, que desen ol e pad ões de si es online, desc e e on ologiją como um conjun o de e mos, desc e endo um de e minado campo de conhecimen os: on ologijas usa pessoas, bases de dados e aplicações p og amas que p e endem se pa ilha de um de e minado campo 3Te minologia | 2013 | 20 in o mação <...>. On ologias elacionam p og amas de compu ado adap ados concei os de um de e minado campo e elações en e eles (W3C). On ologia de e mos de Educação e ciência ( oliau ŠM e minů on ologija) cons i uída com obje i o o maliza ŠM conjun o de e mos, c iada a ealiza in oduzida mencionada p oje o, e ele suplemen a com seman inais elações, que podem in e p e a aplica i os. Fundamen ais abalhos de c iação on ologia: coci ica seus signi icados. Es es abalhos impo an es esol endo kybiškai ap ašy i pasi ink os s i ies e minus bei są okas i o maliai spe- e minos mul idia eikšmiškumo p oblemá e c iando ŠM s i ies es u u u inho e minos modelį. ŠM e mos on ologia oi c iada não só como ŠM e mos axonomia, mas e como um dos possí eis seman inas paieškos ecu sos. ŠM e minų on ology es á disponí el na in e ne ende eço h p://me a. du.l / webp o ege/, isualizada usando WebP o ege e amen a, com o qual é possí el e zi hie a chinį klasių medį, seus a ibu os e concei os esinių exemplos. Usuá io, ab indo ou ocul ando no o ca eles e blokus, pode compêlia com uma con o á el g a inę sąsają. Recomenda-se usa Ch ome ou Mozilla Fi e ox na egado es. Pa a que as elações en e e mos sejam melho e a adas, ecomenda-se usa P o ege com On oG a suplemen o 4.3. KŪRIMO METODOLOGIJOS PASIRINKIMAS Apibend in a concepção de c iação on ologias ŠVIETIMO IR MOKSLO TERMINŲ ONTOLOGIJOS desc e e-se com es e me amodelo de p ocessos (pl. TR. Cimiano 2006): M={D, LA, T, S, C, TR}, onde D signi ica documen ação cole i a, LA linguís icas imas, T e mos a ank, S de inição de sinónimos, C e mos e suas conexões em concei o e concepções seman ínicas. U ilizando di e en es me odologias de cons ução de on ologias, aplicam á ias es a égias de cons ução de on ologias: baseando em algumas me odologias, dau- (Cyc, TOVE, Me hon ology, On-To-Knowledge), nou as mais en a izada a u ilização de on ologias em p og amas aplicados (KAKTUS). Uma mé odosim on ologias c iadas a pa i acumulados ex ynas (TOVE, On-To- giau dėmesio ski iama on ologijos gy a imo ciklui i p o o ipų kū imui Knowledge), ki ais – iš didelių bend inių žinių on ologijų (SENSUS, Cyc) (plačiau ž . Co cho e al. 2003). Simplesmen e on ologias são c iadas nas seguin es e apas: escolhe-se sa ea de conhecimen os, p ocessa-se in o mação (ap eciê-se concei os, e mos, limi ações), 4 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Glossá io de Te mos de Educação e | i on ologija ciência indicam-se mé odos de plė imo de on ologia e c i é io de a aliação, p epa ada documen ação de on ologia (plačiau ž . Uschold e al. 1996). Suda on ologias des e mé odo, não p esume-se que se ão c iados p o ó ipos de on ologia ou que on ologias, como complemen a es on es de in o mação, se ão usadas. Aplicando es a me odologia, c iadas á ias on ologias de a i idade ag ícola, mas não p e is o, como elas u iliza em em p og amas aplicados. No On-To-Knowledge p oje o p opos a me odologia, com oco p incipalmen e na ges ão do conhecimen o e à possibilidade de u ilização da u u a on ologia nos sis emas in o macineses (plačiau e S aab e al. 2001). Realizou possibilidades es udiją, de inidas on es de in o mação, po enciaus consumido es on ologia, modos de u ilização. Tobulinan On-To-Knowledge on ologiją pa icipa am especialis as da á ea escolhida, oi p ocessada de ex os e ou as bases de conhecimen os acumulada in o mação. A qualidade da on ologia a aliada e i icando se a on ologia co esponde aos equisi os e possibilidades