Statybos terminijos dūrinių klasifikacija pagal sintaksinius-semantinius sandų santykius

164 Lina Rutkienė Klasyfikacja złożeń terminologii pagal sintaksinius-semantinius sandų santykius budowlanej Klasyfikacja złożeń terminologii budowlanej według syntaktyczno-semantycznych relacji między członami LINA RUTKIENĖ Instytut Języka Litewskiego Wileński Uniwersytet Techniczny im. Giedymina SŁOWA KLUCZOWE: złożenie, termin rodzajowy, relacje między członami, klasyfikacja syntaktyczno-semantyczna, dziedzina budownictwa WPROWADZENIE W związku z szybkim globalizowaniem się i rozwojem nauki powstaje coraz więcej nowych terminów. Wśród nich szczególnie przybywa złożeń, które mogą być analizowane pod różnymi względami1, determinującymi ich klasyfikację, nieco bardziej złożoną niż klasyfikacja derywatów. Jednym z najpopularniejszych podejść jest podejście morfologiczne, dominujące w pracach naukowców pierwszej połowy XX wieku. Istota podejścia morfologicznego, ściśle związanego z tworzeniem wyrazów, polega na tym, aby przede wszystkim pojmować złożenie jako kombinację morfemów. Podejście to dominuje również w językoznawstwie litewskim. W Gramatyce współczesnego języka litewskiego (dalej – DLKG 1997), w pracach Stasysa Keiniysa (1983, 2005) oraz w monografii Palmiry Zemlevičiūtė (2016) złożenia przede wszystkim dzieli się według tego, z jakich części mowy powstały ich człony, i dopiero następnie wspomina się o syntaktyczno-semantycznych relacjach między członami złożeń. Tę klasyfikację uzasadnia się tym, że „zarówno znaczenie złożenia <...>, jak i jego forma w dużej mierze zależą od tego, jakimi częściami mowy są słowa, z których złożenie zostało utworzone” (DLKG 1997: 150). W terminologii litewskiej złożenia będące terminami określonych dziedzin nauki analizuje się i klasyfikuje także pod innymi względami: semantycznym (Auksoriūtė 2016; Gritėnienė 2006; Kačinaitė 2008; Gaivenis 1998), pochodzenia (Kaulakienė 1981; Stunžinas 2004), normatywnym (Kaulakienė 1986, 1 Od problemów klasyfikacji podniesionych w starożytnych gramatykach indyjskich przechodzi się do nowoczesnych badań neurolingwistycznych. Na przykład naukowcy Uniwersytetu Cambridge Lucy Jay MacGregor i Yury Shtyrov badają, w jaki sposób ludzki mózg przetwarza informacje wyrażone za pomocą złożenia. Stosując metodę elektroencefalografii, rejestrują impulsy mózgowe, na podstawie których próbują ustalić, czy złożenie wywołuje w ludzkiej świadomości obraz obejmujący jedno pojęcie, czy jednak złożenie pobudza obrazy obejmujące oba pojęcia (MacGregor, Shtyrov 2013). 165Terminologija | 2017 | 24 1993; Keinys 1967; Gaivenis 1994), motywacyjnym (Sviderskienė 2017), chociaż wyodrębnienie jednego podejścia nie jest całkowicie trafne, ponieważ nami keli aspektai. Sintaksinis-semantinis požiūris į dūrinius lietuvių kalnajczęściej w badaniach w derywacji jest znacznie rzadsze, zwykle ogranicza się do wyodrębnienia złożeń determinatywnych i kopulatywnych, a relacje między członami złożeń determinatywnych nie są analizowane bardziej szczegółowo (np.: DLKG 1997; Gaivenis 1998). Vincas Urbutis, mówiąc o tworzeniu rzeczowników złożonych, wyjaśnia, że w złożeniach determinatywnych jeden człon określa drugi, natomiast między członami złożeń kopulatywnych zachodzą relacje prostego połączenia (Urbutis 1961). Istota podejścia syntaktyczno-semantycznego polega na