Nuo „nuriebalinimo“ iki „nuprasminimo“: teikyba ir vartosena
Full text
120 Al ydas Umb asas Desde nu ebalización has a nuplamición:
eikyba i a osena
Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
ALVYDAS UMBRASAS
Lie u ių kalbos ins i u as
ESMINIAI VOODŽIAI: palab as de doyba, shalinimo signi icado, lenguaje no minimas,
a osena, klaida S aipsnyje examinados p iešdėlį nui p iesagą -in i (-inimas)
los cuales eiškiamas amce o dalyko (jį pa odo šaknis) al menos algunos de ellos
u inšalinimas. Tokie ediniai iene ya nemažą adición del epa o, pe o ys ediniai, po
a osenoje son gajūs, po lo que nosp ęs a panag inė i epa ymo y eikybos his o ia y
ac ual si uación. Se p ocu a mos a las opiniones kalbininkų ace ca de es as edines
cues ión, no mas aidá dicciona ios y a isa gi la ac ual a osená, su (ne)de ėjimą con
codi icació, señala i a ención a posibles cambios de codi icació.
Pa ancimísima uen e, de la cual se pueden ecopila da os de la ac ual
a osén, es Vy au as Maggio's Uni e si y Kompuu e inės ling is ikos cen o
compilado Daba inės lie u ių kalbos eks ynas (DLKT). Aba ca más de 140
millones de palab as, pa imen adas XX a. inal y XXI a. comienzos (casi desde
1991 m. has a 2008 m.) en di e sos ámbi os ex os ( iek cien í icos,
especializados, an o a la población en gene al des inada publicis ikoje,
g ožinėje li e a u a, e c.). Dado es o publica se ex os, es p obable que ellos
sean edi ados o al menos mínimamen e maneja . Po an o en el es udio se
decidió basa se DLKT, ya que es e da oyn puede mos a el p omedio ni el
ac ual de la lengua esc i a amžių sandū oje (segundo de es e siglo diezmecio
da os en él aún no). Los da os ecopilados (de un o al DLKT encon ados
sob e 80 cuidados modelo de accionesmajodžių o sus abs ac s, cuyo o al
núme o de pau ajos de uso es ace ca de 3500) pos e io men e aún sug e a
con a osena en uno de los popula ias nue osjes en el si io l y as.l (has a
nė a echninių galimybių sužino i bend ą žodžių pa a ojimo skaičių, ačiau
2600 publicaciones con palab as escogidas de DLKT; es cla o que en una publicación no hay necesa iamen e un caso de pau ajo).
S e ainė eikia nuo 2006 m., aigi iš dalies pa odo pas a ųjų dešim ies me-
121Te minología | 2016 | 23 de esos medios de in e ne lengua (algunos
a ículos publicados en el si io web son eimp esos de o os medios de
publicación; cuando sea necesa io algunos ejemplos en a ículo es inse ado
ambién de o as uen es). Ap o echando DLKT paeškos posibilidades se
es ue za po la in es igación euni cuan o más di e sos da os y busca
an o seman ines y (o) es uc u ines, an o quan i inos dėsningum.
NORMINIMO RAIDA
P ieš pusšim į me ų Kazimie as Gai enis bu o bene pi masis, ku is
p akalbo apie uos a ejus, kai „ eiksmažodžių i eiksmažodinių daik a-
nomb es an esdėliui nubandoma p opo ciona desc end in a de la palab a
aíz signosima de la sus ancia signi icado de eliminación (Gai enis 1964: 29).
apie da ybinių a iksų e minologizaciją jis apgailes a o, kad šalinimo eikš-
Rašydamas me de la cien í ica p ensa en unos de ese me o dicynos en ado
caliebin i, caliebinimas. A gumen aba así: eiksmajodio abs ac o
nu iebinimas hechoi o de eiksmajodio nu iebin i, y el úl imo […] de būd a djio
iebus. Tokios ūšies būd a diniam eiksmažodžiu p iešdėlis nupap as ai
p opo ciona nep iešdėlė a o ma eiškiamo eiksmo pe i šio signi icado (plg.
nus o in i, nu i š in i, nu ūgš in i, i. y. hace pe daug (= demasiado) s o ą,
i š ą, ūgš ų) ( en pa ). Así caliebin i debe ía e e i se padece
demasiadog iebų, y no pašalin i g asaus. Ka u K. Gai enis señaló a ención que
e minos обезжиривание, En e ung a deg easing e imas nu iebalinimu
(pagal panašius madingus naujada us nuanglinización, nusilicinización,
nusie inación, nupelenización, e c.) ambién dudo inas (Gai enis 1964: 2930). Él
suge ía que en el signi icado de elimina es mejo u iliza compues os con la
palab a elimina (p.ej., elimina sie ą, elimina cenenus) o, si hay, especiales
accionesmaodžius (p.ej., no nuplauki i, pe o nuplikin i). Después de unos años y
An anas Balašai is обезволашивание предлагала верти не nuplaukнение, а
удаления волосок, вместо самостоятельного почвы nukenksminimo
предложила предоставить почвы опосаливание. Ka uino, que usų in i
обезболивание ne eikia e s i nuskausminimu, nes pagal eiksmažodį apma-
pada y i nejau ų, apmi usį enemos acos umb ados dichosimos
apma inación del ligonio an es ope ación, apma inación local o gene al,
apma inamieji ais ai1 (Balašai is 1969: 910). A gumen ada po lo que cualquie
lengua en la nue aada ai c ean según esa lengua palab as de da ybos dėsnius,
hay que laiky is lie u ių kalbos žodžių da ybos polinkių ( en pa ). 1 O iginalale
no hay cu sy o y e imien o.
122 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
Ne ukus edinių su numedjiagas o peculia idad desalinimo signi icado en
examina la ęsė y Albe as Rosinas: Nuomonė, que ales da iniai (plg.:
nuša min i, nu andenin i, nuskausmin i y k .) nep ieš a auja lie u ių kalbos
palab as de da ybos dėsniams y odos son en endidami, ma y , no hay
neabejo ina. Da ybiniu (sin axiniu) pun o de is a ellos son nep iekaiš ingi. Sin
emba go, al o ma una nue a palab a, solo eglas de hacía no bas an; es
necesa io ene en cuen a las unciones léxicas de los elemen os de esa palab a
(Rosinas 1971: 15). Basándose en K. Gai eniu, él ambién a i mó que nu iebin i en el
ne ykęs e inys, kad gy ojoje kalboje p iešdėlis nu- būd a diniams eiks-
signi icado de eliminación de g asa es pequeñosojos da pe i šio signi icado
(nukie in i pada y i pe daug kie ą) o en algunos casos (nuaš in i, nug ažin i)
da po comple o y igual la ca ac e ís ica de la oma de signi icado, pe o eiškia
la acción de ue za, in ensidad y pada ino en oposición (beno ėdami hace aš ų,
g ažų, an o o an aš ino que pasida ė neaš us, neg ažus) ( en pa ).
„pašalin i plaukus“, nud uskin i „pašalin i d uską“, nužie in i „pašalin i žie-
Veiksmažodžius nuplaukin i ę, nukalkin i iš auk i kalkes él ambién denomina
kad gy ojoje kalboje daik a a diniai eiksmažodžiai su nu- u i ki okių
madingais y dice, signi icaciones (nuauksin i nuscol in i o o spal a, nuscol in i
nudažy i, nuskied in i p imė y i skied ų), que, jeigu el eiksmažodis en haup en
en lengua usas e či обезглавить, es o aún no signi ica que li iano se
e s inas nugal in i, y no nuks ii gal ą. Man eniendo ales aducción
p incipos, usas palab as del idioma (su an esdėliu обес-) обессилить eikė ų
aduci nujėgin i, y no paki s i ue zas, desilpnini, обесцветить nuscol in i, y
no išblukin i, hace bescol į y . . (Rosinas 1971: 1516). P incipal obje o del
a ículo A. Rosino la palab a nujmogin i (žmogų), que se u iliza en signi icado
a im i žmogiškumą, sin emba go, según au o iaus, pod ían eikš i žmogų
pada y i žmogiškesnį, p idė i žmogui žmogiškumo. En luga de es e ad e bi y su
abs ac o con apéndice -imas se p opone usa las palab as in e nacionales
dehumanizuo i, dehumaniza imas, dehumanización, ambién g e a pasi elk i
o a palab a (su)ba ba in i žmogų ( u ė ų eikš i pada y i ba ba išką, žiau ų),
humano (su)ba ba ėjimas (Rosinas 1971: 1417). De aquí p esen ados ejemplos
conc e os en la p ime a edición del dicciona io de la Lengua li uanas Daba inė
ya ue p opo cionada nuspaunmin i pašalin i skausmą (DLKŽ1 1954). Allí ue, po
ejemplo, y no menciona a es igua 1. a imi la esponsabilidad pe sonal. 2. i
a im pe sonal pe sonal p opiedades, sa a ankiškumą, nabuožin i
kolek i izacijos laiko a piu a im i de buožių, aldea bu žuazijos, ie a, pa a
medios de p oducción liquida los como claseę, pe o aš un ojo
Te minología | 2016 | 23 A p incipios del decenio segundo la edición del dicciona io
que apa eció después de los mencionados a ículos (DLKŽ2 1972) no al ó de
es as palab as šalin i, y con a iamen e es de inido como un poco pa ais2 e
incluída nema nue as: nud us pašalin i suską, nudujin i paškin i gajas, nukalkes
paškin i kalks, nukenksmin i padenksāminming, nu iebalin i pašalin i nekbalin i,
nusin i nule sakus, nu andenmi wa e mi, d enchin i. P ie spec. Poco después de
la publicación del dicciona io uno de sus edac o es de colegio nay a palab as,
daugumos jų (išsky us nuasmenin i, nubuožin i, nusakin i) p idė a pažyma
que pazymė i san umpom spec. o knyg., eiškiančiomis, que aunque la palab a y
ių Jonas Paulauskas kalbėdamas apie žodyno p oblemas sakė, kad jame
no hay lle usies daybos (o le asignado neįp as a signi icmė), pe o se u iliza en
cie os campos, eniendo o p esen e impopula es eglamen inga u as daybos
co espondien es (Paulauskas 1974: 42). En e o os ejemplos él menciona y
nud uskin i, nudujin i, nu edenin i y dice que, oliau no minan leksiką, pa a
ales palab as hab ía que encon a acep ables co espondienciasnių ( en
ibid.). Decindo p iim inesnių a i ikmenų quizás espe ė asi una ozodžių
exp esaškos p iemonių, po que aisy ojų eijiai coincidpo con el dicodyno
signi icaciones aiškinimais. Debido nukenksmin i, nu iebalin i, e c. sen encia
ody eiškinį u bū al idioma se puede pe judica más, que de la adición
ne abejojo i Vi as Labu is, sakė, kad ap obuojan ge ai neiš i ą kalbinį
p ela ando su p i imą (Labu is 1973: 75). Sin emba go el dicodyno abajo ue
hecho y sus no mas no pudo no hace a osenos.
Aunque en la segunda Edición del dicciona io Daba inės lie u ių kalbos se p opo cionaba nemažai modelo
examinado de palab as, en los abajos kalbininkų ellas con inua on ue on co ec i. En la p ime a
Pe misos de p ác ica de la Lengua al en e del nu edí se dijo que mejo es ki os šaknies wo d,
eiškian ko no s ne ekimą (KPP1 1976: 159). Fo mulada disposición po el cambio de aíz, sin emba go en
ejemplos conc e os la aíz a menudo no cambia, p incipalmen e suge ido usa compues os de palab as
con la misma aíz palab as: nud uskin i ( qui a saluską (-as)), nukenksmin i ( hace nekenksmingą,
pas e izuo i), nuplaukin i ( hace cabellos), nupelenin i (human pelenus), nu iebin i, nu iebalin i ( qui a
g asa, suliesin i), nu andenin i ( elimina andenį, hace seca), nužmogin i ( deba izuo i, (su)ba izuin i). A
algunas de es as co ecomas palab as aún se ha añadido agyma di b ., eiškian2 Nuesmenin i 1. a imi la
esponsabilidad pe sonal. 2. i a im pe sonal es cualidades, supalašin i; nubuoži i pe iodo de
colec i i izaciones qui a de buožių los medios de p oducción y la ie a (DLKŽ2 1972).