de adap ação. Todas essas e apas de c iação e ape eiçoamen o de on ologia podem se conside adas ecomendações pa a ou as on ologias cons a . P is a y as me odologias p incipalmen e en a iza-se on ologias de c iação a pa i de on es de in o mações ex ais. SENSUS me odologia on ologia o e ece um especial da á ea on ologia de cons ução p ocesso usa conhecimen os comuns on ologias (plačiau e . Gomez-Pe ez e al. 2004). Me odologia numa o e mos de On oSau us base de conhecimen o g upa imen o em concei o de á o e. Ten ando acessa duas concei os de classes, p ocu a-se gene inês concei os de classes (angl. oo class). Escolhendo ŠM me odologia de c iação de on ologia de e mos, conside ada oi em ecu sos de in o mação disponí eis e possibilidades de aplicação de ecnologias de linguagem e e amen as de c iação de on ologias. Nusp ęs a usa Me hon ology p oje o acumup ą expe iência (plačiau ž . Ma iano e al. 2004; Gomez-Pe ez e al. 2004; Co cho e al. 2003). Me hon ology adap ação ŠM e minos on ologijai c ia e ecu sos de c iação on ologia puzilhua 1 imagemle. Speci icando indica-se obje i o e escopo da c iação on ologia. Concepcinis modelo de on ologia c iazualizado mas a siž elgian į speci ikacijos me u išg ynin ą s i į, ėliau jis o mali- pai aciamas o maliu modelo de on ologia. Du an e o p ocesso de cū imo o malus modelis é implemen ado de aco do com escolhida on ologijas cū imo linguagem equisi os. Mesmo e c iada on ologia mui as ezes ica mudado, expandido ou eno ado. 7 1Te minologia | 2013 | 20 omis mesmas p op iedades. Po exemplo, se on ologijoje indica que o ei o di ige a uni e sidade, é es a concepção essenys Zigmas Lydeka uja di ige VDU, i. e. concepção uni e sas esseniniui (ž . ig. 7). Educação e ciência e minos on ologia c iada OWL ala com P o ege e amen a de c iação de on ologias, isualizada usando a e amen a WebP o ege ou o On oG a complemen o 4.39. ŠVIETIMO IR MOKSLO TERMINŲ ONTOLOGIJOS INVERTINIMAS BEI PRITAIKYMAS Nes e momen o ŠM e minos on ologijoje há 29 abs ac ação de concei os classes e 465 ge al concei os, 87 concei os, concei os de classes e suas esines p op iedades, 141 esinys, 296 on ologia de concei os classes, concei os e esines elações. Fo malmen e on ologia complexidade pode se a aliada usando desc iomó ia lógica (angl. desc ip ion logic) mé ica (plačiau e Co cho e al. 2003; Baade 2003). ŠM e mos on ologia a aliada ALCHON(D) ní el de complexidade, aqui: AL língua dos a ibu os; ela pode liga concei os, esc e e -lhes uni e salius limi ações; C indica que é possí el negá-lo concep os yšius; H indica que é possí el c ia hie a quia de papéis; O es ições que es imam a quan idade ( inšis: exa amen e um, um de mui os); N limi ações de quan idade ( išije: menos, mais); (D) p op iedades de ipos de dados. Em on ologia, ocabulá io, axonomia e seman íneas ligações a aliam-se suas possibilidades de u ilização e adap ação. Escolhida OWL on ologijas de c iação língua é adequada aze pa a seman ís icas conclusões, on ologiaij p eende i com no os concei os ou á ios di e en es á eas on ologiasem susie i. ŠM á ea es u u al modelo de e mos p epa ado de modo que cada on ologia concei o se ia desc i o unikaliu p op iedades e seman íneas ligações conjun o […] al solução ajuda esol e e minos mul idia eikšmiškumo p oblemą. Es e ecu so oi c iado não só como ŠM s i ies e minų aksonomija, mas e como um dos possí eis seman inės paieškos e na u alização da linguagem de p ocessamen o. 9 Mais in o mações: h p://p o ege.s an o d.edu. 7 2 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Educação e ciência Te minos de glossá io | i on ologija A é šiol mui o a enção pa a como des inada on ologias pode se adap adas compu ado izando a linguagem na u al, ela sis ema izando, o nando comp