uznaniu, że złożenie jest tworem syntaktyczno-semantycznym, którego komponenty łączą określone relacje. Hans Marchand, którego książka Kategorie i typy słowotwórstwa współczesnego języka angielskiego (ang. The Categories and Types of Present-Day English Word-Formation) jest uważana za mającą duży wpływ na zachodnioeuropejskie badania nad derywacją złożeń, twierdzi, że znaczenie wszystkich złożeń wyjaśnia się na podstawie relacji syntaktycznych, które stanowią podstawę tworzenia złożeń (Marchand 1969). W niniejszym artykule podjęta zostanie próba spojrzenia na złożenia właśnie w aspekcie syntaktyczno-semantycznym. Podejście syntaktyczno-semantyczne do złożeń ma niezwykle długą tradycję. Można je odnaleźć już w gramatykach staroindyjskich – w nich złożenia właśnie ze względu na relacje między członami dzieli się na determinatywne, posesywne (bahuvrīhī2) i kopulatywne (dvanda) (Schlücker 2012: 7). Klasyfikację tę jako podstawę przejęli językoznawcy z wielu krajów. W językoznawstwie rosyjskim złożenia zwykle dzieli się z syntaktyczno-semantycznego punktu widzenia na podrzędne (determinatywne) i współrzędne (kopulatywne) (Языкознание 1998: 468; Виноградов 1960: 271; Земская 2011: 284), jednak nie wszyscy językoznawcy zgadzają się z taką klasyfikacją. Na przykład Władimir Arakin, na podstawie syntaktyczno-semantycznych relacji między członami, wyróżnia następujące grupy złożeń: 1) złożenia predykatywne, gdy w procesie transformacji uwidaczniają się relacje predykatywne, na przykład ang. sunrise (lit. saulėtekis) transformuje się w połączenie the sun rises; ros. снегопад (lit. sniegokritis) transformuje się w снег падает; 2) złożenia atrybutywne, gdy człony są powiązane relacjami atrybutywnymi, na przykład ros. чернозем (lit. juodžemis); 2 Termin ten jest używany również w Gramatyce współczesnego języka litewskiego (DLKG 1997: 151). 166 Lina Rutkienė Klasyfikacja złożeń w terminologii budowlanej 3) pagal sintaksinius-semantinius sandų santykius złożenia dopełnieniowe, gdy w procesie transformacji uwidaczniają się relacje dopełnieniowe, na przykład ang. turnscrew (lit. atsuktuvas) transformuje się w that turns the screw; ros. пылесос (lit. dulkių siurblys) transformuje się w сосет пыль (Аракин 2005: 204–205). Jak wynika z nazw grup, do klasyfikacji nie wchodzą złożenia współrzędne. Najprawdopodobniej dzieje się tak dlatego, że nie dostrzega się relacji między członami tych złożeń. Tradycję starożytnych gramatyków indyjskich, polegającą na dzieleniu złożeń na determinatywne, posesywne i kopulatywne, kontynuowali także niemieccy językoznawcy, a Jenny Larsson uzupełniła ją, wyodrębniając jeszcze jedną grupę – złożenia rządzone (Larsson 2003). Później J. Larsson przejął klasyfikację złożeń, a litewski naukowiec Dalius Jarmalavičius, badając w swojej rozprawie doktorskiej złożenia w języku niemieckim. Tak więc klasyfikacja złożeń J. Larsson, przejęta przez D. Jarmalavičiusa (2014: 20–25), przedstawia się następująco: 1. Złożenia determinatywne; ich pierwszy człon najczęściej określa drugi, zawężając jego znaczenie, a zatem między członami zachodzą relacje podrzędności. Człon określany jest nadrzędny, a na jego podstawie ujawniają się semantyczne i morfologiczne cechy złożenia. 2. Złożenia kopulatywne. Między członami zachodzą relacje współrzędności, człony są jednakowo niezależne, a nawet po zamianie ich miejscami znaczenie nie zmieni się znacząco. 