124 Al ydas Umb asas Desde nu iebalamien o has a nup asminimo: i, que es
eikyba i a osena
a i icial palab a. Sólo a la deshuie amien o s aklės no se dice, que mejo
non o i, y co eoma es ic amen e (n. di b . ne a o inas a i icial palab a),
eikiama žie ės lupamosios, žie ialupės s aklės, žie ialupė3 (KPP1 1976:
159163). En esencia los mismos emas se epi en y ap oximadamen e despues
de diez años en la segunda edición de consejos que apa eció, sólo eliminado la
palab a nupelenin i (pue a conside y as ya ac ualiu), pe o añe ada4 numėsin i
( qui a mėsą, kaiš i) (KPP2 1985: 171176). Las palab as co egi no
es ic amen e, y con pažyma mejo quizás debido a que los leido usa
anuome inis Daba inės lie u ių kalbos žodynas. Algunos aisy oos, aunque y
discu ían minimo modelio palab as asignándolas a neno minados, pe o al
inėje a osenoje y a šio ipo žodžių i neį auk ų į DLKŽ, be jie isai
omis pačiomis eisėmis en galė ų bū i. Pa yzdžiui, nužie in i nė a, be
mismo iempo decían que daba jis es lo mismo como y nud uskin i, y
explicaban, eco daban que y a al acue do kalbininkų es ic amen e no
aísi lo que se ha dado como no ma en las g amá icas y dicciona ios de la
lengua ac ual (Paulauskienė, Ta ydai ė 1986: 31). Hubo opiniones de que los
consejos de P ác ica de la Lengua co igiendo DLKŽ dadas palab as engaña a
los consumido es, en onces les no es cla o a qué basa se, y se sugi ió que al
p opo ciona ecomendaciones end ían se obse adas p esumpciones de
no ma i idad: odos los asun os de lengua admi idos en emp es i os
edi o iales son necesa ios conside a egula es, has a que públicamen e y
iką a saky a, kad i DLKŽ no mų kei imai „nieku nebu o iešai į o-
indispijamai no se demues e su ydingum (Gi denis, Rosinas: 1977 70). A es a k idinėjami (Pupkis, Zinke ičius 1978: 51).
Ap iamo modelo edinių aisimo a gumen i o mula se di e sasi ía. P incipalmen e ec iminš au a po la
semán ica y o os idiomas de in luencia. Es o se e y de an es ya mencionadas K. Gai enio, A. Rosino ci a os, sob e
es o habló y o os kul u ininkai de la lengua a eglando no de ese an ecedilio edinius p iešdėlis p opo cionan
signi icado, que no puede exp esa la deseada deci con esa palab a concep os. Son is e iniai palab as, a las que
p e i élis añadido según o os idiomas da ybos dėsnius, palab as nė a u ilizadas a mėse, ellos no ienen y
adiciones más ue es en mejo es esc i os de lengua (Pupkis 1980: 124). Pas ebė as mode3 Teikiniai suge i Jono
Klima ičiaus (ž . Klima ičius 1974: 19). En luga de la deguieza máquina más a de aún ue o ecida žie iasku ė
(Ge ulai is, Lukėnas 1983: 35). 4 En la cul u a de la lengua había apa ecido un a ículo sepa ado, en el que
conside s ado, cómo nomb a abajando hidas y pielius e ec uada ope ación, po la cual se eliminan mechas,
g asa de es os y odo subodino capoxnis. En luga oj a osenoje habidos palab as de numésin i, mázd uo i
p opues a p opo ciona kaiš i, g e a se ía kaišiklis, kaišenos, kaišumas, kaišykla y e c. (Kinde ys 1982: 4749).
125Te minología | 2016 | 23 o maliąją es uc u a de la palab a dauguma de es as palab as
lio sis emiškumas: „Tai ne kas ki a, kaip e iniai, a si adę dėl usų kalbos
analogijos. Veikian okiai da ybinei analogijai, e iniai dažnai suda omi
se ijomis, . y. kalkiuojamas ne a ski as žodis, be am ik as da ybos ipas“
(Kaulakienė 1992: 9). Nu ody as kai ku ių eiksmažodžių, pa yzdžiui,
nukalkin i, d ip asmiškumas (Kinde ys 1982: 48). K eip as dėmesys i į
ne a ojami sin an eceden e (p.ej., no hay palab a de kenksmin i), ad ellos no coinciden y con
an eceden e nu- <...>: en su luga hay que usa palab as conjun os (Pi očkinas 1990: 70). Mix ioji
da yba conside ada no deseidau ina: Neį as a da y is eiksmažodžius de daik a a džių, añadiendo
compues o da ybos o man ą (p iešdėlį y p iesagą jun os). <...> Si ue a accionesmaodžiai
*d uskin i, *žie in i, * andenin i5, se ía en endido que el p edicel se des a ojaba co ec amen e
(plg. ilk i desguk i, lup i nulup i). Pe o de ellos no hay. Vadici, nujie in i sie inas con jie e, nud uskin i
con saluska, nu adenin i con odeniu. O de daik a a džių accionesmajodžiai con p iešdėliais no hacen.
Así ob iamen e, que nužie in i iene de inmedia o añadė ą p iešdėlį nui p iesagą -in i, ha a ančią de
daik a a džio eiksmažodį (Paulauskienė, Ta ydai ė 1986: 3031). A eces simplemen e
ec iminas au a po el a i icionismo: Kadangi palab as nu a eninimas, nu a enin i son di b iniai,
nu andenin ai ca sas <...> mejo encaja el é mino nusausin a ca ne (Mon ilienė 1978: 38). E aluada
longi ud de medios de exp esión: Unas palab a más cómoda que dos, pe o si él hecho mal, es dos mejo
que una (Nemickai ė, Paulauskienė 1984: 22). Se ha a gumen ado que mejo ex año la palab a, que
malamen e nukal as sa as (Būda 1973: 164). Usiquense ambién i oniški a gumen os pic ó icos, po
ejemplo, que la ba bice ía no es un pun o de despabacamien o o nuba zdinamien o (Kinde ys 1982: 49).
J algando después del pasado siglo oc a un o, no en o decenios las publicaciones de kalbinis as a
eces is o cie a ince idumb e po los asun os a ados dice que al se es ánda y ácilmen e
adap able a di e sas á eas, el modelo apa eció pa ankus y gajus y poco a poco comienza a deja aíz
en el cien í ico es ilo y e miniją (Kūkniš a 1980: 29), examinando más a de las publicaciones de
Kalbos desc ibidas: Kalbininiai amoni es una mezcla de palab as (paš iebalus) y an odines de
consumo no ag adkino, 5 LKJ es ag adecida po sus cul i os, zé in i, d .
nu- + -in i (-inimas) edinių. P anas Kniūkš a edinių e in i nesiima i
be o, palaikomas usų kalbos modelio su обез-, naujasis žodžių da ybos
Al ydas Umb asas 126 Desde nu iebalimien o has a nup asminimo: y kalbininkų
eikyba i a osena
pa eik i ling is iniai a gumen ai nepa eikė. Jų jaučiamo naujojo po eikio
ginamos iejos aiškos būdų nesiseca slandžiai sude in i. Como bėdos išei ies
se buscachoma in e nacionales palab as de: nuesmeni i dehumaniesmės hey
zuo i, nuskausmin i – anes ezuo i, y a da i degazacija, degazuo i, be iš
p oblemos neišsp endžia. K odžiu, ocu e g um ynė, en las que kalbininkai con
su pun o de is a o za a despiuda desde la de ensa apkasų (que p iešdėlis
nuneužim ų naujų plo as) (Kniūkš a 1986: 33). A noldas Pi očkinas u iliza modelo
de palab as aiso, po ejemplo, nuplaukin i (= elimina pelos, nuskus i, acu p i
pelos), nužie in i (= elimina , nulup i žie ę), nužmogini dehumaniza , pa a i ne
žmogumi), pe o al mismo iempo añadió que is dėl o da ininkai debe ía bien
expe imen inė i es a g upo el s a us de eiksmažodžių BK [bend inų kalboje]:
demasielyg de ellos, a menudo ellos son mucho necesa ios, o kaliau kalbai, al
ez as si y a gumen um, qual jus i ica su (= lengua). Pe o has a que es o no
se haga, sociedadè debe ía e i a los consumi (Pi očkinas 1990: 70). Angelė
Kaulakienė écnica e minus nuanglinimas ( us. обезуглероживание, ok.
Kohlens o en ziehung), nu iebalinimas ( us. обезжиривание, ok. En e ung)
y e c. no alidando neu almen e a ibuye a los alo es, que adecua ūs
hace ybos espec o y gene almen e adecua ūs seman icos espec o
(Kaulakienė 147 1979: dice), más a de que son incon enien emen e y debe se
cambiados acep ami nis con o mnis (Kaulakien 1985: 71), sin emba go econoce
que ellos, siendo s any a pa ankus y pamažu, comienzan a pe mi i el é mino
da iški i leng ai p i aikomi, padėjo a si as i naujam da ybos ipui, ku is
no sólo en el campo de la ísica, sino ambién en o os. Sin emba go, es a
ipología de p e e encia pod ía jus i ica se en pa e solo la lexible
es abilidad, ya que de odos modos al ipo de hacía di ícilmen e o puede se
mo i ada semán icamen e (Kaulakienė 1988: 132). Se p opo ciona e e encia a
la uen e, en el que lexus s abilidad se in e p e a como uncialmen e
mo i uado, obje i o de no mas cambio, pe manen e no ma habilidad kuo eces
ge iausiai p isi aiky i p ie isuomenės po eikių i ikslų“ (Pupkis 1980:
24). Taigi, iena e us, ap a iamo modelio žodžiai aisy i, ki a e us,
pens o a sob e su eque imen umb e y posible jus i icimą. Teniendo en
cuen a a di e sos publicados co ec i os e minologos del Ins i u o Li uáneo
de Lengua nu- + - edinimas nep aleido p o akis colec i amen e p epa ando
Te minologijas co ec i os, quienes apa ecie on ecku osios
nep iklausomybės p adžioje. Nupelenización, nuplaukinimas, nu iebalinimas,
nu iebinimas, nusie inimas ma cados como alo es y es ic amen e
pa aisi a conjun i os con la palab a (pa)šalinimas (TT 1992). G e a algunos ediniai a egi a con no un ei-
127Te minologija | 2016 | 23 deninación (= 1. agua (pa)şalinización; 2. sepa ación
kiniu: nuskausminimas (= anes eza imas, skausmo (pa)šalinimas), nu an-
de agua, dehid a ación), dehenie iamien o (= 1. pei és lupim; 2. éje es
sku imas). Toda ía añadida bosquekininkys ei, ag icul u ajúkiui ak ualūs
nuspa ninimas (= sk is ukų paisymas), nuspa nin u as (= sk is ukų paisiklis).
Reikšmingas paso en no minando modelo de examinado edinius eseng o al cual
engian ečiąjį Daba inės lie u ių kalbos žodyno leidimą (DLKŽ3 1993),
mucho con ibuye on e minologagi. En él desc end i a salinimo signi icado
a ojamų nu- + -in i edinių be eik ijų dešim mečių aisymo pa i is i
DLKŽ2 1972 dė i ediniai nud uskin i, nudujin i, nukenksmin i, nu iebalin i,
nusakin i, nu andenin i ue eliminados. Excmes o y ya desde DLKŽ1 1954 exis o
eiksmažodis nuscausmin i. Nukalkin i quedada, pe o cambiada signi icado: en
luga pašalin i kalkes inse a nuba s y i kalkėmis, ambién inse ada habida en
el sis ema ac ualus palab a nu ūgš in i con signi icado pada y i pe ūgš ų
(LKŽe an a signi icado pašalin ig ūš is). Nebeliko y desde DLKŽ1 1954 bucisio
nubuožin i, pe o él įgaño o a pa adalą cambiado p e idélis, como his o izmas
inspues a izbuožin i a im i de pasi u inços ūkininkų medios de p oducción y
ie a. Veiksmajodis nues eni i sin emba go salik as. Tokia si uación se
man u o y en pos e io es papie ís icos y elec ónicos DLKŽ ediciones, aigi
puede deci se que la e ce a edición ue lem ingiausias. Ap a iami nu- + -in i
(-inimas) ediniai adosi specialiojoje a osenoje. Ž algándose po los iejos
e minos ocynus e y aisy ojos, egis, so ie meciu neminė ų edinių, ej.:
nudumblinimas ( us. отмучивание) dumblinių dalelių nusodinimas MTŽ 1960 ( edinys
es y GFGTŽ 1956; ChŽijin), nuazo inimas (angl. deni a ion) ALŽKP 1960, nuklimas
19606 ( us.