eensá el a p og amas compu acionais. Tal ez a p imei a is a não seja kuo on ologijos gali bū i p a a čios ling is ams a ki ų s ičių specialis ams. odo ób io, Reikia en a iza que on ologias pa icula men e ú eis e minologos, pois, ap o ei ando-se da on ologia de isualizamen o, cla amen e is o e mos de in e elação. Pa a e mos ilus a , pode-se escolhe on ologicamen e ap esen ados com esses e mos elacionados pala as conc e as (on ologicamen e chamados esiniais). Tan o ŠM e minų žodynas, quan o on ologija pode ajuda ŠM s i as pa icipan es: lek y ojam, moky ojam, adminis ação emp egados, es udan es, mokslei iam, pois nessas on es is o, como, exemplo., classi icados es udan es, quaisų são ipos de es udos, de ko suda y a aukš ųjų mokyklų adminis acija e pan. APIBENDRINAMOSIOS PASTABOS S aipsnyje ap esen ado Glossá io de Te mos de Educação e ciência e On ologia de Te mos de Educação e ciência. Tan o diccioná io, quan o on ologia são melho a i i. A maio an agem e exclusi idade de ambas as on es é o que elas p epa adas usando e minologos li uanos ainda pouca aplicados p incípios de ex ynas e compu acional linguís ica. ŠM e mos de diccioná io é acessí el na in e ne , ele cons i ui 224 desde uma a é cinco pala as o ma e mos. Desde ou os e mos diccioná ios es e di e encia no que em além habi uais e mos de diccioná io pa es (pačių e minų, de iničių, a i ikmenų es angei as línguas) nele ap esen adas odas que e mo kai ybinės o ma com eqünumasis, exemplos de ŠM eks yno, koloka ai e konko dansas. Esses dados são impo an es na medida em que os usuá ios do ocabulá io podem ge a uma imagem de alhada sob e um de e minado e mo a osená, con ex oá; pode encon a na de inição al ez não mencionė os impo an es a ibu os do e mo. A on ologia de e mos ŠM acessí el In e ne e ela, a que seman ís icas elações elacionados ŠM e mos, az es a in o mação comp eensí el a p og amas compu ado ís icas. On ologias podem pa icula men e p a e s i e minologas, classi icando, desc e endo ce o campo de e mos, o necendo conc e os exemplos. Espe a-se que an o o ocabulá io de e mos ŠM, quan o on ologia sejam ecu sos me odologicamen e impo an es e incen i a ão e minologos li uanos a ap o ei a mais as possibilidades o necidas ex ynų pesquisa , desc e e , classi ica e mos. 73Te minologia | 2013 | 20 LITERATŪRA Baade F. 2003: Appendix: desc ip ion logic e minology. – The desc ip ion logic handbook: heo y, implemen a ion, and applica ions, Camb idge: Camb idge uni e si y p ess. Bielinskienė A., Boizou L., Ko ale skai ė J., U ka A. 2012: Towa ds he Au oma ic Ex ac ion o Te m- de ining Con ex s in Li huanian. – Human Language Technologies. The Bal ic Pe spec i e: P oceedings o he Fi h In e na ional Con e ence Bal ic HLT 2012, Ams e dam, Be lin, Tokyo, Washing on, DC: IOS P ess, 18–26. Cimiano P. 2006: On ology Lea ning and Popula ion om Tex : Algo i hms, E alua ion and Applica ions, Ka ls uhe: Sp inge . Co cho O., Fe nández-López M., Gómez-Pé ez A. 2003: Me hodologies, ools and languages o building on ologies. Whe e is hei mee ing poin ? – Da a & knowledge enginee ing 46(1), 41–64. Gomez-Pe ez A., Co cho O., Fe nandez-Lopez M. 2004: On ological Enginee ing: wi h examples om he a eas o Knowledge Managemen , e-Comme ce and he Seman ic Web, London: Sp inge -Ve lag. Go nos ay T., Ramm A., Heid U., Mo in E., Ha as ani R., Planas E. 2012: Te minology Ex acion om Compa able Co po a o La ian. – Human Language Technologies. The Bal ic Pe spec i e: P oceedings o he Fi h In e na ional Con e ence Bal ic HLT 2012, Ams e dam, Be lin, Tokyo, Washing on, DC: IOS P ess, 66–73. G igony ė G. 2010: Building and E alua ing Domain On ologies: NLP Con ibu ions, Logos Ve lag Be lin GmbH. G igony ė G., Rimku ė E., U ka A., Boizou L. 2011: Expe imen s on Li huanian Te m Ex ac ion. – P oceedings o he 18 h No dic Con e ence o Compu a ional Linguis ics NODALIDA 2011. NEALT P oceedings Se ies 11, 82–89. ISO 10241: 1992 In e na ional e minology s anda ds – P epa a ion and layou , Gene a: ISO. ISO 9001: 2000 Quali y managemen sys ems – Requi emen s, Gene a: ISO. K ugļe skis V., Vancāne I. 2005: Te m Ex ac ion om Legal Tex s in La ian. – P oceedings o he Second Bal ic Con e ence Human Language Technologies, 155–159. LST ISO 1087-1: 2005 Te minologijos da bas. Aiškinamasis žodynas. 