3. Złożenia rządzące. Drugi człon jest rzeczownikiem odczasownikowym, a relacja między członami jest taka jak między orzeczeniem a dopełnieniem. 4. Złożenia posesywne. Złożenia te mają znaczenie przenośne i określają tylko część pewnej właściwości. Jak widać, w zagranicznym językoznawstwie na podstawie syntaktyczno-semantycznych relacji między członami złożeń utworzono różne klasyfikacje. Różni się także ich terminologia, co utrudnia analizę klasyfikacji. Celem niniejszego artykułu jest, po omówieniu syntaktyczno-semantycznej klasyfikacji złożeń przedstawianej przez specjalistów zagranicznego i litewskiego językoznawstwa, dokładniejsze zbadanie syntaktyczno-semantycznych relacji między członami rodzimych i hybrydowych złożeń występujących w terminologii budowlanej. Przedmiotem artykułu są litewskie terminy budowlane XX–XXI w. – rodzime i hybrydowe złożenia. Źródła – XX–XXI-wieczna naukowa i administracyjna literatura budowlana (zob. wykaz na końcu artykułu). 167Terminologia | 2017 | 24 Podstawową metodą pracy jest metoda analityczno-opisowa. W celu sandų santykius, taikomas ir transformacijos, arba sintaksinio perfrazavimo, ustalenia metody. SYNTAKTYCZNO-SEMANTYCZNE RELACJE MIĘDZY CZŁONAMI ZŁOŻEŃ TERMINOLOGII BUDOWLANEJ Chociaż DLKG (1997) dzieli złożenia przede wszystkim według części mowy i akcentuje drugi człon złożenia, w niniejszym artykule, aby klasyfikacja nie była formalna i nadmiernie rozszerzona w kierunku horyzontalnym, proponuje się najpierw dzielić wszystkie złożenia nie formalnie, lecz według relacji semantycznych między członami, a dopiero potem sprawdzać, za pomocą kombinacji jakich części mowy relacje te są realizowane. Ponadto taka klasyfikacja logicznie odpowiadałaby kierunkowi tworzenia terminów – od znaczenia do formy. Proponowana klasyfikacja nie opiera się na założeniu, że drugi człon jest ważniejszy od pierwszego i dlatego klasyfikować należy na podstawie drugiego członu – człon główny może być zarówno pierwszy, jak i drugi, albo też oba mogą być równorzędne. Syntaktyczno-semantyczne relacje między członami można ustalać, stosując metodę transformacji (w przypadku, gdy złożenie pozostaje w bliskim związku z odpowiednim połączeniem wyrazowym) i / lub opierając się na znaczeniu słowotwórczym złożenia, np.: butangė STŽT 39 ‘otwór mieszkania’; darbadienis STŽ 102 ‘dzień pracy’; plonlentė STŽ 307 ‘cienka deska’. V. Urbutis podkreśla, że derywaty złożone spośród wszystkich derywatów są najbardziej związane z odpowiednimi połączeniami wyrazowymi: „oba ich [derywatów złożonych] człony opierają się na samodzielnych wyrazach, które łączą między sobą stosunki syntaktyczne. Nic więc dziwnego, że w nauce o języku już od najdawniejszych czasów przyjęto dostrzegać między członami derywatu złożonego zasadniczo te same relacje, co między samodzielnymi wyrazami w odpowiednich połączeniach wyrazowych” (Urbutis 2009: 205). Z 22 naukowych i administracyjnych źródeł z dziedziny budownictwa wyekscerpowano 657 rodzimych i hybrydowych derywatów złożonych, które pełnią funkcję terminów budowlanych. Zapożyczone derywaty złożone nie są przedmiotem badania, ponieważ akt słowotwórczy dokonał się nie w języku litewskim. Wszystkie derywaty złożone, według relacji semantycznych między ich członami, dzielą się na określające i współrzędne. DLKG (1997) również dzieli je, według części mowy, z których utworzono derywaty złożone, na określające i współrzędne, jednak klasyfikację tę można by jeszcze doprecyzować. Jak wynika z badanego materiału, derywaty złożone determinatywne, występujące przy terminach budowlanych nadrzędnych, tworzą niezwykle dużą grupę (z 657 derywatów złożonych 632 są determinatywne), w której obrębie kształtuje się pięcioraki stosunek między członami. Przy klasyfikowaniu derywatów złożonych determinatywnych 168 Lina Rutkienė Klasyfikacja derywatów złożonych terminologii pagal sintaksinius-semantinius sandų santykius budowlanej opiera się na terminach Jonasa Balkevičiusa, stosowanych przy omawianiu semantycznego aspektu syntaktycznych relacji między składnikami grupy wyrazowej. J. Balkevičius (1998: 40) wyróżnia relacje atrybutywne, podmiotowe, dopełnieniowe, adwerbialne, komparatywne i kompektywne. W analizowanym materiale z dziedziny budownictwa nie znaleziono derywatów złożonych podmiotowych, występujących przy terminach budowlanych nadrzędnych. Zatem poniżej, na podstawie zebranego materiału, w zależności od tych relacji derywaty złożone determinatywne należy podzielić na 5 podgrup: derywaty złożone atrybutywne, dopełnieniowe, adwerbialne, kompektywne i komparatywne. W analizowanych tekstach z dziedziny budownictwa znaleziono niewiele derywatów złożonych współrzędnych – tylko 25; relacji między członami tych derywatów nie dzieli się bardziej szczegółowo, ponieważ derywaty złożone współrzędne nie opierają się na konstrukcji syntaktycznej, tworzy się je z wyrazów niepowiązanych relacjami syntaktycznymi, toteż człony derywatów złożonych współrzędnych nie określają się wzajemnie, lecz są równorzędne. DERYWATY ZŁOŻONE DETERMINATYWNE Jak wspomniano, w źródłach z dziedziny budownictwa odnotowano 657 złożeń będących terminami pokrewnymi terminów budowlanych. Większość z nich – 379 – stanowią złożenia atrybutywne, o połowę mniej (186) – obiektowe. Złożeń należących do pozostałych grup znaleziono znacznie mniej. Zauważono, że we wszystkich grupach tworzą się niemałe szeregi terminów pokrewnych mających ten sam człon. Dlatego w dalszej części, analizując relacje syntaktyczno-semantyczne między członami złożeń terminologii budowlanej, uwaga zostanie zwrócona również na człony produktywne. Złożenia atrybutywne. Relacje atrybutywne oznaczają, że człon zależny (w tym przypadku pierwszy, określający) wysuwa na pierwszy plan cechę denotatu nazwanego członem nadrzędnym, którym jest człon drugi (według Balkevičiusa 1998: 40). Złożenia tej podgrupy należą do trzech typów słowotwórczych: 1) rzecz. + rzecz., 2) przym. + rzecz. i 3) liczeb. + rzecz. Przeważa rzecz. + rzeczaw. i przym. + rzecz. złożenia, np. : 1) akmenpjūklis STŽ 16; angokraštis STŽ 22; ardakartė, ardikartė STŽT 19; arklaėdžios STŽT 21; avitvartis STŽT 27; bėgvinė STŽ 73; betonvinė STŽ 77; bitbutis STŽT 32; butgalis STŽT 39; butsanga, butsangė, butangė STŽT 39; darbadienis STŽ 102; darbystubė STŽT 43; dūmavamzdis STŽ 130; dumblavietė STŽ 130; gaisrasienė STŽT 52; gipsatinkis STŽ 650; grindjuostė STŽT 61; kalkakmenis AP 27; kiauliadurės STŽT 82; klėtsanga, klėtsangė STŽT 89; kluongalis STŽT 91; kraiklentė STŽT 94; miestovaizdis AP 142; medvaržtis KMD 34; 169Terminologija | 2017 | 24 stalviršis IPS 89; stogagalis STŽ 583; ortarpis MSSA 145; parketplokštė STŽ 388; riboženklis ALKSTŽ 227; stoglangis MK 75; stogvamzdis STŽ 585; tiesybvietė STŽ 643; vamzdžiaraktis ALKSTŽ 344; vandenkelis ALKSTŽ 10; vandentakis STŽ 691; vandenvietė ALKSTŽ 185; veidašalmis STŽ 700; vėjalentė MSSA 139; vielokaištis ALKSTŽ 84; žvyrkelis STŽ 730. 