обесклеивание) RLKPŽ 1959, nuslooksninimo plyšiai ( us. трещины отслаивания) GFGTŽ 1956, numiškin i (angl.
de o es ) ALKŽTŽŪ 1977. Ap iami ediniai dicciona ios p opo ciona no necesa iamen e pa oi, g e a sen a y
sinónimos (lie u ichos y nelie u ichos), ej.: deba k nužie in i, nulup i žie ę ALKŽŪTŽ disba k nulup i žie ę,
nužie in i ALKŽTŽT 1977, 1977, de o es iznaikin i, izki s i miškus, numiškin i ALKŽTŽTŽTŽ deni a ion
nužijo inimas, deni a imas ALŽKP 1958, dewa e ing nu anden, dehid acija, dehid acija ALKŽTŽ de de
dehid acija dehid inimas, RLKŽTŽ de dehid inimas de agua, RLŽTŽ de de dehid inimas de agua, dehid acija
dehid acija, dehid acija, dehid acija, dehid acija, dehid acija, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja,
deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja,
deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja, deja,
deja, deja, deja.
mas, nuo inimas, nu a nalėšinimas, da p ideda i eiksmažodį nukailin i (Kaulakienė 1992: 9).
128 Al ydas Umb asas Desde nu iebalimien o has a nup asmanimo: a imas
eikyba i a osena
RLKMTŽ 1975, обезболивание nuspaunminimas, anes eza imas RLKŽŪTŽ 1971,
обезжиривание nu iebalinimas, eliminacion de g asa RLKMTŽ 1975. Cabe
señala que jen a los mismos dicciona ios hay un núme o de a ículos
e minos en los que en si uaciones analógicas nu- Ū + -in imen ación) ednis no
indicada, po ejemplo: de olia e qui a las hojas ALKŽŪTŽ 1977, deg ease
qui a el g asa ALKŽŽŽTŽ 1977, deho n qui a , nupjau i agus ALKŽŽTŽŪ 1977,
deplume (nu)pe plunksnas ALKŽŽTŽ dewool LŽŽŽŽ 1958, qui a los cabellos RŽKP
deshid a amien o deshid a ación, deshid a ación, deshid a amien o
RLŽTŽTŽRL RLŽTŽTŽTŽ 1971, deshid a amien o RŽTŽTŽTŽK deshid a amien o
kų pašalinimas RLKŽŪTŽ 1971, обезжиривание – iebalų pašalinimas
RŽTŽTŽK deshid a ación RŽTŽTŽ 1971, 1971. Tene in dispa odumas aho a es
di ícil de explica . By he way, en iejos dicciona ios de e minos, en los que
se puede encon a di e sos nu- + -in i (-inimas) edinių, a eces is o
insc ipción que dicodyno e minus pe žiū ėjo LTSR Mokslų akademijos
Lie u ių kalbos i li e a ū os ins i u o Te minologijos komisija, mencionos
Jono K uopo y (o) K. Gai enio pa a dės. No es á cla o, si siemp e lingüis as
po es os edinos obje ica o. Incluso si y obje as a o, es p obable, que
edinius gynė dalyko specialis ai. Sin emba go jaleándose a di e en e iempo
leis us de la misma s ia e minos dicynos e , que nu- + -in i (-inimas) edinių
dicynos g adualmiui disminuía. Aquí, po ejemplo, en 1959 m. impa iame
poli echnikos e mų žodyne (RLKPŽ 1959) se p opo ciona: обезвоживание
nu andeninimas, обезволашивание nuplaukinimas, обезгаживание
degaza imas, nudujinimas, обезжиривание nu iebinimas, обеззоливание
nukalkinimas, обез углероживание nuanglinimas, обесклеивание nuklijinimas,
отваривание, обескремнивание nusilicinimas, обеспыливание nudulkinimas,
обессеривание nusie inismina ion, des u uliza ion. Po cua ecio siglo siškų
e minos aún más, pe o Li u iški co espondimenys cambia según la lengua
no mmin ojų ano aciones: обезвоживание eliminación de agua, dehid a acija,
leis ame poli echnikos e minų žodyne (RLKPŽ 1984) o pa ies ipo u-
plikinima, обезвреживание da ymas nekenksmingo, обезгаживание eliminación
de gases, degazacija, обезжелезивание limpinima de hie os, обезжиривание
обезвоздушивание – o o šalinimas, обезволашивание – plaukų šalinimas,
limpinima de iebalos, обеззоливание limpinima de polen, обезуглероживание
limpinima de anglies, обезфторизация limpinima de clo o, обелесквание
limpinima de silicio, обеспление,
135Te minología | 2016 | 23
Tabla 2. Ypa ybės shalinimą eiškian ys būd a dinės kilmės ediniai su nelie u iška šaknimi
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
nuabso-
liu in i soliu in as alo es, Leskai is skelbia c ises en di e sas á eas de ida <...>. (Da bai i
suabsoliu in i „Užsib ėžęs nuabsoliu in i XIX amžiuje suab-
dienos, 2003) nuindi isuindi idualin i El su echninism del Homb e es an e odo su isdaikdualin i
deindi idualiza se inimas, nuespesqui icación y nuindi idualinización.
(A ydas Šlioge is, 1996)
<...> el cue po suindi idualina y sukonk e ina alma, ella
a e ishando a la i a p esen e de y juslinesa
p oximidades <...>. (A ydas Šlioge is, 1999)
Me a isikoje homb e no es á an o deindi iduali-
zuo as, socializuo as i anonimiškas kaip moksle.“
(P oblemos, 1996)
nukonk esukonk e in i
ban in i
Bandymas badį (a gė į)
deconc e izuo i dymą lo
nu au in i, signi ica
nukonk e in i, i. i.
mis i ikuo i. (Romualdas Ozolas, 2003)
Galima se ía al ap akiá conclusión suconc e i a ,
po ejemplo, ci a de neseno economis as dia io
<...>. (Knygnešys, 1995)
Pa s eas e n sla ų edacción con enido
expe imen ó pa i a io e ec o deconc e izamien o de de alles his ó icos.
(Da ius Ba onas, 2000) numa esuma e iali i
Banalūs daik ai, džinsai, suplokš in i, a si
e ec o. (Kauno diena, 2002) įma e iali i Kad y cuál
nu ialin i suma e ialė i ma e iali i, y así
ue a el sepa ado au o de en oque en
equiquiama y o os e, equiama suma e ialin os
aumen ado deco a i idad p e is o ma e ialė i
eligidema e ializa se(s) ella, c ea i idad es
e imagdinijas. (Vik o ija
Daujo y ė, 2003)
Po lo an o, al pasa se po in un di ino p ado de
suma e ialización-numa e ialización ciclo, end á
p asidė i naujas ciklas.“ (Mindaugas Tomonis, 1995)
„<...> p idėję ju imine a socialine empi ika pa-
em ą pe cepción y lo sua dê, enemos esul ado, que
no puede se e balizuado, aún más no puede se
en ma e ializado. (7 días de a e, 2007-07-06) <...> en
el mundo odo se uel e cada ez más i ual y
dema e ializándose y de es o eme ge comple amen e
nue as comunidades i uales nohie a chicas <...>.
(Renacido, 2007-01-19)
U ilizando ales ecnologías la casa como
dema e ializándose. (Kauno día, 1995)
136 Al ydas Umb asas Desde nu iebalización has a nuplamición:
eikyba i a osena
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
nu ealin i su ealin i
de ealizuo i
„<...> isais ši ais a ejais e o inė si uacija nu-
ea linama i nebė a jau iek s a bu, a d augas
bus Ji, a Jis, kadangi akcen uojamas d asinis yšys.“
(Saulius Žukas, 1995)
Ne ic umo akimi ka, su ealinan i mundo.
(Vy au as Ruba ičius, 1997)
Sopnų ealidad es sukeis a, de ealizuada, podemos
llama la poe iška. (Laima, 1997)
nosak asusak alin i Šiandien Lie u oje yškėja
pa e čia au iu, susac alina él.
kunigys ės nusak alin i desak alizuo i linimo
endencija. (Dieno idis, 1996) Poezija mundo
(Š y u ys, 1996)
Tele isión desac aliza p oceso polí ico y sus ac o es <...>. (Žygin as Pečiulis,
2007) Jun o a edinių con nelie u iška šaknimi apa ece y analógicos edinių con
lie u iška šaknimi, po ejemplo, pa eja nusak alin i susak alin i (plg.
desak alizuo i, sak alizuo i) adicional pa eja nuš en in i suš en in i (a).
Simila men e g e a mo aliza se demo aliza se apa ece sudo in i nudo in i (b),
y g e a sensibilizuo i desensibilizuo i empiezaama usa sujau in i, įjau in i
nujau in i (c), ej. : a) Nos emos cómo en la iloso ía de Tomo Ak iniecius
ocu e aún ocul a, pe o cla amen e hinchable desac alizacion del mundo, su
desshan ilación y desdi icación, ecien es am i žiais undine no mas de
elaciones humanos con el mundo (A ydas Šlioge is, 1996);
<...> el sušan amien o del nomb e de Li uania laikau sumap
išlaikymo i s ip inimo so ie inės okupacijos sąlygomis eiksniu <...>“ (l y as.l
2016-04-13);
b) „<...> okia mokykla, iš ku ios iš a y as Die as, nė a neu ali – ji skleidžia be-
ex ao dina iamen e impo an eu lie u ybės die ybę i nudo ina jaunimą
(So e , 2000); Cosmopoli ismo es in en o de mo alizamien o egoísmo, in en o
de amo alidad sudo i a a és de su ideologiza imien o (Kul ū os ba ai, 1997);
La negación de p incipios de Do o ės ma a a la c eación y iene in luencias
demo alizado as a oda la nación (Juozas Keliuo is, 1997); c) <...> hay que
di igi se a un especialis a en en e medades de los pies o de ma ólogo, que,
nujau inado á ea, pašalns in oaugusį nago kampą (Cosmopoli an, 2004); maža
„<...> negalima pami š i anks esniųjų ale genų, jų eikia eng i isą gy eni-
mą, nes sa aiminio nusijau inimo (desensibilizacijos) ikimybė labai
(Ca i as, 1996);
Pie na ez en adas en o ganismo los ale genos aún no causan en e medades, pe o o ganismo
įjau ina, sensibilizuoja (ale gizuoja), . y. p adeda gamin i an ikūnų“
(S eika a, 1995);
137Te minología | 2016 | 23
<...> la o mación de imagen co po al es la consecuencia de coensen i los
campos senso iales; los sujau ina onación emi en las ondas acús icas
(Psichologija, 2002).
Según el mismo modelo pasida oma y daik a a dines o igen edinių, po ejemplo,
numi in i sumi in i (plg. demi ologizuo i, mi ologizuo i): His o iog a ía izcula
como mi o numi inimo y poe ines ismonės demaskación, sepa ación del ik o és
ins umen ois (A ūnas S e diolas, 1996); <...> la his o ia de Li uania es sumi in a y
o e dėm oman izada, de muchos li uanos pasąmonėje glūdi didžia als ybiškumo
kompleksas (Filoso ija i sociologija, 1997);
El p oceso de demi olog ización de acon ecimien os his ó icos condiciona
acionalesnijopendien e a la his o ia <...> (Valen inas B andišauskas, 1995).
Cu iosamen e es o, que al mismo asun o aún pasida oma y sumi ologin i,
numi ologin i, išmi ologin i:
No de es a ama Plia e ių, sino de o a su gió Emilija Plia e y ė, al ez algo
mi ologin a, žinoma kaip 1831 m. sukilimo daly ė, adinasi, poli inė eikė-
y suja (Meilė Lukšienė, 2000);
[…]...> él since amen e c eía que el Nue o Tes amen o es á lleno mi ologines
imaginaisdžių y po ello obliga ąs se numi olog in as (Česlo as Ka aliauskas,
1998); D po eso la li e a u a ac ual nega i an esis pa osas en pa e es á
nulem o es o angų išmi olog in i isuomenės gy enimą <...> (Vy au as
1997).