1 dalis. Teo ija i aikymas ( pd ISO 1087-1: 2000). Ma iano F., Gomez-Pe ez A., Ju is o N. 2004: Me hon ology: F om On ological A Towa ds On ological Enginee ing. – AAAI-97 Sp ing Symposium. Se ies on On ological Enginee ing, S an o d: AAAI P ess, 33–40. May E. 1987: The on ological s a us o species: scien i ic p og ess and philosophical e minology. – Biology and Philosophy 2(2), 145–166. Rimku ė E. 2010: Lie u ių kalbos e minų au oma inio nus a ymo galimybės. – Kalbų s udijos 16, 71–78. Rimku ė E. 2012: Au oma inis š ie imo i mokslo e minų nus a ymas ling is iniais me odais. – Te minologija 19, 54–69. S aab S., S ude R., Schnu H. P. 2001: Knowledge P ocesses and On ologies. – In elligen Sys ems 16(1), 26–34. Uschold M., G uninge M. 1996: On ologies: P inciples, me hods and applica ions. – Knowledge enginee ing e iew 11(2), 93–136. Uschold M., G uninge M. 2004: On ologies and seman ics o seamless connec i i y. – ACM SIGMod Reco d 33(4), 58-64. W3C – OWL Web On ology Language Use Cases and Requi emen s. P ieiga in e ne e h p://www.w3.o g/ TR/2002/WD-webon - eq-20020307/ (žiū ė a 2013-10-14). ONTOLOGY AND DICTIONARY OF SCIENCE AND EDUCATION TERMS The pape p esen s he dic iona y and he on ology o science and educa ion e ms. The p oposed app oach o on ology and dic iona y building uses he ollowing Na u al Language P ocessing echniques: linguis ic pa e n ecogni ion, colloca ion ex ac ion, mo phological analysis, POS agging, and o he s. The dic iona y o science and educa ion is a ailable online and con ains 224 one wo d and mul iwo d e ms ( hei leng h is up o 5 wo ds). The dic iona y con ains he 7 I ena Ma kie icz, E ika Rimku ė | Š ie imo i mokslo e minų žodynas necessa y | i on ologija dic iona y ields ( e ms, de ini ions, ansla ions o o he languages), as well as some addi ional ields such as declined o ms o e ms wi h hei equencies, examples o e m usage, colloca ions and conco dances om he special science and educa ion co pus. The main ocus o he pape is he on ology o e ms in he domain o science and educa ion. Au ho s p esen , how di e en esea ch a eas de ine on ologies, wha a e he possibili ies o hei use, wha a e on ology building me hods. The s uc u e o he on ology is illus a ed by mul iple examples. The hie a chical s uc u e o concep s, hei p ope ies and ela ionships make his in o ma ion eadable and unde s andable o knowledge-based in o ma ion sys ems. On ologies can be pa icula ly use ul o e minology expe s, who y o classi y and desc ibe e ms, concep s and hei ins ances in a domain speci ic ield. Bo h esou ces can be aluable o lec u e s, eache s, adminis a ion managemen bodies, s uden s, e c. While using he on ology, hey can de ine and concep ualize he p ocesses o s udying, eaching o lea ning. The pape in oduz he possibili ies o semi-supe ised e m ex ac ion wi h mixed p esc ip i e and desc ip i e e m analysis me hods, which can be use ul o e minology expe s, lexicog aphe s, and c ea o s o lexical da abases. Recebida 2013-10-29 I ena Ma kie icz Vy au o Didžiojo uni e si e as K. Donelaičio g. 52, LT-44248 Kaunas E-mail i.ma kie icz@i . du.l E ika Rimku ė Vy au o Didžiojo uni e si e as K. Donelaičio g. 52, LT-44248 Kaunas E-mail e. imku e@hm . du.l