2) aklidangtis ALKSTŽ 50; akytbetonis STŽ 74; aukštakrosnė STŽ 53; baltmolis ALKSTŽ 18; bendrabutis STŽ 73; dailylentė STŽT 42; dantytkūjis ALKSTŽ 169; didgalis STŽT 44; didžianamė STŽT 45; drungtroba STŽT 46; drūtgalys ALKSTŽ 241; geltonžemis STŽ 166; greitaeigė ALKSTŽ 313; greitvietė ALKSTŽ 59; grynaanglis GK 7; gyvatvorė STŽ 169; ilgasriegis STŽ 190; juodgrindės STŽ 227; juodlubės STŽ 228; laibrąstis SM 339; laisvatarpis ALKSTŽ 155; plonlentė STŽ 307; raudonmolis STŽ 468; sauskelis MT 3; statramstis MSSA 149; storlentė STŽ 307; žaliaplytė ALKSTŽ 42. Słowotwórczy typ liczebnik. + rzecz. złożenia stanowią tylko niewielką część złożeń atrybutywnych, np. : 3) dvigegnis STŽ 13; keturbriaunis STŽT 81; keturkojis STŽ 251; keturstubė STŽT 82; tridantis STŽ 255; trikojis STŽ 659; vienratis STŽ 710. Spośród złożeń atrybutywnych dużą produktywnością wyróżniają się człony akla- (akladangtis STŽ 15; aklagatvis ALKSTŽ 304; aklakelis ALKSTŽ 304; aklavamzdis STŽ 16); ketur- (keturkojis STŽ 251; keturšakis ALKSTŽ 89; keturstubė STŽT 82); stog- (stoglangis STŽ 585; stoglatakis ALKSTŽ 168; stoglovis STŽ 585; stogvinė ALKSTŽ 229); vanden- (vandenkelis ALKSTŽ 10; vandenspara STŽ 691; vandentakis STŽ 691; vandentalpa STŽ 692; vandenvietė ALKSTŽ 185). Należy również wymienić warianty niektórych złożeń atrybutywnych, różniące się samogłoską łączącą (np.: ardakartė, ardikartė STŽT 19), końcówką lub po prostu nietypową budową złożenia (np.: butsanga, butsangė, butangė STŽT 39; klėtsanga, klėtsangė STŽT 89). Złożenia obiektowe. Stosunki obiektowe zachodzą wtedy, gdy człon zależny oznacza osobę, rzecz lub zjawisko, na które skierowana jest treść czynności, stanu lub właściwości oznaczanej przez człon główny (według Labutisa 1998: 82). Spośród złożeń definiujących stosunki obiektowe między członami, jak wspomniano, są charakterystyczne dla 186 złożeń. Większość z nich to 1) rzecz. + czas. złożenia, kilka – 2) zaimek + czasownik złożenia słowotwórcze. Drugi człon jest nadrzędny, a zależny, określający drugi, – pierwszy: 170 Lina Rutkienė Klasyfikacja złożeń terminologii budowlanej 1) pagal sintaksinius-semantinius sandų santykius aplinkostaba STŽ 5; bangolaužis STŽ 70; betonmaišė STŽ 77; betontiekis ALKSTŽ 202; betonkrėtė STŽ 77; cementvežis STŽ 91; darbdavys STŽ 105; dulkėgaudis STŽ 129; dūmlaidis STŽT 48; dumblagaudė STŽ 130; dumblavalė STŽ 130; dūmtraukis SM 90; garalaidė STŽT 53; garotiekis KP 82; gegnešis STŽT 55; grudpilas PRAB 28; gruntatraukė STŽ 183; ižonešis STŽ 222; lentpjūvė STŽ 308; lytlauža MT 204; medkirtys STŽ 330; medžiagotyra STŽ 334; orpūtė STŽ 374; pulpotiekis STŽ 461; purvagaudė STŽ 463; šaltnešis ALKSTŽ 218; santvarvežis STŽ 500; šilumnešis ALKSTŽ 149; skylmušys STŽ 536; smėliagaudė ALKSTŽ 26; smėliapūtė ALKSTŽ 36; strypapjovė STŽ 588; vamzdžiapjovė STŽ 691; vandenskrodis STŽ 691; vandentraukis SBTĮ 11; vėjarodis STŽ 700; žaibolaidis ALKSTŽ 75; žemplukė KKG 2; žvyr(a)plovė ALKSTŽ 364. 