Ka ais ne isai aišku, a nelie u išką šaknį u in ys nu- + -in i (-inimas)
ediniai y a daik a a dinės a būd a dinės kilmės, nes edinyje ka-
Ruba ičius, mienas desin eg ado11. Po ejemplo, pasada una nue aada á
nue o in i quizás a a és del hacíais paso se puede a a y con e o ika, y con
e o ico, e o iškas (pašalin i e o ikos požynus, pada y i, aby nebylo e o inis,
e o iškas), nukomunis in i puede ene a ibines conexiones con komunis as,
komunizmas, komunis inis, komunis iškas (más ejemplos y mik osis emos éase
en la abla 3). Incluso y an e da ybinos enlaces con daik a a džiais aquí sin
emba go is o signi icado de supe ación de peculia idad, sólo esa peculia idad
su ge de daik a a džio, con él asociada. Ka u e , que g e a unciona unciona
zuo i. Visų minė ų de- i nu- analogijų adimasis odo, kad dėl susida an-
dee o izuo i, dekomunicias nelie u iškų palab as de opozicinių po ų (su dei be
šio p iešdėlio) sis ema de Lie u os kalbos p iešdėlių sui ia spaudimą ambién
ene analogiškas pa as, y es o algunas eces ealizábase nui suopozicija. 11
Debido a desin eg ación é. U bu is 1978: 125128, 198208.
138 Al ydas Umb as Desde nu iebalización has a nuplamición:
eikyba i a osena
Tabla 3. Ypa ybės shalinimą eiškian ys daik a dinės a ba būd a dinės kilmės ediniai su nelie u iška šaknimi
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
nue o in i sue o in i Įsi aizduo a y pasisa i a in elec ualalo de echo de dee o izuo i nue o in i au ą signi ica
su in en o de nue o de en a iza su impo ancia como la belleza de la nación. (Kul ū os ba ai, 1997)
<...> mi he ojė Dosono zau ekyje e a sexual,
sue o in a... (l y as.l 2012-01-20)
<...) apa en e p opensis dee o izua
Ašenbacho y Tadzio elaciónos ap o echando
eg esiones al pasado <...>. (7 días de a e,
2005-03-04)
nukomunis in i sukomunis in i Tan o más que,
g andes Li uania sociedad p oblemá ica del
pe haps, aquí es solo un uno dekomuniza
nukomunis amien o, y se ía necesa io aquí
esol e complexa de es as cues iones. (LRS,
1991) Vadinasi, clandes ą ope ación de liquidación
o ganizó sólo ellos mismos los más al os
unciona ios del depa amen o de segu idad
sukomunis a. (Aidas de Li uania, 1997) Nos
podemos con e i en el p ime país en
deskomuniza <...>. (Vy au as Landsbe gis, 2000)
nupoli in i supoli in i <...> la gos del égimen
isuomenės spėjo nupoli in i, s oppum i desde
(Filoso ía y depoli izuo i sociologija, 1995)
adis ino za ugamien o pa e įpoli in i
izpoli in i in e ėjimosi asun os del es ado <...>
Ko sako sociologinė li e a ū as in e p e acija, y
en ese momen o aún pa icula men e supoli in a y
suideologin a, Mykolaičiui e a oda ex aña. (Meilė
Lukšienė, 2000)
„Ne egioniniai, sube niniai judesiai, kaip,
a kim, in en os ing espoli iza ie asaichos
jie i gi gali bū i in e p e uo i, kaip sa yje u in ys
sąjūdį p o incicia pe sonas in e eses de g u į. (be na dinai.
l 2008-04-17)
<...> c eación de iden idad eu opeo
ine i ablemen e acompaña sub ilis de las
naciones eu opeas expoli inización y decons a isa. (l y as.l 2016-01-19)
P isidengus escuelas depoli iza imu, ikdomas
pa io inis ugdymas. (Zigmas nu eligin i su eligin i
Zinke ičius, 1999)
139Te minología | 2016 | 23
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
El luga de Dios de muchos mode nos de pe sonas
eligión neišde eligizuo i engé desak alizuojancio,
1996) No en ano la India iloso ines sis ema,
sąnu eligė i monėje ocupa écnica. Pe o y la misma
nu eliginancio aiškinimo. (Filoso ía y sociología,
nacs ancias de ilgaamžės mi ologinės adiciones,
an g ei su eliginamos, susilieja con senosiom
ikėjimo s o ėm o paginddo nue os ėkmes.
(Romualdas Ozolas, 1997)
El secula ismo a su ez no es ec iaeigis
nu eligamien o, sino con adic o io yksmo, como
cada ez más cla aci a, expe imen ando c isisę,
exhaemiando sus posibilidades. (Filoso ía y sociología,
1996) Vi imos iempos, cuando sociedadé paga
ca amen e po emp ότερη de elig ización,
nuš en ėjimą, e echazo. (Sigi as Geda, 1999)
nu oman in i su oman in i Pomode nis inei epochai
pe sonalidad nu oman inación, pe o ambién y čių,
ca ac e ís ico pa ologicas de oman izuo i
ge ų i blogų - išsilais inimas, ealiza imas mene.
isiškas žmogaus galių - des uk y ių i ku ian-
(Mocykla, 1996)
„<...> V. Mykolai is-Pu inas y a ge okai k i iš-
kesnis li e a u a de Li uania uni e sal su oman imien o pun o de is a.
(Li uanis ica, 2003) Pasuk a de oman ización, incluso amo desak alizamien o,
nu ainikación caminou. (Dieno idis, Pe i iendo DLKT y l y as.l uen es se
puede e que en la ac ual a osenoje es ela i amen e nemaja di e sidad
1995)
daik a a dines de o igen nu- + -in i da os se án p esen ados más a de),
o os muy es eu ai. Po lo gene al se hacen unos según o os, algunas eces
(-inimas) edinių, eiškiančių ypa ybės a kokio ki o nema e ialaus,
abs ak aus dalyko šalinimą. Vieni jų a ojami gana plačiai (dažnumo
despleg ojando noéz mic osis emas. Po ejemplo, enemos ya acos umb ada
DLKŽ codi icado palab as mik osis emá aduci , alo a , e alua , de alua ,
de e ė i, de al uo i (como an e io men e mencionado, nu e ė i DLKŽ no
es á pues a, pe o en es e sis ema la palab a bū inas (LKŽe)) es. Es p obable
que al ac ua a es a analogía es pasida y a simila muy es eu os
a osenos mik osis ema signi icación, signi icmin i, en eikšmin i,
su eikšmin i, en eikšmin i, nu eikšmin i, nu eikšmė i, deseman izuo i, ej. :
140 Al ydas Umb as Desde nu iebalización has a nuplamición:
eikyba i a osena
Cada igu a de componamien o, al mos a la maes iskad del o ado , o alece y
signi ica la in o mación <...> (Regina Koženiauskienė, 2001); Kuyúdesys y despae acia
son cul u almen e en eikšminados, ellos ya noe ampa en e medad, dep esija
(Vy au as Ka olis, 1996); Ma su eikšmindami solo jusliškąjį kosmą, so is ai al mismo
iempo nu eikšmino an e io iloso ía es yškin ą, pe o aún de sensliškojo kosmo
nea ski ą, y po an o y sup oblemin ą mąs omąjį kosmą <...> (P oblemos, 2003);
<...> si c eemos más a iba expusidos sap ono amien os sob e is- aiškos y
signi icación elación, is- eikšdami an es nu- eikšminame, que su- eikšminame o
į- eikšminame (Da bai y dienos, 1999); <...> el dicho suele se paniekinan e. Y eilė aš í
la c eación de al mi ología conduce a la más sencilla e dadosaká, poé icos
sen idos y signi icamien os iš eikšminimą (be na dinai.l 2007-05-16); <...> debido a
es a ci cuns ancia a eces puede demasiadog nu eikšmė i emocinė eligijas pusė
(Gin a as Be esne ičius, 1997); Así y colnelo es deseman izado, des eikmishado
como obje o mí ico y sac alinos (Gied ius Viliūnas, 2001). Aunque da ybiamen e
cuan o di e en es ( a p alo y alo a posible se ía islumb a abipusį da ybos
unda a imą, a signi icación es cla amen e accionmawudio signi icpasmin i,
įp asmin i, nup asmin i, išp asmin i (a), ambién esmė, esmin i12, įesmin i, suesmin i,
nuesmin i, išesmin i, nuesmė i (b), ej. : a) <...> ella me iculosamen e kūnijo su isión,
sin duda, él ue su adęs sapno gabalėlį: dulkę sueño, que p asmino su bui į (Vik o as
min i pama inis žodis, nes pe imama p iesaga -m-), e ė i eikšmė y a
o pa ies seman inio lauko žodžiai. Į šią g e ą da p idedama i p asmė,
Ka ilius, 1996); En es e caso eme sckėja oposición en e anksčiau y daba :
an e io men e es é ica įp asmino ealybę, aho a nup asmina (Li e a ū a, 2003);
Po es a azón la c eencia debe ía conside a se an ídobo de la en endimien o;
hice po qué la e es del en endimien o pliúpsnis (A ydas Šlioge is, 1999); b) Da más
signi ica i o pa a ellos es la c eación de pensamien os, concep os y la decla ación
de sus deseos en la ida, con ellos [se e] susc ibi , esmin i, adinas, olun ad c ea
(Vydūnas 2013: 2324);
<...> eolina lo nuo a is o elismo- omismo, es os esminai esmės iloso ías,
simul aneamen e pe o y desde pla onismo, que, įsis eigés idėjų ka aliją
anapus, nuesmino mundo, cosas cosas esmes asladando asu ellos
(Respec us Philologicus, 2001);
O el mayo de noso os, humanos, plan eada a ea es suesmin i se į
(Pe e is Wus as, 2000);
<...> cada isibilidad y in isibilidad, cada hacía y no hacía, cada įesminimas
y išesminimas, cada kū imas y naiki12 Veiksmažodžio esmin i DLKT no
exis e, pe o encon ado ejemplo Vydūno.
Te minología | 2016 141 | 23
nimas yks a čia, an kal os ke e os, a p juslumo i an juslumo“ (A ydas
Šlioge is, 1999);
„Ši aip ž elgian kul as y a nepap as os s a bos gy enimo eiksnys žmogui
iš eng i nuesmėjimo i sulėkš ėjimo <...>“ (Vincas Vyčinas, 2001).
Pa eik i žodžiai daugiausia andami iloso ijos, li e a ū ologijos i pan.
ex os. Vediniai signi icmin i, p asmin i, esmin i más se u iliza con p e idėlias. En gene al su ge la imp esión de
que ales nue osada os nep iešdėlė as o mas algunas eces pasida án más a de que an esdėlė as. Ma y i
ac i ous y p opioimino acción oposición (nu e in i nu e ė i, nu eikšmin i nu eikšmė i, nuesmin i nuesmė i,
ne as a sólo nup asmė i g e a nup asmin i), ambién is o peculia idades, con enido concedikimo y shalinimo
oposición. La úl ima oposición se ob iene oponendo su-, acos iešdėlius con enedo es edinos con aquellos que
ienen p e ies os nu-, desde- (su eikšmin i, į eikšmin i nu eikšmin i, iš eikšmin i; įp asmin i nup asmin i,
išp asmin i; suesmin i, įesmin i nuesmin i, išesmin i). Aunque se pod ía espe a oposiciones con- nui en- de-, de
ejemplos e que las pa ejas son sumišusios, po ejemplo, bien conocida oposición e alua de alua (<...>
es amos endida a au osu icie , más sel de alua emos que e aluamos (be na dinai.l 2008-01-13); En la ob a
G osžiniame ocu e sob e alo ación, de aluación y e aluación (Li e a ū a, 2003)). LKŽe eiksmajodis
in e p e a iden i ica con e alua p ipia in i kieno alę, p eangin i, espb i, pe o en i uosos uen es
in e p e i no halla. En la ac ual a osena hay habi uales oposiciones con di e en es p e iéllos, ej. (zodžiai de
DLKŽ6 2006): sumon ua desmon a , su uok i es uok i, insc ibi des egis a , encende apaga , aquí
menciona y su au in i nu au in i; p e idéllias dedados y oposición eiškiando ski ingomas šaknimis, ej.:
su ankin i iz e in i, su aupi i išeik o i, įmi ky i izdjio in i, sujaudin i no amin i. Fue on en elec i ica
suc i i elec o ca į deselec i ica panaikin i cue po elec i magne ines p opiedades del cue po (DLKŽ6 2006).