2) samopis STŻ 504; samoładowny (samozagęszczanie) STŻ 504; samoczynne wciąganie STŻ 504; wywrotka ALKSTŻ 207. Zaimek typu słowotwórczego + czas. w złożeniach terminologii budowlanej, pełniących funkcję terminów nadrzędnych, pierwszy człon zawsze ma postać savi-. Z zebranego materiału wynika jasno, że produktywnością wyróżniają się określone zarówno pierwsze, jak i drugie człony złożeń obiektowych. Spośród pierwszych członów najbardziej produktywne są rzeczownikowe człony oznaczające materiały lub surowce: beton- (betontiekis ALKSTŽ 202; betonkrėtė STŽ 77; betonvežis ALKSTŽ 207); dumbl(i)a- (dumblagaudė STŽ 130; dumblasiurbė STŽ 130; dumblavalė STŽ 130; dumbliagramdė STŽ 130); vanden- (vandenskyra ALKSTŽ 111; vandensvaidis ALKSTŽ 160; vandentraukis SBTĮ 11); žem- (žemkasė ALKSTŽ 160; žemlipė KKG 2; žemsėmė ALKSTŽ 37; žemsiurbė STŽ 724). Spośród drugich — najbardziej produktywne są człony czasownikowe oznaczające aktywne działanie: -matis (vėjomatis STŽ 700; vandenmatis STŽ 691; triukšmamatis ALKSTŽ 220; sukiamatis STŽ 594; slėgmatis STŽ 322; kuramatis STŽ 294); -łowił (łowik błotny STŻ 130; łowik żwirowy STŻ 729; łowik piaskowy ALKSTŻ 26); -dostawa (wodociąg STŽ 692; ciepłociąg STŽ 614; pulpotok ALKSTŽ 247); -ciąg (dūmatraukis STŽT 47; viniatraukis ALKSTŽ 60; vandentraukis STŽ 692); -vežis (cementowóz STŽ 91; betoniarka ALKSTŽ 207; ciepłowóz STŽ 614). Złożenia przysłówkowe. Relacje przysłówkowe, które oznacza zależsomasis narys, yra įvairiareikšmiai. Tai pagrindiniu sandu pasakyto „reiški- 171Terminologia | 2017 | 24 nie istoty przestrzeń lub czas, sposób przejawiania się lub zakres, przyczyna powstania, warunek, cel” (Balkevičius 1998: 41). W przeczytanych publikacjach z dziedziny budownictwa znaleziono 26 złożeń, których człony pozostają w relacjach adwerbialnych. Te złożenia należą do 1) rzecz. + czas., 2) przysł. + rzecz., 3) przysł. + czas. typom słowotwórczym: 1) parowóz STŽ 162 „wozi silnikiem parowym” (pierwszy człon eliptycznie określa, jak napędzany jest przedmiot nazwany drugim członem); 2) półprodukt STŽ 463 ‘półwyrób’; półmieszany STŽ 465 ‘półmieszanka’; pojazd terenowy STŽ 716 „wszędzie chodzący”. 3) szybkość działania STŽ 174 „szybko działać”; równowaga STŽ 463 „w połowie się przechylać”. Pozycja głównego i zależnego członu adwerbialnych złożeń terminologii budowlanej może być różna. Przykłady pokazują, że gdy drugi człon jest czasownikowy (garvežys, greitaveika, pusiausvyra), określającym jest pierwszy człon. Gdy drugi człon jest rzeczownikowy, określającym jest drugi człon (pusmišinis, pusgaminis). Produktywnością wyróżnia się tylko pierwszy człon przysłówkowy pus- (pusmišinis STŽ 465; pusfabrikatis ALKSTŽ 216), pozostałe człony nie powtarzają się albo powtarzają się zbyt rzadko, aby można było wyciągać wnioski uogólniające. Złożenia kompletywne. Główny człon złożeń komplektywnych (rzeczownikowy, przymiotnikowy, liczebnikowy lub przysłówkowy) oznacza zakres denotatu, a jego treść semantyczną ujawnia człon przyłączony, który w wyniku transformacji staje się dopełniaczem rzeczownika (według Balkevičiusa 1998: 42). Znaleziono podobną liczbę takich złożeń jak adwerbialnych – 25. Wszystkie ich główne człony są pierwsze, określa je drugi, a ten pierwszy człon jest albo przysł. daug, albo rzeczow. pusė: daugiaašis STŽ 107; daugiakampis ALKSTŽ 257; daugiašakis ALKSTŽ 144; pussantvarė ALKSTŽ 297; pusaukštis STŽ 463; puskolonė STŽ 464; puspriekabė STŽ 464; pusrąstis STŽ 464; pusskliautis ALKSTŽ 297; pusšliuzis STŽ 