Dado que en el habla con-, en- isopoziciones hay conside ables, ma y , conside ada que de- + -in i aiška es
lie u iškesnė que nu- + -in i, po lo que an e io men e dicho eiksmažodis nubuožin i DLKŽ3 1993 ue cambiado en
išbuožin i13, aunque ajus ando el signi icado del shalinimo 13 A al cambio de signi icado podía con ibui y lo que
usiški je no con el signi icado del shalinimo p ies обезaga- (обес-), sino con el p iesaga раз- (рас-), median e la
cual el esul ado del an e io ac o se anula. Da plg. ismagne ización desmagniciamien o, desenanda ización
desge me i icación (RTŽ 2000).
kodi ikuo os daik a a dinės kilmės eiksmažodžių naujada ų opozicijos
k ū į“, įmagne in i „su eik i magne o sa ybių“ – išmagne in i „panaikin-
142 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
nu- + -in i e dade edinos a eces ue on peziosi os y de- + -in i inno aada ai,
po ejemplo, en ez de eso ie in i suge ido mejo consumi deso ie izuo i
1993: 13), ie oj išpoli in i – depoli izuo i (KK 2003: 84). Pas a asis siūlymas
(Rudai ienė a gumen uo o po lo que no hay supoli in i, aunque de a osenoje
al palab a ya adosi, necesikus pasida oma y įpoli in i (ž . 3 abelėje). Po
cie o, en el signi icado de eliminación de la ma e ia de- + -in i gene almen e
no ojama, pe o ATTŽ 2001 encon ó iz a nalėšinimas augalinos con aminados
de ilnos ex i pación (обе- зрепеивание), iz a nalėšinimo mašina mašina pa a
los con aminan es ege ales de ilnos ex i pa a mechaniniu mane a
(обезрепеивающая машина). Ob iamen e, que así pac ado nu a nalėšinimas. J.
Klima ičius dijo que nu a nalėšinimo mašina suena anecdo iškai, pe o
sen encia nesiūlė (Klima ičius 1974: 19). Cambio del an eceden e en la palab a
pa ece queis okai. Ma y , necesi ó busca se o as soluciones (ap esėž ys no
lo indica cla amen e, pe o al ez pudo se simplemen e ex i pación a nalėšų,
a nalėšų ex i pación mašina). Plg. обезрепеивание a nalėšų šalinimas
(RLKPŽ 1984). Keis okai pa ece y a ka čiais pa o ojamo išmiškinimas, ej., Tai
es no išmiškinimas, no deshielo del bosque, y neslelis, esponsable p a e inación del bosque luga esos <...> (l y as.l
2016-04-24).
Como ya ue mencionado, p epa ando DLKŽ3 1993 ue abandonada no mucha de la eliminación signi icación nu-
+ -in i edinių, pe o nuesmeni i quedik a. Tikėsuasmenin i, įasmenin i, pudo con ibui ambién el a gumen o
ina, kad a gumen as palik i šį žodį žodyne bu o as, kad g e a eik a i
de que ne u imos con qué eemplaza al da inio (Paulauskienė 2001: 95), así como la adición de consumo14.
Es e dad, algunos p o eso es de lengua de la especialidad según analógicos edines modelí de co ección y
anónimiza , p opone consumi compuño hace anónimo (Kazlauskienė and k . 2010: 62; Bielinskienė and k .
2014: 187), pe o la p obabilidad de que es o pueda a ec a a es a ya de la go iempo p opo cionada palab a
a op og amación ITŽ 1997). Mejo se e o o polinkis si se pe mi e consumi nuesmeni , es o de los
consumido es no se e i a consumi y nujmogin i, juoba que es as palab as suelen es a en simila es
seną y a menka, juoba kad žodis a ojamas gana gausiai (ž . 5 len elę),
y a e minų žodynuose (p z., nuasmeninimas SŽ 1993, nuasmenin asis
con ex os o oda g e a (p.ej., 14 La palab a usada ya desde los iempos de independencia, ej.: El capi alismo,
bes iendo luc o po odos los medios, nuesmenino el abajo, nuesmenino el homb e y al mismo iempo
nuesmenino la ida (Naujoji Romu a, No 2930, 1937), ...> la c eación de la nación se basa en un consciúmiú de
pe sonalidades ue es, y no en una o ce s ine de pe sonas nuesmenidas (XX am, 1939-03-31).
143Te minología | 2016 | 23
„Su siaubu gal oju apie užda o ipo kolek y ines įs aigas. Jos nužmo-
gina, nuanspenina (Tė iškės žinios, 1996)). Del mismo seman ino campo palab as
(jie iene y in e nacionales co espondimenes depe sonaliza , dehumanizuo i)
mic osis emas desa olladas muy simila men e: nuesmenin i, suasmenin i,
įsmenin i, suasmenė i, nuesmenė i y plg. nužmogin i, sužmogin i, įžmogin i,
išžmogin i, nužmogė i (ap ob us a enos ejemplosus see. 4 lennužin i
elėje). Dalis šių žodžių y a iksuo a i LKŽe. S aipsnyje minė a, kad
kalbininkų bu o ais, be kai pa a imų leidiniu nu aus i, nu au ė i. Si se puede
se galima as i, kad nužmogė i15 nepeikiama (KK 2003: 137), g e inama
nužmogė i, es posible y nužmogin i. Es a ubines comisiones de lenguas li uanas
Kalbos consul as banc ya aho a dice que ambas palab as galimi, se basa
Bend inės lie u ių kalbos žodynu (BLKŽ), pe o en es e dicodyne le aė N
nepaskelb a, esas palab as solo inclui en i aš yną, que aún se á edaguo ado.
En BLKŽ i aš yną inclui y con pe sonas asociadas palab as nuka alikin i,
nuk ikščionin i (abu es LKŽe). Aunque y no hay gausi, a osena indica, que
cuando sea necesa io se hacen g upos de palab as: nuk ikščionin i,
suk ikščionin i, įk ikščionin i, suk ikščionė i, nuk ikščionė i. LKŽe se ija
nuka alikė i, suka alikė i, pe o en las uen es in es igu as encon ado sólo
nuka alikin i, suka alikin i (ž . 4 abelėje). Analogamen e mane a a osenoje a
eces pasida oma y o ookios ac i os y sa aimino accion de oposiciones
mos an es naujada os, ej.: nubažny in i nubažny ė i, nud asin i nud asė i,
nupile in i nupile ė i, nues a ybin i nues a ybė i. DLKŽ6 2006 ixsuoja
sukul ū in i sukul ū ė i, a osenoje as a y nukul ū in i nukul ū ė i,
pasida oma y įkul ū in i, iškul ū in i. Ac i o y p opioimino acción de oposiciones
a eces is o an o edines con p e idellos su-, an o y con p e idellos nu-, pe o
si el signi icado de exalición paselenkamas p e idélis de-, p opioimino acción de
soli o g e a nebūna, po ejemplo, bas an e a menudo usada deses a ybin i,
pe o nema i i deses a ybė i. Jus icia, as a uno o o pa a ojimien o
escul ū in i iškul ū ė i. LKŽe issuja ex au i ex au ė i, ex aus i, pe o
a oseno en encon ado sólo una o a ez pa o ado ex au i , habi ual
n au i . Po cie o, n au in i n au ė i opozicija omen a as is y nulie u in i
nulie u ė i (minė ų y o os ejemplos de palab as simila es ambién éase. 4
abelėje).
15 Dado que en luga de nujmogin i se p oponía la palab a in e nacional dehumaniza , es o en luga nujmogė i
hubi a p opues as de consumi deg aduo i (Balčienė 1979: 15).
144 Al ydas Umb as Desde nu iebalización has a nuplaciamien o:
eikyba i a osena
Tabla 4. Ypa ías u o o obje o in angible ealinimien o eiškian ys ediniai
Nu- + -in i Plg. Pa yzdžiai
nuasmesuasmenin i Viename Mieželaičio eilė aš yje nuskamba nuoskauda nin i
au o i e ais <...>. (Li e a u a, 2001) depe sonali-<...> in e ne p opo cionó la
įasmenin i po el encuen o con ales nuasmeni uis anonimisuasmenė i niais,
posibilidad c ea indi idualizados zuo os p oduc os, en ia suasmenidos
Liesionis, 2008)
neiden i icojamais, u inčiais ik a si kodinį panuasmenė i pa adinimą i k .
mensajes a cada consumido po sepa ado. (A ydas Bakanauskas, Vy au as
<...> abs ac ús, neapčiuopiables cosas en es e caso
au os d asia – pe soni ikuojami, įasmeninami kon-
c e aus homb e, i.e. ki abnešio, his o ia de ida.
(Nemunas, 2004)
Y aquí lo más impo an e, según ilóso o, no
nuesmenė i (eso pa icula men e ácil ás igus en minio), sino suasmenė i.
(Dieno idis, 1996)
<...> en el p ime caso enemos como mo o inio uen e
pe sonizació, y segundoiu - di e sos es ánda es de
compo amien o así es e eo ipos son depe sonaliza se, obje i iza .
(P oblemos, 1995) nubažnysubažny in i Nuo de
Re o maciones iempos has a incluso XIX a. p ime a
Eu opa. (Da bai i dienos, 2003) A si anda es e
mi ad in e įbažny in i al egimos iglesia
pe íodo ca ac e ís ico b uožas ma imonio
ma imonios <...>. (So e , 2003) Jau ka aliaus Mindaugo
nubažny inimas ue ponubažny ė i pulia us en oda
subažny inimas. Iglesia comenzó eglamen a los
k ikš u siau ai, a los lie u ių uni e so iniu k ikš u
plačiai lie u ių kalba bu o įbažny in a. (Te minologija,
2003)
„Dėl nubažny ėjimo i ikėjimo sus e imėjimo
buena pa e culpaza no secula ización, y más bien la misma Iglesia, insolan i adiciky i
al nue a sociedadobuosubuožin i Mes ealmen e sob e las acciones de S alin mucho
nės.“ (Naujasis židinys, 1996)
ko nežinojožin i izbuožin i me. Nos alcanzó in o mación: buožių nubuožinimas. Todo.
kolek i i izaciones, be il iško da bo kolūkiuose juodi ecue dos lydės nukalbin i
(Galina Daugu ie y ė, 2002) Mūsų amilia ue subuožin a, el pode jó ce dėjo
Tau a pamažu nukalbinama. P ie a a b ukamai usos kalbai posible ue esis in is.
impakeliamas obliga oles. (S asė Kiselienė, 2002) A odė, que debuožinimų, ėmimų,
P es ižina en la ida y necesa iamen e en las ins i uciones ingles alí oponin is no
como: enkiesi mismo. (Romualdas Ozolas, 2003) nuka in i O yo conocíjá de pe sonas,
que, izquie andę emp y esnių ecomendaciones de médicos, e an pasėję en ca é
sin ca eína, aunque muy gus aba ca é con ca eína, y así bebé aquella ca angų y
šleikš ų e zacą doce la gos años, y aún ca angiau pagėjo, po que ca ą nuka in i
cues aja más ca ia, que da na u alą. (be na dinai.l 2006-06-21) nuli e a ū in i <...>
mus isą gy enimą.“ (Dieno idis, 1996)
151Te minologija | 2016 | 23
ácilmen e podemos ing esa como ca ac e ís ico posmode nis ik i ai
nuli e a ū inimą. (Nemunas, 1996) numąs ysin i <...> odos poisijancias y
ma adancias JAV c eó al numąs ysinimo, nujausminio ideología, que nadie
ne e ek ua siquie a lo que e y expe imen a. (be na dinai.l 2007-05-16)
nupa adoksin i Luhmannas desc ibe la eligión como o mų sis emą, que sociedad
c ea buscando nupa adoksin i mundo. (Robe Wu hnow, 1996) nupasaulėžiū in i
Už a Lie u ių on o a los amigos se puede suge i desp ende se de la comple a
nepasaulėžiū os y habla de ik ąją demok a iją, en la cual la ac i idad polí ica
se ía nupasaulėžiū inama (sumajinama pasaulė į akažiū os eiklai).
nio kū inio sa ybes. kaip i eilė aščių ne ien isumą, išcen inę s uk ū ą a aps-
Tassupasaulėžiū imas debe ía es a no sólo en la cul u a, sino ambién en la
economía. (Dieno idis, 1995) nupaslap in i Juk aún es is isa nebažny inės, s i is de la
eligión noins i ucional. ¿ con acionalis inio nupaslap inio (An zaube ung)?