464; pusspyris STŽ 464. Wszystkie złożenia komplektywne pełniące funkcję terminów budowlanych rodzaju gramatycznego znaleziono wyłącznie w słownikach terminów budowlanych z lat 1993 i 2002. W starszych publikacjach, na przykład w słowniku terminów budowlanych Valdemarasa Michalauskasa z 1978 r., w którym odnotowano terminy żywego języka, podano tylko przymiotniki o takiej budowie (np. daugiasienis, -ė STŽT 43), rzeczowników natomiast nie zaobserwowano. Po przeanalizowaniu jeszcze większej liczby źródeł i przykładów będzie można potwierdzić lub obalić myśl, że złożeń komplektywnych pełniących funkcję termi- 172 Lina Rutkienė Klasyfikacja złożeń terminologii budowlanej W terminach pagal sintaksinius-semantinius sandų santykius złożonych derywacja jest dość nowym zjawiskiem terminologicznym. Ponadto w przyszłości należałoby przeprowadzić dokładniejszą analizę złożeń komplektywnych i adwerbialnych, których pierwszy człon stanowi pus-, ponieważ granica między tymi złożeniami jest kwestią dyskusyjną. Złożenia komparatywne. Relacje komparatywne między członami są spośród wszystkich najrzadsze. Relacje te zachodzą między członami złożenia, którego po przekształceniu w połączenie wyrazowe lub po ustaleniu jego znaczenia derywacyjnego człon nadrzędny otrzymamy z porównawczą partykułą kaip: sliekratis ALKSTŽ 370 ‘koło jak (pełzający) robak’; malūnsparnis STŽ 322 ‘skrzydła jak wiatraka’; kryžkelė STŽ 291 ‘droga jak krzyż’. Chociaż złożenia te również znaleziono tylko w słownikach terminów budowlanych z 1993 i 2002 r., jest ich zbyt mało (znaleziono tylko wymienione trzy), aby można było wysunąć hipotezę o tworzeniu złożeń komparatywnych jako nowym sposobie uzupełniania terminologii. ZŁOŻENIA WSPÓŁRZĘDNE W analizowanych tekstach z dziedziny budownictwa znaleziono 38 złożeń współrzędnych, występujących jako terminy nadrzędne budownictwa. Człony złożeń współrzędnych są w równym stopniu samodzielne, nie określają się wzajemnie. Wszystkie reprezentują typ słowotwórczy rzeczownik + rzeczownik. Geert Booij zauważa, że złożenia współrzędne stanowią szczególną klasę złożeń, ponieważ oba człony tych złożeń są nadrzędne (Booij 2007). Ich znaczenie słowotwórcze stanowi suma znaczeń członów. Złożenia współrzędne znaleziono wyłącznie w tekstach specjalizacji dotyczącej materiałów budowlanych, z których wynika, że złożenia te oznaczają materiały, których dwa główne komponenty nazywają właśnie człony odpowiedniego złożenia, np.: żelbeton SM 242 (żelazo + beton); drewnobeton ALKSTŽ 75 (drewno + beton); stalobeton STŻ 421 (stal + beton); pianobeton STŻ 465 (piana + beton); pianokrzemian SM 278 (piana + krzemian); siarkobeton STŻ 511 (siarka + beton); szkłoplastik DP 282 (szkło + plastik), szkłobeton ALKSTŻ 162 (szkło + beton); żwirowobeton ALKSTŻ 72 (żwir + beton). Jak widać na przykładach, wiele złożeń ma ten sam drugi człon -betonis. Termin budowlany beton oznacza jeden z najważniejszych materiałów budowlanych; stale dąży się do poprawy właściwości tego materiału i nadania mu większej estetyczności. Zatem zrozumiałe jest, że właśnie z tym rzeczownikiem tworzy się wiele złożeń terminologii budowlanej, i to nie tylko złożeń współrzędnych, lecz, jak wspomniano, także obiektowych (betontiekis ALKSTŽ 202; betonmaišė STŽ 77; betonkrėtė STŽ 77) oraz atrybutywnych (betonvinė STŽ 77; akmenbetonis STŽ 74; akytbetonis STŽ 74).