(Filoso ía y sociologija, 1996) nupaukš in i <...> indica ya no conc e os paukš į, en el
cual pe sikūnija mi usisis, a lo que allecido es y sa imonę man enikančią ėlę,
e dad, apa odančią paukš elio pa idalu. Es e cuad o en los iempos pos e io es
podía cuan o y in e e i , po supos o, yko kažkoks ísico p o ė io
nupaukš inimas <...>. (Gin a as Be esne ičius, 2004) ma ginas po e os con cla a
g áška os o o alo línea. (Kauno día, 2001) nusipoe in i A i a y p islopin a
au oi onija. <...>. Incluso bas an e iesgoso nusi ainización, nusipoe inación.
Dehe oización. (Dieno idis, 1995) desmegeni a O s o i en ab idą con on ación con
el sis ema noe u íamos ni jégų, ni c eamien o aquí guijai pasada ba o odos los
mecanismos desmegenización. (Valen inas S en ickas, 2008) nužio ulin i S iliaus
pun o de is a pa odiado mai oniškas miško ošimo desc ipción nužio ulinimas <...>.
(Da bai y días, 2003) Comp endida, ales da iniais eglas pueden se
delibe adamen e queb adas buscando o iginalidad o pa eikumo (a eces como
pasi eisinan kabu ėmis), pe o an o ampliados mic osis emas u in ys, an o y
okaziniai da iniai sólo con i man lo que nu- + -in i ediniai a osenoje de ac o
iene el signi icado de eliminación, los au o es del ex o c een, que los lec o es
nu akauskin i – „Ki as sąmoningas R.Rakausko „nu akauskinimas“ - jo-
kių me gaičių, nuogų kūnų kul o, s iliaus blikų i blyksnių, žymių i nelabai
en ende án. Vedinius se puede eemplaza de palab as
152 Al ydas Umb asas Desde nu iebalización has a nup asminamien o: más se des acan
eikyba i a osena
junginiais, p ielinksninėmis kons ukcijomis su be, be ne isada išlik ų
eiksmo akcen a imas, o i sakinius ka ais ek ų ge okai pe o muluo i.
Ta p nekodi ikuo ų nu- + -in i (-inimas) edinių, eiškiančių ypa ybės
a ki o nema e ialaus, abs ak aus dalyko šalinimą, a osenos dažnumu
nukenksmin i y nuscausmin i (dažniausi ediniai se p esen an 5 ablėje16 ( isų ki ų
s aipsnyje minė ų nema e ialaus dalyko šalinimą eiškiančių edinių dažni os en y u
šal iniuose es meno ); DLKT se indican de pau ados palab as, incluyendo
accionesmažodžių o mas (apima y sudaik a a dėjusius daly ius, po que no hay como
p og amá icamen e sepa a ), abs ac us con -imas, núme o, y l y as.l se indican de
publicaciones, cuyo ex o con iene esa palab a, núme o). Da ebiamen e los se puede a a
con loik a o džiais kenksmas, dolo , aunque nomes ina y conexión con ad e bios
kenksmingas, dolo mingas (kamienas desin eg ado). Sin an eceden e ediniai
gene almen e no alo ojami (LKŽe es á dada), aunque a eces ocu ía, ej.: <...> él del
pascua me eidaba y odo decía: B oli, aquí más paspasusk, aquí disculisk ep uką, que
línea ib uo ų, que ue a i a, que skausmin ų (Kauno diena, 1995); Me as p ome e que
así ilniečiai se aho a á cien os de ho as spūs ise, y los unciona ios nousip a ėlius
an a dolo mina con mul as (l y as.l 2015-08-21). Tabla 5. Más ecuen es peculia idades
o o o obje o no ma e ialalaus eeliminación eiškian ys ediniai
Nu- + -in i DLKT l y as.l Nu- + -in i DLKT l y as.l
nu e in i 1349 1281 nu eikšmin i 29 13
nukenksmin i 557 331 nupilie in i 21 2 nuskausmin i
453 683 225 numi in i 19 1 nuismenin i 235 80
nudee in i 18 1 nu au in i 70 nup asmin i 16 2
nud asin i 6 nabuožin i 10 1 37
nužmogin i 187 58 nubū in i 13 1
Daugiau panašių edinių, ku iuos bū ų galima sie i su abs akčios eikšmės
daik a o džiais, con p e acios -smas, -mas, ex ensnėje a osenoje no17. Ras i sólo muy a amen e
nu eiksmin i, nujausmin i, ej.: Bu o ma cado 16 Į len elę ne auk i cla amen e būd a diniai ediniai, odos
ellos son a os, sob e sus ecunumą ya ha sido zazmin a. 17 A eces pasadocad de edines de daik a o djes
con apéndice -mė, po ejemplo, nug ėsmin i Žmogus como beždžionės ama - es muy pablogėjusių condiciones
de ida y había de supe a las e lexiones (g ėsmės encimien o, esa amenaza nug ėsminan sí mismo, su
in e io yo calo uma) ayuda esul ado (Romualdas Ozolas, 1997).
153Te minology | 2016 | 23 acen uadas laze inas p oyecciones, kine inė scenog a ija
įdomus, poleminis gam os deene gizacijos, jos nu eiksminimo p ocesas
plė ojan is Eu opos ci ilizacijai“ (Bal os lankos, 1996); „<...> kiek pe daug
y imagen digi al. Sin emba go es o sólo más pa yškino absolu a desjausminción y
nuas quizás casualmen e pasida y ą nu iukšmin i, ej.: <...> engo muy iejas
meninimo įspūdį“ (be na dinai.l 2007-10-17). Čia galima paminė i i u -
So ie ines g abaciones colección con ales ob as como Pi masis Čaiko skio
conce o o epijonui. Sin ningún nu iukšminamien o? (7 días de a e, 2005-12-02).
Nukenksmin i oposiciones, pa ece, no ienen, y con o os ediniais pasida oma, po
ejemplo, en is ece , en is ece , ence iksmin i (el púl a os más ecuen e), ej.:
Jeigu Palab a de Dios pe cibiamos odos y de inmedia o, si no hallá amos en ella
nues a men e en is ecinan es pa adojas, sec e os exigi a, po ello ebū ų
humano, pe o no olia de las palab as (Donaldas Kajokas, 2007); Po lo an o él [ac o
de sopeok] siemp e incluye lo que dado y lo que no dado (šia sen ido
anscenden iškas). Es de inmedia o y empede nido, emocional (P oblemos, 1996);
Iš ade ob iamen e, que el pensamien o enecminan e y ac i idad de inido a del
es ue zo humano sin mayo pelig o puede disipa pa aikaujancio se icio liūdesį y
encida supues a nebylios lenguaje emo (Algiman as Valan iejus, 1997). Bū a
p opues as en luga de nukenksmin i, nuscausmin i usa in e nacionales palab as
pas e iza , anes ezua , po que kalboje adquilėjusių in e nacionales palab as no
hay necesalo keis i p opios. A eces incluso pa a enuncia a alguna palab a
in e nacional, imposible hace lo, po que lie u iškasis naujada as es á donde
suge i lie u iški junginiai hace nekenksmingą y elimina , numalšin i skausmą.
p as esnis už a p au inį a i ikmenį“ (Rudai ienė 1993: 13). Žinoma, daug
Cu iosamen e es que 19871989 se ealizó un es udio y en e is ó a casi 100 pe sonas
que abajan en el campo ciencia (la mayo ía enían í ulos y nomb es de ciencia).
P egun a , qué consumen, nukenksmin i eligió 60 in o man ų, pas e iza 11, y hace
nekenksmingą 7. Co espondien emen e nuscousminim se eligie on 53 pe sonas,
anes eziją 19, anes eza imu 12, no so p end íbamos, si según encues as y
con inua a y au ų nukenksmin i, nuscousmin i. Ambas palab as oyimi en
o anes ezacijos nepasi inko nė ienas (lie u iško junginio anke oje nesiū-
ly a) (Rudai ienė 1991: 35–36). Daba inių okių apklausų nė a, be u bū
šnekamojoj habla, como se e de es e es udio acumulados da os, sus gausu y
ac uales esc i o ios uen es. Nususka mención g e a anes esia, anes ezación
an e io men e ue p opo cionada en algunos e minos dicciona ios (p.ej., RLKŽŪTŽ
1971; MTŽ 1980, en la úl ima ue y desnau inamien o18 g e a desensibilizamien o).
Una de p ie18 En ez de nujau in i se sugi ió šali i jau umą, hace nejau ų
(Kaulakienė 1992: 9).
154 Al ydas Umb as Desde nu iebalinio has a nup asminimo: žasčių, supikan i
eikyba i a osena
a osenoje nuskausminimą, es la que pa ogu daly iu iz eikš i ais us
apibūdinan į pažyminį, el cual a menudo se u iliza daik a a diškai (p z., Tik
Skausmo cen e pacien e puede se e ec uada in asinė nuskausminimo
p ocedimien o. du an e a ias las analgésicos se squeezan di ec amen e en el
oga que p o oca el dolo (Li uu os a as, 2001), los medicamen os
„Nesup an u, kaip ge iau gydys, jeigu isiems ski iami be eik ienodi
Be alok-Zok y Ca dace con aminamaisiais y nuskausminakon eks oodis, y
maisiais“ (Filomena Tauny ė, 2004)). Nuskausminimas y a s eika os
nukenksminimas en di e sos con ex os, e ka čiais pas zida oma y de
de i ados de palab as (p. e., Si en su au omó il hay un combus ible
nukenksmin u as, no se puede e e gasolina con shaks ino p imaiša, po que
po miles de kilóme os (Makslas y écnica, 1995)). DLKT Puede e se que en
a oseno nukenksminama es ambien e, suelo, con aminalai, mic oo ganismos,
p abužiai, ca iniai, a mas, pe sonas y k . La palab a bas an e ecuen e en
con ex os mili a es y de segu idad pública, se habla de minas, bombas y o os
explosmenos nukenksminimien o. Ca yba dicciona ios an e io men e podía
encon a se, po ejemplo, nukenksminimas (espec ualna обработка),
balaudmenų nukenksminimas (обезвре- живание боеприпасов), nukenksminimo
mašina (дегазационная машина) (KTЖ 1993), más a de apa ece ec i ica ion de
balaudmens su eikimas dispa udmeniu al es adosena, en la cual imposibil
acciden ali nis su explosim. Co igida de a ios modos las municiones se
de onan, se e i an ca gas o explosi os, los explosi os se es ablecen en la
posición del gua diklio y k . (oбезвреживание боепри- паса, ende ing sa e,
deac i a ion, neu aliza ion o ammuni ion) (KŽ 1995). Kalbininkų no
supe isė uos dicciona ios aún así e nukenksmin i de use, disa m,
deac i a e; nukenksmin i bomba de use/deac i a e a bomb (ALKTŽ 2004), a
eces p ažiū i y kalbininkai, ej., nukenksmin i decon amina e, aunque en la
misma palab a es á hace nekenksmingą (mină e c.) deac i a e; hace no
pe judicmingą neu alize (LAKKTŽ 2015). En los ac uales dicciona ios
edaguados elimina el pe judicio más ecuen emen e se exp esa con
palab as conjun os, ej.: disa m 1. nu(si)ginkluo i, 2. hace nekenksmingą;
conmu a (miną, ginklą) en augią ayuda ; co egi (miną); decon amina e 1.
c a i ; degaza ; desac i a ; deac i a e 1. desac i y uo i, 2. hace
nekenksmingą (miną, e c.); deac i a ion 1. desac i amien o, 2. hacin
nekenksmingo (minos y e c.); de use hace nonenksmingą; 2013). Sin emba go
šalin i sp ogdiklį; de use a bom – pada y i bombą nekenksmingą (ALKKTŽ
hay que econoce , que d ejybinio aleg nio exigijan e aquellos jus i ica ,
kons ukcija da y i nekenksmingą e minuose y a nepa ogi, daba eikiami
155Te minología | 2016 | 23 Tales é minos, po ejemplo: el hace de munición
nekenksmingo (ammuni ion disposal), explosi os y municiones del hace de
nekenksmingos p ocedimien o (explosi e o dnance disposal p ocedu e) (EKŽ 2008),
el hace de explosi os municiones nekenksmingos (explosi e o dnance disposal
inciden ), explosi os a de da ming nekenks p ocedu e (NATO 2006). Mi ando en
es os é minos nopa ece ex aña, po qué a osena no quie e enuncia
nukenksminimo.
Kalbininkų da buose užuominų, kad nukenksmin i, nuskausmin i eikė-
bu a no ez. Po ejemplo, accionesmajodžius nues i ica y nukenksmin i
Aldona Paulauskienė pe enece a aquellos de los que no enemos con qué
eemplaza (Paulauskienė 2001: 95). Habiendo de que el desalinimo signi icanzas
nu- + -in i edinių modelis menkai co esponde a las no mas de la da ybos
an esdėlinės de la lengua li uánica, ella espe a que aún algunas palab as de
p igis, p incipalmen e nuscausmin i (Paulauskienė 2004: 262). Diciendo p igis,
ella, al pa ece , iene en mención kalbininkai leis, po que p igyda es a palab a
en el habla no hay ningún eikalo, él ya hace iempo p igijés. Jonas Šukys
ambién cau elosamen e dice que quizás hába que hace excepciones sólo a las
muy pa cas, cons an emen e u ilizadas palab as de nukenezca , denig a (Šukys 2006: 75).
Va osena indica que aunque y kalbininkų peikiami, escalinima signi icanzas nu-
+ -in i ediniai son aún consumidos, sus pasida oma y naujų. Aunque y no
econocido, de ac o modelis exis e. Dado que se p epa a BLKŽ, sus
o ganizado es con enien e de nue o e alua es as palab as. P ime o debe ía
sepa a se aquellas palab as po las cuales se deno a la eliminación de
sus ancias o de algún o o obje o ma e ial (nu iebalin i, nugeležin i, e c.).
Peikian da ybos modelį an e io men e en ales palab as p incipalmen e y ue
o ien o iojamasi. Es as palab as no ienen expandidos mik osis emos,
Taisymo adiciją galima išlaiky i. A ski ai eikė ų žiū ė i į žodžius, ku iais
gene almen e no hay oposiciones cons i uyancias de palab as. eiškiamas
peculia idad o kokio o o nema e ial, abs ac o de cosa eliminamien o.
Ne i p ipažįs an šio modelio žodžių adimąsi dėl ki ų kalbų po eikio,
Va osena indica que es as palab as a menudo ienen ex endidos
mic osis emas. puede conside a se algunas de sus inclusión en BLKŽ eniendo
en cuen a el a osenes polinkius, juaba que uno o o de ales palab as ya
aho a es codi ica o ue on codi ica se an e io men e, pe o codi icación
cambiada. Los aisy ojos no ez dicho el a gumen o, que nu i ían signi ica
peculia idad pe i šį, y no šalinimą, con las palab as del modelo en discusión
nelabai unciona, los lec o es pod ían es a como engañados, pe o los
156 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
au o es del ex o c een que se á en ende adecuadamen e. Po supues o,
mucho signi icado iene el con ex o. Además, en el lenguaje ya y aho a hay
codi icados accionmajodžių, a los que el mismo p e ixil da signi icados
opues os, po ejemplo, nudabin i 1. muy bien ado na i y 2. qui a pe jušalos, desna iquila 1. qui a ainiką y 2. ainikais nukabinė i, papuoš i (DLKŽ6 2006).
IŠVADOS Eliminimo signi icanzas nu- + -in i (-inimas) ediniai comenza
a egi a kalbininkų hace medioschim į año. Te minólogo K. Gai enis
p obablemen e ue el p ime o, que señaló la a ención a su uso en la época
p enda, p es ación en dicciona ios y p opuso co egi . Desde būdu ninio
edinio nu iebin i, que šiaip naujada ų ( okių como nu iebalin i) y
kalboje eiškia „pada y i pe iebų“, aisy ojų pe ei a p ie daik a a dinių
a gumen uo a, que anie ambién egalė ų eikš i pe i šį. En los abajos a
eces en gene al peik a al doneba, po que ella adosi según o os idiomas
ejemplo (mayo men e usos), hace se daik a a dinías accionesmajodžiai
sin p e idėlio no malmen e ne a ojami, po lo que doneba conside ada
miš iąja (is inmedia amen e añadiéndose p e idélis nui p eesaga -in i). En la
p ime a edición del dicciona io de la lengua li uanas de Daba inės discu ido
modelo de palab as ue p opo cionada os unos cuan os, pe o en el segundo
edición de ellos ue incluída nemažai, aunque ediniai ya ue empeza aisi i.
Tal ez enido en cuen a en lo que ediniai e an no sólo papli ę p adoe, sino y
p opo cionados en los dicciona ios de los é minos de ese me o. Sin emba go,
la no ma del dicciona io con inuó siendo discu ida, lingüis as de es as
palab as co egi no pa a on y de la e ce a edición del dicciona io de la
Daba inė lie u ių kalbos casi odos ediniai ue on eliminados ( ėlesni
leidimai ūpimu klausimu nieko nekejė). Kalbininkų es ue zosom g adualmiui
edinių ue abandonada y e minos dicciona ios, p incipalmen e
p opo cionando compuños con palab aju shalinimas. Kol ue di igida po el
segundo Edición del dicciona io de la Daba inės lie u ių kalbos, el signi icado
de la eliminación nu- + -in i ediniai podía plis i, po que man eni asi
disposiciones es ic amen e ne aisi i lo que publicada diccionne. Kalbininkų
ap a iamo modelio edinių e inimo. Kalbama, kad ediniai jau leidžia
šaknis mokslo e minijoje, kad jie kalbai eikalingi, kad nepa yks a sude-
publicacionesciones, publicadas en aún an es del e ce io Daba inės lie u ių
kalbos žodino edición de apa ición, algunas eces is o neuž ik in umas
debido in i kalbininkų y aquellos edinių usua ios po eikių. Y en los ac uales
abajos de los kalbinis as a eces se dice cau elosamen e que a algunos nu-
+ -in i ediniams eik ų hace exención, po que no hay con qué sus i ui sus
con enien es. La mayo ía de los abajos aisy ojos de la lengua mencionados en es e a ículo son de o igen daik a a dinas y signi ica a cie o conc e o de obje o, no malmen e ma e ia, shalinimą. Panag inėjus la ac ual a osená,
157Te minology | 2016 | 23 abs ac us obje o de eliminación. Da ybiškai unos de
emian is Daba inės lie u ių kalbos eks ynu i populia ia naujienų s e ai-
ne l y as.l , ma y i, kad kai ku ie anksčiau aisy i ediniai jau gali bū i
nebeak ualūs, kai ku ie ebe a ojami. Ka u ma y i, kad daba inėje a -
osenoje y a į ai ių ap a iamo modelio edinių, ku ie kalbos aisy ojų
da buose neminimi. Jais eiškiamas ypa ybės a kokio ki o nema e ialaus,
ellos sie ini con būd a džiais, o os con daik a a džiais, ne e ai posible y
abejopa in e p e acia. Jų adimąsi aho a ya pueden omen a no usų kalba, y
in e nacionales palab as con sandu de-, ambién omen a el p incipio de
analogía, po que algunos nu- + -in i ediniai iene ex endidos mic osis emas,
según las cuales c eadas o as palab as mic osis emas. El deseo de la misma
šaknis ediniais exp esa cie o cie o con enido de o o gamien o y exención
oposiciones puede se una de las más impo an es azones, po qué necesi a
nu- + -in i naujada ų. Con a el modelo es pa icula men e a o i o en
iloso ía, li e a u ología y simila es ex os de ca ác e pensamoyo, en los
que mucho én asis se da al no edad de los medios de exp esaciones de
lenguaje, neįp as umui. Además, en es os y o os ex os ac ualias ac i ous
(nu- + -in i) y au oiminio (nu + ė i) acción de oposiciones, an u caso indica no
salinimą, y au oiminį ne ekimą. Rendiendo Bend inés dicciona io de la lengua
li uanas hay que e alua mediocen o años du usio nu- + -in i edinių aisimo
esul ados y a osenes polinkius.
Siendo no mas de es abilidad el signi icado de eliminación de ma e ia edines
nekodi icación puede se man enida, pe o peculia idades o o os edines de
signi icado de eliminación de cosas no ma e iales debe ía alo a se po
sepa ado. Algunas de sus codi icación ace ca ía la no ma a la ealidad.
Especialmen e bien no mos y a osenos a o ūkis se e de las palab as nukenksmin i, nuscausmin i y nujmogin i di undimo.
ŠALTINIAI
ALKKTŽ 2013: Kisinas E. Anglų–lie u ių kalbų ka o echnikos žodynas, Vilnius: Gene olo Jono Žemaičio
Lie u os ka o akademija.
ALKPŽ 1958: No od o skis A. Anglų–lie u ių kalbų poli echninis žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla.
ALKTŽ 2004: Laugalienė G., Mi onai ė M. Lie u ių–anglų kalbų ka ybos žodynas: ekspe imen inis leidinys,
Vilnius: Gene olo J. Žemaičio Lie u os ka o akademija.
ALKŽŪTŽ 1977: Anglų–lie u ių kalbų žemės ūkio e minų žodynas. Suda ė D. Čeponienė, R. Gelūnienė,
J. Kazėnas, R. Kelbauskienė (a sak. edak o ė), Vilnius: Mokslas.
ATTŽ 2001: Čiukas R., Ka unskis J., Kaulakienė A. i k . Aiškinamasis eks ilės e minų žodynas: su okiečių,
anglų, p ancūzų i usų kalbų a i ikmenimis, Kaunas: Technologija.
BLKŽ – Bend inės lie u ių kalbos žodynas. Vy . ed. D. Liu ke ičienė. P ieiga pe in e ne ą: h p://bkz.lki.l .
ChAŽ 1997: Daukšas K., Ba kauskas J., Daukšas V. i k . Chemijos e minų aiškinamasis žodynas, Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidybos ins i u as.
ChŽ 1960: Daukšas K. Chemijos žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
158 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
DLKT – Daba inės lie u ių kalbos eks ynas, sud. Vy au o Didžiojo uni e si e o Kompiu e inės ling is ikos
cen as. P ieiga pe in e ne ą: h p://donelai is. du.l .
DLKŽ1 1954: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. A s. ed. J. K uopas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i moksli-
nės li e a ū os leidykla.
DLKŽ2 1972: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 2-asis papild. leid. A s. ed. J. K uopas, Vilnius: Min is.
DLKŽ3 1993: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 3-iasis pa ais. i papild. leid. Vy . ed. S . Keinys, Vilnius:
Mokslo i enciklopedijų leidykla.
DLKŽ5 2003: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 5-asis (2-asis elek oninis) pa ais. i papild. leid. Vy . ed.
S . Keinys, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u as.
DLKŽ6 2006: Daba inės lie u ių kalbos žodynas. 6-asis (3-iasis elek oninis) leid. Vy . ed. S . Keinys, Vil-
nius: Lie u ių kalbos ins i u as.
EKŽ 2008: Čiočys P. A., Januke ičius J., Jasiulionis E. i k . Enciklopedinis ka ybos žodynas, Vilnius: Gene-
olo Jono Žemaičio Lie u os ka o akademija.
FTŽ 2007: Palenskis V., Valiukėnas V., Žalkauskas V., Žilinskas P. J. Fizikos e minų žodynas: lie u ių, anglų,
p ancūzų, okiečių i usų kalbomis. 2-asis pa ais. i papild. leid., Vilnius: Mokslo i enciklopedijų leidybos
ins i u as.
GFGTŽ 1956: Gudelis V. Geologijos i izinės geog a ijos e minų žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i
mokslinės li e a ū os leidykla.
ITŽ 1997: In o ma ika: lie u ių–anglų– usų– okiečių kalbų e minų žodynas. Pa engė Z. Kudi ka i k ., Vil-
nius: Ma ema ikos i in o ma ikos ins i u as.
KTŽ 1993: Rusų–lie u ių i lie u ių– usų kalbų ka ybos e minų žodynėlis. Pa engė A. Sme ona, Vilnius: Vals-
ybinis leidybos cen as.
KŽ 1995: Sme ona A. Ka ybos žodynas, Vilnius: Lie u os ka o akademija.
LAKKTŽ 2015: Kisinas E. Lie u ių–anglų kalbų ka o echnikos žodynas, Vilnius: Gene olo Jono Žemaičio
Lie u os ka o akademija.
LKŽe – Lie u ių kalbos žodynas (I–XX, 1941–2002): elek oninis a ian as. Vy . ed. G. Nak inienė, Vilnius:
Lie u ių kalbos ins i u as, 2008. P ieiga pe in e ne ą: h p://www.lkz.l .
LRTB – Lie u os Respublikos e minų bankas. P ieiga pe in e ne ą: h p:// e minai. lkk.l .
MTŽ 1960: Čeičys J. Melio acijos e minų žodynas, Vilnius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os
leidykla.
MTŽ 1980: As auskas V., Biziule ičius S., Pa ilonis S. i k . Medicinos e minų žodynas, Vilnius: Mokslas.
NATO 2006: NATO e minų aiškinamasis žodynas. 3-iasis pa ais. leid. A s. edak o ius J. No gėla, Vilnius:
Lie u os Respublikos k aš o apsaugos minis e ijos Gene alinė inspekcija.
RLKMTŽ 1975: Mikalajūnas M. Rusų–lie u ių kalbų me eo ologijos e minų žodynas, Vilnius: Min is.
RLKPŽ 1959: Rusų–lie u ių kalbų poli echninis žodynas. Red. kolegijos pi mininkas A. No od o skis, Vil-
nius: Vals ybinė poli inės i mokslinės li e a ū os leidykla.
RLKPŽ 1984: Rusų–lie u ių kalbų poli echnikos žodynas. Suda ė G. Daugėla, Vilnius: Vy iausioji enciklope-
dijų edakcija.
RLKŽŪTŽ 1971: Anskai is V., Kilas M. Rusų–lie u ių kalbų žemės ūkio e minų žodynas, Vilnius: Min is.
RTŽ 2000: Gai enis K., Juška G., Kalesinskas V. Radioelek onikos e minų žodynas, Vilnius: Li imo.
SŽ 1993: Leona ičius J. Sociologijos žodynas, Vilnius: Academia.
Vydūnas 2013: Asmenybė i s eika a. Pa engė R. Palijanskai ė, Kaunas: Vydūno d augija.
LITERATŪRA
Balašai is A. 1969: Kaip e čiame e minus. – Lie u ių kalbos sekcijos sąsiu inis 10. Te minų kū imo p incipai,
9–10.
Balčienė B. 1979: Po kele ių me ų. – Mūsų kalba 3, 14–20.
Bielinskienė A., Kazlauskienė A., Rimku ė E., Tamošiūnai ė A. 2014: Lie u ių bend inė kalba: no mos i a -
osena. Vado ėlis aukš ųjų mokyklų s uden ams, Kaunas: Vy au o Didžiojo uni e si e as.
Būda V. 1973: Ilgai lauk as žodyno leidimas. – Pe galė 7, 161–166.
Gai enis K. 1964: Kele as pas abų dėl mokslo eikalų kalbos. – Kalbos kul ū a 7, 26–30.
Ge ulai is V., Lukėnas S. 1983: Te minų da ybos s anda izacija i specializacija. – Kalbos kul ū a 44, 26–37.
Gi denis A., Rosinas A. 1977: Pas abos „Kalbos p ak ikos pa a imų“ pa aš ėse. – Kul ū os ba ai 11, 69–70.
159Te minologija | 2016 | 23
Kaulakienė A. 1979: P iešdėliniai i p iesaginiai da ybiniai e iniai lie u iškoje poli echnikos e minijoje. –
Lie u ių kalbo y os klausimai 19. Socialinės ling is ikos p oblemos, 143–153.
Kaulakienė A. 1988: Te minų da yba pagal analogijos p incipą. – Lie u os TSR Mokslų akademijos da bai.
A se ija 1, 128–133.
Kaulakienė A. 1985: Словообразовательное калькирование как способ образования современных
литовских физико-технических терминов. – Lie u ių kalbo y os klausimai 24. Mokslo kalbos i kul ū os
p oblemos, 67–78.
Kaulakienė A. 1992: Nud uskin as anduo? – Gim oji kalba 4–5, 9.
Kazlauskienė A., Rimku ė E., Bielinskienė A. 2010: Bend oji i specialybės kalbos kul ū a, Kaunas: Vy au o
Didžiojo uni e si e as.
Kinde ys A. 1982: Kaiš i a numėsin i? – Kalbos kul ū a 43, 47–49.
KK 2003: Kalbos konsul acijos. Suda ė A. Kupčinskai ė-Ryklienė, Vilnius: Lie u ių kalbos ins i u o leidykla.
Klima ičius J. 1974: A a o inos nužie inimo s aklės? – Mūsų kalba 3, 19.
Kniūkš a P. 1980: Dėsningumai, aisyklės i paski i kalbos ak ai. – Kalbos kul ū a 38, 23–37.
Kniūkš a P. 1986: Apie „Kalbos kul ū os“ p incipus, me odiką i siūlymų po eikį. – Kalbos kul ū a 51,
12–37.
KPP1 1976: Kalbos p ak ikos pa a imai. Suda ė A. Pupkis, Vilnius: Mokslas.
KPP2 1985: Kalbos p ak ikos pa a imai. II pa aisy as i papildy as leidimas. Suda ė A. Pupkis, Vilnius:
Mokslas.
Labu is V. 1973: Kalbos p ak ikos a amos i slenksčiai. – Kul ū os ba ai 9, 74–75.
LKG II 1971: Lie u ių kalbos g ama ika 2. Mo ologija ( eiksmažodis i k .). Redaga o K. Ul ydas, Vilnius:
Min is.
Mon ilienė A. 1978: „Mais o p ekių“ e imo e minai. – Kalbos kul ū a 34, 37–41.
Nemickai ė G., Paulauskienė A. 1984: Pas abos dėl „Mokslo i echnikos“ kalbos. – Mūsų kalba 2, 21–23.
Paulauskas J. 1974: Ak ualios leksikos no minimo p oblemos i žodynas. – Kalbos kul ū a 27, 40–49.
Paulauskienė A. 2001: Lie u ių kalbos kul ū a, Kaunas: Technologija.
Paulauskienė A. 2004: Teisininkų kalba i bend osios no mos, Vilnius: Jus i ia.
Paulauskienė A., Ta ydai ė D. 1986: G ama ikos no mos i daba inė a osena, Kaunas: Š iesa.
Pi očkinas A. 1990: Adminis acinės kalbos kul ū a, Vilnius: Min is.
Pupkis A. 1980: Kalbos kul ū os pag indai, Vilnius: Mokslas.
Pupkis A., Zinke ičius Z. 1978: P aėjo pusan ų me ų, kai pasi odė „Kalbos p ak ikos pa a imai“. – Mūsų
kalba 4, 50–51.
Rosinas A. 1971: Ką eiškia nužmogin i žmogų. – Mūsų kalba 4, 14–17.
Rudai ienė V. 1991: Apie p iešdėlinių žodžių a ojimą. – Kalbos kul ū a 61, 35–39.
Rudai ienė V. 1993: S e imų žodžių a ojimas spaudoje. – Kalbos kul ū a 64, 12–20.
Šukys J. 2006: Kalbos kul ū a isiems. Papildy as leidimas, Kaunas: Š iesa.
TT 1992: Te minologijos aisymai. Pa engė K. Gai enis, A. Kaulakienė, S . Keinys, J. Klima ičius, Vilnius:
Mokslas.
U bu is V. 1978: Žodžių da ybos eo ija, Vilnius: Mokslas.
FROM NURIEBALINIMAS TO NUPRASMINIMAS: CODIFICATION AND USAGE
The pape deals wi h de i a i es wi h he p e ix nu- and he su ix -in i (-inimas)
which exp ess he elimina ion o some hing (which is indica ed by he oo o he
wo d). The e is qui e an old adi ion o co ec ing such de i a i es, bu in spi e o
his some o hese de i a i es a e s ill widely used, he e o e he his o y o co ec ion
and codi ica ion as well as he cu en si ua ion a e esea ched. The pape shows he
opinions o he Li huanian linguis s in ega d o hese de i a i es, he de elopmen o
no ms in dic iona ies and o e iews he cu en usage, i s (non-)compliance wi h
codi ica ion and poin s ou possible changes in codi ica ion.
Abou i y yea s ago Li huanian linguis s s a ed co ec ing de i a i es ha ing he
s uc u e o nu- + -in i (-inimas) and meaning he elimina ion o some hing. The
160 Al ydas Umb asas Nuo nu iebalinimo iki nup asminimo:
eikyba i a osena
wo d- o ma ion o such de i a i es was c i icized because i eme ged by he analogy
wi h o he languages (mainly Russian). In he i s edi ion o Daba inės lie u ių kalbos
žodynas (Dic iona y o Mode n Li huanian) (1954) he e we e e y ew wo ds o ha
kind, bu in he second edi ion (1972) hei numbe inc eased qui e a lo in spi e o
a emp s o co ec hem. Li huanian linguis s insis ed on co ec ing hem, he e o e
nea ly all o such de i a i es we e emo ed om he hi d edi ion o Daba inės
lie u ių kalbos žodynas (1993) and in e minological dic iona ies hey we e g adually
subs i u ed wi h complex e ms con aining wo d šalinimas (elimina ion).
In he pape s o Li huanian linguis s published a ew decades ago one could some-
imes see unce ain y abou he e alua ion o his de i a ional model. The e a e some
obse a ions ha such de i a i es a e s a ing o become es ablished in he scien i ic
e minology and ha hey migh be necessa y o he language. In he cu en wo ks
o linguis s he e a e some imes cau ious sugges ions o make an excep ion abou
some nu- + -in i (-inimas) de i a i es and o allow hei usage, because he e a e no
con enien subs i u es.
The majo i y o co ec ed de i a i es a e made om nouns and mean he elimin a ion o a
ce ain hing, usually a ma e ial. The esea ch o he cu en usage based on da a om
Daba inės lie u ių kalbos eks ynas (Co pus o he Con empo a y Li huanian co ec ed
Language) and he popula news websi e l y as.l shows ha some o he p e iously
de i a i es ha e los hei opicali y and some o hem a e s ill being used. Al mismo iempo
i can be seen ha he e a e a ious de i a i es o his pa icula de i a ional model
which ha e no been men ioned in he wo ks o language s anda dize s. They exp ess he
elimina ion o a cha ac e is ic o o some imma e ial, abs ac hing and a e de i ed om
adjec i es o nouns. La apa ición de ales de i a i os es p obablemen e causada no po
equi alen es in Russian, pe o po in e na ional wo ds wi h he p e ix deas as well as he
p inciple o analogy, po que algunos de es os de i a i os ha e de eloped mic osys ems,
que pa icipan in he c ea ion o o he mic osys ems. The wish o exp ess he opposi ions
be ween acquisi ion and elimina ion o a pa icula con en using wo ds wi h he same
oo could be one o he main easons o using new nu- + -in i (-inimas) o ma ions.
I is necessa y o e alua e he esul s o he co ec ion which las ed abou i y
yea s and ends o he usage o esea ched de i a i es, because cu en ly Bend inės
lie u ių kalbos žodynas (Dic iona y o S anda d Li huanian) is being compiled. In o de o
main ain he s abili y o he no m he es ic ion on usage o hese de i a i es can be
e ained, bu de i a i es wi h he meaning o elimina ing a cha ac e is ic o an
imma e ial hing ough o be e alued sepa adamen e. The codi ica ion o some o hese
de i a i es would b ing he no m close o he ac ual usage.
Recibió 2016-11-21
Al ydas Umb asas
Lie u ių kalbos ins i u as
P. Vileišio g. 5, LT-10308 Vilnius
E. poš a [email p o ec ed]